Алтынньы 5

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Алтынньы 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7958</id>
    <revision>
      <id>430945</id>
      <parentid>426413</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бэлиэ күннэр */</comment>
      <origin>430945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12941" sha1="bcbzqdoamk7k30mknlxc2p7mxirtnt8" xml:space="preserve">'''Алтынньы 5''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 278-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 279-c күнэ). Сыл бүтүө 87 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
&lt;!-- '''[[Быраас күнэ]]''' — [[ВОЗ]] быһаарыытынан алтынньы бастакы бэнидиэнньигэр бэлиэтэнэр. Бу күн аан дойду быраастара көхтөөхтүк уонна сомоҕолоһон үлэлииллэригэр болҕомто ууруллар.--&gt;
* {{Флагификация|ХНТ}} — '''Аан дойдутааҕы Учуутал күнэ''' — 1966 сыллаахха ЮНЕСКО уонна МОТ (Дойдулар Үлэҕэ тэрилтэлэрэ) учуутал дойдуга туругун туһунан сүбэлэри бигэргэппиттэр. 1994 сыллаахтан бэлиэтэнэр буолбута. Маны таһынан, үгүс дойдуларга бэйэлэрэ учуутал күннээхтэр. [[Учуутал аан дойдутааҕы күнэ]] (UNESCO 27 C/INF.7).

* Проституцияны бобуу аан дойдутааҕы күнэ. Аан бастаан 2002 сыллаахха Сан-Францискоҕа уонна Мельбурнҥа бэлиэтээбиттэр. Үксүн феминистар тэрилтэлэрэ бу күн тэрээһиннэри ыыталлар, дьону атыылыыры утаралларын биллэрэллэр
* {{Флагификация|Россия}} — Холуобунай ирдэбил үлэһиттэрин күнэ. 1918 сыллаахха бу күн  РСФСР НКВД-тын иһинэн Холуобунай ирдэбил киин управлениета (Центророзыск) тэриллибит
* {{Флагификация|Россия}} — Учуутал күнэ (1965 сылтан ССРС-ка алтынньы бастакы баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэрэ, 1994 сылтан Арассыыйаҕа алтынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр, аан дойдутааҕы күнү кытта сөп түбэһэр)
* {{Флагификация|Боливия}} — Инженер күнэ
* {{Флагификация|Вануату}} — Конституция күнэ
* {{Флагификация|Индонезия}} — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* {{Флагификация|Пакистан}} — Учуутал күнэ
* {{Флагификация|Португалия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ
* {{Флагификация|Таджикистан}} — Судаарыстыба тылын күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[610]] — Африка экзархын уола [[Ираклий I|Ираклий]] [[Константинополь]]га кэлбит, Византия импэрээтэрин Фоканы өлөрбүт уонна бэйэтэ импэрээтэр буолбут. Бөрүстүөлгэ 30 олорбута. Фока ыраахтааҕы эмиэ бу иннинэ олорбут ыраахтааҕыны суулларан бэйэтэ ыраахтааҕы буолбут кырдьа барбыт байыаннай этэ, ол эрээри 8 сыл иһигэр былааһын кыайан бөҕөргөппөтөҕө.
* [[1823]] — Англияҕа мэдиссиинэ бастакы сурунаала «[[Ланцет (сурунаал)|Ланцет]]» тахсыбыт.
* [[1853]] (урукку ааҕыынан балаҕан ыйын 23) — Дьокуускайга [[Саха уобалаһын статистикатын кэмитиэтэ]] диэн тэрилтэ аһыллыбыт. Бу тэрилтэ элбэх чинчийиилэри ыыппыта уонна тэрийбитэ, ону таһынан уобалаһы сайыннарарга бөдөҥ кылааты киллэрбитэ.
* [[1911]] — [[Дьокуускай]]га түмэл уонна бибилитиэкэ саҥа таас дьиэтэ аһыллыбыт.
* [[1918]] — РСФСР совнаркомун түмэллэри национализациялыыр (судаарыстыбаҕа былдьыыр) туһунан дэкириэтэ тахсыбыт ({{lang-ru|«О регистрации, приеме на учет и охранении памятников искусства и старины»}}). 
* [[1930]] — Үөрүүлээх быһыыга-майгыга Дьокуускайга тирии таҥастыыр собуоту арыйбыттар. Даркылаах хос үөс кытылыгар тутуллубут, «Красный кожевник» диэн ааттаах эбит. Кэлин бу тэрилтэ «Сахабулт» концерн буолбута.
* [[1930]] — [[Алдан|Алданнааҕы]] хайа техникумугар бастакы үөрэх күнэ буолбут. Бу [[Саха АССР]] бырабыыталыстыбатын көҕүлээһининэн Минцветмет систиэмэтигэр аһыллыбыт үөрэх кыаһата эбит. Бастакы 30 киһи икки салааҕа үөрэммиттэр: хайа-эксплуатациялыыр үлэлэр, геологоразведочнай үлэлэр. Билигин Алданнааҕы политехническэй техникум диэн ааттаах.
* [[1938]] — Нацистыы Германияҕа [[дьэбириэйдэр]] пааспардарын суох гыммыттар.
* [[1941 сыл|1941]] — Марха эт туттарар сопхуоһун иһинэн үлэлиир толорута суох орто оскуола үөрэнээччилэрэ Көмүскэл пуондатыгар 1130 солкуобайдаах судаарыстыба иэс облигациятын туттарбыттар.
* [[1944]] — [[Франция]]ҕа дьахталлар быыбарга кыттар кыахтаммыттар. [[Аан дойду иккис сэриитэ]] бүтүүтүгэр дьахталларга маннык быраап [[Европа]] дойдуларыттан [[Швейцария]]ҕа уонна [[Лихтенштейн|Лихтенштейҥҥэ]] эрэ бэриллибэккэ хаалбыта.
* [[1948]] — [[Дьокуускай]]га ''Иркутская'' уулуссаны [[Дежнёв Семён Иванович|Дежнев]] аатынан ааттаабыттар.
* [[1948]] — [[Ашхабад]] куоракка буолбут сир хамсааһыныттан 10 000-тан 110 000 диэри киһи өлбүт.
* [[1952]] — [[Москуба]]ҕа хомуньуус баартыйатын XIX сийиэһэ саҕаламмыт. ВКП(б) аата уларыйан КПСС (сахалыы ССКП) диэн буолбут.
* [[1957 сыл|1957]] — Дьокуускайга &quot;Центральнай&quot; киинэ тыйаатыра кэтит экрааннаах буолбут.
* [[1962]] — [[Улуу Британия]]ҕа Битлз бөлөх бастакы хит ырыата тахсыбыт — Love Me Do ([[ааҥыл тыла|ааҥыл]]. «Таптаарыый миигин»).
* [[1990]] — Тахсыбыта 150 сыл буолбут Мельбурн куорат (Австралия) The Herald хаһыата бүтэһик нүөмэрэ туспа тахсыбыт.
* [[1991]] — ССРС Дойдулар ыккардыларынааҕы валюта пуондатын кытта бастакы сөбүлэҥин түһэрсибит.
* [[1992]] — [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү Сэбиэтэ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү Сэбиэтин]] уурааҕынан [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһугар]] [[Толоон нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)|Толоон]], [[Тэҥкэ нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)|Тэҥкэ]] уонна [[Наахара нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)|Наахара]] нэһилиэктэрэ тэриллибиттэр.
* [[1993]] — Тоҕус ый кэриҥэ буолбут былаас кириисиһэ түмүктэнэн, &quot;Известия&quot; хаһыакка &quot;42 киһи суруга&quot; тахсыбыт. Бу сурукка култуура аатырбыт диэйэтэллэрэ &quot;Үрүҥ дьиэҕэ&quot; олорбут Арассыыйа түмэнин көмүскээччилэрин кытаанахтык дьарыйарга, өлөртүүргэ, утарылаһар баартыйалары сабарга модьуйбуттара. Бэрэсидьиэн Борис Ельцин сотору кэминэн Арассыыйаҕа оппозиционнай баартыйалары уонна хаһыаттары, кырдьык, боппута. Ол эрээри, аҕыйах нэдиэлэ буолан баран, аһара элбэх киһи маны сөбүлээбэтэҕин билэн, ыйааҕын бэйэтэ көтүрбүтэ.
* 1993 — Ельцин Арассыыйаҕа оппозиция баартыйаларын уонна хаһыаттарын боппут.
* [[2000]] — Элбэх киһи Сербияҕа уулуссаҕа бырачыастыы тахсыбытын түмүгэр Слободан Милошевич дуоһунаһыттан батыммыт.
* [[2005]] — Саха Өрөспүүбүлүкэтин учууталларын уонна педагогика общественноһын XI сийиэһэ аһыллыбыт.
* [[2008]] — [[Кыргыстаан|Кыргыстааҥҥа]] сир хамсааһын түмүгэр 75 киһи өлбүт.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1713]] — [[Дени Дидро]] — [[Франция]] суруйааччыта, сырдатааччы бөлөһүөгэ.
* [[1948]] — [[Марков Федор Иванович|Федор Марков]] — муосчут, скульптор, [[Саха_норуодунай_худуоһунньуктарын_тиһилигэ|СӨ норуодунай худуоһунньуга]], РФ үтүөлээх худуоһунньуга.
* [[1956]] — [[Подойницына Ирина Ивановна|Ирина Подойницына]] — социология билимин дуоктара, профессор, бэлиитикэ билимнэрин Академиятын чилиэн-корреспондена.
* [[1976]] — [[Рамзан Кадыров]] — [[Чечня|Чечен Өрөспүүбүлүкэтин]] баһылыга.

