Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 6427 431043 428614 2026-10-17T12:18:31Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 431043 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1933}} '''1933''' сыл. == Түбэлтэлэр == === Күнэ-ыйа чпочуланыахтаах === === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 3]] — [[ЯЦИК]] Президиума [[Дьокуускай]]га 100 киһини бастакы кууруска үөрэтэр пединститут тэрийэр туһунан быһаарыы ылбыт. Ол эрээри былааннаммытын курдук ол күһүн институту арыйар табыллыбатах, нөҥүө сылыгар алтынньыга эрэ аһыллыбыта, үөрэх [[алтынньы 8]] күнүгэр саҕаламмыта. * [[Тохсунньу 6]] — [[Макаров Олег Григорьевич|Олег Макаров]] — сэбиэскэй [[космонавт]], икки төгүллээх [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]], [[Дьокуускай ытык дьоно|Дьокуускай куорат ытык киһитэ]] (1977). * [[Тохсунньу 15]] — Саха национальнай байыаннай учуулуссатын (ЯНВШ) 6 курсаана [[Дьокуускай]]тан [[Хабаровскай]]га диэри хайыһарынан аттаммыттар, ол күн сарсыарда салгын тэмпэрэтиирэтэ -55 °С турбут. Айан кистэлэҥ эбит. Хайыһардьыттар хотугу кыраайга саллаат таҥаһа-саба тымныыны төһө тулуйар кыахтааҕын, ытар сэп-сэбиргэл тымныыга хайдах үлэлиирин, уустук айаҥҥа күннээҕи аһылык нуормата төһө буоларын уонна хайыһары, сааны-саадаҕы табыгастаахтык хайдах туттуохха сөбүн билээри айаннаабыттар. Хабаровскайга диэри 58 күн устата күҥҥэ ортотунан 45—59 км баран, кулун тутар 15 күнүгэр этэҥҥэ биэтэккэ тиийбиттэр. Уһук Илиннээҕи аармыйа хамаандыссайа [[Василий Блюхер]] бу бохуот ситиһиилээхтик түмүктэммитин кэннэ хас биирдиилэригэр Махтал сурук туттарбыта уонна бинтиэпкэ бэлэхтээбитэ. * [[Тохсунньу 30]] — Германия бэрэсидьиэнэ Гинденбург [[Адольф Хитлер|Адольф Гитлер]]ы канцлерынан анаабыт, нацистар былааска кэлбиттэр. === Олунньу === * [[Олунньу 3]] — [[Адольф Хитлер|Адольф Гитлер]] Үһүс рейх тас бэлиитикэтин сүрүн соругунан ньиэмэстэр олорор эйгэлэрин Илин Европа суотугар кэҥэтии буолар диэн биллэрбит. * [[Олунньу 6]] — [[Өймөкөөн метео ыстаансыйата]] (1929 с. төрүттэммит) Саха сиригэр саамай намыһах температураны бэлиэтээбит — −67,7°С. Бу иннинэ 1926 с. геолог [[Обручев Сергей Владимирович|Сергей Обручев]], [[Черскэй сиһэ|Черскэй сиһигэр]] баран иһэн [[Өймөкөөн улууһа|Өймөкөөн]] Томторугар −71,2°С буолуон сөп диэн бэйэтин күннүгэр суруйбут. Ол эрээри кээмэйдээбитин туһунан атын докумуон хаалбатах буолан, бу билиниллибэт. * [[Олунньу 27]] — [[Берлин|Берлиҥҥэ]] Рейхстаг умайбыт. Бу кэмнэ [[Германия]]ҕа Рейхстагка быыбар айдаана буола турбут, онно нацистар [[коммунизм|коммунистары]] утары киирсибитэр. Баһаарга коммунист Маринус ван дер Люббе буруйдаммыт, ол кэнниттэн Хомуньуус баартыйата бобуллубут. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 5]] — [[Германия|Германияҕа]] быыбарга нацистар партиялара кыайбыт. * [[Кулун тутар 6]] — [[Улуу депрессия]]: АХШ бэрэсидьиэнэ [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Д. Рузвельт]] «баан уоппускатын» биллэрэн, АХШ бааннарын барыларын сабан кэбиспит, үп хамсааһынан тохтоппут. * [[Кулун тутар 15]] — Саха национальнай байыаннай учуулуссатын (ЯНВШ) 6 курсаана хайыһарынан тохсунньу 15 күнүттэн 58 күн устата айаннаан Дьокуускайтан Хабаровскайга тиийбиттэр. Айан кистэлэҥ этэ. Хайыһардьыттар хотугу дойдуга саллаат таҥаһа-саба тымныыны төһө тулуйар кыахтааҕын, ытар сэп-сэбиргэл тымныыга хайдах үлэлиирин, уустук айаҥҥа күннээҕи аһылык нуормата төһө буоларын уонна хайыһары, сааны-саадаҕы табыгастаахтык хайдах туттуохха сөбүн билэр соруктаахтар этэ. Уһук