Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 45389 430920 430275 2026-10-03T21:19:44Z Ojkhol 24881 /* Ашина төрүтэ */ 430920 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Тюркский_каганат.png|мини|450x450пкс|Түүр хаҕаната]] '''Ашина ([[Кытай тыла|кыт.]]: 阿史那, [[пиньинь]]: ''Āshǐnà'')''' — VI–IX үйэлэргэ былыргы түүр хаҕаннарын аҕа ууһа. == Ашина төрүтэ == Үгүс чинчийээччилэр, холобур, Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref>, А.Н. Бернштам<ref name="autogenerated3">[http://www.rgo-sib.ru/book/kniga/159.htm Бернштам А.Н. Никита Яковлевич Бичурин (Иакинф) и его труд «Собрание сведений…» М.-Л., Наука, 1950.]</ref>, Ю.А. Зуев<ref>[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/29Huns/Zuev/ZuevTamgasRu.htm Зуев Ю.А. Тамги лошадей из вассальных княжеств (Перевод из Китайского сочинения 8-10 вв. Танхуйяо, том 3, глава (цзюань) 72, стр. 1305—1308)]</ref>, Д.Г. Савинов<ref>[http://kronk.spb.ru/library/savinov-dg-1988.htm Савинов Д. Г. Владение Цигу древнетюркских генеалогических преданий и таштыкская культура. // Историко-культурные связи народов Южной Сибири. Абакан: 1988. С. 64-74.]</ref>, С.П. Гущин<ref name="autogenerated1">Муратов Б. А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014, илл. ISBN 978-5-9904583-2-1.</ref>, Рон-Таш<ref>Róna-Tas 280.</ref>, Р.Н. Фрай<ref>[http://www.richardfrye.org/files/Turks_in_Transoxiana.pdf Frye Richard N. Turks in Transoxiana]</ref>, Финдли<ref>Findley 39.</ref>, В.У. Махпиров<ref>Махпиров В.У. Имена далеких предков / В. У. Махпиров. — Алматы: Инс-т востоковедения МН АН РК, 1997, С.137-138.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһа [[Сакалар|сака]]-усунь төрүттээх. Картер Финдли этэринэн "Ашина" аҕа ууһун аата [[Орто Азия|Орто Азиятааҕы]] [[Ираан|Ираанныы]] төрүттээх тылларга "күөх" диэн суолталаах<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.39,41.</ref>. Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref> уонна С.Г. Кляшторнай<ref name="autogenerated2">Kjyashtorny S.G. The Royal Clan of the Turks and the Problem of its Designation//Post-Soviet Central Asia. Edited by Touraj Atabaki and John O’Kane. Tauris Academic Studies. London*New York in association with IIAS. The international Institute for Asian Studies. Leiden-Amsterdam, P.366-369.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһун аата былыргы [[Перс тыла|перстии]] ахşаẽnа "халлаан күөх" диэн тылтан үөскээбит буолуон сөп<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-savinov-2005-1-3-1.htm|title=Степные империи древней Евразии. — СПб: 2005. — 346 с.|author=Кляшторный С.Г., Савинов Д. Г.|date=|publisher=kronk.spb.ru|accessdate=2019-04-25}}</ref>, онтон бу аат "гөк-түрк", ол эбэтэр "күөх түүр" диэҥҥэ кубулуйбут. Ону таһынан С.Г. Кляшторнай "Ашина" аат сакалыы asana "аар, үтүө" диэнтэн үөскүөн сөп диир<ref>[http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1965.htm Кляшторный С.Г. Проблемы ранней истории племени тÿрк (ашина) // Новое в советской археологии / МИА № 130. М.: 1965. С. 278—281.]</ref>. [[Дьоппуон]] чинчийээччилэрэ сабаҕалыылларынан "Ашина" аат дьиҥэ "Ашинас" диэн уонна хайа эрэ түүр аҕа ууһун аата буолуохтаах. Онно эбии бу чинчийээччилэр этэллэринэн Ашиналар тоҥус төрүттээх буолуохтарын сөптөр<ref>Osawa, Takashi, “A hypothesis on the etymology of the Old Turkic royal clan name Ašina/Ašinas and the transformation process in the early Abbasid period”, Chronica, S.11, (2011), s.145-153</ref>. Л.Н. Гумилев<ref name="autogenerated5">''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967.</ref>, Н.Я. Бичурин<ref name=":Бичурин">{{Кинигэ|автор=Бичурин Н. Я.|заглавие=Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена|ответственный=|издание=|место=Москва-Ленинград|издательство=Академия наук СССР|год=1950|страницы=184|страниц=|isbn=}}</ref> уонна М.И. Артамонов<ref>{{Кинигэ|автор=Артамонов М. И.|год=2013|isbn=9785458275170|страниц=530|издательство=Рипол Классик|заглавие=История хазар|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=mn79AgAAQBAJ&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0+(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)#v=snippet&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)&f=false|ответственный=|издание=|место=|страницы=103}}</ref> чинчийиилэрин түмүктэригэр Ашиналар моҕол төрүттээхтэр диэн санааҕа кэлбиттэр. === Ашина хаҕаннарын хааннарын чинчийии === Генетиктар Бумын-хаҕан сыдьааннарын хааннарын үөрэтэннэр Ашиналар R1a гаплогруппа Z93, Z94+, Z2123-, Y2632 салааларыгар сыһыаннаахтар диэн түмүккэ кэлбиттэр<ref name="Conde, Lidergraf 2014">Wen S.-Q., Muratov B.A., Suyunov R.R. The haplogroups of the representatives from ancient Turkic clans - Ashina and Ashide // BEHPS. {{ISSN|2410-1788}}, Volume 3, No. 2 [1,2]. March 2016. p.&nbsp;154-157. R.R. Suyunov, Муратов Б.А., Суюнов Р.Р. Саки-динлины, аорсы, Ашина и потомки кланов Дешти-Кипчака по данным ДНК-генеалогии // Вестник Академии ДНК-генеалогии (Бостон, США) → Том 7, №8, Август 2014, стр. 1198-1226., Muratov, Муратов Б.А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014.</ref>. === Ашина ууһа былааска тахсыыта === Ашина үрдээһинин туһунан бастакы үһүйээни Кытай династияларын ойуулуур «Чжоу-шу» хроникаҕа (558–581 сс.) ааҕыахха сөп. Онно Ашина хайдах үөскээбитэ ойууланар. Хронист түүр информаторын тылыттан суруйбут. Бу үһүйээн быһыытынан, түүрдэр өбүгэлэрэ ханнык эрэ улахан бадараан кытылыгар олорбуттар. Аттынааҕы биис-ууст ар саба түспүттэригэр соҕотох уон саастаах уол тыыннаах хаалар. Кинини бөрө булбут уонна кэлин ойоҕо буолбут (биллэн турар манна көннөрү дьахтар туһунан кэпсэнэр). Өстөөхтөрүттэн сэрэнэн, бөрө Турфан (Гаочан) хотугу өттүгэр баар хайаларга олохсуйар. Онно хайа хаспаҕар улааппыт уолтан уон уолу төрөтөр. Бу уолаттар гаочан дьахталларын кэргэн ылаллар. Биир Ашина диэн ааттаах уол баһылык буолар. Кэлин [[439 сыл]]лаахха бу биис-уус Алтаайга көһөр (жужааннар кинилэри онно тимир уһаартара көһөрөллөр), онно тиийэн түүр (төркү) диэн ааты ылыналлар. Манна күүһүрэллэр. Олохтоох теле биис-уустарын кытта сойуустаһаллар. Уонна түргэнник кинилэри баһылаан олорбут жужааннары былаастан туоратталлар. Оннук [[552 сыл]]лаахха түүрдэр жужааннары үлтүрүтэллэр, жужааннар хаҕаннара Анагуй сааты-сууту тулуйбакка бэйэтигэр тиийиэр. == Ашина бэлиэтэ == [[Билэ:Tamga_of_Ashina.png|мини|176x176пкс|Ашина бэлиэтэ]] Ашина аҕа ууһун бэлиэтэ судургутуллубут чубуку уруһуйа этэ<ref>Тюркологический сборник. 2009–2011. М., 2011, С. 211.</ref>. == Ашина удьуора == Ашина аҕа ууһун төрүттээччилэрэ Бумын (илиҥҥи салаа) уонна Истэми (арҕааҥҥы салаа) хаҕаннар буолаллар. Бу аҕа ууһун дьоно үрдүк сололордоох этилэр, холобур ''йабҕу'' — хаҕан кэнниттэн бастакы соло, ''тыгын'' – хаҕан нэһилиэнньигэ. Хаҕан солотун Ашина аҕа ууһун дьоно эрэ ылар кыахтаах этилэр<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.44.</ref>. === Илиҥҥи салаа === [[Билэ:Gokturkut.png|уҥа|мини|400x400пкс|Түүр хаҕаната муҥутаабыт кэмэ (600 с.):{{Легенда|purple|Арҕааҥҥы салаа}} {{Легенда|blue|Илиҥҥи салаа}}]] * Бумын хаҕан — 542–552 сс., 551 сылтан хаҕан. * Хара Иссик хаҕан — 553–554 сс. * Муҕан хаҕан — 554–572 сс. * Татпар хаҕан — 572–581 сс. * Амрах хаҕан — 581 с. * Ышбара хаҕан — 581–587 сс. * Баҕа хаҕан — 587–588 сс. * Тулан хаҕан — 588–599 сс. * Тарду — 599–603 сс. === Арҕааҥҥы салаа === ==== Түүр хаҕанат арҕааҥҥы салаатын салайааччылара ==== * Истэми — 554—576 сс. * Тарду — 576—599 сс. * Нири — 599—603 сс. ==== Арҕааҥҥы Түүр хаҕанатын хаҕаннара ==== * Нири хаҕан — 603–604 сс. * Басыл тыгын — 604 с. * Таман хаҕан — 604–612 сс. * Шэгуй хаҕан — 612–618 сс. * Тоҥ Йабҕу хаҕан — 618–630 сс. * Күлүг Сибир хаҕан — 630–631 сс. * Сы Йабҕу хаҕан — 631–633 сс. * Дуолу хаҕан — 633–634 сс. * Ышбара Толис хаҕан — 634–639 сс. * Ышбара хаҕан (Ашина Хэлү) — 653–657 сс. * Ашина Дужи — 676–679 сс. * Ашина Хусэлуо (Бөри шад) — 693–704 сс. == Литература == * ''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967. * Кляшторный С.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна // СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90–102. * Кляшторный С.Г. Версия древнетюркской генеалогической легенды у Ал-Бируни // Среднеколетный Восток. История. Культура. Источниковедение. М., 1980. * Савинов Д.Г. Антропоморфные изваяния и вопрос о ранних тюрко-кыргызских связях // Тюркологический сборник 1977. М., 1981. * Кляшторный С.Г., Савинов Д.Г. Степные империи древней Евразии. СПб., 2005. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Сахалар историялара]] [[Категория:Түүрдэр]] ig22f7ljwq6b4z6b8wry4ukm2zp23dn 430921 430920 2026-10-03T21:22:00Z Ojkhol 24881 /* Ашина ууһа былааска тахсыыта */ 430921 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Тюркский_каганат.png|мини|450x450пкс|Түүр хаҕаната]] '''Ашина ([[Кытай тыла|кыт.]]: 阿史那, [[пиньинь]]: ''Āshǐnà'')''' — VI–IX үйэлэргэ былыргы түүр хаҕаннарын аҕа ууһа. == Ашина төрүтэ == Үгүс чинчийээччилэр, холобур, Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref>, А.Н. Бернштам<ref name="autogenerated3">[http://www.rgo-sib.ru/book/kniga/159.htm Бернштам А.Н. Никита Яковлевич Бичурин (Иакинф) и его труд «Собрание сведений…» М.-Л., Наука, 1950.]</ref>, Ю.А. Зуев<ref>[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/29Huns/Zuev/ZuevTamgasRu.htm Зуев Ю.А. Тамги лошадей из вассальных княжеств (Перевод из Китайского сочинения 8-10 вв. Танхуйяо, том 3, глава (цзюань) 72, стр. 1305—1308)]</ref>, Д.Г. Савинов<ref>[http://kronk.spb.ru/library/savinov-dg-1988.htm Савинов Д. Г. Владение Цигу древнетюркских генеалогических преданий и таштыкская культура. // Историко-культурные связи народов Южной Сибири. Абакан: 1988. С. 64-74.]</ref>, С.П. Гущин<ref name="autogenerated1">Муратов Б. А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014, илл. ISBN 978-5-9904583-2-1.</ref>, Рон-Таш<ref>Róna-Tas 280.</ref>, Р.Н. Фрай<ref>[http://www.richardfrye.org/files/Turks_in_Transoxiana.pdf Frye Richard N. Turks in Transoxiana]</ref>, Финдли<ref>Findley 39.</ref>, В.У. Махпиров<ref>Махпиров В.У. Имена далеких предков / В. У. Махпиров. — Алматы: Инс-т востоковедения МН АН РК, 1997, С.137-138.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһа [[Сакалар|сака]]-усунь төрүттээх. Картер Финдли этэринэн "Ашина" аҕа ууһун аата [[Орто Азия|Орто Азиятааҕы]] [[Ираан|Ираанныы]] төрүттээх тылларга "күөх" диэн суолталаах<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.39,41.</ref>. Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref> уонна С.Г. Кляшторнай<ref name="autogenerated2">Kjyashtorny S.G. The Royal Clan of the Turks and the Problem of its Designation//Post-Soviet Central Asia. Edited by Touraj Atabaki and John O’Kane. Tauris Academic Studies. London*New York in association with IIAS. The international Institute for Asian Studies. Leiden-Amsterdam, P.366-369.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһун аата былыргы [[Перс тыла|перстии]] ахşаẽnа "халлаан күөх" диэн тылтан үөскээбит буолуон сөп<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-savinov-2005-1-3-1.htm|title=Степные империи древней Евразии. — СПб: 2005. — 346 с.|author=Кляшторный С.Г., Савинов Д. Г.|date=|publisher=kronk.spb.ru|accessdate=2019-04-25}}</ref>, онтон бу аат "гөк-түрк", ол эбэтэр "күөх түүр" диэҥҥэ кубулуйбут. Ону таһынан С.Г. Кляшторнай "Ашина" аат сакалыы asana "аар, үтүө" диэнтэн үөскүөн сөп диир<ref>[http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1965.htm Кляшторный С.Г. Проблемы ранней истории племени тÿрк (ашина) // Новое в советской археологии / МИА № 130. М.: 1965. С. 278—281.]</ref>. [[Дьоппуон]] чинчийээччилэрэ сабаҕалыылларынан "Ашина" аат дьиҥэ "Ашинас" диэн уонна хайа эрэ түүр аҕа ууһун аата буолуохтаах. Онно эбии бу чинчийээччилэр этэллэринэн Ашиналар тоҥус төрүттээх буолуохтарын сөптөр<ref>Osawa, Takashi, “A hypothesis on the etymology of the Old Turkic royal clan name Ašina/Ašinas and the transformation process in the early Abbasid period”, Chronica, S.11, (2011), s.145-153</ref>. Л.Н. Гумилев<ref name="autogenerated5">''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967.</ref>, Н.Я. Бичурин<ref name=":Бичурин">{{Кинигэ|автор=Бичурин Н. Я.|заглавие=Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена|ответственный=|издание=|место=Москва-Ленинград|издательство=Академия наук СССР|год=1950|страницы=184|страниц=|isbn=}}</ref> уонна М.И. Артамонов<ref>{{Кинигэ|автор=Артамонов М. И.