== Өлбүттэр ==
* [[1983 сыл|1983]] — казаахтар монгуоллар иннилэринээҕи кэмнэрин, Чыҥыс Хаан кэмин саҕанааҕыны уонна Джунгарияны, нуучча судаарыстыбатын кытта казаах биистэрэ охсуһууларын ойуулуур бастакы казаахтыы айымньылары суруйбут суруйааччы [[Ильяс Есенберлин]] (1915 төр.).
* [[2020 сыл|2020]] — [[Волков Николай Николаевич |Николай  Волков]] (10.03.1933 төр.) — спортсмен, көҥүл тустууга тириэньэр, көҥүл тустуу судьуйата, [[Бүлүү улууһа|Бүлүү]] улууһун уонна Тоҕус нэһилиэгин Ытык киһитэ, Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, педагогическай наука кандидата, Россия уонна Саха сирин үтүөлээх тренерэ, Саха сиригэр көҥүл тустуу устуоруйатыгар кинигэлэр ааптардара, педагогика билимин хандьыдаата.
* [[2011]] — [[Стив Джобс]] (1955 төр.), Apple корпорацияны олохтооччулартан биирдэстэрэ, тэрилтэ урукку генеральнай дириэктэрэ.
* [[2014]] — [[Любимов Юрий Петрович|Юрий Любимов]] (1917 төр.), тыйаатыр режиссёра уонна артыыһа, Таганка тыйаатырын уус-уран салайааччыта, Арассыыйа норуодунай артыыһа.

* [[2024]] — [[Пискунов Владимир Венедиктович]], «[[Якуталмаз]]» трест гендириэктэрэ (1983-1991), «[[АЛРОСА|Алмазы России-Саха]]» АХ вице-бэрэсидьиэнэ (1996 сылга диэри)


{{ыйдар}}

[[Категория:Алтынньы 5]]</text>
      <sha1>bcbzqdoamk7k30mknlxc2p7mxirtnt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтынньы 6</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7959</id>
    <revision>
      <id>430930</id>
      <parentid>424021</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Түбэлтэлэр */</comment>
      <origin>430930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8928" sha1="fsg0fx108ytxki5wbktxw6iuwdn19ny" xml:space="preserve">'''Алтынньы 6''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 279-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 280-c күнэ). Сыл бүтүө 86 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
&lt;!-- * Аан дойдутааҕы (кыыл-сүөл, үүнээйилэр) олохсуйуу сирдэрин харыстабыл күнэ (бу күн бэлитэнэрэ, баара-суоҕа чопчу биллибэт)--&gt;
* Аан дойдуга Космос нэдиэлэтэ салҕанар (алтынньы 4–10 күннэрэ)
* {{Флагификация|Россия}} — Арассыыйа страховщигын күнэ
* {{Флагификация|АХШ}} — [[Ниэмэстэр|Ньиэмэс]] американецтар күннэрэ
* {{Флагификация|Белоруссия}} — Архивист күнэ
* {{Флагификация|Венгрия}} — Арадка өлбүттэри ахтар күн. 1849 сыллаахха Венгрия тутулуга суох буолуутун иһин кыргыспыт 13 генералын Арад куоракка (билигин Румынияҕа киирэр) Австрия былаастара өлөртөөбүттэрэ
* {{Флагификация|Египет}} — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* {{Флагификация|Казахстан}} — Бухгалтер уонна аудитор күнэ
* {{Флагификация|Туркмения}} — Кэриэстэбил күнэ. 1948 сыллааҕы сир хамсааһынын сиэртибэлэрин ахтар күн
* {{Флагификация|Сирия}} — Тишрин босхолонуутун күнэ
* {{Флагификация|Словакия}} — Дукла дабаан сиэртибэлэрин күнэ. Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр бу дабаан иһин кыргыһыы Чехословакия босхолонуутугар бөдөҥ суолталааҕа
* {{Флагификация|Шри-Ланка}} — Учуутал күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[Б. э. и. 69 сыл]] — [[Митридат үһүс сэриитэ]]: Рим өрөспүүбүлүкэтин аармыйата Арменияны сэриилээн ылбыт.
* [[Б. э. и. 23 сыл]] — өрө турааччылар [[Ван Ман]] диэн Кытай [[Синь династия|Синь династиятын]] соҕотох импэрээтэрин баһын быспыттар, киин куоратын халаабыттар.
* [[1536]] — [[Библия]]ны ааҥыл тылыгар тылбаастаабыт [[Уильям Тиндейл]]ы сыаркап суута уматан өлөрбүт.
* [[1600]] — «Эвридика» опера премьерата буолбут, аныгы кэмҥэ диэри кэлбит саамай эрдэтээҥи опера. [[Барҕарыы эпохата]] түмүктэнэн [[Барокко эпохата]] саҕаламмыт.
* [[1769]] — Англия байҕалынан устааччыта [[Джеймс Кук]] [[Саҥа Зеландия]]ҕа тиийбит.
* [[1790]] — [[Швейцария]] [[Женева]]тыгар олохтоох ювелир Якоб Швепп гаастаах ууну оҥоруу процеһын көрдөрбүт. 
* [[1921]] — [[Владивосток]]тан ыытыллыбыт есаул [[Валериан Бочкарёв]] үрүҥ этэрээтэ [[Охотскай]]ы ылбыт. Бочкарёв баандата [[Халыма]]ҕа уонна [[Чукотка]]ҕа икки сыл тухары аҥардастыы айбардаабыта.
* [[1927]] — «Джаз ырыаһыта» диэн киинэ премьерата буолбут, бастакы саҥарар киинэ.
* [[1948]] — [[Туркменистан]] киин куоратыгар [[Ашхабад]]ка 7,3 магнитудалаах сир хамсааһына буолбут. Куорат 100 тыһыынча кэриҥэ олохтооҕуттан үс гыммыт биирэ өлбүт. Дьиэ-уот үксэ сиикэй кирпииччэнэн тутуллубут буолан сир хамсааһынын тулуйбакка урусхалламмыт. Бу аан дойду устуоруйатыгар саамай алдьатыылаах сир хамсааһыннарыттан биирдэстэрэ.
* [[1962]] — «Доктор Ноу» диэн Джеймс Бонд спецагент туһунан бастакы киинэ премьерата буолбут.
* [[1973]] — [[Эгиипэт]] уонна [[Сирия]] [[Израиль]]га саба түспүттэр, Арааб-Израиль төрдүс сэриитэ саҕаламмыт.
* [[1976 сыл|1976]] — Кытай бырабыыталыстыбатын баһылыга Хуа Гофэн «Түөрт киһи баандатын» хаайбыт ([[Мао Цзэдун]] диэки буолааччы КПК салайааччыларын), Кытайга уон сыл тухары буолбут &quot;Култуура өрөбөлүүссүйэтэ&quot; манан түмүктэммит.
* [[1981 сыл|1981]] — [[Эгиипэт]] бэрэсидиэнин Анвар Садааты ислам экстремистара өлөрбүттэр.
* [[1995]] — атын күнү (сулуһу) тула эргийэр бастакы чолбон (планета) арыллыбыт, 51 Pegasi b диэн ааттаммыт.
* [[2010]] — [[Инстаграм]] диэн хаартысканы уонна видеоны тарҕатар, ону кытары түмэт-ситим өҥөтүн оҥорор сиэрбис төрүттэммит.
* [[2011]] — [[ХИФУ]] Чукоткатааҕы филиала аһыллыбыт.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1887]] — [[Ле Корбюзье]] — аатырбыт Франция архитектора, [[модерн архитектура]] уонна [[омуктар икки ардыларынааҕы истиил]] саҕалааччыларыттан биирдэстэрэ.
* [[1923]] — [[Кемаль, Яшар|Яшар Кемаль]] — курд омуктан төрүттээх [[Турция]] реалист-прозаига, бэйиэтэ уонна быраабы көмүскээччитэ. Элбэх төгүл литэрэтиирэҕэ [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтигэр]] хандьытаат буолбутунан, ону кытта, тутулуга суох Курдистаны олохтооһун уонна Турцияҕа гражданскай уопсастыбаны тэрийээһин актыыбынай кыттыылааҕа буоларынан биллибит.
* [[1926]] — [[Сергеев Михаил Семенович|Михаил Сергеев]] — үйэ аҥарын кэриэтэ тутууга үлэлээбит [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]].
* [[1948]] — [[Наумов Дмитрий Федосеевич|Дмитрий Наумов]] — Саха норуодунай суруйааччыта, [[Ил Түмэн]] IV ыҥырыытын дьокутаата, 1995-2000 сыллардаахха [[Амма улууһа|Амма улууһун]] кулубата, 2000-2003 сыллардаахха Саха сирин тыа хаһаайыстыбатын миниистирэ, [[Амма улууһун Ытык олохтоохторо|Амма улууһун Ытык олохтооҕо]].