Илиннээҕи аармыйа хамаандыссайа Василий Блюхер бу бохуот ситиһиилээхтик түмүктэммитин кэннэ хас биирдиилэригэр Махтал сурук туттарбыта уонна бинтиэпкэ бэлэхтээбитэ. * [[Кулун тутар 18]] — Саха сириттэн 8 хайыһардьыт Дьокуускайтан Иркутскайга диэри айаннара түмүктэммит. Старт тохсунньу 6 күнүгэр «Динамо» стадионун таһыгар бэриллибитэ. Күҥҥэ ортотунан 45—50 км бараннар, 72 күн устата хайыһардьыттар 3000 км, онтон 56-тын хайыһарынан барбыттара бэлиэтэммит. Москубаттан кэлбит телеграммаҕа «Динамо түмсүү киин сэбиэтэ хоһуун «динамовецтары» туруоруллубут сыалы ситиспиккитинэн эҕэрдэлиир» диэн суруллубут. * [[Кулун тутар 20]] — [[Өлүөхүмэ улууһа|Өлүөхүмэ]] бастакы хаһыата "Колхозтаах" тахсыбыт. Бу улуус сахалыы хаһыаттарыгар үһүс хаһыат этэ (бастакылар Бүлүүгэ уонна Чурапчыга тахсыбыттара)<ref>{{Кинигэ|автор=Свитич Л.Г., Сидоров О.Г., Смирнова О.В.|заглавие=Улусные (районные) газеты Республики Саха (Якутия): социологическое исследование|место=Новосибирск|издательство=Наука|год=2017|страницы=9|страниц=140|isbn=978-5-02-038726-3|тираж=350}}</ref>. === Муус устар === * [[Муус устар 1]] — соторутааҕыта рейхстаагка талыллыбыт нацистар Юлиус Штрейхер ыйыытынан-кэрдиитинэн [[дьэбириэйдэр]] бас билэр тэрилтэлэрин, маҕаһыыннарын бойкуоттаабыттар, бу Германияҕа тэрээһиннээх антисемиттыы дьайыылартан бастакылара этэ. * [[Муус устар 3]] — сэбиэскэй хирург Юрий Юрьевич Вороной [[Херсон|Херсоҥҥа]] аан дойдуга бастакынан өлбүт киһи бүөрүн тыыннаах киһиэхэ көһөрөн олордубут. * [[Муус устар 5]] — [[Амма улууһа|Аммаҕа]] улуус хаһыатын бастакы нүөмэрэ тахсыбыт ("Социализм тутуутугар" диэн ааттааҕа)<ref>{{Кинигэ|автор=Свитич Л.Г., Сидоров О.Г., Смирнова О.В.|заглавие=Улусные (районные) газеты Республики Саха (Якутия): социологическое исследование|место=Новосибирск|издательство=Наука|год=2017|страницы=9|страниц=140|isbn=978-5-02-038726-3|тираж=350}}</ref>. === Ыам ыйа === * [[Дьэһиэй]] күөл кытылыгар эргэ таҥара дьиэтигэр оскуола аһыллыбыт (күнэ чопчу биллибэт). Бастакы уонна соҕотох тэрийээччи учууталынан Саха сириттэн төрүттээх саҥа Иркутскайдааҕы педучилищены бүтэрбит 19 саастаах саха кыыһа [[Донская Евгения Федоровна (Дьэһиэй учуутала)|Евгения Донская]] буолбут<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=О якутских учителях в Эвенкии: Годы и судьбы (к 90-летию Ессейской школы)|издание=Полярная звезда|автор=Анатолий Саввинов|год=2023|тип=журнал|месяц=май|номер=5|страницы=4-11|место=Якутск}}</ref>. * [[Ыам ыйын 10]] — [[Германия]]ҕа нацистар маассабай кинигэ уоттаһыннарын тэрийбиттэр. * [[Ыам ыйын 17]] — [[Германия]]ҕа забастовкалыыр бобуллубут. * [[Ыам ыйын 27]] — Уолт Дисней хампаанньата «Үс сибиинньэ оҕото» диэн ойуулугу таһаарбыт. === Бэс ыйа === * Сайын — [[Пеледуй|Пеледуйга]] аал оҥорор верфь тутуута саҕаламмыт. * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Тиксии|Тиксиигэ]] Хоту муора уу суолунан [[Германия|Германияҕа]] оҥоһуллубут «Первая Пятилетка» диэн аал устан кэлбит. * [[Бэс ыйын 28]] — Москубаҕа [[сыгааннар]]ы тутан хаайыы уонна атын сиргэ көһөрүү саҕаламмыта (5 эшелонунан 5470 киһини Арҕаа Сибииргэ депортациялаабыттара). === От ыйа === * [[От ыйын 11]] — ''Наркотик хонтуруолугар дойдулар ыыкардыларынааҕы конвенция'' сокуоннай буолбут. Кэлин [[1961]] сыллаахха [[ХНТ]] кэмпириэнсийэтигэр ''Наркотиктарга биир кэлим конвенциянан'' солбуллубута. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 14]] — [[Тиксии]] хомотуттан [[Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата|Главсевморпуть]] караваана байҕалынан [[Халыма (өрүс)|Халымаҕа]] аттаммыт. Салайааччы "Лена" пароход хапытаана П. Г. Миловзоров. Караваан састааба: "Леонград", "Революционер", "Дальстрой-1", "Дальстрой-2", "Колхозник" борохуоттар уонна 16 баарса. Улахан штормҥа түбэһэн, баарсаларын улахан аҥаарын уонна биир борохуоттарын сүтэрэн тиийиэхтээх сирдэригэр нэһиилэ тиийбиттэрэ. * [[Атырдьах ыйын 16]] — [[Тиксии]] хомотуттан байҕалынан [[Халыма (өрүс)|Халымаҕа]] баран иһэр [[Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата|Главсевморпуть]] караваана штормҥа түбэспит. 6 борохуоттан биирдэстэрэ уонна 16 баарсатан улахан аҥаара тимирбиттэр. 23 киһи өлбүт. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 3]] — Евгений Абалаков [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|Сэбиэскэй Сойуус]] саамай үрдүк чыпчаалын – Коммунизм чыпчаалын (билигин [[Тадьикистаан|Таджикистааҥҥа]] баар Исмоил Сомони чыпчаала, 7495 м). * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Венгрия]] учуонайа Лео Сцилард [[Лондон|Лондоҥҥа]] уулуссаны туораан иһэн аатам дьаадыратын субурҕа (цепной) реакцията хайдах барарын сабаҕалаабыт. Бу арыйыыны туһанан сотору атомнай бомбаны айбыттара. * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Тиксии|Тиксиигэ]] Хоту муора уу суолунан [[Германия|Германияҕа]] оҥоһуллубут «Первая Пятилетка» диэн [[Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата|ГУСМП]] аала [[Архангельскай]]тан устан кэлбит. Сорох источниктарга икки борохуот балаҕан ыйын 8 күнүгэр Тиксиигэ кэлбиттэрэ диэн ахтыллар. === Алтынньы === * [[Алтынньы 17]] — [[Альберт Эйнштейн]] [[АХШ]]-га нацистыы [[Германия]]ттан күрээн тиийбит. * [[Алтынньы 29]] — [[Алдан улууһа|Алдан]] оройуонугар [[Лебединай]] рудник үлэҕэ киирбит. === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 12]] — [[Германия]] [[Түмэн]]игэр быыбар түмүгэр 92% куолаһы нацистар баартыйалара ылбыт. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 5]] — Саха АССР Совнаркома «Дьокуускайга уу ситимин тутарга» диэн быһаарыы ылбыт. * [[Ахсынньы 5]] — [[АХШ]]-ка 14 сыллаах дойду үрдүнэн арыгы бобуута көтүрүллүбүт. Ол эрээри элбэх штат, резервация, уокурук уонна куорат арыгыны хааччахтааһыны хаалларбыттара. * [[Ахсынньы 28]] — [[Гоголев Степан Филиппович|Степан Гоголев]] (1896 с.т.), Саха АССР Совнаркомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта. == Төрөөбүттэр == * [[Васильева Пелагея Васильевна]] — Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, тыыл уонна педагогика үлэтин бэтэрээнэ. * [[Тохсунньу 19]] — [[Стрекаловскай Василий Михайлович|Василий Стрекаловскай]] — өрөспүүбүлүкэ прокуратуратын бэтэрээнэ, [[Норуоттар Доҕордоһууларын уордьана|Норуоттар Доҕордоһууларын уордьанын]] кавалера (1982). * [[Кулун тутар 3]] — [[Кузьмина Анна Ивановна]], Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, драма уонна киинэ артыыһа. * [[Кулун тутар 10]] — [[Волков Николай Николаевич]], Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, педагогика билимнэрин кандидата, Россия уонна Саха Сирин үтүөлээх тренерэ. * [[Муус устар 25]] — [[Захаров Петр Алексеевич]], скульптор. * [[Муус устар 27]] — [[Федоров Василий Игнатьевич]], устуоруйа билимин дуоктара. * [[Ыам ыйын 1]] — [[Третьяков Май Саввич]], саха биллиилээх тутааччыта, РСФСР үтүөлээх тутааччыта. * [[Ыам ыйын 12]] — [[Максимов Дмитрий Кузьмич]] (1933—1995), искусствоведение кандидата. * [[Ыам ыйын 15]] — Сулҕаччы Бабаҕатыгар Оҕо Мэҥэтэ алааска холкуостаах кэргэнигэр саха эстрадатын бастакы үҥкүүһүттэритттэн биирдэстэрэ [[Неустроев Дмитрий Михайлович|Дмитрий Неустроев]]. * [[Бэс ыйын 22]] — [[Ефремов Прокопий Елисеевич]] (1933—1992), саха уонна долган фольклорыгар специалист. * [[От ыйын 18]] — бэйиэт [[Евтушенко Евгений |Евгений Евтушенко]]. * [[От ыйын 22]] — [[Ефремов Прокопий Елисеевич|Прокопий Ефремов]] (20.01.1992 өлб.) — саха фольклорун чинчийээччи, [[дулгааннар|дулгаан]] фольклорун хомуйбут тарбахха баттанар дьонтон биирдэстэрэ, [[ССРС]] билимнэрин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ. 