|год=2013|isbn=9785458275170|страниц=530|издательство=Рипол Классик|заглавие=История хазар|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=mn79AgAAQBAJ&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0+(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)#v=snippet&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)&f=false|ответственный=|издание=|место=|страницы=103}}</ref> чинчийиилэрин түмүктэригэр Ашиналар моҕол төрүттээхтэр диэн санааҕа кэлбиттэр. === Ашина хаҕаннарын хааннарын чинчийии === Генетиктар Бумын-хаҕан сыдьааннарын хааннарын үөрэтэннэр Ашиналар R1a гаплогруппа Z93, Z94+, Z2123-, Y2632 салааларыгар сыһыаннаахтар диэн түмүккэ кэлбиттэр<ref name="Conde, Lidergraf 2014">Wen S.-Q., Muratov B.A., Suyunov R.R. The haplogroups of the representatives from ancient Turkic clans - Ashina and Ashide // BEHPS. {{ISSN|2410-1788}}, Volume 3, No. 2 [1,2]. March 2016. p.&nbsp;154-157. R.R. Suyunov, Муратов Б.А., Суюнов Р.Р. Саки-динлины, аорсы, Ашина и потомки кланов Дешти-Кипчака по данным ДНК-генеалогии // Вестник Академии ДНК-генеалогии (Бостон, США) → Том 7, №8, Август 2014, стр. 1198-1226., Muratov, Муратов Б.А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014.</ref>. === Ашина ууһа былааска тахсыыта === Ашина үрдээһинин туһунан бастакы үһүйээни Кытай династияларын ойуулуур «Чжоу-шу» хроникаҕа (558–581 сс.) ааҕыахха сөп. Онно Ашина хайдах үөскээбитэ ойууланар. Хронист түүр информаторын тылыттан суруйбут. Бу үһүйээн быһыытынан, түүрдэр өбүгэлэрэ ханнык эрэ улахан бадараан кытылыгар олорбуттар. Аттынааҕы биис-ууст ар саба түспүттэригэр соҕотох уон саастаах уол тыыннаах хаалар. Кинини бөрө булбут уонна кэлин ойоҕо буолбут (биллэн турар манна көннөрү дьахтар туһунан кэпсэнэр). Өстөөхтөрүттэн сэрэнэн, бөрө Турфан (Гаочан) хотугу өттүгэр баар хайаларга олохсуйар. Онно хайа хаспаҕар улааппыт уолтан уон уолу төрөтөр. Бу уолаттар гаочан дьахталларын кэргэн ылаллар. Биир Ашина диэн ааттаах уол баһылык буолар. Кэлин [[439 сыл]]лаахха бу биис-уус Алтаайга көһөр (жужааннар кинилэри онно тимир уһаартара көһөрөллөр), онно тиийэн түүр (төркү) диэн ааты ылыналлар. Манна күүһүрэллэр. Олохтоох теле биис-уустарын кытта сойуустаһаллар. Уонна түргэнник кинилэри баһылаан олорбут жужааннары былаастан туоратталлар. Оннук [[552 сыл]]лаахха түүрдэр жужааннары үлтүрүтэллэр, жужааннар хаҕаннара Анагуй сааты-сууту тулуйбакка бэйэтигэр тиийинэн өлөр. == Ашина бэлиэтэ == [[Билэ:Tamga_of_Ashina.png|мини|176x176пкс|Ашина бэлиэтэ]] Ашина аҕа ууһун бэлиэтэ судургутуллубут чубуку уруһуйа этэ<ref>Тюркологический сборник. 2009–2011. М., 2011, С. 211.</ref>. == Ашина удьуора == Ашина аҕа ууһун төрүттээччилэрэ Бумын (илиҥҥи салаа) уонна Истэми (арҕааҥҥы салаа) хаҕаннар буолаллар. Бу аҕа ууһун дьоно үрдүк сололордоох этилэр, холобур ''йабҕу'' — хаҕан кэнниттэн бастакы соло, ''тыгын'' – хаҕан нэһилиэнньигэ. Хаҕан солотун Ашина аҕа ууһун дьоно эрэ ылар кыахтаах этилэр<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.44.</ref>. === Илиҥҥи салаа === [[Билэ:Gokturkut.png|уҥа|мини|400x400пкс|Түүр хаҕаната муҥутаабыт кэмэ (600 с.):{{Легенда|purple|Арҕааҥҥы салаа}} {{Легенда|blue|Илиҥҥи салаа}}]] * Бумын хаҕан — 542–552 сс., 551 сылтан хаҕан. * Хара Иссик хаҕан — 553–554 сс. * Муҕан хаҕан — 554–572 сс. * Татпар хаҕан — 572–581 сс. * Амрах хаҕан — 581 с. * Ышбара хаҕан — 581–587 сс. * Баҕа хаҕан — 587–588 сс. * Тулан хаҕан — 588–599 сс. * Тарду — 599–603 сс. === Арҕааҥҥы салаа === ==== Түүр хаҕанат арҕааҥҥы салаатын салайааччылара ==== * Истэми — 554—576 сс. * Тарду — 576—599 сс. * Нири — 599—603 сс. ==== Арҕааҥҥы Түүр хаҕанатын хаҕаннара ==== * Нири хаҕан — 603–604 сс. * Басыл тыгын — 604 с. * Таман хаҕан — 604–612 сс. * Шэгуй хаҕан — 612–618 сс. * Тоҥ Йабҕу хаҕан — 618–630 сс. * Күлүг Сибир хаҕан — 630–631 сс. * Сы Йабҕу хаҕан — 631–633 сс. * Дуолу хаҕан — 633–634 сс. * Ышбара Толис хаҕан — 634–639 сс. * Ышбара хаҕан (Ашина Хэлү) — 653–657 сс. * Ашина Дужи — 676–679 сс. * Ашина Хусэлуо (Бөри шад) — 693–704 сс. == Литература == * ''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967. * Кляшторный С.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна // СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90–102. * Кляшторный С.Г. Версия древнетюркской генеалогической легенды у Ал-Бируни // Среднеколетный Восток. История. Культура. Источниковедение. М., 1980. * Савинов Д.Г. Антропоморфные изваяния и вопрос о ранних тюрко-кыргызских связях // Тюркологический сборник 1977. М., 1981. * Кляшторный С.Г., Савинов Д.Г. Степные империи древней Евразии. СПб., 2005. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Сахалар историялара]] [[Категория:Түүрдэр]] 1zjn8za9740wbmd1cbd4s8wlreranm6 430922 430921 2026-10-03T21:29:51Z Ojkhol 24881 /* Ашина ууһа былааска тахсыыта */ 430922 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Тюркский_каганат.png|мини|450x450пкс|Түүр хаҕаната]] '''Ашина ([[Кытай тыла|кыт.]]: 阿史那, [[пиньинь]]: ''Āshǐnà'')''' — VI–IX үйэлэргэ былыргы түүр хаҕаннарын аҕа ууһа. == Ашина төрүтэ == Үгүс чинчийээччилэр, холобур, Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref>, А.Н. Бернштам<ref name="autogenerated3">[http://www.rgo-sib.ru/book/kniga/159.htm Бернштам А.Н. Никита Яковлевич Бичурин (Иакинф) и его труд «Собрание сведений…» М.-Л., Наука, 1950.]</ref>, Ю.А. Зуев<ref>[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/29Huns/Zuev/ZuevTamgasRu.htm Зуев Ю.А. Тамги лошадей из вассальных княжеств (Перевод из Китайского сочинения 8-10 вв. Танхуйяо, том 3, глава (цзюань) 72, стр. 1305—1308)]</ref>, Д.Г. Савинов<ref>[http://kronk.spb.ru/library/savinov-dg-1988.htm Савинов Д. Г. Владение Цигу древнетюркских генеалогических преданий и таштыкская культура. // Историко-культурные связи народов Южной Сибири. Абакан: 1988. С. 64-74.]</ref>, С.П. Гущин<ref name="autogenerated1">Муратов Б. А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014, илл. ISBN 978-5-9904583-2-1.</ref>, Рон-Таш<ref>Róna-Tas 280.</ref>, Р.Н. Фрай<ref>[http://www.richardfrye.org/files/Turks_in_Transoxiana.pdf Frye Richard N. Turks in Transoxiana]</ref>, Финдли<ref>Findley 39.</ref>, В.У. Махпиров<ref>Махпиров В.У. Имена далеких предков / В. У. Махпиров. — Алматы: Инс-т востоковедения МН АН РК, 1997, С.137-138.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһа [[Сакалар|сака]]-усунь төрүттээх. Картер Финдли этэринэн "Ашина" аҕа ууһун аата [[Орто Азия|Орто Азиятааҕы]] [[Ираан|Ираанныы]] төрүттээх тылларга "күөх" диэн суолталаах<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.39,41.</ref>. Х.В. Хауссиг<ref name="autogenerated4">Haussig Н.W. Byzantinische Qullen über Mittelasien in ihrer historischen Aussage // Prolegomena to the sources on the history of pre-Islamic Central Asia. Budapest, 1979. S. 55-56.</ref> уонна С.Г. Кляшторнай<ref name="autogenerated2">Kjyashtorny S.G. The Royal Clan of the Turks and the Problem of its Designation//Post-Soviet Central Asia. Edited by Touraj Atabaki and John O’Kane. Tauris Academic Studies. London*New York in association with IIAS. The international Institute for Asian Studies. Leiden-Amsterdam, P.366-369.</ref> сабаҕалыылларынан Ашина аҕа ууһун аата былыргы [[Перс тыла|перстии]] ахşаẽnа "халлаан күөх" диэн тылтан үөскээбит буолуон сөп<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-savinov-2005-1-3-1.htm|title=Степные империи древней Евразии. — СПб: 2005. — 346 с.|author=Кляшторный С.Г., Савинов Д. Г.|date=|publisher=kronk.spb.ru|accessdate=2019-04-25}}</ref>, онтон бу аат "гөк-түрк", ол эбэтэр "күөх түүр" диэҥҥэ кубулуйбут. Ону таһынан С.Г. Кляшторнай "Ашина" аат сакалыы asana "аар, үтүө" диэнтэн үөскүөн сөп диир<ref>[http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1965.htm Кляшторный С.Г. Проблемы ранней истории племени тÿрк (ашина) // Новое в советской археологии / МИА № 130. М.: 1965. С. 278—281.]</ref>. [[Дьоппуон]] чинчийээччилэрэ сабаҕалыылларынан "Ашина" аат дьиҥэ "Ашинас" диэн уонна хайа эрэ түүр аҕа ууһун аата буолуохтаах. Онно эбии бу чинчийээччилэр этэллэринэн Ашиналар тоҥус төрүттээх буолуохтарын сөптөр<ref>Osawa, Takashi, “A hypothesis on the etymology of the Old Turkic royal clan name Ašina/Ašinas and the transformation process in the early Abbasid period”, Chronica, S.11, (2011), s.145-153</ref>. Л.Н. Гумилев<ref name="autogenerated5">''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967.</ref>, Н.Я. Бичурин<ref name=":Бичурин">{{Кинигэ|автор=Бичурин Н. Я.|заглавие=Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена|ответственный=|издание=|место=Москва-Ленинград|издательство=Академия наук СССР|год=1950|страницы=184|страниц=|isbn=}}</ref> уонна М.И. Артамонов<ref>{{Кинигэ|автор=Артамонов М. И.|год=2013|isbn=9785458275170|страниц=530|издательство=Рипол Классик|заглавие=История хазар|ссылка=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=mn79AgAAQBAJ&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0+(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)#v=snippet&q=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20(%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA)&f=false|ответственный=|издание=|место=|страницы=103}}</ref> чинчийиилэрин түмүктэригэр Ашиналар моҕол төрүттээхтэр диэн санааҕа кэлбиттэр. === Ашина хаҕаннарын хааннарын чинчийии === Генетиктар Бумын-хаҕан сыдьааннарын хааннарын үөрэтэннэр Ашиналар R1a гаплогруппа Z93, Z94+, Z2123-, Y2632 салааларыгар сыһыаннаахтар диэн түмүккэ кэлбиттэр<ref name="Conde, Lidergraf 2014">Wen S.-Q., Muratov B.A., Suyunov R.R. The haplogroups of the representatives from ancient Turkic clans - Ashina and Ashide // BEHPS. {{ISSN|2410-1788}}, Volume 3, No. 2 [1,2]. March 2016. p.&nbsp;154-157. R.R. Suyunov, Муратов Б.А., Суюнов Р.Р. Саки-динлины, аорсы, Ашина и потомки кланов Дешти-Кипчака по данным ДНК-генеалогии // Вестник Академии ДНК-генеалогии (Бостон, США) → Том 7, №8, Август 2014, стр. 1198-1226., Muratov, Муратов Б.А. ДНК-генеалогия тюркоязычных народов Урала, Волги и Кавказа. Том 4, серия «Этногеномика и ДНК-генеалогия», ЭИ Проект «Суюн». Vila do Conde, Lidergraf, 2014.</ref>. === Ашина ууһа былааска тахсыыта, түүрдэр үөскээһиннэрэ === Ашина үрдээһинин туһунан бастакы үһүйээни Кытай династияларын ойуулуур «Чжоу-шу» хроникаҕа (558–581 сс.) ааҕыахха сөп. Онно Ашина хайдах үөскээбитэ ойууланар. Хронист түүр информаторын тылыттан суруйбут. Бу үһүйээн быһыытынан, түүрдэр өбүгэлэрэ ханнык эрэ улахан бадараан кытылыгар олорбуттар. Аттынааҕы биис-ууст ар саба түспүттэригэр соҕотох уон саастаах уол тыыннаах хаалар. Кинини бөрө булбут уонна кэлин ойоҕо буолбут (биллэн турар манна көннөрү дьахтар туһунан кэпсэнэр). Өстөөхтөрүттэн сэрэнэн, бөрө Турфан (Гаочан) хотугу өттүгэр баар хайаларга олохсуйар. Онно хайа хаспаҕар улааппыт уолтан уон уолу төрөтөр. Бу уолаттар гаочан дьахталларын кэргэн ылаллар. Биир Ашина диэн ааттаах уол баһылык буолар. Кэлин [[439 сыл]]лаахха бу биис-уус Алтаайга көһөр (жужааннар кинилэри онно тимир уһаартара көһөрөллөр), онно тиийэн түүр (төркү) диэн ааты ылыналлар. Манна күүһүрэллэр. Олохтоох теле биис-уустарын кытта сойуустаһаллар. Уонна түргэнник кинилэри баһылаан олорбут жужааннары былаастан туоратталлар. Оннук [[552 сыл]]лаахха түүрдэр жужааннары үлтүрүтэллэр, жужааннар хаҕаннара Анагуй сааты-сууту тулуйбакка бэйэтигэр тиийинэн өлөр. Биллэн турар, түүрдэр жужааннартан дьаахханаллара, ол иһин мөлтөтө, суох гына сатыыллара. Онтон быыһанаары жужааннар сорохторо арҕаа бараллар, онно аваардар диэн аатынан кэлин билэллэллэр (бастакы биллэр хаҕаннара аатыырбыт Байаан). == Ашина бэлиэтэ == [[Билэ:Tamga_of_Ashina.png|мини|176x176пкс|Ашина бэлиэтэ]] Ашина аҕа ууһун бэлиэтэ судургутуллубут чубуку уруһуйа этэ<ref>Тюркологический сборник. 2009–2011. М., 2011, С. 211.</ref>. == Ашина удьуора == Ашина аҕа ууһун төрүттээччилэрэ Бумын (илиҥҥи салаа) уонна Истэми (арҕааҥҥы салаа) хаҕаннар буолаллар. Бу аҕа ууһун дьоно үрдүк сололордоох этилэр, холобур ''йабҕу'' — хаҕан кэнниттэн бастакы соло, ''тыгын'' – хаҕан нэһилиэнньигэ. Хаҕан солотун Ашина аҕа ууһун дьоно эрэ ылар кыахтаах этилэр<ref>CARTER VAUGHN FINDLEY.THE TURKS IN WORLD HISTORY. 2005, с.44.