== Өлбүттэр ==
* [[1942]] — [[Эрилик Эристиин]] (24.01.1892 төр.) — саха бэйиэтэ, прозаига, биир биллэр айымньыта — &quot;Маарыкчаан ыччаттара&quot;. Кини аатынан [[Эрилик Эристиин аатынан литератуураҕа бириэмийэ|литератуураҕа бириэмийэ]] олохтоммута.
* [[1957]] — [[Тимофеев-Терешкин Михаил Николаевич|Михаил Тимофеев-Терешкин]] (05.12.1883 төр.) — саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, бэйиэт, [[ССРС]] Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1944), экэнэмиис, этнограф.
* [[1998]] — [[Колбунов Владимир Акимович|Владимир Колбунов]] — cэрии иннинэ [[Ааллаах Үүн]] бириискэлэригэр, [[Хаҥалас]] шахтатыгар үлэлээбит Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа.


{{ыйдар}}

[[Категория:Алтынньы 6]]</text>
      <sha1>fsg0fx108ytxki5wbktxw6iuwdn19ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Подойницына Ирина Ивановна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24394</id>
    <revision>
      <id>430946</id>
      <parentid>401022</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>430946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5902" sha1="l4av7xpaaou3ixqiyetmpvtm7m07htu" xml:space="preserve">[[Билэ:Подойницына_ии.png‎|200px|thumb|right|Подойницына Ирина Ивановна]]
'''Подойницына Ирина Ивановна''' — социология билимин доктора, профессор, политика билимнэрин Академиятын чилиэн-корреспондена.

== Олоҕун олуктара ==
* [[1956]] сыллаахха [[алтынньы 5]] күнүгэр [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] төрөөбүтэ. Аҕата биллиилээх тыйаатыр диэйэтэлэ [[Подойницын Иван Иванович|Иван Подойницын]], ийэтэ - Екатерина Кутовая.
* 1979 с. — А.А. Жданов аатынан Ленинград государственнай университетын журналистика факультетын бүтэрбитэ. 
* 1979—1988 сс. — «Индустрия Севера», «Молодежь Якутии», «Молот» (Ростов-на-Дону к.) хаһыаттар корреспонденнара, «Северовостокхиммонтаж» трест инженера. 
* 1988—1990 сс. — тыл, литература уонна история Институтун младшай научнай үлэһитэ. 
* 1990—1993 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын аспирана. 
* 1993 с. — социология билимин кандидатыгар «Этнокультурные стереотипы производственного поведения в трудовых коллективах (на примере трудовых коллективов Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 1993—1994 сс. — тыл, литература уонна история Институтун научнай үлэһитэ. 
* 1994—1998 сс. — гуманитарнай чинчиййи Институтун социологияҕа уонна быраапка салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* 1998—2000 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын докторана. 
* 2001 с. — социология билимин докторыгар «Анализ региональной социальной стратификации (на материале РС(Я)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 2001—2003 сс. — гуманитарнай чинчийии Институт региональнай социологияҕа Киинин салайааччыта. 
* 2003 сылтан — [[Саха государственнай университета|Саха государственнай университетыгар]] финансово-экономическай Институтка социология кафедратыгар преподаватель. 
* 2004 с. — профессор аата иҥэриллибитэ. 
Подойницына И.И. — 41 научнай үлэ ааптардара.

== Сүрүн үлэлэрэ ==
* «''Этнокультурные стереотипы трудового поведения в сфере производства''» (Новосибирск, 1995) - монография.
* «''Общество открытых классов. Очерки о моделях социальной структуры''» (Новосибирск, 1999) - монография.
* «''Современное состояние общественных движений в некоторых административных центрах Канады и Республики Саха (Якутия)''» - брошюра.
Ыстатыйалара
* «''Особенности адаптации переселенцев из Крымской области в селах Якутии''» (Сб.: «Межнациональные отношения в регионе»; в соавт. с Е.Е. Алексеевым. — Якутск, 1990).
* «''Этнические особенности трудового поведения в условиях Севера''» (Сб.: «Человек и Север. Исторический опыт, современное состояние, перспективы развития».— Ч. 2.— Якутск, 1993).
* «''Этнокультурные особенности трудового поведения в сфере производства''» (Сб.: «Национальная политика в регионе». — Якутск, 1993).
* «''Модели социальной стратификации в меняющемся мире''» (Сб: «Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы».— Новосибирск, 2000).
* «''Модели социальной стратификации: история и современность''» (Сб.: «Проблемы теоретической социологии».— СПб., 2000).

== Сигэлэр ==
* [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }}

[[Категория:Дьоннор алпабыытынан]]
[[Категория:1956 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 5 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Дьокуускайга төрөөбүттэр]]
[[Категория:Чинчийээччилэр]]</text>
      <sha1>l4av7xpaaou3ixqiyetmpvtm7m07htu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430947</id>
      <parentid>430946</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>430947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="751bxy15veo2hd2d8xp54p8035ghzhe" xml:space="preserve">[[Билэ:Подойницына_ии.png‎|200px|thumb|right|Подойницына Ирина Ивановна]]
'''Подойницына Ирина Ивановна''' — социология билимин доктора, профессор, политика билимнэрин Академиятын чилиэн-корреспондена.

== Олоҕун олуктара ==
* [[1956]] сыллаахха [[алтынньы 5]] күнүгэр [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] төрөөбүтэ. Аҕата биллиилээх тыйаатыр диэйэтэлэ [[Подойницын Иван Иванович|Иван Подойницын]] (ол саҕана речник, Дьокуускай горкомун инструктора, 1960 сылтан өрөспүүбүлүкэ типографиятын дириэктэрэ), ийэтэ - Екатерина Кутовая. 
* 1979 с. — А.А. Жданов аатынан Ленинград государственнай университетын журналистика факультетын бүтэрбитэ. 
* 1979—1988 сс. — «Индустрия Севера», «Молодежь Якутии», «Молот» (Ростов-на-Дону к.) хаһыаттар корреспонденнара, «Северовостокхиммонтаж» трест инженера. 
* 1988—1990 сс. — Тыл, литература уонна история Институтун младшай научнай үлэһитэ. 
* 1990—1993 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын аспирана. 
* 1993 с. — социология билимин кандидатыгар «Этнокультурные стереотипы производственного поведения в трудовых коллективах (на примере трудовых коллективов Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 1993—1994 сс. — тыл, литература уонна история Институтун научнай үлэһитэ. 
* 1994—1998 сс. — гуманитарнай чинчиййи Институтун социологияҕа уонна быраапка салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* 1998—2000 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын докторана. 
* 2001 с. — социология билимин докторыгар «Анализ региональной социальной стратификации (на материале РС(Я)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 2001—2003 сс. — гуманитарнай чинчийии Институт региональнай социологияҕа Киинин салайааччыта. 
* 2003 сылтан — [[Саха государственнай университета|Саха государственнай университетыгар]] финансово-экономическай Институтка социология кафедратыгар преподаватель. 
* 2004 с. — профессор аата иҥэриллибитэ. 
Подойницына И.И. — 41 научнай үлэ ааптардара.