1965 сыллаахха Государственнай антирелигиознай издательство архыыбыгар (Москуба) [[Ксенофонтов Гавриил Васильевич|Гавриил Ксенофонтов]] «Эллэйадатын» булбуттаах. * [[Атырдьах ыйын 2]] — [[Долгунов Василий Софронович]], РФ уонна Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, педагогика билимнэрин кандидата. * [[Атырдьах ыйын 20]] — [[Дадаскинов Степан Егорович]], РСФСР уонна Саха АССР култууратын үтүөлээх диэйэтэлэ, бэйиэт уонна прозаик. * [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Говоров Иннокентий Иннокентьевич|Иннокентий Говоров]] — [[Чурапчылары көһөрүү|Чурапчы көhүүтүн]] кыттыылааҕа, Арассыыйа тыатын хаhаайыстыбатын туйгуна, [[Мэҥэ-Хаҥалас улууһа|Мэҥэ-Хаҥалас улууhун]] Бочуоттаах гражданина, "Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иhин" II истиэпэннээх уордьан мэтээлин кавалера, үлэ, тыыл ветерана. * [[Балаҕан ыйын 26]] — [[Алексеев Иван Гаврильевич]], бэйиэт, драматург. * [[Алтынньы 8]] — [[Скрябин Валерий Степанович|Валерий Скрябин]] — 1962-1966 сылларга [[РСФСР]] Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата, тыыл, үлэ бэтэрээнэ. [[Амма улууһа|Амма улууһун]] уонна [[Абаҕа нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Абаҕа нэһилиэгин]] бочуоттаах олохтооҕо. * [[Алтынньы 23]] — [[Бочаров Виктор Иванович]] — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, техническэй билимнэр кандидаттара. * [[Сэтинньи 14]] — [[Слобожанин Николай Николаевич]], Социалистыы Үлэ Дьоруойа. * [[Ахсынньы 22]] — [[Сивцев Василий Тарасович]], поэт, литератураны ырытааччы, тылбаасчыт, РФ уонна СӨ култуураларын үтүөлээх үлэһитэ. * [[Ахсынньы 28]] — Сунтаар улууһун Илимнииригэр [[Мохотчунова Александра Николаевна|Александра Мохотчунова]] — саха биллэр хореограба, «Сарыал» үҥкүү бөлөҕүн тэрийээччитэ. == Өлбүттэр == * [[Гоголев Степан Филиппович]] — саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ советскай салайааччы. * [[Ахсынньы 22]] — [[Черных-Якутский Петр Никодимович]] (1882—1933), поэт. * [[Ахсынньы 28]] — [[Гоголев Степан Филиппович]] (1896—1933), Саха АССР Совнаркомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта. * [[Бэс ыйын 20]] — [[Клара Цеткин]] (1857 төр.), дьахталлар бырааптарын туруулаһааччы. [[Категория:1933|*]] 6p66mx9pqh4ztzme4vkp4ez7w9ty1j2 0 20582 431046 297525 2026-10-18T07:21:15Z Minorax 17017 ([[c:GR|GR]]) [[File:Liberationprague rib.png]] → [[File:SU Medal For the Liberation of Prague ribbon.svg]] vva 431046 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Medal for the liberation of Prague, Soviet Union.png|мини|«Прааганы босхолооһун иһин» мэтээл]] [[Билэ:SU Medal For the Liberation of Prague ribbon.svg|мини|«Прааганы босхолооһун иһин» мэтээл лиэнтэтэ]] '''«[[Праага|Прааганы]] босхолооһун иһин» мэтээл''' - бары «Босхолооһун иһин» (за освобождение) мэтээллэр курдук куораты босхолуурга хорсун быһыыларын, сатабыллаах салайыылары уонна бойобуой эпэрээссийэлэри үчүгэйдик ыыппыт байыаннайдарга бэриллэрэ. «Босхолооһун иһин» мэтээллэр [[бэс ыйын 9]] күнүгэр [[1945]] с. олохтоммуттара. Түөс хаҥас өттүгэр иилиллэллэр. Мэтээл быһа холоон 395 киһиэхэ бэриллибитэ<ref>Уордьаннар, мэтээллэр. Альберт Капрынов, Кыым, 2011, ыам ыйын 12 күнэ</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Мэтээллэр]] 9zfiqwjbcav0afw40d6hu2abnmjwjed 0 26136 431047 400533 2026-10-18T08:25:01Z Niegodzisie 16756 431047 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = U2 | Img = 2005-11-21_U2_%40_MSG_by_ZG.JPG | Img_capt = 2005 сыллаахха Мэдисон Скуэр Гардеҥҥа көрдөрүүтэ | Img_size = | Landscape = yes | Background = бөлөх | Alias = | Origin = [[Дублин]], [[Ирландия]] | Genre = [[Рок]], [[постпанк]], [[альтернативнай рок]] | Years_active = 1976 – билиҥҥэ дылы | Associated Act(s)=[[Уилли Нельсон]] | Label = [[Interscope]] (1997-билиҥҥэ дылы)<br />[[Island Records|Island]] (1979–1997) | URL = [http://www.u2.com u2.com] | Current_members = [[Боно]]<br />[[Эдж]]<br />[[Адам Клейтон]]<br />[[Ларри Мюллен мл.]] | Past_members = }} '''U2''' is an [[Ирландия]]ттан сылдьар [[рок]] бөлөҕө. Бөлөххө 4 чилиэттээх- [[ырыаһыт]] [[Боно]] (дьиҥ аата ''Пол Дэвид Хьюсон''), [[гитара]]ҕа оонньооччута [[Эдж]] (дьиҥ аата ''Дэвид Хоуэл Эванс''), [[Басс гитара]] ооонньооччута [[Адам Клэйтон]], уонна [[барабаан]] оонньооччута [[Ларри Мюллен мл.]] U2 1980ус сыллартан сир үрдүнэн олус биллэр бөлөх. 170 мөл. тахса альбомнары атыылаабыттар, уонна 22 Грэмми наҕараадатын ылбыттар - ол аата ханнык баҕар рок группаттан элбэх буолар. <ref>Vallely, Paul. "[http://news.independent.co.uk/people/profiles/article364606.ece Bono: The Missionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010121100/http://news.independent.co.uk/people/profiles/article364606.ece |date=2008-10-10 }}". The Independent, May 2006. Retrieved [[October 15]] [[2006]].</ref><ref>[http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&winner=u2&year=0&genreID=0&hp=1 GRAMMY Winners List] grammy.com. Retrieved [[October 15]] [[2006]].</ref> [[Дублин]] куоракка 1976 сыллаахха төрүттэммит. Ол бириэмэҕэ ким даҕаны музыкант буолбатах эбит. Көстөрүн курдук, рок бөлөх кыттааччылары көрдүүр суругу оскуола дуоскатыгар киллэрбит Лари Маленаҕа эбээһинэстээх. Биллэриигэ Боно (вокал уонна гитара), Эдж (гитара, клавиша уонна вокал) уонна Адам Клейтон (бас- гитара) таҕыстылар. Онтон ыла бөлөх састааба уларыйа илик. 1980- с сыллар ортолоругар 4 альбому таһаарбыттара уонна фанаттар хамсааһыннарын таһаарбыттара, бастатан туран, Эдьигээн уонна вокал Боно гитарнай партияларын толорооччулара, ону сэргэ бэйэлэрин ырыаларын текстэригэр дириҥник өтөн киирбиттэрэ. У2һээ аан дойдуга биллэр бөлөх альбомун таһаарбытын кэннэ уопсай билинии уонна статуһун 1987 сыллаахха аан дойдуга биллэр альбомунан буолар Джошуа Джошуа буолбута. 1990- с сылларга революцияҕа, альтернативнай уонна үҥкүү музыкатыгар, кириитикэҕэ бэйэтин аадырыһыгар эппиэттээбиттэрэ уонна, кинилэр санаатынан музыкаҕа, Ахтунг оҕону уонна ТВ воопарк альбома буолбута. Ол кэмҥэ араас музыкальнай хайысханы чинчийэн- чинчийэн- үөрэтэн барбыттара. ХХІ үйэ саҕаланыаҕыттан уонна у2уор музыкалара урукку айымньыларын туһанан, дьон- сэргэ, критиктэр ситиһиилэрин салгыы туһанан оонньууллар. 