</ref>. === Илиҥҥи салаа === [[Билэ:Gokturkut.png|уҥа|мини|400x400пкс|Түүр хаҕаната муҥутаабыт кэмэ (600 с.):{{Легенда|purple|Арҕааҥҥы салаа}} {{Легенда|blue|Илиҥҥи салаа}}]] * Бумын хаҕан — 542–552 сс., 551 сылтан хаҕан. * Хара Иссик хаҕан — 553–554 сс. * Муҕан хаҕан — 554–572 сс. * Татпар хаҕан — 572–581 сс. * Амрах хаҕан — 581 с. * Ышбара хаҕан — 581–587 сс. * Баҕа хаҕан — 587–588 сс. * Тулан хаҕан — 588–599 сс. * Тарду — 599–603 сс. === Арҕааҥҥы салаа === ==== Түүр хаҕанат арҕааҥҥы салаатын салайааччылара ==== * Истэми — 554—576 сс. * Тарду — 576—599 сс. * Нири — 599—603 сс. ==== Арҕааҥҥы Түүр хаҕанатын хаҕаннара ==== * Нири хаҕан — 603–604 сс. * Басыл тыгын — 604 с. * Таман хаҕан — 604–612 сс. * Шэгуй хаҕан — 612–618 сс. * Тоҥ Йабҕу хаҕан — 618–630 сс. * Күлүг Сибир хаҕан — 630–631 сс. * Сы Йабҕу хаҕан — 631–633 сс. * Дуолу хаҕан — 633–634 сс. * Ышбара Толис хаҕан — 634–639 сс. * Ышбара хаҕан (Ашина Хэлү) — 653–657 сс. * Ашина Дужи — 676–679 сс. * Ашина Хусэлуо (Бөри шад) — 693–704 сс. == Литература == * ''Гумилёв Л.Н.'' Древние тюрки. М.-Л., Наука, 1967. * Кляшторный С.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна // СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90–102. * Кляшторный С.Г. Версия древнетюркской генеалогической легенды у Ал-Бируни // Среднеколетный Восток. История. Культура. Источниковедение. М., 1980. * Савинов Д.Г. Антропоморфные изваяния и вопрос о ранних тюрко-кыргызских связях // Тюркологический сборник 1977. М., 1981. * Кляшторный С.Г., Савинов Д.Г. Степные империи древней Евразии. СПб., 2005. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Сахалар историялара]] [[Категория:Түүрдэр]] furmjowud3rk8d8zvrktntdk24s6rs1 3 57218 430919 429435 2026-10-03T13:54:46Z MediaWiki message delivery 8272 /* Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! */ саҥа салаа 430919 wikitext text/x-wiki == Здравствуйте == Вы же организатор месяца Азии-2025 в Саха Википедии? Может Вы сделаете баннер для Саха Википедии, как на других вики, например как на каралпакской? [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 08:52, 6 Сэтинньи 2025 (UTC) :@[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]], к сожалению я не смогу такое сделать, так-как не являюсь интерфейс-админом. Это делается через [[MediaWiki:Sitenotice]]. Чтобы править такие категории, нужно выбрать админа интерфейса. Я являюсь таковым в Татарской и Чувашской Вики. Если нужно, могу быть и у вас или могу подсказывать тому, кто захочет стать, но наверное нужно голосование или обращение к вашему бюрократу. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 19:16, 6 Сэтинньи 2025 (UTC) ::Можно начать голосование, я думаю [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 21:41, 6 Сэтинньи 2025 (UTC) :::@[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]], пожалуйста, начните, я не знаю где у вас форум. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 10:01, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) ::::Я номинировал вас [[Бикипиэдьийэ:Кэпсэтэр сир/Уопсайынан кэпсэтии|здесь]], просьба отметиться что вы согласны [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:17, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) :::::@[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]], я написал. Я тогда потом вам и викификатор поставлю, и обновлю старые MediaWik элементы. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 17:43, 7 Сэтинньи 2025 (UTC) ::::::Здравствуйте, я подал заявку на мету [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 11:04, 19 Сэтинньи 2025 (UTC) :::::::@[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]], что-то мне дали не то, нужно было дать админа интерфейса. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 11:10, 24 Сэтинньи 2025 (UTC) ::::::::Так заявку еще не посмотрели, вам наш локальный администратор выдал флаг организатора мероприятий и, почему то, исключения из IP блокировок [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:18, 24 Сэтинньи 2025 (UTC) :::::::::Хорошо. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 12:37, 24 Сэтинньи 2025 (UTC) ::::::::::Вам выдали права. Можете там MediaWiki страницы почистить, или что там администраторы интерфейса делают) [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 07:24, 1 Ахсынньы 2025 (UTC) :::::::::::@[[Кыттааччы:Sauit|Sauit]], хорошо, очень долго у них получилось, но на следующий конкурс смогу сделать баннер. [[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 17:39, 1 Ахсынньы 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 13:30, 18 Тохсунньу 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 05:17, 16 Олунньу 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Здравствуйте снова == Я видел как вы изменили MediaWiki страницы у нас, спасибо, но надо бы перевести некоторые слова, которые, видимо, из чувашского пришли, например: ачу - ас, ябу - сап. Также хочу чтобы вы нам вернули рамки для Mbox-ов. Там пару строчек надо будет из, допустим, русской Википедии про Mboxы. Заранее спасибо [[Кыттааччы:Sauit|Sauit]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Sauit|ырытыы]]) 12:01, 6 Кулун тутар 2026 (UTC) Это из татарского. Где они выходят. Напишите пожалуйста все ошибки. Что за Mboxы, не совсем понял. Можете написать на мой телеграм 89178707319, чтобы вы показали скринами. --[[Кыттааччы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Il Nur|ырытыы]]) 12:40, 6 Кулун тутар 2026 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 11:57, 11 Муус устар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (Алтыһаан дьаһабыллара) will expire on 2026-05-30 16:01:02. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Кыттааччы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Leaderbot|ырытыы]]) 19:42, 23 Ыам ыйын 2026 (UTC)</div> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 12:05, 18 Бэс ыйын 2026 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == <div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;"> [[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Feminism and Folklore organisers, We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition! The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period. In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate. Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle. '''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.''' This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation. If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org. Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition! '''Wiki Loves Folklore International team''' </div> --[[Кыттааччы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Кыттааччы ырытыыта:MediaWiki message delivery|ырытыы]]) 13:54, 3 Алтынньы 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 --> f6qjtl3vxs2dv0u267fdiwljafq2dph 0 58212 430925 430887 2026-10-04T07:58:10Z Sauit 26795 430925 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Gosduma logo.svg|мини|Госдуума бэлиэтэ]] '''Арассыыйа Федерациятын Федеральнай мунньаҕын (собраниятын) Судаарыстыбаннай Дуумата'''<ref>[https://kyym.ru/sonunnar/cakha-tyla/14609-fedot-tumusov-rf-sudaarystybannaj-duuma-a-sakhalyy-tyyn-killerer Сахалыы иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэлэрэ] «Дуума» тылы улахан буукубаттан суруйаллар, оттон [http://old-rozental.ru/orfografia.php?sid=20 Д. Э. Розенталь ыйынньыгар] уонна [https://sakhatyla.ru/books/pekarskiy-1/405 Э. К. Пекарскай тылдьытыгар] «Дуума» тылы кыра буукубаттан суруллар</ref><ref>[https://sakha.ysia.ru/il-darhan-nedielete-kiliimet-ularyjyytyn-munna-ar-saha-sirin-uratytyn-kepsettiler/ Сорох төрүттэр] «Дуума» тылы биир ''у'' буукубалаах суруйаллар</ref>, эбэтэр '''Судаарыстыбаннай дума'''<ref>[https://sakhatyla.ru/translate?q=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 Дума] — СахаТыла.ру</ref> (кылгатыллыбыта: '''Госдуума'''<ref>{{Cite web|url=https://kyym.ru/tags/gosduuma|title=Госдуума|publisher=[[Кыым (хаһыат)]]|accessdate=2026-03-30|lang=sah}}</ref> уонна '''ГД'''<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26926405|title=В ГД рассказали, какие работники обязаны проходить медосмотр|lang=ru|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2026-03-30}}</ref>) — [[Арассыыйа]] [[Парламент|парламенын]] — Федеральнай мунньах алын палатата. Үрдүкү быыбарданар уонна сокуон таһаарар былаас уоргана, [[Федерация Совета|Федерация Советын]] кытта<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 94.''' Федеральное Собрание - парламент Российской Федерации - является представительным и законодательным органом Российской Федерации. '''Статья 95.''' 1. Федеральное Собрание состоит из двух палат - Совета Федерации и Государственной Думы.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. Госдуума дьокутааттара Арассыыйа олохтоохторунан бүттүүн уонна көнө избирательнай быраап көмөтүнэн 5 сылга быыбарданаллар<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 96.''' 1. Государственная Дума избирается сроком на пять лет. 2. Порядок формирования Совета Федерации и порядок выборов депутатов Государственной Думы устанавливается федеральными законами.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. == Устуоруйа == «Дуума» тыл өссө [[Киевскай Русь|Киевскай Руська]] баар этэ, онно сүбэлэһэр уонна быыбарданар уорганнар «Дуума» ааттанар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтигэр]] куораттааҕы бэйэни салайыытыгар куораттааҕы дуумалар баар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтин Судаарыстыбынай Дуумата|«Судаарыстыбынай Дуума» ааттаах уорган]] аан-маҥнайгынан 1905 сыллаахха үөскээбитэ уонна 1917 сыллаахха диэри үлэлээбитэ. [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС-га]] уонна [[РСФСР|РСФСР-га]] Госдуума суох этэ, ол оннугар Үрдүкү Сэбиэттэр баар этилэр, оттон 1989 сыллаахтан Народнай дьокутааттар сийиэстэрэ үлэлээбиттэрэ. [[Билэ:Building of Council of Labor and Defense, Moscow.jpg|мини|Госдуума дьиэтэ 2016 сыллаахха]] 1400-с нүөмэрдээх [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] ыйааҕынан Үрдүкү Сэбиэт уонна Дьокутааттар сийиэстэрэ суох буолбуттара, ол оннугар саҥа Федеральнай мунньах алын палататын быыбардара анаммыттара. Госдуума I ыҥырыытын быыбардара 1993 сылын ахсынньы 13 күнүгэр буолбуттара, саҥа [[Арассыыйа Конституцията|Төрүт Сокуону]] ылынар референдуму кытта. Ол Төрүт Сокуон Госдуума статуһун туруорбута. Госдуума [[Москва|Москубаҕа]] үлэлиир, бу аадырыһынан: Охотный Ряд уул. 1, былыр онно ССРС үлэ уонна көмүскэл сэбиэтэ, ССРС миниистэрдэрин сэбиэтэ, Госплан ССРС үлэлии сылдьыбыттара. == Кэнники быыбардар == Госдуума VIII ыҥырыытын дьокутааттарын быыбардара балаҕан ыйын 17—19 күннэригэр буолбуттара. Быыбардар булкуллубут быыбардар систематынан ааспыттара: аҥара партийнай испииһэктэринэн (225 миэстэ), атын аҥара биир мандааттаах уокуруктарынан (225 миэстэ).<center> {| class="wikitable sortable" ! colspan="10" |[[Билэ:State Duma updated.svg|орто|Госдуума VIII ыҥырыытын састааба]] |- ! colspan="2" rowspan="2" |Партия ! colspan="3" |Партийнай испииһэктэринэн ! colspan="3" |Биир мандааттаах<br>уокуруктарынан ! rowspan="2" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} ! rowspan="2" |{{Abbr|+/–|Бу быыбардар инники буолбут быыбардартан арааһа|0}} |- ! rowspan="1" |Куолас ! rowspan="1" |% ! rowspan="1" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} ! rowspan="1" |Куолас ! rowspan="1" |% ! rowspan="1" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} |- | bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |28 064 200 |50,88 |126 |25 201 048 |47,46 |198 |'''324''' |–19 |- | bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |10 660 669 |19,33 |48 |8 984 506 |16,92 |9 |'''57''' | +15 |- | bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |4 252 252 |7,71 |19 |3 234 113 |6,09 |2 |'''21''' |–18 |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |4 201 744 |7,62 |19 |4 882 518 |9,19 |8 |'''27''' | +4 |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |2 997 744 |5,43 |13 |2 684 082 |5,05 |0 |'''13''' |''Саҥа'' |- | |«[[Пенсионердар партиялара]]» |1 381 915 |2,51 |0 |1 969 986 |3,71 |0 |'''0''' |0 |- | |«[[Яблоко (партия)|Яблоко]]» |753 268 |1,37 |0 |1 091 837 |2,06 |0 |'''0''' |0 |- | |«[[Арассыыйа коммунистара]]» |715 621 |1,30 |0 |1 639 774 |3,09 |0 |'''0''' |0 |- | |«[[Арассыыйа экологическэй партията «От күөхтэр»|От күөхтэр]]» |512 418 |0,93 |0 |541 289 |1,02 |0 |'''0''' |0 |- | bgcolor="#E61B23" | |«[[Родина (партия, Арассыыйа)|Родина]]» |450 449 |0,82 |0 |829 303 |1,56 |1 |'''1''' |0 |- | |[[РПСС]] |431 530 |0,78 |0 |372 867 |0,70 |0 |'''0''' |''Саҥа'' |- | |«[[От күөх альтернатива (партия, Арассыыйа)|От күөх альтернатива]]» |357 870 |0,65 |0 |120 137 |0,23 |0 |'''0''' |''Саҥа'' |- | bgcolor="#0056B9" | |«[[Рост партията]]» |291 465 |0,53 |0 |515 020 |0,97 |1 |'''1''' | +1 |- | bgcolor="#420F77" | |«[[Гражданскай