== Сүрүн үлэлэрэ ==
* «''Этнокультурные стереотипы трудового поведения в сфере производства''» (Новосибирск, 1995) - монография.
* «''Общество открытых классов. Очерки о моделях социальной структуры''» (Новосибирск, 1999) - монография.
* «''Современное состояние общественных движений в некоторых административных центрах Канады и Республики Саха (Якутия)''» - брошюра.
Ыстатыйалара
* «''Особенности адаптации переселенцев из Крымской области в селах Якутии''» (Сб.: «Межнациональные отношения в регионе»; в соавт. с Е.Е. Алексеевым. — Якутск, 1990).
* «''Этнические особенности трудового поведения в условиях Севера''» (Сб.: «Человек и Север. Исторический опыт, современное состояние, перспективы развития».— Ч. 2.— Якутск, 1993).
* «''Этнокультурные особенности трудового поведения в сфере производства''» (Сб.: «Национальная политика в регионе». — Якутск, 1993).
* «''Модели социальной стратификации в меняющемся мире''» (Сб: «Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы».— Новосибирск, 2000).
* «''Модели социальной стратификации: история и современность''» (Сб.: «Проблемы теоретической социологии».— СПб., 2000).

== Сигэлэр ==
* [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }}

[[Категория:Дьоннор алпабыытынан]]
[[Категория:1956 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 5 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Дьокуускайга төрөөбүттэр]]
[[Категория:Чинчийээччилэр]]</text>
      <sha1>751bxy15veo2hd2d8xp54p8035ghzhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430949</id>
      <parentid>430947</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сүрүн үлэлэрэ */</comment>
      <origin>430949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9067" sha1="60xqxfilv2cduva43akg403qk9312qa" xml:space="preserve">[[Билэ:Подойницына_ии.png‎|200px|thumb|right|Подойницына Ирина Ивановна]]
'''Подойницына Ирина Ивановна''' — социология билимин доктора, профессор, политика билимнэрин Академиятын чилиэн-корреспондена.

== Олоҕун олуктара ==
* [[1956]] сыллаахха [[алтынньы 5]] күнүгэр [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] төрөөбүтэ. Аҕата биллиилээх тыйаатыр диэйэтэлэ [[Подойницын Иван Иванович|Иван Подойницын]] (ол саҕана речник, Дьокуускай горкомун инструктора, 1960 сылтан өрөспүүбүлүкэ типографиятын дириэктэрэ), ийэтэ - Екатерина Кутовая. 
* 1979 с. — А.А. Жданов аатынан Ленинград государственнай университетын журналистика факультетын бүтэрбитэ. 
* 1979—1988 сс. — «Индустрия Севера», «Молодежь Якутии», «Молот» (Ростов-на-Дону к.) хаһыаттар корреспонденнара, «Северовостокхиммонтаж» трест инженера. 
* 1988—1990 сс. — Тыл, литература уонна история Институтун младшай научнай үлэһитэ. 
* 1990—1993 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын аспирана. 
* 1993 с. — социология билимин кандидатыгар «Этнокультурные стереотипы производственного поведения в трудовых коллективах (на примере трудовых коллективов Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 1993—1994 сс. — тыл, литература уонна история Институтун научнай үлэһитэ. 
* 1994—1998 сс. — гуманитарнай чинчиййи Институтун социологияҕа уонна быраапка салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* 1998—2000 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын докторана. 
* 2001 с. — социология билимин докторыгар «Анализ региональной социальной стратификации (на материале РС(Я)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 2001—2003 сс. — гуманитарнай чинчийии Институт региональнай социологияҕа Киинин салайааччыта. 
* 2003 сылтан — [[Саха государственнай университета|Саха государственнай университетыгар]] финансово-экономическай Институтка социология кафедратыгар преподаватель. 
* 2004 с. — профессор аата иҥэриллибитэ. 
Подойницына И.И. — 41 научнай үлэ ааптардара.

== Сүрүн үлэлэрэ ==
* «''Этнокультурные стереотипы трудового поведения в сфере производства''» (Новосибирск, 1995) - монография.
* «''Общество открытых классов. Очерки о моделях социальной структуры''» (Новосибирск, 1999) - монография.
* «''Современное состояние общественных движений в некоторых административных центрах Канады и Республики Саха (Якутия)''» - брошюра.
Ыстатыйалара
* «''Особенности адаптации переселенцев из Крымской области в селах Якутии''» (Сб.: «Межнациональные отношения в регионе»; в соавт. с Е.Е. Алексеевым. — Якутск, 1990).
* «''Этнические особенности трудового поведения в условиях Севера''» (Сб.: «Человек и Север. Исторический опыт, современное состояние, перспективы развития».— Ч. 2.— Якутск, 1993).
* «''Этнокультурные особенности трудового поведения в сфере производства''» (Сб.: «Национальная политика в регионе». — Якутск, 1993).
* «''Модели социальной стратификации в меняющемся мире''» (Сб: «Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы».— Новосибирск, 2000).
* «''Модели социальной стратификации: история и современность''» (Сб.: «Проблемы теоретической социологии».— СПб., 2000).

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Социальное самочувствие жителей Республики Саха (Якутия) и формирование гражданского общества
  | ссылка       = https://journals.dvfu.ru/Sociacom/article/view/2436
  | язык         = ru
  | издание      = Социальная компетентность
  | год          = 2026
  | том          = 11
  | номер        = 2
  | страницы     = 22—33
  | doi          = 10.24866/2658-5855/2026-2/22-33
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И., Михайлова А. В.
  | заглавие     = Социально-экономические факторы и общественное восприятие развития опорных населенных пунктов: опыт Республики Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://vestnik-isras.ru
  | язык         = ru
  | издание      = Вестник Института социологии
  | год          = 2025
  | том          = 16
  | номер        = 4
  | страницы     = 
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Отношение жителей Республики Саха (Якутия) к якутскому кино: социологический анализ
  | ссылка       = 
  | язык         = ru
  | издание      = 
  | год          = 2025
  | страницы     = 
}}

* {{статья
  | автор        = Гаврильев Ч. Н., Подойницына И. И.
  | заглавие     = Языковая ситуация в Республике Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://cyberleninka.ru
  | язык         = ru
  | издание      = Вестник Адыгейского государственного университета. Серия 1: Регионоведение: философия, история, социология, юриспруденция, политология, культурология
  | год          = 2024
  | номер        = 2 (339)
  | страницы     = 81—93
  | doi          = 10.53598/2410-3691-2024-2-339-81-93
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Межнациональные коммуникации в Республике Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://cyberleninka.ru/article/n/mezhnatsionalnye-kommunikatsii-v-respublike-saha-yakutiya
  | язык         = ru
  | издание      = Общество: социология, психология, педагогика
  | год          = 2022
  | номер        = 2 (94)
  | страницы     = 29—33
  | doi          = 10.24158/spp.2022.2.3
}}

== Сигэлэр ==
* [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }}

[[Категория:Дьоннор алпабыытынан]]
[[Категория:1956 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 5 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Дьокуускайга төрөөбүттэр]]
[[Категория:Чинчийээччилэр]]</text>
      <sha1>60xqxfilv2cduva43akg403qk9312qa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430950</id>
      <parentid>430949</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сигэлэр */</comment>
      <origin>430950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9061" sha1="ntk15ixb4i3sd42l3g41b35rofs4w3w" xml:space="preserve">[[Билэ:Подойницына_ии.png‎|200px|thumb|right|Подойницына Ирина Ивановна]]
'''Подойницына Ирина Ивановна''' — социология билимин доктора, профессор, политика билимнэрин Академиятын чилиэн-корреспондена.