2004 сыллаахха бөлөх 22 миэстэни «всех времени» рейтиҥҥэ 100 миэстэттэн (всех времени) "Роллинг Стоун"сурунаал 100 саамай уһулуччулаах артыыстара ылла. 2005 сыллаахха «рок- н- рола албан аат саалатыгар»киллэрбиттэрэ. Бөлөх чилиэннэрэ «международнай амнистияҕа» кыттыы, история алдьархайын, биир кампания, тыыннаах көмөнү оҥоруу, тыыннаахтарга 8, сведениелэр (долг, СПИД, Атыы- эргиэн Африкаҕа), бородууксуйаны батарыы Боно уонна Эдьигээн музыкалара үүнэллэр<ref>[https://songtekstvertalen.nl/u2-song-for-someone/ Ырыа тиэкиһэ уонна U2]</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Музыканнар]] bkn6hfewe5vptnpcfj77jpyey8btkve 0 59033 431044 2026-10-18T05:20:57Z Sauit 26795 "Бу ыстатыйаҕа [[Ил Түмэн|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин]] сэттис ыҥырыы дьокутааттарын испииһэктэммиттэр. Ил Түмэн сэттис ыҥырыы дьокутаттара [[Ил Түмэн дьокутааттарын быыбара (2023)|2023 сыл балаҕан ыйын 8, 9 уонна 10 күннэригэр буолбут быыбар]] түмүг..." саҥа сирэй оҥоһулунна 431044 wikitext text/x-wiki Бу ыстатыйаҕа [[Ил Түмэн|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин]] сэттис ыҥырыы дьокутааттарын испииһэктэммиттэр. Ил Түмэн сэттис ыҥырыы дьокутаттара [[Ил Түмэн дьокутааттарын быыбара (2023)|2023 сыл балаҕан ыйын 8, 9 уонна 10 күннэригэр буолбут быыбар]] түмүгүнэн биллибиттэрэ. Билиҥҥи дьокутааттар талыллыбыттарыттан уратылаах буолуон сөп (холобура, өлбүтүттэн салтаан). == Билиҥҥи дьокуттааттар == === «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа фракцията === [[Биир ньыгыл Арассыыйа|«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа]] фракциятыгар 56 Саха Өрөспүүбүлүкэтин бар дьонун дьокутаата киирэр. Олортон 22 партийнай испииһэктэринэн быыбардаммыттара, оттон 34 биир мандааттаах уокуруктарынан талыллыбыттара. # [[Колодезников Алексей Засимович]] (фракция салайааччыта) # [[Алексеев Гаврил Николаевич]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Владимиров Афанасий Семенович]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта, фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Голомарева Елена Христофоровна]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Луцкан Иван Петрович]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Атласов Александр Павлович]] # [[Атласова Алена Николаевна]] # [[Балакшин Георгий Русланович]] # [[Бугаев Николай Дмитриевич]] # [[Васильев Геннадий Анатольевич]] # [[Гоголев Александр Васильевич]] # [[Горюнова Ольга Викторовна]] # [[Григорьев Егор Анатольевич]] # [[Григорьева Антонина Афанасьевна]] # [[Давыдова Светлана Николаевна]] # [[Данилов Иван Иванович]] # [[Долгунов Николай Николаевич]] # [[Домброван Сергей Алексеевич]] # [[Егоров Василий Иванович]] # [[Егоров Владимир Анатольевич]] # [[Еремеев Алексей Ильич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлэ) # [[Жирков Александр Николаевич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта) # [[Ковальчук Павел Васильевич]] # [[Колесов Александр Гаврильевич]] # [[Корякин Александр Иванович]] # [[Кошуков Александр Андреевич]] # [[Кульбертинов Николай Иванович]] # [[Ларионов Сергей Александрович]] # [[Лебедев Виктор Николаевич]] # [[Мазурок Вадим Владимирович]] # [[Мамедов Алиш|Мамедов Алиш Забид оглы]] # [[Марков Олег Олегович]] # [[Находкин Андрей Михайлович]] # [[Никитин Захар Николаевич]] # [[Николаев Анатолий Николаевич]] # [[Николаев Андрей Юрьевич]] # [[Николаев Юрий Михайлович]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин бастакы солбуйааччыта) # [[Ноттосов Николай Макарович]] # [[Паньков Дмитрий Александрович]] # [[Петров Павел Петрович]] # [[Пинигин Павел Павлович]] # [[Подголов Александр Григорьевич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта) # [[Поисеев Дмитрий Николаевич]] # [[Постников Афанасий Васильевич]] # [[Прокопьев Владимир Михайлович]] # [[Рахлеев Прокопий Дмитриевич]] # [[Сивцев Сергей Афанасьевич]] # [[Скрябин Тихон Николаевич]] # [[Слепцов Евгений Михайлович]] # [[Сусоев Александр Владимирович]] # [[Тарасов Алквиад Александрович]] # [[Федоров Валерий Иннокентьевич]] # [[Федоров Виктор Николаевич]] # [[Федоров Владимир Юрьевич]] # [[Чикачев Виталий Семенович]] # [[Шарова Татьяна Борисовна]] === «Саҥа дьон» баартыйа фракцията === [[Саҥа дьон (партия)|«Саҥа дьон» баартыйа]] фракциятыгар 6 Саха Өрөспүүбүлүкэтин бар дьонун дьокутаата киирэр. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнигэр иккис улахан фракция буолар. Олортон 5 партийнай испииһэктэринэн быыбардаммыттара, оттон 1 биир мандааттаах уокуруктарынан талыллыбыттара. # [[Заморщикова Ньургуйаана Юрьевна]] (фракция салайааччыта) # [[Корнилов Алексей Дмитриевич]] # [[Николаев Василий Петрович]] # [[Сидоркина Наталья Константиновна]] # [[Тимофеев Никита Васильевич]] # [[Тымырова Татьяна Александровна]] === КПРФ фракцията === [[КПРФ]] фракциятыгар 4 киһи киирэр. Бары партийнай испииһэктэринэн талыллыбыттара. # [[Константинов Эдгар Валентинович]] # [[Куличкин Вячеслав Семенович]] # [[Романов Иннокентий Иванович]] # [[Степанов Вячеслав Владимирович]] === «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа фракцията === «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа фракциятыгар 3 киһи киирэр. Бары партийнай испииһэктэринэн талыллыбыттара. # [[Филиппов Федот Сергеевич]] (фракция салайааччыта) # [[Хусаинов Ренат Равильевич]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Григорьев Игорь Иннокентьевич]] === Фракцията суох дьокутааттар === # [[Парахин Гаврил Павлович]] (ЛДПР партийнай испииһэктэринэн ааспыта, фракцияны оҥорору боппуттара) == Боломуочуйалара ылыллыбыт дьокутааттар == === «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа фракцията === # [[Афанасьев Сахамин Миланович]] — 2023 сыл алтынньы 4 күнүгэр мандаатын ылбыттара. [[Федерация Сэбиэтэ|Федерация Сэбиэтигэр]] Саха Өрөспүүбүлүкэтин сокуону таһаарар (представительнай) уорганыттан представитель буолбута. Кини оннугар 34-с №-дээх биир мандааттаах уокурук (Халыма-Индигиир уокуруга) 2024 сыллааҕы быыбар түмүгүнэн «[[Биир ньыгыл Арассыыйа|Биир ньыгыл Арассыыйаттан]]» [[Слепцов Евгений Михайлович]] буолбута. === «Саҥа дьон» баартыйа фракцията === # [[Иванов Александр Игнатьевич]] — 2026 сыл кулун тутар 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара. «Иностраннай агент» статуһун ылбытын салтаан сатаан публичнай былаас уорганнарыгар кыттыбат буолбута. Кини оннугар [[Тымырова Татьяна Александровна]] дьокутаат буолбута (партийнай испииһэгинэн). === КПРФ фракцията === # [[Филиппов Семен Васильевич]] — 2025 сыл ахсынньы 23 күнүгэр мандаатын ылбыттара. Суут ирдэбилинэн. Кини оннугар Степанов Вячеслав Владимирович бар дьон дьокутаата буолбута (партийнай испииһэгинэн). # [[Губарев Виктор Николаевич]] — 2025 сыл ахсынньы 22 күнүгэр өлбүтэ. 2026 сыл олунньу 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара. Кини оннугар Куличкин Вячеслав Семенович Ил Түмэҥҥэ киирбитэ (партийнай испииһэгинэн). === Фракцията суох дьокутааттар === # [[Поскачин Владимир Семенович]] — 2026 сыл кулун тутар 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара. Суут ирдэбилинэн. Кини оннугар 15-с №-дээх биир мандааттаах уокурук (Үөһээ Бүлүү-Горнай уокуруга) 2026 сыллаҕы быыбар түмүгүнэн «[[Биир ньыгыл Арассыыйа|Биир ньыгыл Арассыыйаттан]]» [[Долгунов Николай Николаевич]] буолбута. [[Категория:Ил Түмэн сэттис ыҥырыытын дьокутааттара| ]] qydt1udrvfmb3dqcsc25s38y53u3a5v 431045 431044 