платформа]]» |86 964 |0,16 |0 |386 663 |0,73 |1 |'''1''' |0 |- | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох хандьыдааттар | colspan="3" |— |646 950 |1,22 |5 |'''5''' | +4 |- | colspan="2" |Барытын холбоон |55 158 109 |100,00 |225 |53 100 093 |100,00 |225 |'''450''' |0 |- ! colspan="10" | |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбыт куоластар |55 158 109 |97,92 | |53 100 093 |96,52 | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбатах куоластар |1 171 581 |2,08 | |1 913 578 |3,48 | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |Бары куоластар |56 329 690 |100,00 | |55 013 671 |100,00 | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |Куоластыыр бырааптаах дьон |109 204 662 |51,58 | |108 231 085 |50,83 | | colspan="2" | |} </center> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} == Литэрэтиирэ == * ''Лолаева С., Чекрасов Г.'' Повседневная жизнь депутатов Государственной Думы. — Москва: Молодая гвардия, 2007—480 с. * ''Сахаров Н. А.'' [https://web.archive.org/web/20210205183048/https://www.gosduma.net/about/parl105/lesson/inform105/index.php К 105-летию парламентаризма в России.] — <abbr>М</abbr><abbr>осква</abbr>: Аппарат Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации, 2011. == Тас сигэлэр == {{Commonscat|State Duma}} * [http://www.duma.gov.ru/ Госдуума официальнай саайта] * [https://dumatv.ru/ ДУМА ТВ — парламентскай телевидение] [[Категория:Госдуума]] d8lx7m2aqigis55m727pdgyzq4l55u3 430926 430925 2026-10-04T08:01:44Z Sauit 26795 /* Кэнники быыбардар */ 430926 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Gosduma logo.svg|мини|Госдуума бэлиэтэ]] '''Арассыыйа Федерациятын Федеральнай мунньаҕын (собраниятын) Судаарыстыбаннай Дуумата'''<ref>[https://kyym.ru/sonunnar/cakha-tyla/14609-fedot-tumusov-rf-sudaarystybannaj-duuma-a-sakhalyy-tyyn-killerer Сахалыы иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэлэрэ] «Дуума» тылы улахан буукубаттан суруйаллар, оттон [http://old-rozental.ru/orfografia.php?sid=20 Д. Э. Розенталь ыйынньыгар] уонна [https://sakhatyla.ru/books/pekarskiy-1/405 Э. К. Пекарскай тылдьытыгар] «Дуума» тылы кыра буукубаттан суруллар</ref><ref>[https://sakha.ysia.ru/il-darhan-nedielete-kiliimet-ularyjyytyn-munna-ar-saha-sirin-uratytyn-kepsettiler/ Сорох төрүттэр] «Дуума» тылы биир ''у'' буукубалаах суруйаллар</ref>, эбэтэр '''Судаарыстыбаннай дума'''<ref>[https://sakhatyla.ru/translate?q=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 Дума] — СахаТыла.ру</ref> (кылгатыллыбыта: '''Госдуума'''<ref>{{Cite web|url=https://kyym.ru/tags/gosduuma|title=Госдуума|publisher=[[Кыым (хаһыат)]]|accessdate=2026-03-30|lang=sah}}</ref> уонна '''ГД'''<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26926405|title=В ГД рассказали, какие работники обязаны проходить медосмотр|lang=ru|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2026-03-30}}</ref>) — [[Арассыыйа]] [[Парламент|парламенын]] — Федеральнай мунньах алын палатата. Үрдүкү быыбарданар уонна сокуон таһаарар былаас уоргана, [[Федерация Совета|Федерация Советын]] кытта<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 94.''' Федеральное Собрание - парламент Российской Федерации - является представительным и законодательным органом Российской Федерации. '''Статья 95.''' 1. Федеральное Собрание состоит из двух палат - Совета Федерации и Государственной Думы.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. Госдуума дьокутааттара Арассыыйа олохтоохторунан бүттүүн уонна көнө избирательнай быраап көмөтүнэн 5 сылга быыбарданаллар<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 96.''' 1. Государственная Дума избирается сроком на пять лет. 2. Порядок формирования Совета Федерации и порядок выборов депутатов Государственной Думы устанавливается федеральными законами.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. == Устуоруйа == «Дуума» тыл өссө [[Киевскай Русь|Киевскай Руська]] баар этэ, онно сүбэлэһэр уонна быыбарданар уорганнар «Дуума» ааттанар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтигэр]] куораттааҕы бэйэни салайыытыгар куораттааҕы дуумалар баар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтин Судаарыстыбынай Дуумата|«Судаарыстыбынай Дуума» ааттаах уорган]] аан-маҥнайгынан 1905 сыллаахха үөскээбитэ уонна 1917 сыллаахха диэри үлэлээбитэ. [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС-га]] уонна [[РСФСР|РСФСР-га]] Госдуума суох этэ, ол оннугар Үрдүкү Сэбиэттэр баар этилэр, оттон 1989 сыллаахтан Народнай дьокутааттар сийиэстэрэ үлэлээбиттэрэ. [[Билэ:Building of Council of Labor and Defense, Moscow.jpg|мини|Госдуума дьиэтэ 2016 сыллаахха]] 1400-с нүөмэрдээх [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] ыйааҕынан Үрдүкү Сэбиэт уонна Дьокутааттар сийиэстэрэ суох буолбуттара, ол оннугар саҥа Федеральнай мунньах алын палататын быыбардара анаммыттара. Госдуума I ыҥырыытын быыбардара 1993 сылын ахсынньы 13 күнүгэр буолбуттара, саҥа [[Арассыыйа Конституцията|Төрүт Сокуону]] ылынар референдуму кытта. Ол Төрүт Сокуон Госдуума статуһун туруорбута. Госдуума [[Москва|Москубаҕа]] үлэлиир, бу аадырыһынан: Охотный Ряд уул. 1, былыр онно ССРС үлэ уонна көмүскэл сэбиэтэ, ССРС миниистэрдэрин сэбиэтэ, Госплан ССРС үлэлии сылдьыбыттара. == Кэнники быыбардар == Госдуума IX ыҥырыылаах дьокутааттарын быыбара 2026 сыл балаҕан ыйын 18—20 күннэригэр буолбута. Быыбардар булкуллубут быыбар систиэмэнэн ааспыта: биир аҥара партийнай испииһэктэринэн (225 миэстэ), атын аҥара биир мандааттаах уокуруктарынан (225 миэстэ). <center> {| class="wikitable" |+Судаарыстабаннай Дуума IX ыҥырыы дьокутааттарын быыбарын түмүгэ<ref>{{Cite web|url=http://izbirkom.ru/election/587813923/commission/f0130cef-663a-4c57-b8ff-17054f8fa34e/results?type=6&report=242|title=Выборы депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации девятого созыва|lang=ru|accessdate=2026-10-03|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/news/cec/59421/|title=ЦИК России огласила результаты выборов депутатов Государственной Думы девятого созыва|date=2026-09-25|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-03}}</ref> ! colspan="11" |[[Билэ:2026 Russia State Duma.svg|орто|раамката_суох]] |- ! colspan="2" rowspan="2" |Баартыйа ! colspan="5" |Партийнай испииһэктэринэн ! colspan="2" |Биир мандааттаах уокуруктарынан ! rowspan="2" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} ! rowspan="2" |± |- !Куолас !% !±&nbsp;% ! rowspan="1" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± !{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± |- |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |39&nbsp;118&nbsp;497 |58,21 |{{Profit}}8,39 |140 |{{Profit}}14 |209 |{{Profit}}11 |349 |{{Profit}}25 |- |bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |9&nbsp;051&nbsp;776 |13,47 |{{Decrease}}5,46 |32 |{{Decrease}}16 |5 |{{Decrease}}4 |37 |{{Decrease}}20 |- |bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |5&nbsp;970&nbsp;578 |8,88 |{{Profit}}1,33 |21 |{{Profit}}2 |2 |{{Steady}} |23 |{{Profit}}2 |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |5&nbsp;253&nbsp;202 |7,82 |{{Profit}}2,50 |19 |{{Profit}}6 |0 |{{Steady}} |19 |{{Profit}}6 |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |3&nbsp;589&nbsp;806 |5,34 |{{Decrease}}2,12 |13 |{{Decrease}}6 |4 |{{Decrease}}4 |17 |{{Decrease}}10 |- | |«Биэнсийэлээхтэр баартыйалара» |1&nbsp;286&nbsp;329 |1,91 |{{Decrease}}0,54 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«От күөхтэр» |761&nbsp;542 |1,13 |{{Profit}}0,22 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«Арассыыйа хомуньуустара» |555&nbsp;943 |0,83 |{{Decrease}}0,44 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#E61B23" | |«Родина» |469&nbsp;972 |0,70 |{{Decrease}}0,10 |0 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |- | |«Көнө демократия баартыйата» |231&nbsp;011 |0,34 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |- | |«Яблоко» | colspan="5" |— |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох хандьыдааттар | colspan="5" |— |4 |{{Decrease}}1 |4 |{{Decrease}}1 |- | colspan="2" |Барытын холбоон |67&nbsp;202&nbsp;227 |100,00 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |450 |{{Steady}} |- ! colspan="11" | |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбыт куоластар |66&nbsp;288&nbsp;656 |98,64 |{{Profit}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбатах куоластар |913&nbsp;571 |1,36 |{{Decrease}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Куоластыыр бырааптаах дьон, явка |112&nbsp;789&nbsp;817 |59,80 |{{Profit}}8,08 | colspan="6" |— |} </center> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} == Литэрэтиирэ == * ''Лолаева С., Чекрасов Г.'' Повседневная жизнь депутатов Государственной Думы. — Москва: Молодая гвардия, 2007—480 с. * ''Сахаров Н. А.'' [https://web.archive.org/web/20210205183048/https://www.gosduma.net/about/parl105/lesson/inform105/index.php К 105-летию парламентаризма в России.] — <abbr>М</abbr><abbr>осква</abbr>: Аппарат Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации, 2011. == Тас сигэлэр == {{Commonscat|State Duma}} * [http://www.duma.gov.ru/ Госдуума официальнай саайта] * [https://dumatv.ru/ ДУМА ТВ — парламентскай телевидение] [[Категория:Госдуума]] ckq01kgv43kwtyisv3fp0jmoml2552o 430928 430926 2026-10-04T08:03:56Z Sauit 26795 /* Кэнники быыбардар */ 430928 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Gosduma logo.svg|мини|Госдуума бэлиэтэ]] '''Арассыыйа Федерациятын Федеральнай мунньаҕын (собраниятын) Судаарыстыбаннай Дуумата'''<ref>[https://kyym.ru/sonunnar/cakha-tyla/14609-fedot-tumusov-rf-sudaarystybannaj-duuma-a-sakhalyy-tyyn-killerer Сахалыы иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэлэрэ] «Дуума» тылы улахан буукубаттан суруйаллар, оттон [http://old-rozental.ru/orfografia.php?sid=20 Д. Э. Розенталь ыйынньыгар] уонна [https://sakhatyla.ru/books/pekarskiy-1/405 Э. К. Пекарскай тылдьытыгар] «Дуума» тылы кыра буукубаттан суруллар</ref><ref>[https://sakha.ysia.ru/il-darhan-nedielete-kiliimet-ularyjyytyn-munna-ar-saha-sirin-uratytyn-kepsettiler/ Сорох төрүттэр] «Дуума» тылы биир ''у'' буукубалаах суруйаллар</ref>, эбэтэр '''Судаарыстыбаннай дума'''<ref>[https://sakhatyla.ru/translate?q=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 Дума] — СахаТыла.ру</ref> (кылгатыллыбыта: '''Госдуума'''<ref>{{Cite web|url=https://kyym.ru/tags/gosduuma|title=Госдуума|publisher=[[Кыым (хаһыат)]]|accessdate=2026-03-30|lang=sah}}</ref> уонна '''ГД'''<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26926405|title=В ГД рассказали, какие работники обязаны проходить медосмотр|lang=ru|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2026-03-30}}</ref>) — [[Арассыыйа]] [[Парламент|парламенын]] — Федеральнай мунньах алын палатата. Үрдүкү быыбарданар уонна сокуон таһаарар былаас уоргана, [[Федерация Совета|Федерация Советын]] кытта<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 94.''' Федеральное Собрание - парламент Российской Федерации - является представительным и законодательным органом Российской Федерации. '''Статья 95.''' 1. Федеральное Собрание состоит из двух палат - Совета Федерации и Государственной Думы.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. Госдуума дьокутааттара Арассыыйа олохтоохторунан бүттүүн уонна көнө избирательнай быраап көмөтүнэн 5 сылга быыбарданаллар<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Конституция Российской Федерации|subtitle=Глава 5. Федеральное Собрание|quote='''Статья 96.''' 1. Государственная Дума избирается сроком на пять лет. 2. Порядок формирования Совета Федерации и порядок выборов депутатов Государственной Думы устанавливается федеральными законами.