== Олоҕун олуктара ==
* [[1956]] сыллаахха [[алтынньы 5]] күнүгэр [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] төрөөбүтэ. Аҕата биллиилээх тыйаатыр диэйэтэлэ [[Подойницын Иван Иванович|Иван Подойницын]] (ол саҕана речник, Дьокуускай горкомун инструктора, 1960 сылтан өрөспүүбүлүкэ типографиятын дириэктэрэ), ийэтэ - Екатерина Кутовая. 
* 1979 с. — А.А. Жданов аатынан Ленинград государственнай университетын журналистика факультетын бүтэрбитэ. 
* 1979—1988 сс. — «Индустрия Севера», «Молодежь Якутии», «Молот» (Ростов-на-Дону к.) хаһыаттар корреспонденнара, «Северовостокхиммонтаж» трест инженера. 
* 1988—1990 сс. — Тыл, литература уонна история Институтун младшай научнай үлэһитэ. 
* 1990—1993 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын аспирана. 
* 1993 с. — социология билимин кандидатыгар «Этнокультурные стереотипы производственного поведения в трудовых коллективах (на примере трудовых коллективов Республики Саха (Якутия)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 1993—1994 сс. — тыл, литература уонна история Институтун научнай үлэһитэ. 
* 1994—1998 сс. — гуманитарнай чинчиййи Институтун социологияҕа уонна быраапка салаатын сэбиэдиссэйэ. 
* 1998—2000 сс. — Санкт-Петербург государственнай университетын докторана. 
* 2001 с. — социология билимин докторыгар «Анализ региональной социальной стратификации (на материале РС(Я)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
* 2001—2003 сс. — гуманитарнай чинчийии Институт региональнай социологияҕа Киинин салайааччыта. 
* 2003 сылтан — [[Саха государственнай университета|Саха государственнай университетыгар]] финансово-экономическай Институтка социология кафедратыгар преподаватель. 
* 2004 с. — профессор аата иҥэриллибитэ. 
Подойницына И.И. — 41 научнай үлэ ааптардара.

== Сүрүн үлэлэрэ ==
* «''Этнокультурные стереотипы трудового поведения в сфере производства''» (Новосибирск, 1995) - монография.
* «''Общество открытых классов. Очерки о моделях социальной структуры''» (Новосибирск, 1999) - монография.
* «''Современное состояние общественных движений в некоторых административных центрах Канады и Республики Саха (Якутия)''» - брошюра.
Ыстатыйалара
* «''Особенности адаптации переселенцев из Крымской области в селах Якутии''» (Сб.: «Межнациональные отношения в регионе»; в соавт. с Е.Е. Алексеевым. — Якутск, 1990).
* «''Этнические особенности трудового поведения в условиях Севера''» (Сб.: «Человек и Север. Исторический опыт, современное состояние, перспективы развития».— Ч. 2.— Якутск, 1993).
* «''Этнокультурные особенности трудового поведения в сфере производства''» (Сб.: «Национальная политика в регионе». — Якутск, 1993).
* «''Модели социальной стратификации в меняющемся мире''» (Сб: «Этносоциальное развитие Республики Саха (Якутия): потенциал, тенденции, перспективы».— Новосибирск, 2000).
* «''Модели социальной стратификации: история и современность''» (Сб.: «Проблемы теоретической социологии».— СПб., 2000).

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Социальное самочувствие жителей Республики Саха (Якутия) и формирование гражданского общества
  | ссылка       = https://journals.dvfu.ru/Sociacom/article/view/2436
  | язык         = ru
  | издание      = Социальная компетентность
  | год          = 2026
  | том          = 11
  | номер        = 2
  | страницы     = 22—33
  | doi          = 10.24866/2658-5855/2026-2/22-33
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И., Михайлова А. В.
  | заглавие     = Социально-экономические факторы и общественное восприятие развития опорных населенных пунктов: опыт Республики Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://vestnik-isras.ru
  | язык         = ru
  | издание      = Вестник Института социологии
  | год          = 2025
  | том          = 16
  | номер        = 4
  | страницы     = 
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Отношение жителей Республики Саха (Якутия) к якутскому кино: социологический анализ
  | ссылка       = 
  | язык         = ru
  | издание      = 
  | год          = 2025
  | страницы     = 
}}

* {{статья
  | автор        = Гаврильев Ч. Н., Подойницына И. И.
  | заглавие     = Языковая ситуация в Республике Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://cyberleninka.ru
  | язык         = ru
  | издание      = Вестник Адыгейского государственного университета. Серия 1: Регионоведение: философия, история, социология, юриспруденция, политология, культурология
  | год          = 2024
  | номер        = 2 (339)
  | страницы     = 81—93
  | doi          = 10.53598/2410-3691-2024-2-339-81-93
}}

* {{статья
  | автор        = Подойницына И. И.
  | заглавие     = Межнациональные коммуникации в Республике Саха (Якутия)
  | ссылка       = https://cyberleninka.ru/article/n/mezhnatsionalnye-kommunikatsii-v-respublike-saha-yakutiya
  | язык         = ru
  | издание      = Общество: социология, психология, педагогика
  | год          = 2022
  | номер        = 2 (94)
  | страницы     = 29—33
  | doi          = 10.24158/spp.2022.2.3
}}

== Сигэлэр ==
* [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }}

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1956 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Алтынньы 5 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Дьокуускайга төрөөбүттэр]]
[[Категория:Чинчийээччилэр]]</text>
      <sha1>ntk15ixb4i3sd42l3g41b35rofs4w3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Винокуров Захар Порфирьевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25909</id>
    <revision>
      <id>430948</id>
      <parentid>426252</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T00:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53435-23</username>
        <id>29674</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>430948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19640" sha1="0lsqw3ujudl3lzsh99ggw2maiwv5hoz" xml:space="preserve">[[Билэ:Винокуров_Захар_Порфирьевич.jpg|200px|thumb|right|Винокуров Захар Порфирьевич]]
'''Винокуров Захар Порфирьевич''' (12.03.1922&lt;ref name=&quot;sakhadia&quot;&gt;[http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html Sakha Diaspora:Захар Порфирьевич Винокуров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305132146/http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vzp&quot;&gt;[http://www.zpvinokurov.narod.ru/index.htm Захар Порфирьевич Винокуров]&lt;/ref&gt;—17.01.1957) — сахалартан биир бастакы композитор, Дьокуускайдааҕы педучилище преподавателэ.


== Олоҕун олуктара ==
* Дьадаҥы сылгыһыт Порфирий Васильевич уонна кини кэргэнэ Кэтириинэ дьиэ кэргэнигэр, [[Нам улууһа|Нам улууһун]] [[Хатыҥ-Арыы нэһилиэгэ (Нам улууһа)|Хатыҥ-Арыы нэһилиэгин Кэҥкэмэ үрэх диэки арҕаа алаастарыттан биирдэстэригэр (билигин Искра нэһилиэгин сирэ).кулун тутар 12]күнүгэр 1922сыллаахха төрөөбүт.&lt;ref&gt;[http://www.zpvinokurov.narod.ru/axtiilar.htm Захар Порфирьевич Винокуров:Ахтыылар]&lt;/ref&gt; Элбэх оҕоттон ситэр саастарын биэс эрэ оҕо туолбут: Семен, Иннокентий, Захар, Василий уонна Мария. Ийэлэрэ, кыра кыыһын Марияны төрөтөөт, өлбүт. Төрөөбүт күнэ чуолкайа биллибэт, сабаҕалааһынынан, 1922 сыл кулун тутар 12 күнүнэн бэлиэтэммит.
* 1930 сыллаахха Захар Кыһыл дэриэбинэ начальнай оскуолатыгар, ону бүтэрээт оройуон киинигэр [[Нам]] сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэммит. 
* Намҥа үөрэнэ сылдьан аан бастаан балалайка, гитара, мандолина, баян, гармонь курдук музыкальнай инструменнар тыастарын истибит-көрбүт. Хойут, ааспыты санаан, бииргэ үөрэнэр оҕотугар баран иһэн, уулуссаҕа аһаҕас түннүктэн кутуллар дьикти кэрэ дорҕооннору истэн, сөхпүтүн-дьиктиргээбитин кэпсээбит. Ол дьикти дорҕооннору истэн, түннүк анныгар барыны барытын умнан өр турбут. Ити күнтэн ыла ырыа истээри күн аайы кэриэтэ ол дьиэ түннүктэрин анныгар турара үһү. Сотору кэминэн оскуолатыгар учуутала Константин Иванович Горохов музыкальнай куруһуок тэрийбитигэр Захар бастакынан суруттарбыт, музыкальнай инструменнарга оонньуурга үөрэммит. 
* 1937 сыллаахха оскуолатын бүтэрэн, Дьокуускайга педагогическай училищеҕа үөрэнэ киирэр.
* 1941 сыллаахха училищены бүтэрээт, төрөөбүт дойдутугар [[Хатырык]] сэттэ кылаастаах оскуолатыгар история уонна география учууталынан ананан үлэлии барар.
* 1943—1944 сс. — {{comment|ЫБСЛКС|Ыччат Бүтүн Сойуустааҕы Ленинскэй Коммунистическай Сойууһа}}  Намнааҕы райкомун секретарын солбуйааччыта.
* 1944 сыл сааһыгар, Саха АССР искусствотын Салалтата уонна Саха театра эдэр ыччаты үрдүк музыкальнай үөрэхтэргэ киирэллэригэр бэлэмнииллэрин истэн, райкомтан туһайар суруктаах Дьокуускайга тиийэн, театр оркестрыгар суруттарбыт, бэлэмнэнии куурустарыгар дьарыктаммыт. 
* Захар Порфирьевич музыкант буолар дьылҕатыгар улахан кыһамньытын, оччотооҕуга Саха АССР  {{comment|Совминын|Совет министров}} иһинэн искусство Салалтатын начальнига,  [[Сюльскай Семен Семенович|Семен Семенович Сюльскай]] уурбут. Сюльскай туруорсуутунан Москваҕа Саха театрын иһинэн музыкальнай студия, Дьокуускайга уонна Ньурбаҕа народнай куукула театрдара тэриллибиттэр.
* 1944 с. — Саха Сириттэн туһайар суругунан Москваҕа музыкальнай консерваторияҕа үөрэнэр. Ол эрэн, ыалдьан, үһүс курс кэнниттэн академическай уоппуска ылбыт; кэлин үөрэҕин төһө да баҕарбытын иһин, ыарыытынан үөрэнэрэ бобуллан, бүтэрбэтэх.
* 1947 с. — Дьокуускайдааҕы музыкальнай драма театрыгар музыка салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Бу сылларга саха поэттарын хоһоонноругар музыка айарга холонор. Айбыт ырыалара театр сценатыттан, радиоҕа ылланан бараллар. Бу кэннэ Дьокуускайдааҕы педучилищеҕа музыка салаатыгар преподавателинэн үлэлиир. 
* [[1957]] сыллаахха [[тохсунньу 17]] күнүгэр [[Хаҥалас улууһа|Хаҥалас улууһун]] [[Покровскай|Покровскайыгар]] санаторийга сытан ыалдьан, 35 сааһын ситэ туолбакка, эдэр сааһыгар олохтон туораабыта.&lt;ref name=&quot;sakhadia&quot; /&gt; 
Захар Порфирьевич айан хаалларбыт бастыҥ ырыаларын күн бүгүнүгэр диэри саха дьоно сөбүлээн ыллыыр.

== Дьиэ кэргэнэ ==
* Кэргэнэ — Сивцева Анастасия Иннокентьевна (1914—2002), саха биллиилээх географа.&lt;ref name=&quot;sakhadia&quot; /&gt;  
Оҕолоро (икки кыыс):
* Зоя (23.10.1946);
* Таня (1950).&lt;ref name=&quot;vzp&quot; /&gt;

== Айар үлэтэ ==
===== «Эҕэрдэ ырыата» =====
1955 сыл сайыныгар Варшаваҕа буолар ыччаттар уонна студеннар Аан дойдутааҕы фестивальларыгар бэлэмнэнии саҕаланар. Саха Сириттэн ырыаһыт [[Лыткина Анастасия Петровна|Анастасия Лыткина]] делегатынан талыллыбыт. Бу фестивальга анаан композитор Захар Винокуров, поэт [[Сэмэн Данилов]] «Эҕэрдэ ырыатын» суруйбуттар. Ырыа табыллан Саха Сирин биир бастыҥ ырыата буолар, өр сылларга республика радиотын сарсыардааҥҥы биэриилэригэр ылламмыта.&lt;ref name=&quot;sakhadia&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
Бу ырыаны [http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html sakhaopenworld.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305132146/http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html |date=2016-03-05 }} ситим-сиргэ Н. П. Осипов аатынан народнай инструменнар Россия Национальнай академическай оркестрынан доҕуһуоллаах Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһын [[Николаева Мария Евсеевна|Мария Николаева]] толоруутугар истиэххэ сөп.
{{Цитата|&lt;poem&gt;''Ол көҥүл дойдуттан'' 
''Мин Сахам Сириттэн,''
''От-бурдук быйаҥнаах''
''Колхозтаах алаастан,''
''Туундара тулуурдаах''
''Сонордьут дьонуттан''
''Мин манна эһиэхэ''
''Эҕэрдэ аҕаллым, —''
''Сахалыы ырыабар''
''Уруйу-айхалы!''&lt;/poem&gt;}}

===== Ырыалара =====
{|
|
* Балыксыттар ([[Гоголев Иван Михайлович|Иван Гоголев]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1511-.html Ырыа кырдала:Балыксыттар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062402/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1511-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Бэҕэһээ кулууп дьиэтигэр ([[Данилов Сэмэн|Семен Данилов]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1177-.html Ырыа кырдала:Бэҕэһээ кулууп дьиэтигэр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062629/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1177-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Бүлүү (Леонид Попов тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1173-.html Ырыа кырдала:Бүлүү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060836/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1173-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Дорообо, Москва ([[Попов Леонид Андреевич|Леонид Попов]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1175-.html Ырыа кырдала:Дорообо, Москва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061828/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1175-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Костя уол ырыата ([[Слепцов Николай Дмитриевич (Туобулаахап)|Н. Тобулахов]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1181-.html Ырыа кырдала:Костя уол ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060850/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1181-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Кыталык ([[Макаар Хара|Макар Хара]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/208-.html Ырыа кырдала:Кыталык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618121431/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/208-.html |date=2021-06-18 }}&lt;/ref&gt;
* Кыталыктар кырдаллара (Леонид Попов тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/212-.html Ырыа кырдала:Кыталыктар кырдаллара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305210414/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/212-.html |date=2019-03-05 }}&lt;/ref&gt;
* Кыыс ырыата ([[Күннүк Уурастыырап]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1172-.html Ырыа кырдала:Кыыс ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062532/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1172-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Лена биэрэгэр (Н. Сергеев тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/206-.html Ырыа кырдала:Лена биэрэгэр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612211745/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/206-.html |date=2021-06-12 }}&lt;/ref&gt;
* Махтал ырыата (Семен Данилов тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/209-.html Ырыа кырдала:Махтал ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060712/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/209-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Оһуордьут ырыа (Иван Гоголев, Иван Федосеев тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1178-.html Ырыа кырдала:Оһуордьут ырыа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618032104/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1178-.html |date=2021-06-18 }}&lt;/ref&gt;
* Өйдөбүл ([[Чаҕылҕан (суруйааччы)|Чаҕылҕан]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1179-.html Ырыа кырдала:Өйдөбүл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061037/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1179-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Сааскы ырыа ([[Абаҕыыныскай|Абаҕыыныскай]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1169-.html Ырыа кырдала:Сааскы ырыа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120131458/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1169-.html |date=2019-01-20 }}&lt;/ref&gt;
|
* Саха марша ([[Тулааһынап Пантелеймон Яковлевич|П. Тулааһынап]] тыллара)
* Сибэккилээх түннүк ([[Баал Хабырыыс]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1170-.html Ырыа кырдала:Сибэккилээх түннүк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062242/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1170-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Сылгыһыт ([[Дьуон Дьаҥылы]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1230-.html Ырыа кырдала:Сылгыһыт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618124717/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1230-.html |date=2021-06-18 }}&lt;/ref&gt;
* Сүрэҕим тэптэҕиэн (Баал Хабырыыс тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/210-.html Ырыа кырдала:Сүрэҕим тэптэҕиэн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062542/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/210-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Таарый, таарый хомускун (Баал Хабырыыс тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1174-.html Ырыа кырдала:Таарый, таарый хомускун] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061504/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1174-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Тапталлааҕым хараҕа (Иван Гоголев тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1180-.html Ырыа кырдала:Тапталлааҕым хараҕа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062537/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1180-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Таптыыр эбээт сүрэҕим ([[Бродников Алексей Спиридонович|Алексей Бродников]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1171-.html Ырыа кырдала:Таптыыр эбээт сүрэҕим] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061222/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1171-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Фестиваль ырыата ([[Тарасов Савва Иванович|Савва Тарасов]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1182-.html Ырыа кырдала:Фестиваль ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062235/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1182-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Чуумпуга (Макар Хара тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/207-.html Ырыа кырдала:Чуумпуга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061801/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/207-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Эҕэрдэ ырыата (Семен Данилов тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/213-.html Ырыа кырдала:Эҕэрдэ ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308061155/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/213-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Эйэ ырыата ([[Суорун Омоллоон]] тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1176-.html Ырыа кырдала:Эйэ ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060348/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1176-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Хоптолор (Леонид Попов тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/211-.html Ырыа кырдала:Хоптолор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060856/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/211-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
* Юбилей ырыата (Макар Хара тыллара)&lt;ref&gt;[http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1168-.html Ырыа кырдала:Юбилей ырыата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308062205/http://sanaalar.ru/v/vinokurov-zaxar/1168-.html |date=2016-03-08 }}&lt;/ref&gt;
|
|}