|lang=ru|accessdate=2026-03-30}}</ref>. == Устуоруйа == «Дуума» тыл өссө [[Киевскай Русь|Киевскай Руська]] баар этэ, онно сүбэлэһэр уонна быыбарданар уорганнар «Дуума» ааттанар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтигэр]] куораттааҕы бэйэни салайыытыгар куораттааҕы дуумалар баар этилэр. [[Арассыыйа импиэрийэтин Судаарыстыбынай Дуумата|«Судаарыстыбынай Дуума» ааттаах уорган]] аан-маҥнайгынан 1905 сыллаахха үөскээбитэ уонна 1917 сыллаахха диэри үлэлээбитэ. [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС-га]] уонна [[РСФСР|РСФСР-га]] Госдуума суох этэ, ол оннугар Үрдүкү Сэбиэттэр баар этилэр, оттон 1989 сыллаахтан Народнай дьокутааттар сийиэстэрэ үлэлээбиттэрэ. [[Билэ:Building of Council of Labor and Defense, Moscow.jpg|мини|Госдуума дьиэтэ 2016 сыллаахха]] 1400-с нүөмэрдээх [[Ельцин Борис Николаевич|Борис Ельцин]] ыйааҕынан Үрдүкү Сэбиэт уонна Дьокутааттар сийиэстэрэ суох буолбуттара, ол оннугар саҥа Федеральнай мунньах алын палататын быыбардара анаммыттара. Госдуума I ыҥырыытын быыбардара 1993 сылын ахсынньы 13 күнүгэр буолбуттара, саҥа [[Арассыыйа Конституцията|Төрүт Сокуону]] ылынар референдуму кытта. Ол Төрүт Сокуон Госдуума статуһун туруорбута. Госдуума [[Москва|Москубаҕа]] үлэлиир, бу аадырыһынан: Охотный Ряд уул. 1, былыр онно ССРС үлэ уонна көмүскэл сэбиэтэ, ССРС миниистэрдэрин сэбиэтэ, Госплан ССРС үлэлии сылдьыбыттара. == Кэнники быыбардар == Госдуума IX ыҥырыылаах дьокутааттарын быыбара 2026 сыл балаҕан ыйын 18—20 күннэригэр буолбута. Быыбардар булкуллубут быыбар систиэмэнэн ааспыта: биир аҥара партийнай испииһэктэринэн (225 миэстэ), атын аҥара биир мандааттаах уокуруктарынан (225 миэстэ). <center> {| class="wikitable" |+Судаарыстабаннай Дуума IX ыҥырыы дьокутааттарын быыбарын түмүгэ<ref>{{Cite web|url=http://izbirkom.ru/election/587813923/commission/f0130cef-663a-4c57-b8ff-17054f8fa34e/results?type=6&report=242|title=Выборы депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации девятого созыва|lang=ru|accessdate=2026-10-03|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/news/cec/59421/|title=ЦИК России огласила результаты выборов депутатов Государственной Думы девятого созыва|date=2026-09-25|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-03}}</ref> ! colspan="11" |[[Билэ:Russia State Duma 2026.svg|орто|раамката_суох]] |- ! colspan="2" rowspan="2" |Баартыйа ! colspan="5" |Партийнай испииһэктэринэн ! colspan="2" |Биир мандааттаах уокуруктарынан ! rowspan="2" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} ! rowspan="2" |± |- !Куолас !% !±&nbsp;% ! rowspan="1" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± !{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± |- |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |39&nbsp;118&nbsp;497 |58,21 |{{Profit}}8,39 |140 |{{Profit}}14 |209 |{{Profit}}11 |349 |{{Profit}}25 |- |bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |9&nbsp;051&nbsp;776 |13,47 |{{Decrease}}5,46 |32 |{{Decrease}}16 |5 |{{Decrease}}4 |37 |{{Decrease}}20 |- |bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |5&nbsp;970&nbsp;578 |8,88 |{{Profit}}1,33 |21 |{{Profit}}2 |2 |{{Steady}} |23 |{{Profit}}2 |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |5&nbsp;253&nbsp;202 |7,82 |{{Profit}}2,50 |19 |{{Profit}}6 |0 |{{Steady}} |19 |{{Profit}}6 |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |3&nbsp;589&nbsp;806 |5,34 |{{Decrease}}2,12 |13 |{{Decrease}}6 |4 |{{Decrease}}4 |17 |{{Decrease}}10 |- | |«Биэнсийэлээхтэр баартыйалара» |1&nbsp;286&nbsp;329 |1,91 |{{Decrease}}0,54 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«От күөхтэр» |761&nbsp;542 |1,13 |{{Profit}}0,22 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«Арассыыйа хомуньуустара» |555&nbsp;943 |0,83 |{{Decrease}}0,44 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#E61B23" | |«Родина» |469&nbsp;972 |0,70 |{{Decrease}}0,10 |0 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |- | |«Көнө демократия баартыйата» |231&nbsp;011 |0,34 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |- | |«Яблоко» | colspan="5" |— |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох хандьыдааттар | colspan="5" |— |4 |{{Decrease}}1 |4 |{{Decrease}}1 |- | colspan="2" |Барытын холбоон |67&nbsp;202&nbsp;227 |100,00 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |450 |{{Steady}} |- ! colspan="11" | |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбыт куоластар |66&nbsp;288&nbsp;656 |98,64 |{{Profit}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбатах куоластар |913&nbsp;571 |1,36 |{{Decrease}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Куоластыыр бырааптаах дьон, явка |112&nbsp;789&nbsp;817 |59,80 |{{Profit}}8,08 | colspan="6" |— |} </center> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} == Литэрэтиирэ == * ''Лолаева С., Чекрасов Г.'' Повседневная жизнь депутатов Государственной Думы. — Москва: Молодая гвардия, 2007—480 с. * ''Сахаров Н. А.'' [https://web.archive.org/web/20210205183048/https://www.gosduma.net/about/parl105/lesson/inform105/index.php К 105-летию парламентаризма в России.] — <abbr>М</abbr><abbr>осква</abbr>: Аппарат Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации, 2011. == Тас сигэлэр == {{Commonscat|State Duma}} * [http://www.duma.gov.ru/ Госдуума официальнай саайта] * [https://dumatv.ru/ ДУМА ТВ — парламентскай телевидение] [[Категория:Госдуума]] cxzbwagphim1cth215ogah85lnjszmm 0 58929 430927 430913 2026-10-04T08:03:42Z Sauit 26795 /* Түмүктэр */ 430927 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Logo of the 2026 Russian State Duma election campaign.svg|мини|2026 сыллааҕы куоластааһын күннэрин логотиибэ]] '''Судаарыстыбаннай Дуума IX ыҥырыы дьокутааттарын быыбара''' 2026 сыллаахха балаҕан ыйын 18, 19 уонна 20 күннэригэр буолбута. Быыбарга 450 [[Госдуума]] дьокутаата биллиэҕэ, олортон 225 дьокутаат уопсай партийнай испииһэктэринэн талыллыбыта, оттон хаалбыт 225 дьокутаат биир мандааттаах уокуруктарынан талыллыбыта<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|title=Выборы в Госдуму в 2026 году|author=Константин Николаев|date=2026-02-13|work=Lenta.ru|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Партийнай испииһэктэргэ 3133 хандьыдаат киирбитэ. 1667 хандьыдаат биир мандааттаах уокуруктарга кыттыбыта<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/27963813|title=На выборы в ГД уже зарегистрированы федеральные списки семи партий|date=2026-07-29|work=ТАСС|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. == Быыбар иннинэ == Бүтэһик Госдуума дьокутааттарын быырбардара 2021 сыллаахха балаҕан ыйын 17, 18 уонна 19 күннэригэр буолбуттара. Онно «[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» 324 миэстэни ылбыта. Өссө [[КПРФ]], «[[Сиэрдээх Арассыыйа]]», [[ЛДПР]] уонна «[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» баартыйалар 5%-наах боруогу ааспыттара. Өссө биир мандааттаах уокуруктарынан «[[Рост партията|Рост баартыйата]]», «[[Родина (партия)|Родина]]» уонна «[[Гражданскай платформа]]» баартыйалар ааспыттара. Биир мандааттаах уокуруктарынан 5 тутулуга суох хандьыдаат Дуумаҕа киирбитэ<ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/50580/|title=Об установлении общих результатов выборов депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации восьмого созыва|date=2021-09-24|work=Арассыыйа Центральнай избирательнай комиссията|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. <center> {| class="wikitable" |+Илии батааһыннарын хомуйумуохтарын сөп баартыйалар<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2025/09/16/21708806.shtml|title=Единый день голосования-2025: как изменится власть и общественная повестка?|work=Gazeta.ru|date=2025-09-16|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref> ! colspan="2" |Баартыйа !Госдуумаҕа<ref>VIII ыҥырыы кэмигэр буолбут уларытыылара суох</ref> !Региональнай парламеннарга !Бүтэһик быыбарга |- | bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |324 |3165 |49,82% |- | bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |57 |411 |18,93% |- |bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |21 |187 |7,55% |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |27 |191 |7,46% |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |14 |74 |5,84%<ref>«[[Рост партията|Рост партиятын]]» кытта холбоотоххо</ref> |- | bgcolor="#FFB5A8" | |«[[Пенсионердар партиялара|Биэнсийэлээхтэр баартыйалара]]» |0 |28 |2,45% |- | bgcolor="#009933" | |«[[От күөхтэр (партия, Арассыыйа)|Күөхтэр]]» |0 |4 |1,55%<ref>«[[От күөх альтернатива (партия, Арассыыйа)|От күөх альтернативаны]]» кытта холбоотоххо</ref> |- | bgcolor="#00A23D" | |«[[Яблоко (партия)|Яблоко]]» |0 |5 |1,34% |- | bgcolor="#FF3322"| |«[[Арассыыйа коммунистара|Арассыыйа хомуньуустара]]» |0 |11 |1,27% |- | bgcolor="#E61B23" | |«[[Родина (партия)|Родина]]» |1 |9 |0,80% |- | bgcolor="#08457e" | |«[[Көнө демократия партията|Көнө демократия баартыйата]]» |0 |1 |''кыттыбатаҕа'' |} </center> === Быыбардарга бэлэмнэнии === Арассыыйа Центральнай избирательнай комиссията 2026 сыллаахха 28 миллиард солкуобай ылбыта, онтон 23 миллиард Госдуума быыбарыгар барыммыта<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/12/13/tsentrizbirkom-raskryl-stoimost-vyborov-v-gosdumu-v-2026-godu/|title=Центризбирком раскрыл стоимость выборов в Госдуму в 2026 году|author=Анатолий Акулов|date=2023-12-13|work=Lenta.ru|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. 2026 сыллаахха бэс ыйын 16 күнүгэр Владимир Путин Госдуума дьокутааттарын быыбарын балаҕан ыйын 20 күнүгэр туруорар ыйааҕы таһаарбыта<ref>{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/news/63722/|title=Президент России подписал Указ о назначении выборов в Государственную Думу|date=2026-06-16|work=[[Госдуума]] официальнай саайта|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Быыбардар официальнай слогана таһаарыллыбыта: «Эн куолаһыҥ — Арассыыйа күүһэ» ({{Lang-ru|«Твой голос — сила России»}})<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/27788067|title=Выборы в Госдуму пройдут под слоганом "Твой голос - сила России!"|date=2026-06-17|work=ТАСС|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Атырдьах ыйын 5 күнүгэр Центральнай избирательнай комиссия баартыйалары наардаан уопсай партийнай испииһэктэргэ маннык бэрээдэгинэн бүлүтүөҥҥэ киирбиттэрэ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/05/08/2026/6a7315249a794777a4417b22|title=ЦИК определил порядок партий в бюллетене на выборах в Думу|date=2026-08-05|work=РБК|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>: # «[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» # «[[Яблоко (партия)|Яблоко]]» ''(федеральнай испииһэктэртэн уһуллубута, ол эрээри иккис нүөмэр ЛДПР баартыйаҕа бэриллибэтэҕэ<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/18/08/2026/6a83fa919a794702dcbe9a8b|title=«Яблоко» исключили из бюллетеня на выборах в Госдуму|date=2026-08-18|work=РБК|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>)'' # [[ЛДПР]] # «[[Көнө демократия партията|Көнө демократия баартыйата]]» # «[[От күөхтэр (партия, Арассыыйа)|Күөхтэр]]» # «[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» # «[[Родина (партия)|Родина]]» # [[КПРФ]] # «[[Пенсионердар партиялара|Биэнсийэлээхтэр баартыйалара]]» # «[[Арассыыйа коммунистара|Арассыыйа хомуньуустара]]» # «[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» === «Яблоко» баартыйаны быыбартан устуу === [[Билэ:Nikolay Rybakov 05 (cropped).jpg|мини|[[Рыбаков Николай Игоревич]]. «Экстремистскэй бэлиэлэри көрдөрүү» ыстатыйанан административнай эппиэтнэскэ түбэспитэ, ол иһин быыбарга сатаан кыттыбат]] 2021 сыллаахтан 11 «[[Яблоко (партия)|Яблоко]]» баартыйа чилиэнэ холуобунай ыстатыйаларынан буруйдаммыттара. 12 баартыйа чилиэнэ «иностраннай агент» курдук ааҕыллар буолбуттар<ref>{{Cite web|url=https://www.yabloko.ru/%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%C2%BB%20%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%C2%AB%D0%AF%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%C2%BB.%20%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0|title=«Спецоперация» и преследования активистов «Яблока». Хроника|work=[[Яблоко (партия)|Яблоко]] партия|lang=ru|accessdate=2026-08-29|date=2026-06-06}}</ref>. Иностраннай агеннар уонна административнай «экстремистскэй бэлиэлэри көрдөрүү» ыстатыйанан буруйдаммыт дьон быыбарга көҥүллэммэт. Олорго баартыйа бэрэсэдээтэлэ, Николай Рыбаков, киирбит, өссө кини солбуйааччылара: Борис Вишневский уонна Владимир Дорохов<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/news/2026/03/17/1183544-peterburgskogo-deputata-obvinili|title=Петербургского депутата Шишлова обвинили в демонстрации запрещенной символики|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7267318|title=«И я обязательно вернусь»|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tula.aif.ru/society/zagranica-ne-pomozhet-inoagent-vladimir-dorohov-hochet-suditsya-s-minyustom|title=Заграница не поможет. Иноагент Владимир Дорохов* хочет судиться с минюстом|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Өссө биир бэрэсэдээтэл солбуйааччыта, Лев Шлосберг, 11 сыл уонна 1 ыйга колонияҕа ыытыллыбыта<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/08/17/lva-shlosberga-prigovorili-k-11-godam-kolonii-za-antivoennuyu-pozitsiyu|title=Льва Шлосберга приговорили к 11 годам колонии за антивоенную позицию. Поводом для преследования политика стали участие в дебатах и репост обложки Daily Mirror с Путиным|work=Meduza|date=2026-08-17|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Өссө биир солбуйааччы, Максим Круглов, 7 сылга колонияҕа ыытыллыбыта<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-politician-who-favours-ukraine-ceasefire-is-jailed-seven-years-over-2026-06-24/|title=Russian anti-war politician jailed for seven years over social media posts|work=Reuters|date=2026-06-24|lang=en|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Сорох төрүттэр маны «эрдэттэн былааннаммыт уонна централизованнай репрессионнай уонна дискредитируйдуур хамсыы» диэн ааттыыллар. Онон «Госдуумаҕа ааспатын гына» уонна «бэлиитикэттэн таһаараары оҥоһуллар» эбит<ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2025/12/02/iabloko-naidem-zamochim|title=«Яблоко» найдем — замочим. Решения закрыть партию пока нет, просто — не дают дышать|work=Новая газета|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/podgotovka-k-vyboram-pocemu-v-rossii-presleduut-clenov-partii-abloko/a-75247043|title="Подготовка" к выборам? Почему преследуют членов "Яблока"|work=dw.com|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. 2026 сааһыттан баартыйа чилиэннэрэ элбэхтэ обысктанар, штрафтанар уонна хаайыыга барар буолбуттар<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/04/v-rossii-vse-aktivnee-presleduyut-yabloko-vlasti-ne-hotyat-chtoby-partiya-uchastvovala-v-vyborah|title=Как ни удивительно, но кампания против «Яблока» в России становится все масштабнее (и все опаснее для рядовых партийцев). Четыре заметных примера|work=Meduza|date=2026-05-05|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Атырдьах ыйын 7 күнүгэр «[[Родина (партия)|Родина]]» баартыйа Арассыыйа Үрдүкү суутугар «Яблоко» баартыйаҕа үҥсүбүтэ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8874880|title=«Яблоко» требуют снять с выборов за экстремизм и нарушение авторских прав|date=2026-08-07|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. Атырдьах ыйын 10 күнүгэр суут ирдэбили өйөөбүтэ уонна «Яблоко» баартыйаны партийнай испииһэктэн сотторбута. Атырдьах ыйын 17 күнүгэр Үрдүкү суут апелляционнай комиссията апелляцияны аккастаабыта уонна бастакы инстанция уурааҕын күүскэ хаалларбыта<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8891467|title=Верховный суд утвердил снятие партии «Яблоко» с выборов в Госдуму|date=2026-08-17|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-08-29}}</ref>. == Быыбар систиэмэтэ == Госдуума 5 сылга таланар. Госдуума параллельнай компенсированнай быыбар систиэмэтин туттар. 225 миэстэ партийнай испииһэктэринэн таланар, оттон хаалбыт 225 миэстэ биир мандааттаах уокуруктарынан. === Федеральнай уокуруктар === Пропорциональнай систиэмэнэн хандьыдааттары баартыйалар эрэ таһаараллар. Федеральнай испииһэккэ 200-400 хандьыдаат буолуохтаах. Өссө баартыйаҕа киирбэт дьон хандьыдаат буолуон сөп, ол эрээри олор баартыйа испииһэгин 50% тахса буолуо суохтаах. Федеральнай испииһэк икки чааска араарыллар: бүтүн Арассыыйатааҕы уонна региональнай испииһэктэр. Бүтүн Арассыыйатааҕы чааска саамай элбэҕэ 15 хандьыдаат буолуон сөп. Биир региональнай бөлөх элбэх [[Арассыыйа субъега]], биир субъега, биир мандааттаах уокуруга эбэтэр хас даҕаны биир мандааттаах уокуруктар. Региональнай бөлөх Арассыыйаны толорутук хабыахтаах. 35-тэн элбэх региональнай бөлөх баар буолуохтаах. Бүлүтүөн халлан күөх буолбута<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rapsinews.ru/election_right_news/20260427/311803824.html|title=ЦИК РФ утвердила формы бюллетеней на выборы в Госдуму|date=2026-04-27|work=РАПСИ|lang=ru|accessdate=2026-08-30}}</ref>. === Биир мандааттаах уокуруктар === [[Билэ:2026 Russian State Duma single-mandate constituencies map (color).svg|мини|450x450пкс|2026 сыллааҕы быыбар биир мандааттаах уокуруктара]] Мажоритарнай чааска хандьыдааттар тутулуга суох да буолуохтарын сөп. Тутулуга суох хандьыдаат, илии баттааһына хомуйуохтаах баартыйаттан хандьыдаат избиратель 3% илии батааһыннарын талыахтаах (уокурукка 100&nbsp;000 избирательтан кыра буоллаҕына, саамай кырата 3000 илии баттааһыны хомуйуохтаах). Биир мандааттаах уокурук атын уокурукка тэҥ буолуохтаах, ол эрээри эбэһээт биир субъекка биир биир мандааттаах уокурук буолуохтаах. Биир мандааттаах уокурукка кыайбыт киһи тута Дуумаҕа миэстэни ылар, иккис туур иҥин буолбат. Бүлүтүөн от күөх этэ<ref name=":0" />. == Быыбар хампаанньата == === Кыттааччылар === [[Билэ:Ballot paper Russian legislative election in 2026 for federal circuit.jpg|мини|Куоластыыр бүлүтүөн: федеральнай уокурук уонна [[Самара уобалаһа|Самара]] киирбит региональнай бөлөх хандьыдааттара]] {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Баартыйа ! colspan="3" |Федеральнай уокурук ! rowspan="2" |Биир мандааттаах<br>уокуруктарга |- !№ !Бүтүн Арассыыйатааҕы хандьыдааттар !Барыта |- | bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |1 |'''Сергей Лавров''', Сергей Собянин, Евгений Поддубный, Мария Львова-Белова, Владислав Головин |390 |220 |- | bgcolor="#00A23D" | |«[[Яблоко (партия)|Яблоко]]» |<s>2</s> |<s>'''Ярослав Щербаков''', Дмитрий Анисимов, Яна Иванова, Виталий Исаков, Иван Большаков, Татьяна Шнейдер, Кирилл Гончаров</s> |<s>274</s> |103 |- | bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |3 |'''Леонид Слуцкий''', Алексей Верещагин, Мария Воропаева, Андрей Луговой, Виктор Бут, Александр Курдюмов, Дмитрий Жирков, Дмитрий Свищёв, Сергей Козлов, Борис Чернышов |246 |224 |- | bgcolor="#08457e" | |«[[Көнө демократия партията|Көнө демократия баартыйата]]» |4 |''суох'' |240 |19 |- | bgcolor="#009933" | |«[[От күөхтэр (партия, Арассыыйа)|Күөхтэр]]» |5 |'''Марина Шишкина''', Александра Кудзагова, Руслан Хвостов, Андрей Нагибин, Сергей Шахматов |263 |135 |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |6 |'''Сергей Миронов''', Александр Бабаков, Марина Ким, Олег Чернышёв |263 |224 |- | bgcolor="#E61B23" | |«[[Родина (партия)|Родина]]» |7 |'''Алексей Журавлёв''', Эдуард Басурин, Евгений Ивлев, Иван Калегин, Алексей Рылеев, Никита Габов, Валерий Шинкаренко, Роман Лобзин, Константин Антонов, Астемир Штымов, Дмитрий Шуров, Олег Пахолков, Александр Заремба, Вячеслав Монахов, Александр Аргунов |289 |66 |- | bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |8 |'''Геннадий Зюганов''', Валентин Коновалов, Юрий Афонин, Дмитрий Новиков, Иван Мельников, Владимир Кашин, Николай Харитонов, Леонид Калашников, Николай Коломейцев, Казбек Тайсаев, Мария Дробот, Борис Комоцкий, Сергей Гаврилов, Юрий Синельщиков, Алексей Куринный |333 |221 |- | bgcolor="#FFB5A8" | |«[[Пенсионердар партиялара|Биэнсийэлээхтэр баартыйалара]]» |9 |'''Эрик Праздников''', Юрий Шелыгин, Владимир Ворожцов, Александр Потапов, Анна Барабанова |268 |108 |- | bgcolor="#FF3322" | |«[[Арассыыйа коммунистара|Арассыыйа хомуньуустара]]» |10 |'''Сергей Малинкович''', Руслан Хугаев, Ярослав Сидоров, Илья Клеймёнов, Евгения Сафиева, Татьяна Гурьева, Анна Сидорова, Екатерина Миронова |270 |88 |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |11 |'''Алексей Нечаев''', Владислав Даванков, [[Авксентьева Сардаана Владимировна|Сардаана Авксентьева]] |298 |215 |} <center> <gallery caption="Баартыйа испииһэктэрин салайар дьон мэтириэттэрэ"> Билэ:Сергей Лавров (21-01-2022) (cropped).jpg|Сергей Лавров. «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа испииһэгин салайар Билэ:Ярослав Щербаков - член федерального бюро "Яблока".webp|Ярослав Шербаков. «Яблоко» баартыйа испииһэгин салайар Билэ:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|Леонид Слуцкий. ЛДПР испииһэгин салайар Билэ:Marina Shishkina - portrait.jpg|Марина Шишкина. «От күөхтэр» баартыйа испииһэгин салайар Билэ:Миронов Сергей Михайлович 2025 год (cropped).jpg|Сергей Миронов. «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа испииһэгин салайар Билэ:Журавлёв А.А.jpg|Алексей Журавлев. «Родина» баартыйа испииһэгин салайар Билэ:Gennady Zyuganov 2022-09-20 (cropped).jpg|Геннадий Зюганов. КПРФ испииһэгин салайар Билэ:Erik Prazdnikov (cropped).jpg|Эрик Праздников. «Биэнсийэлээхтэр баартыйаларын» испииһэгин салайар Билэ:Alexey Nechayev (2026-02-25).jpg|Алексей Нечаев. «Саҥа дьон» баартыйа испииһэгин салайар </gallery> </center> ==== «Биир ньыгыл Арассыыйа» ==== [[Билэ:United Russia Congress, 28 June 2026 (06).jpg|мини|Владимир Путин «Биир ньыгыл Арассыыйа» сийиэһигэр]] 2026 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр «Мегаспорт» диэн спорт дыбарыаһыгар баартыйа хандьыдааттарын испииһэгэ биллибитэ. Испииһэги Сергей Лавров, Арассыыйа тас дьыалаларын миниистэрэ, салайда<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/563860-lavrov-sobanin-i-poddubnyj-vosli-v-paterku-edinoj-rossii-na-vyborah-v-gosdumu|title=Лавров, Собянин и Поддубный вошли в пятерку «Единой России» на выборах в Госдуму|author=Арпине Асатрян|date=2026-06-28|work=Forbes.ru|lang=ru|accessdate=2026-09-01}}</ref>. Өссө онно Сергей Собянин, Евгений Поддубный, Мария Львова-Белова уонна Владислав Головин киирбитэ. Уопсайа 390 хандьыдаат киирбитэ<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8778986|title=В списки назначились|author=Андрей Колесников|date=2026-06-28|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/russias-ruling-party-runs-ukraine-war-veteran-among-lead-candidates-september-2026-06-28/|title=Russia's ruling party runs Ukraine war veteran among lead candidates for September election|date=2026-06-29|work=Reuters|lang=en|accessdate=2026-09-01}}</ref>. От ыйын 6 күнүгэр Арассыыйа Центральнай избирательнай комиссията баартыйа докумуоннарын ылбыта<ref>{{Cite web|url=http://cikrf.ru/news/cec/58796/|title=В ЦИК России состоится прием избирательных документов от Всероссийской политической партии «Единая Россия»|date=2026-07-03|work=Арассыыйа Центральнай избирательнай комиссията|lang=ru|accessdate=2026-09-01}}</ref>.[[Билэ:Билборд партии "Единая Россия" в Чурапче.jpg|мини|«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа билборда [[Чурапчы|Чурапчы сэлиэнньэтигэр]]|хаҥас]]Саха сиригэр «Сомоҕо норуот. Дьоҥҥо кыһамньы. Үтүө түмүктэр» диэн программанан быыбарга кыттыбыта<ref>{{Cite web|url=https://nikolaevcentre.ru/news/3091|title=«Сомоҕо норуот. Дьоҥҥо кыһамньы, үтүө түмүктэрэ».|date=2026-08-10|work=Николаев Центр|lang=sah|accessdate=2026-09-01}}</ref>. Атырдьах ыйын 22 күнүгэр «Биир ньыгыл Арассыыйа» «Народнай программатын» саҥартарбыта<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8906325|title=Плановый ремонт|date=2026-08-23|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-09-17}}</ref>. Программалара аныгыскы 5 сылга аналлаах уонна 527 проблемардаҕа хоруйдаах. Ол хоруйдары 7 приоритеттарга араарбыттара: «Дьиэ кэргэн уонна норуоту көмүскүү» (88 хоруй), «Үчүгэй үлэ» (64), «Олорор сир» (111), «Күүстээх экэниэмикэ» (77), «Дьоҥҥо технологиялар» (134), «Биһиги ценностарбыт» (27) уонна «Биһиги кыайыыбыт» (26)<ref>{{Cite web|url=https://np.er.ru/#sec3|title=Народная программа «Единой России»|work=«Биир ньыгыл Арассыыйа» саайта|lang=ru|accessdate=2026-09-17}}</ref>. 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Биир ньыгыл Арассыыйаттан» [[Шамаев Петр Виталиевич]], Саха Өрөспүүбүлүкэтин эдэр ыччат дьыалаларын миниистэрэ, киирсибитэ<ref name=":1">{{Cite web|url=https://gogov.ru/election-gosduma-26/yak|title=Выборы в Госдуму 18-20 сентября 2026 года в Саха|date=2026-08-18|work=gogov.ru|lang=ru|accessdate=2026-09-01}}</ref>. ==== «Яблоко» ==== [[Билэ:23th Congress of the Yabloko party.jpg|мини|«Яблоко» баартыйа съезда. Баартыйа «Эйэҕэ уонна көҥүлгэ» диэн программаны ылыммыта.]]2026 сыл бэс ыйын 27 күнүгэр «Яблоко» баартыйа [[Московский (куорат)|Московскай куоракка]] съездтаабыта. Партийнай испииһэккэ 275 хандьыдаат киирбитэ, биир мандааттаах уокуруктарга 137 хандьыдаат биллибитэ. Партийнай испииһэги Ярослав Щербаков салайбыта<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8778731|title=Сплав молодости без опыта|date=2026-06-28|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-09-02}}</ref>. Баартыйа программата бу этиилэртэн турар<ref>{{Cite web|url=https://www.yabloko.ru/elections/2026|title=Выборы-2026|work=Яблоко баартыйа|lang=ru|accessdate=2026-09-02}}</ref>: {{Цитата|'''Эйэҕэ уонна көҥүлгэ! '''|'''Куттала суох олоххо! '''|автор=«Яблоко» баартыйа|Сэрии бүтэрин, дипломатия уонна эйэ туһунан сөбүлэһии! |Ядернай сэрии буолбатын гына биһиги сыалбыт-сорукпут буолар! |Политическэй репрессията уонна куттала суох Арассыыйаҕа! |Киһи олоҕун, убаастабылын, үчүгэй өттүлэрин уонна үтүө туругун көмүскүүргэ! |Биһиги сыалбыт-сорукпут — процветающай уонна демократическэй Арассыыйа!