== Библиография ==
* «Дьол, үөpүү ырыалара». Ырыа хомуурунньуга. (Г. Григорян ред.). — Дьокуускай:Кинигэ кыһата, 1955. — 68 с.
* «Кыталыктар кырдаллара». Ырыанньык / А. Кулаковскай аатынан культура уонна искусство киинэ, Респ. норуот айымньытын киинэ. Нам оройуонун олохтоох администрацията; хомуйда А. Н. Семенов — Дьокуускай:«Ситим» КИФ, 1992. — 31 с.

== Аатын үйэтитии ==
* 1962 сыллаахха Нам оройуонун музыкальнай оскуолатыгар З. П. Винокуров аата иҥэриллибит.
 
== Кини туһунан ==
* «Эҕэрдэ аҕаллым — сахалыы ырыабар…». Хомуурунньук (хомуйан оҥорбут Т. Н. Семёнова) — Дьокуускай:2007.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Сигэлэр ==
* [http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html Sakha Diaspora:Захар Порфирьевич Винокуров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305132146/http://diaspora.sakhaopenworld.org/vinokurov.html |date=2016-03-05 }}
* [http://www.zpvinokurov.narod.ru/index.htm Захар Порфирьевич Винокуров]
* [http://www.ievinokurov.narod.ru/SEM.html Виртуальный музей имени И. Е. Винокурова:Мелодистар:З. Винокуров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140315113408/http://www.ievinokurov.narod.ru/SEM.html |date=2014-03-15 }}

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1922 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Кулун тутар 12 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Нам улууһугар төрөөбүттэр]]
[[Категория:1957 сыллаахха өлбүттэр]]
[[Категория:Тохсунньу 17 күнүгэр өлбүттэр]]
[[Категория:Саха композитордара]]</text>
      <sha1>0lsqw3ujudl3lzsh99ggw2maiwv5hoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уильям Тиндейл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59021</id>
    <revision>
      <id>430931</id>
      <timestamp>2026-10-04T22:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{canbars|Уильям Тиндейл}} [[Билэ:16th-century engraving of Tyndale.jpg|thumb|right|200px|Уильям Тиндейл, XVI үйэтээҕи гравюра]] '''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Ниде...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>430931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="ohe6brf2rlvgq5lgntbs8eajcdj8ey7" xml:space="preserve">{{canbars|Уильям Тиндейл}}
[[Билэ:16th-century engraving of Tyndale.jpg|thumb|right|200px|Уильям Тиндейл, XVI үйэтээҕи гравюра]]
'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбрей тыла|дьэбрей]], [[Француз тыла|француз]], [[Немец тыла|немец]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испан тыла|испан]] тылларын муҥура суох билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох сибэтиэнньиктэри кытта мөккүөрү таһаарбыттара. Биир үөрэхтээх сибэтиэнньик «Папа сокуоннарынааҕар Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мен Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун харыстаатар, өр буолбакка соха сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр гыныам!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылаамына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>ohe6brf2rlvgq5lgntbs8eajcdj8ey7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430932</id>
      <parentid>430931</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>430932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7921" sha1="0xm21f8e7tnc01gkjaxvdwh6um4dzmk" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбрей тыла|дьэбрей]], [[Француз тыла|француз]], [[Немец тыла|немец]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испан тыла|испан]] тылларын муҥура суох билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох сибэтиэнньиктэри кытта мөккүөрү таһаарбыттара. Биир үөрэхтээх сибэтиэнньик «Папа сокуоннарынааҕар Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мен Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун харыстаатар, өр буолбакка соха сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр гыныам!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылаамына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>0xm21f8e7tnc01gkjaxvdwh6um4dzmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430933</id>
      <parentid>430932</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ */</comment>
      <origin>430933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7941" sha1="4goz4xhggcbqu5ror0j2ws7gne0zb6b" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын муҥура суох билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох сибэтиэнньиктэри кытта мөккүөрү таһаарбыттара. Биир үөрэхтээх сибэтиэнньик «Папа сокуоннарынааҕар Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мен Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун харыстаатар, өр буолбакка соха сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр гыныам!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылаамына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>4goz4xhggcbqu5ror0j2ws7gne0zb6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430934</id>
      <parentid>430933</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ */</comment>
      <origin>430934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7938" sha1="1x70lyuppxli4kvyd87ijk2k1acj698" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох сибэтиэнньиктэри кытта мөккүөрү таһаарбыттара. Биир үөрэхтээх сибэтиэнньик «Папа сокуоннарынааҕар Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мен Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун харыстаатар, өр буолбакка соха сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр гыныам!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылаамына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>1x70lyuppxli4kvyd87ijk2k1acj698</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430935</id>
      <parentid>430934</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Библия тылбааһа уонна утарылаһыы */</comment>
      <origin>430935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8174" sha1="r27vqsv8aj2qnxd5sie2jkorvem7404" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папану уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>r27vqsv8aj2qnxd5sie2jkorvem7404</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430936</id>
      <parentid>430935</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Библия тылбааһа уонна утарылаһыы */</comment>
      <origin>430936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8174" sha1="ec93zx8i617zmhbrajri8uqk73sy99k" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]ҥа барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]ҥа сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гирээк уонна дьэбрей текистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэскил бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын таарыйар табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин уопсастыба иннигэр уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>ec93zx8i617zmhbrajri8uqk73sy99k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430937</id>
      <parentid>430936</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ */</comment>
      <origin>430937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="cugwhdrag2rwt6ew8cnv1no9eqz0lyq" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сылы аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн аккаастанарга өр бириэмэ тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун харахтарын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>cugwhdrag2rwt6ew8cnv1no9eqz0lyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430938</id>
      <parentid>430937</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T22:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тутуллуута уонна өлүүтэ */</comment>
      <origin>430938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="a6f7dsteiuc7tix9ih5e7komipi5e8s" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэскил (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>a6f7dsteiuc7tix9ih5e7komipi5e8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430939</id>
      <parentid>430938</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ */</comment>
      <origin>430939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8163" sha1="1bznzob4kip7bezd4a5y3c58tb9kvot" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>1bznzob4kip7bezd4a5y3c58tb9kvot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430940</id>
      <parentid>430939</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ */</comment>
      <origin>430940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8170" sha1="88l2v0x69oxwo2y97jozo65q9o7h7lm" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин тус өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ересь буруйдааһынынан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>88l2v0x69oxwo2y97jozo65q9o7h7lm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430941</id>
      <parentid>430940</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тутуллуута уонна өлүүтэ */</comment>
      <origin>430941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8164" sha1="qj0o5u4h719gsd9s1ndvv5qyzp46602" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин тус өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ереськэ буруйданан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>qj0o5u4h719gsd9s1ndvv5qyzp46602</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430942</id>
      <parentid>430941</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Библия тылбааһа уонна утарылаһыы */</comment>
      <origin>430942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8241" sha1="p98r2da5hy50epv0xsa63b6snks4436" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гирээк тыла|гирээк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут{{sfn|Wansbrough|2017|p=126|loc = Ch.7 Tyndale}}{{sfn|Foxe|1926|loc=Ch. XII}}.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин тус өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ереськэ буруйданан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>p98r2da5hy50epv0xsa63b6snks4436</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430943</id>
      <parentid>430942</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ */</comment>
      <origin>430943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8241" sha1="oczogkpg4j1r12zjk0znbffwftykftr" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' (ааҥл. ''William Tyndale'', сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гириэк тыла|гириэк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут{{sfn|Wansbrough|2017|p=126|loc = Ch.7 Tyndale}}{{sfn|Foxe|1926|loc=Ch. XII}}.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин тус өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ереськэ буруйданан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>oczogkpg4j1r12zjk0znbffwftykftr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430944</id>
      <parentid>430943</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T23:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>430944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8239" sha1="5kcdagfruhz2a2wwdy0vibsy3yjmfre" xml:space="preserve">[[Билэ: Portrait of William Tyndale.jpg|thumb|upright|Уильям Тиндейл мэтириэтэ (1836)]]

'''Уильям Тиндейл''' ({{lang-en|William Tyndale}}, сорох ардыгар ''Tynsdale'', ''Tindall''; 1494 сыл диэки төрөөбүтэ, Глостершир, Англия — 1536 сыл алтынньыта, Вилворде, Хабсбург Нидерландара) — Англия таҥара үөрэхтээҕэ, гуманист, лингвист уонна [[Протестантизм|Протестант Реформациятын]] биир бөдөҥ диэйэтэлэ. Кини [[Библия]] улахан аҥаарын ааҥыл тылыгар тылбаастаабытынан ордук биллэр.

== Биография ==
=== Эрдэтээҕи сыллара уонна үөрэҕэ ===
Тиндейл 1494 сыл диэки Глостершир графствотыгар төрөөбүтэ. Оччотооҕу кэмҥэ кини дьиэ кэргэнэ өссө ''Хичинс'' (Hychyns) диэн араспаанньанан биллэрэ.

Кини Глостерширга Кэтрин Леди Беркли оскуолатыгар үөрэммитэ, онтон 1506 сыллаахха [[Оксфорд университета|Оксфорд университетын]] Магдален Холлугар киирбитэ. 1512 сыллаахха бакалавр, ааттаммыта, онтон 1515 сыл от ыйыгар искусство магыыстыра (Master of Arts) буолбута. Оксфорд кэнниттэн 1517–1521 сылларга [[Кембридж университета|Кембридж университетыгар]] үөрэҕин салҕаабыта. Кини [[Латыын тыла|латыын]], [[Былыргы гириэк тыла|гириэк]], [[Дьэбириэй тыла|дьэбириэй]], [[Француз тыла|француз]], [[Ньиэмэс тыла|ньиэмэс]], [[Итальян тыла|итальян]] уонна [[Испаан тыла|испаан]] тылларын үчүгэйдик билэрэ.

=== Библия тылбааһа уонна утарылаһыы ===
1521 сыл диэки Тиндейл сэр Джон Уолш дьиэ кэргэнигэр оҕолору үөрэтээччинэн уонна капелланынан үлэлээбитэ. Кини көрүүлэрэ олохтоох таҥараһыттары кытта мөккүөрү таһаарбыта. Вустер епархиятын канцлерыгар Джон Беллга ыҥырылла сылдьыбыта, ол эрээри туох да миэрэҕэ тардыллыбатаҕа. Бу көрсүһүү кэнниттэн ханнык эрэ үөрэхтээх таҥараһыт «Папа сокуоннарын кэспиттээҕэр, Таҥара сокуона суох сылдьарбыт ордук» диэбитигэр, Тиндейл: «Мин Папаны уонна кини сокуоннарын барытын утарабын; өскөтүн Таҥара олохпун уһаттаҕына, өтөр кэминэн сухаһыт уол Библияны эйигинээҕэр ордук билэр буолуоҕа!» — диэн эппитэ номох буолбут{{sfn|Wansbrough|2017|p=126|loc = Ch.7 Tyndale}}{{sfn|Foxe|1926|loc=Ch. XII}}.

1523 сыллаахха Тиндейл Библияны ааҥл тылыгар тылбаастыыр былааннаах [[Лондон]]ҥа кэлбитэ, ол эрээри оччотооҕу Лондон епискобыттан Катберт Тансталлтан өйөбүлү уонна көҥүлү ылымына Европа континеныгар куотарга күһэллибитэ.

=== Европаҕа сылдьыыта уонна бэчээттэниитэ ===
1524 сыллаахха кини Англияттан [[Гамбург]]а барбыта, онтон баҕар [[Виттенберг]]а сылдьыбыта. 1525 сыллаахха Саҥа Кэс Тыл (Саҥа Кэрэһит) тылбааһын түмүктээбитэ. Кини тылбааһа [[Вулгата]]ттан (латыын Библиятыттан) буолбакка, быһаччы былыргы гириэк уонна дьэбириэй тиэкистэриттэн оҥоһуллубута.

Англияҕа Библияны тылбаастыыр бобуллубут буолан, Саҥа Кэс тыл бастакы толору бэчээттэммит таһаарыыта 1526 сыллаахха [[Вормс]] куоракка Петер Шёффер бэчээт дьиэтигэр тахсыбыта. Сибэтиэй кинигэлэри Англияҕа уонна [[Шотландия]]ҕа кистээн, атын табаардар (холобур, таҥас) быыһыгар уган тиэрдэллэрэ. Англия таҥаратын дьиэтин салалтата уонна кардинал Томас Уолси Тиндейлы еретик диэн уураахтаабыттара, кинигэлэрин дьону мунньан болуоссакка уматаллара.

Тиндейл Англия хоруола [[Генрих VIII]] уонна [[Екатерина Арагонская]] арахсыыларын утаран «The Practice of Prelates» (1530) диэн кинигэ суруйбута. Манан кини хоруол бэйэтин тус өстөөҕө буолбута.

=== Тутуллуута уонна өлүүтэ ===
1535 сыллаахха Тиндейлы [[Антверпен]] куоракка Генри Филлипс диэн киһи таҥнаран биэрбитэ. Кинини [[Брюссель]] таһынааҕы Вилворде замок-хаайыытыгар уган сыл аҥара туппуттара. Кинини католик таҥара үөрэхтээҕэ Иаков Латомус ересьтэн батынарга өр кэм устата тылыгар киллэрэ сатаабыта.

1536 сыллаахха лютеранскай ереськэ буруйданан сууттаммыта. Суут уурааҕынан Тиндейлы баҕанаҕа баайан тумнаран (боҕуу гынан) өлөрбүттэрэ, ол кэннэ өлүгүн кутаа уокка умаппыттара. Өлөрүн иннинэ кини улаханнык: «Таҥара, Англия хоруолун хараҕын арый!» — диэн хаһыытаабыта биллэр.

== Утума уонна суолтата ==
Тиндейл өлбүтүн кэннэ түөрт сыл буолан баран, Генрих VIII бэйэтин хоруоллугар ааҥыл тыллаах Библиялары (холобур, «Улуу Библия», Great Bible) официальнайдык таһаарарга көҥүл биэрбитэ. Олор бары Тиндейл тылбааһыгар олоҕурбуттара.

1611 сыллаахха тахсыбыт ааҥыл тыллаах саамай биллэр Хоруол Яков Библиятыгар (King James Version) Саҥа Кэс тыл тылларыттан 80%-тан тахсата уонна Эргэ Кэс тыл аҥарын кэриҥэ Тиндейл тылбааһыттан уларытыллыбакка ылыллыбыта. Тиндейл ааҥыл тылын уус-уран сайдыытыгар, кини ураты истиилигэр уонна фразеологизмнарыгар сүүнэ өҥөнү оҥорбута.

== Быһаарыылар ==
&lt;references /&gt;

== Сигэлэр ==
* [https://tyndalesociety.org Тиндейл уопсастыбатын сирэйэ (The Tyndale Society)]
* [https://gutenberg.org Уильям Тиндейл айымньылара Гутенберг бырайыакка]

[[Категория:Протестантизм]]
[[Категория:Библия тылбаасчыттара]]
[[Категория:XVI үйэ таҥара үөрэхтээхтэрэ]]
[[Категория:Англия дьоно]]</text>
      <sha1>5kcdagfruhz2a2wwdy0vibsy3yjmfre</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>