}}29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Яблоко» баартыйаттан [[Ноговицын Анатолий Григорьевич]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== ЛДПР ==== 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «ЛДПР» баартыйаттан [[Парахин Гаврил Павлович]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== «Көнө демократия баартыйата» ==== ==== «От күөхтэр» ==== 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «От күөхтэр» баартыйаттан [[Сыромятникова Анна Сергеевна]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== «Сиэрдээх Арассыыйа» ==== 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Сиэрдээх Арассыыйаттан» [[Тумусов Федот Семенович]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== «Родина» ==== 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Родина» баартыйаттан [[Лаптев Алексей Иванович]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== КПРФ ==== 2026 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр КПРФ 19-с сийиэһигэр делегаттар саҥа «Кыайыы программатын» ылбыттара. Кинилэр капителистическэй систиэмэттэн социалистическэй былааннааһын систиэмэтигэр көһөр санаалаахтар. Өссө кинилэр экэниэмикэни уонна сиртэн хостоноруй национализируйдуолларын баҕалаахтар. Өссө кинилэр НДС нолуогу кыччатаары гыналлар, оттон атын нолуоктары прогрессивнэй систиэмэҕэ көһөрөөрү гыналлар. Хомуньуустар эрдэтээҥҥи пенсионнай саастары төннөрөөрү гыналлар. Уонна өссө элбэх уларыыйыы киллэрэр былааннаахтар<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1097184|title=КПРФ представила программу, с которой идет на выборы в Госдуму|date=2026-06-20|work=Интерфакс|lang=ru|accessdate=2026-09-17}}</ref>. 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «КПРФ» баартыйаттан [[Васильев Айаан Ильич]] киирсибитэ<ref name=":1" />. ==== «Биэнсийэлээхтэр баартыйалара» ==== ==== «Арассыыйа хомуньуустара» ==== 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Арассыыйа хомуньуустара» баартыйаттан [[Ю Владимир Шиндикиевич]] киирсиэҕэ<ref name=":1" />. ==== «Саҥа дьон» ==== [[Билэ:Агитационный плакат Новых Людей перед выборами в Госдуму 2026.jpg|мини|«Саҥа дьон» баартыйа хандьыдаатын агитацията]] 2026 сыл кулун тутар 5 күнүгэр Санкт-Петербургка баартыйа 6-с сийиэһэ буолбута. Онно федеральнай испииһэктэргэ Алексей Нечаев (баартыйа бэрэсэдээтэлэ), Владислав Даванков (Госдуума вице-спикера) уонна [[Авксентьева Сардаана Владимировна|Сардаана Авксентьева]] (эрдэтээҥҥи [[Дьокуускай куорат баһылыга]])<ref>{{Cite web|url=https://tvspb.ru/news/2026/03/5/partiya-novye-lyudi-provela-vserossijskij-sezd-v-chest-svoego-shestiletiya|title=Партия «Новые люди» провела всероссийский съезд в Петербурге в честь своего шестилетия|date=2026-03-05|work=tvspb.ru|lang=ru|accessdate=2026-09-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8480832|title=«Новые люди» объявили, кто возглавит список партии на думских выборах|date=2026-03-05|work=Коммерсантъ|lang=ru|accessdate=2026-09-18}}</ref>. Өссө сийиэскэ «олорор баҕалаах судаарыстыбаҕа 12 хардыы» диэн программаны ылбыттара<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2026/03/06/1181125-kak-proshel-sezd-novih-lyudei|title=«У каждого безумия есть граница»: как прошел съезд «Новых людей»|date=2026-03-06|work=Ведомости|lang=ru|accessdate=2026-09-18}}</ref>. 29-с №-дээх биир мандааттаах уокуругар (Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр) «Саҥа дьон» баартыйаттан [[Заморщикова Ньургуйаана Юрьевна]], Саха Өрөспүүбүлүкэтин бар дьонун дьокутаата, киирсибитэ<ref name=":1" />. == Прогнозтар уонна опростар == [[Билэ:Independent and Opposition-affiliated opinion polling for 2026 Russian Legislative Election.svg|орто|раамка|Оппозиционнай уонна тутулуга суох ыстатыыстыка сулууспаларын дааннайдара]] [[Билэ:Opinion polling for the 2026 Russian legislative election.svg|орто|раамка|Бары сулууспалар дааннайдара (95% дылы ВЦИОМ уонна ФОМ опростара буолар)]] == Куоластааһын == Атырдьах ыйын 28 күнүгэр 4 байыаннай былаһыанньалаах региоҥҥа ([[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запорожскай уобалас (Арассыыйа)|Запорожскай]] уонна [[Херсонскай уобалас (Арассыыйа)|Херсонскай]] уобаластар) уонна 8 «орто реакцияланардаах» региоҥҥа куоластааһын саҕаламмыта ([[Кырыым Өрөспүүбүлүкэтэ]], [[Севастополь|Севастополь куорат]], [[Краснодарскай кыраай]], [[Белгородскай уобалас|Белгородскай]], [[Брянскай уобалас|Брянскай]], [[Воронежскай уобалас|Воронежскай]], [[Курскай уобалас|Курскай]], [[Ростовскай уобалас|Ростовскай]] уобаластар)<ref>{{Cite web|url=https://asafov.ru/news/v-12-regionax-rossii-proslo-dosrocnoe-golosovanie-na-vyborax-v-gosdumu|title=В 12 регионах России прошло досрочное голосование на выборах в Госдуму|date=2026-08-28|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/28082026/935312|title=Досрочное голосование на выборах ЕДГ-2026 началось в 12 регионах России|date=2026-08-28|work=Москва 24|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref>. Атырдьах ыйын 30 күнүгэр тиийэргэ эрэйдээх оройуоннарга куоластааһын саҕаламмыта<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/28057407|title=В РФ стартовало досрочное голосование на выборах в Думу в труднодоступных местах|date=2026-08-30|work=ТАСС|lang=ru|location=Москва|accessdate=2026-09-20}}</ref>. Балаҕан ыйын 4 күнүгэр досрочнай куоластааһын омук сирдэргэ (6 судаарыстыбаҕа, 14 участокка) уонна 45 омук сирдэргэ баар туспа куоластааччы бөлөхтөрүгэр саҕаламмыта<ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2026/09/04/vybory-v-gosdumu-startovali-za-rubezhom.html|title=Выборы в Госдуму стартовали за рубежом|date=2026-09-04|work=Московский комсомолец|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref>. Балаҕан ыйын 18 күнүгэр үс күннээх куоластааһын саҕаланна<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/v-rossii-nachalis-vybory-v-gosdumu-18-20-sentyabrya-2026/|title=В России начались выборы в Госдуму 18-20 сентября 2026|work=RTVI|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sakha.ysia.ru/dokuuskaj-byybary-sa-alaata-haartyska/|title=Дьокуускай быыбары саҕалаата (хаартыска)|date=2026-09-18|work=[[СИА]]|lang=sah|accessdate=2026-09-20}}</ref>, балаҕан ыйын 20 күнүгэр бүппүтэ<ref>{{Cite web|url=https://ysia.ru/v-yakutii-zakrylis-vse-izbiratelnye-uchastki-nachat-podschet-golosov/|title=В Якутии закрылись все избирательные участки: начат подсчет голосов|date=2026-09-20|work=[[СИА]]|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref>. 152 судаарыстыбаҕа куоластыыр участоктар аһыллыбыттара<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2026/09/18/1229891-golosovanie-za-rubezhom|title=От Абхазии до Канады: где россияне могут проголосовать за пределами страны|date=2026-09-18|work=Ведомости|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref>. Маҥнайгы күҥҥэ 15:00 чааска 20,27% куоластыыр киһи куоластаабыта, оттон 20:00 чааска — 29,21%. Иккис күҥҥэ 14:07 чааска 32,87% киһи куоластаабыта<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/8970543|title=Явка на выборы в Госдуму приблизилась к 33%|lang=ru|work=Коммерсантъ|date=2026-09-19}}</ref>, 15:00 чааска — 38,30%, оттон 20:00 чааска — 44,34%<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1117108|title=Явка на выборах в Госдуму превысила 40%|date=2026-09-19|work=Интерфакс|lang=ru|accessdate=2026-09-20}}</ref>. Бүтэһик күҥҥэ 10:00 чааска 46,05% куоластаабыта, 12:00 — 48,68%, оттон 15:00 чааска — 52,85%. Уопсайа 59,80% куоластаабыта (бүтэһик быыбарга явка 51,72% буолбута)<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/18/09/2026/6aa940649a7947803fdcc142#dcc142-contents-3|title=Чем закончились выборы в Госдуму. Главное|subtitle=«Единая Россия» получила самую большую фракцию в своей истории, а партия Сергея Миронова — самую маленькую. Главное об итогах выборов — в материале РБК|date=2026-09-25|work=РБК|lang=ru|accessdate=2026-10-03}}</ref>. == Түмүктэр == <center> {| class="wikitable" |+Судаарыстабаннай Дуума IX ыҥырыы дьокутааттарын быыбарын түмүгэ<ref>{{Cite web|url=http://izbirkom.ru/election/587813923/commission/f0130cef-663a-4c57-b8ff-17054f8fa34e/results?type=6&report=242|title=Выборы депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации девятого созыва|lang=ru|accessdate=2026-10-03|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/news/cec/59421/|title=ЦИК России огласила результаты выборов депутатов Государственной Думы девятого созыва|date=2026-09-25|work=Арассыыйа киин быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-03}}</ref> ! colspan="11" |[[Билэ:Russia State Duma 2026.svg|орто|раамката_суох]] |- ! colspan="2" rowspan="2" |Баартыйа ! colspan="5" |Партийнай испииһэктэринэн ! colspan="2" |Биир мандааттаах уокуруктарынан ! rowspan="2" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} ! rowspan="2" |± |- !Куолас !% !±&nbsp;% ! rowspan="1" |{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± !{{Abbr|Миэстэ|Ылыллыбыт дьокутааттар мандааттара|0}} !± |- |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |39&nbsp;118&nbsp;497 |58,21 |{{Profit}}8,39 |140 |{{Profit}}14 |209 |{{Profit}}11 |349 |{{Profit}}25 |- |bgcolor="#CC1111" | |[[КПРФ]] |9&nbsp;051&nbsp;776 |13,47 |{{Decrease}}5,46 |32 |{{Decrease}}16 |5 |{{Decrease}}4 |37 |{{Decrease}}20 |- |bgcolor="#4488CC" | |[[ЛДПР]] |5&nbsp;970&nbsp;578 |8,88 |{{Profit}}1,33 |21 |{{Profit}}2 |2 |{{Steady}} |23 |{{Profit}}2 |- | bgcolor="#47C2C0" | |«[[Саҥа дьон (партия)|Саҥа дьон]]» |5&nbsp;253&nbsp;202 |7,82 |{{Profit}}2,50 |19 |{{Profit}}6 |0 |{{Steady}} |19 |{{Profit}}6 |- | bgcolor="#FFC003" | |«[[Сиэрдээх Арассыыйа]]» |3&nbsp;589&nbsp;806 |5,34 |{{Decrease}}2,12 |13 |{{Decrease}}6 |4 |{{Decrease}}4 |17 |{{Decrease}}10 |- | |«Биэнсийэлээхтэр баартыйалара» |1&nbsp;286&nbsp;329 |1,91 |{{Decrease}}0,54 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«От күөхтэр» |761&nbsp;542 |1,13 |{{Profit}}0,22 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | |«Арассыыйа хомуньуустара» |555&nbsp;943 |0,83 |{{Decrease}}0,44 |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#E61B23" | |«Родина» |469&nbsp;972 |0,70 |{{Decrease}}0,10 |0 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |1 |{{Steady}} |- | |«Көнө демократия баартыйата» |231&nbsp;011 |0,34 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |0 |''Саҥа'' |- | |«Яблоко» | colspan="5" |— |0 |{{Steady}} |0 |{{Steady}} |- | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох хандьыдааттар | colspan="5" |— |4 |{{Decrease}}1 |4 |{{Decrease}}1 |- | colspan="2" |Барытын холбоон |67&nbsp;202&nbsp;227 |100,00 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |225 |{{Steady}} |450 |{{Steady}} |- ! colspan="11" | |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбыт куоластар |66&nbsp;288&nbsp;656 |98,64 |{{Profit}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Ааҕыллыбатах куоластар |913&nbsp;571 |1,36 |{{Decrease}}0,72 | colspan="6" |— |- ! colspan="2" |Куоластыыр бырааптаах дьон, явка |112&nbsp;789&nbsp;817 |59,80 |{{Profit}}8,08 | colspan="6" |— |} </center> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} [[Категория:Госдуума дьокутааттарын быыбардара]] [[Категория:2026 сыл Арассыыйаҕа]] qd0ktu2udct7x1fvb1359l1j8aw4fml 0 59019 430914 2026-10-03T12:14:18Z Sauit 26795 "[[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), диэн Дьокууск..." саҥа сирэй оҥоһулунна 430914 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] afveyda8ikms9pjgsx4jrt8zt4sahc3 430915 430914 2026-10-03T13:28:44Z Sauit 26795 430915 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл сэтинньитэ |[[1995]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл |[[1997 сыл|1997]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ | | |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур)]] [[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|56,0% (II туур)]] |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]] |- !и.&nbsp;о. | | |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ | colspan="3" |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]] |- !и.&nbsp;о. | | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ | colspan="3" |— |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]] |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ | colspan="3" |— |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]] |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]] |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |Дьокуускай куорат Дууматынан анаммыта |} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] 8u8pnjy5mnlv0tvsghopp9cz9g8dstd 430916 430915 2026-10-03T13:37:57Z Sauit 26795 430916 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл сэтинньитэ |[[1995]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл |[[1997 сыл|1997]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур)]],[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|56,0% (II туур)]] |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Тресков Игорь Борисович]] |[[Билэ:Сенатор Российской Федерации, Тресков Игорь Борисович.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Никифоров Игорь Гаврильевич]] | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]] |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]] |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]] |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |Дьокуускай куорат Дууматынан анаммыта |} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] b15bfbov9dwrgevwc4ycysuwrn0khsa 430917 430916 2026-10-03T13:39:19Z Sauit 26795 /* Баһылыктар испииһэгэ */ 430917 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл сэтинньитэ |[[1995]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл |[[1997 сыл|1997]] сыл | colspan="3" |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур)]],[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|56,0% (II туур)]] |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Тресков Игорь Борисович]] |[[Билэ:Сенатор Российской Федерации, Тресков Игорь Борисович.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Никифоров Игорь Германович]] | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]] |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]] |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]] |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |Дьокуускай куорат Дууматынан анаммыта |} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] lp7x0x6c7c3bkezrqb1f7qfgbf5fl74 430918 430917 2026-10-03T13:48:05Z Sauit 26795 /* Баһылыктар испииһэгэ */ 430918 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл сэтинньитэ |[[1995]] сыл | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл |[[1997 сыл|1997]] сыл | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур)]],<br>[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|56,0% (II туур)]] |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Тресков Игорь Борисович]] |[[Билэ:Сенатор Российской Федерации, Тресков Игорь Борисович.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Никифоров Игорь Германович]] | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]] |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |bgcolor="#CC4947" | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]] |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]] |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |Дьокуускай куорат Дууматынан анаммыта |} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] ofv8weg58y4b2n0hm7603g6dxhcafnz 430923 430918 2026-10-04T04:28:43Z Sauit 26795 /* Баһылыктар испииһэгэ */ 430923 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл сэтинньитэ |[[1995]] сыл | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл |[[1997 сыл|1997]] сыл | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур)]],<br>[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|56,0% (II туур)]] |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Тресков Игорь Борисович]] |[[Билэ:Сенатор Российской Федерации, Тресков Игорь Борисович.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Никифоров Игорь Германович]] | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]] |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]] |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |bgcolor="#CC4947" | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]]<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.izbirkom.ru/izbirkom_pages/|title=Досрочные выборы главы городского округа "город Якутск"|lang=ru|accessdate=2026-10-04|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин быыбардыыр комиссията}}</ref> |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |—<ref>{{Cite web|url=https://gtrksakha.ru/news/2021/01/14/2021-01-14-07-13-47/|title=Депутаты Якутской городской Думы приняли отставку Сарданы Авксентьевой|date=2021-01-14|work=ГТРК «Саха»|accessdate=2026-10-04|lang=ru}}</ref> |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]]<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.izbirkom.ru/izbirkom_pages/|title=Досрочные выборы главы городского округа "город Якутск"|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат дуумата|Дьокуускай куорат дууматынан]] анаммыта<ref>{{Cite web|url=https://yktgorduma.ru/f/ryagd-27-2.pdf|title=Об избрании главы городского округа «город Якутск»|author=Дьокуускай куорат дуумата|date=2026-07-20|lang=ru|accessdate=2026-10-04|format=PDF}}</ref> |} == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] c48ddj2q59p0hmh73nuwtyj4cp34e4t 430929 430923 2026-10-04T08:37:39Z Sauit 26795 430929 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Мэрия Якутска.jpg|мини|Дьокуускай куорат салалтатын дьиэтэ]] '''Дьокуускай куорат баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава Якутска}}), толору аата — '''«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун баһылыга''' ({{Lang-ru|Глава городского округа «город Якутск»}}), өссө '''Дьокуускай мээрэ''' диэн дииллэр, диэн [[Дьокуускай|Дьокуускай куоракка]] үрдүкү дуоһунас буолар. Кини [[Дьокуускай куорат уокуруга|«Дьокуускай куорат» куорат уокуругун]] уонна кини уокуруктааҕы салалтатын салайар. == Баһылыктар испииһэгэ == {{Main|Дьокуускай баһылыктара}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Баһылык аата ! rowspan="2" |Хаартыската ! rowspan="2" |Срога ! colspan="2" rowspan="2" |Үлэлээбит кэмэ ! colspan="3" |Быыбар |- ! colspan="2" |Баартыйата !Түмүгэ |- !1 |[[Томтосов Алексей Александрович]] |[[Билэ:Aysen Nikolayev on celebration of 80th anniversary of Alexey Tomtosov 03.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |Бастакы |[[1993]] сыл [[муус устар 19]] күнэ |[[1995]] сыл муус устар 9 күнэ | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнинэн]] анаммыта<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-1993/|title=Выборы — 1993|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !2 |[[Борисов Спартак Степанович]] | |Бастакы |[[1995]] сыл муус устар 9 күнэ |[[1997 сыл|1997]] сыл | bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1995)|27,9% (I туур), 52,5% (II туур)]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-1995/|title=Выборы — 1995|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- ! rowspan="2" |3 | rowspan="2" |[[Михальчук Илья Филиппович]] | rowspan="2" |[[Билэ:Ilya Filippovich Mikhalchuk 2009 3x4 portrait.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[1998 сыл|1998]] сыл [[тохсунньу 11]] күнэ |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |bgcolor="#CCCCCC" | |Тутулуга суох |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (1997)|31,5% (I туур), 56,0% (II туур)]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-1997/|title=Выборы — 1997|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-1998/|title=Выборы — 1998|lang=ru|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията}}</ref> |- |Иккис |[[2002]] сыл [[ахсынньы 29]] күнэ |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2002)|66,94%]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-2002/|title=Выборы — 2002|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !и.&nbsp;о. |[[Тресков Игорь Борисович]] |[[Билэ:Сенатор Российской Федерации, Тресков Игорь Борисович.jpg|раамката_суох|120x120пкс]] |— |[[2007]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |— |- !4 |[[Заболев Юрий Вадимович]] | |Бастакы |[[2007]] сыл [[ахсынньы 2]] күнэ |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2007)|45,25%]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-2007/|title=Выборы — 2007|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !и.&nbsp;о. |[[Никифоров Игорь Германович]] | |— |[[2011 сыл|2011]] сыл [[ахсынньы 23]] күнэ |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |—<ref>{{Cite web|url=https://1sn.ru/ispolnyayushhii-obyazannosti-mera-yakutska-vyidet-na-pryamoi-razgovor|title=Исполняющий обязанности мэра Якутска выйдет на «Прямой разговор»|date=2012-02-10|work=SakhaNews|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |[[Николаев Айсен Сергеевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Aysen Nikolayev (kremlin.ru).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2012 сыл|2012]] сыл [[кулун тутар 15]] күнэ |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2012)|47,73%]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-2012/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk-4-marta-2012-goda/|title=ВЫБОРЫ ГЛАВЫ ГО «ГОРОД ЯКУТСК» 4 МАРТА 2012 ГОДА|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-04-10}}</ref> |- |Иккис |[[2017 сыл|2017]] сыл [[балаҕан ыйын 10]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2017)|68,40%]]<ref>{{Cite web|url=https://yagtik.ru/vybory-i-referendumy/vybory-2017/2017itogi-golosovaniya/|title=Выборы главы городского округа «город Якутск»|date=2017-09-14|lang=ru|accessdate=2026-10-04|work=Дьокуускай куораттааҕы быыбардыыр комиссията}}</ref> |- !и.&nbsp;о. |[[Ефремов Пётр Семенович|Ефремов Петр Семенович]] | |— |[[2018 сыл|2018]] сыл [[ыам ыйын 28]] күнэ |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |—<ref>{{Cite web|url=https://sakhaday.ru/news/petr-efremov-ispolnyayushhij-obyazannosti-glavy-goroda-yakutska|title=Петр Ефремов - исполняющий обязанности главы города Якутска|date=2018-05-31|work=SakhaDay|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !6 |[[Авксентьева Сардаана Владимировна]] |[[Билэ:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |Бастакы |[[2018 сыл|2018]] сыл [[балаҕан ыйын 17]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |bgcolor="#CC4947" | |«[[Арассыыйа тиллиитин баартыйата]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2018)|39,98%]]<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.izbirkom.ru/izbirkom_pages/|title=Досрочные выборы главы городского округа "город Якутск"|lang=ru|accessdate=2026-10-04|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин быыбардыыр комиссията}}</ref> |- !и.&nbsp;о. | rowspan="2" |[[Григорьев Евгений Николаевич]] | rowspan="2" |[[Билэ:Еегений Григорьев.jpg|раамката_суох|160x160пкс]] |— |[[2021 сыл|2021]] сыл [[тохсунньу 14]] күнэ |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |—<ref>{{Cite web|url=https://gtrksakha.ru/news/2021/01/14/2021-01-14-07-13-47/|title=Депутаты Якутской городской Думы приняли отставку Сарданы Авксентьевой|date=2021-01-14|work=ГТРК «Саха»|accessdate=2026-10-04|lang=ru}}</ref> |- !7 |Бастакы |[[2021 сыл|2021]] сыл [[кулун тутар 28]] күнэ |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат баһылыгын быыбара (2021)|44,27]]<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.izbirkom.ru/izbirkom_pages/|title=Досрочные выборы главы городского округа "город Якутск"|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин быыбардыыр комиссията|lang=ru|accessdate=2026-10-04}}</ref> |- !8 |[[Садовников Дмитрий Дмитриевич]] |[[Билэ:Sadovnikov Dmitry Dmitrievich.jpg|раамката_суох|180x180пкс]] |Бастакы |[[2026 сыл|2026]] сыл [[от ыйын 20]] күнэ | |bgcolor="#2E4EA4" | |«[[Биир ньыгыл Арассыыйа]]» |[[Дьокуускай куорат дуумата|Дьокуускай куорат дууматынан]] анаммыта<ref>{{Cite web|url=https://yktgorduma.ru/f/ryagd-27-2.pdf|title=Об избрании главы городского округа «город Якутск»|author=Дьокуускай куорат дуумата|date=2026-07-20|lang=ru|accessdate=2026-10-04|format=PDF}}</ref> |} == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [https://yakutskcity.ru/?ysclid=ldkum6nssa69763534# Дьокуускай куорат салалтатын саайта] [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Дьокуускай былааһын уорганнара]] hc1xdwfben5p0l159vvueu7sh9phk1h 0 59020 430924 2026-10-04T07:50:19Z Sauit 26795 Утаарыы: [[Госдуума]] 430924 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Госдуума]] 5lbpp122z9eauhf3fmw8j8907ywcyhy