2026-10-18T06:24:35Z Sauit 26795 431045 wikitext text/x-wiki Бу ыстатыйаҕа [[Ил Түмэн|Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин]] сэттис ыҥырыы дьокутааттарын испииһэктэммиттэр. Ил Түмэн сэттис ыҥырыы дьокутаттара [[Ил Түмэн дьокутааттарын быыбара (2023)|2023 сыл балаҕан ыйын 8, 9 уонна 10 күннэригэр буолбут быыбар]] түмүгүнэн биллибиттэрэ. Билиҥҥи дьокутааттар талыллыбыттарыттан уратылаах буолуон сөп (холобура, өлбүтүттэн салтаан). == Билиҥҥи дьокуттааттар == === «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа фракцията === [[Биир ньыгыл Арассыыйа|«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа]] фракциятыгар 56 Саха Өрөспүүбүлүкэтин бар дьонун дьокутаата киирэр. Олортон 22 партийнай испииһэктэринэн быыбардаммыттара, оттон 34 биир мандааттаах уокуруктарынан талыллыбыттара<ref>{{Cite web|url=https://iltumen.ru/fractions/1|title=Фракция «Единая Россия» в Государственном Собрании (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия)|lang=ru|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта|accessdate=2026-10-18}}</ref>. # [[Колодезников Алексей Засимович]] (фракция салайааччыта) # [[Алексеев Гаврил Николаевич]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Владимиров Афанасий Семенович]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта, фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Голомарева Елена Христофоровна]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Луцкан Иван Петрович]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Атласов Александр Павлович]] # [[Атласова Алена Николаевна]] # [[Балакшин Георгий Русланович]] # [[Бугаев Николай Дмитриевич]] # [[Васильев Геннадий Анатольевич]] # [[Гоголев Александр Васильевич]] # [[Горюнова Ольга Викторовна]] # [[Григорьев Егор Анатольевич]] # [[Григорьева Антонина Афанасьевна]] # [[Давыдова Светлана Николаевна]] # [[Данилов Иван Иванович]] # [[Долгунов Николай Николаевич]] # [[Домброван Сергей Алексеевич]] # [[Егоров Василий Иванович]] # [[Егоров Владимир Анатольевич]] # [[Еремеев Алексей Ильич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлэ) # [[Жирков Александр Николаевич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта) # [[Ковальчук Павел Васильевич]] # [[Колесов Александр Гаврильевич]] # [[Корякин Александр Иванович]] # [[Кошуков Александр Андреевич]] # [[Кульбертинов Николай Иванович]] # [[Ларионов Сергей Александрович]] # [[Лебедев Виктор Николаевич]] # [[Мазурок Вадим Владимирович]] # [[Мамедов Алиш|Мамедов Алиш Забид оглы]] # [[Марков Олег Олегович]] # [[Находкин Андрей Михайлович]] # [[Никитин Захар Николаевич]] # [[Николаев Анатолий Николаевич]] # [[Николаев Андрей Юрьевич]] # [[Николаев Юрий Михайлович]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин бастакы солбуйааччыта) # [[Ноттосов Николай Макарович]] # [[Паньков Дмитрий Александрович]] # [[Петров Павел Петрович]] # [[Пинигин Павел Павлович]] # [[Подголов Александр Григорьевич]] (Ил Түмэн Бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта) # [[Поисеев Дмитрий Николаевич]] # [[Постников Афанасий Васильевич]] # [[Прокопьев Владимир Михайлович]] # [[Рахлеев Прокопий Дмитриевич]] # [[Сивцев Сергей Афанасьевич]] # [[Скрябин Тихон Николаевич]] # [[Слепцов Евгений Михайлович]] # [[Сусоев Александр Владимирович]] # [[Тарасов Алквиад Александрович]] # [[Федоров Валерий Иннокентьевич]] # [[Федоров Виктор Николаевич]] # [[Федоров Владимир Юрьевич]] # [[Чикачев Виталий Семенович]] # [[Шарова Татьяна Борисовна]] === «Саҥа дьон» баартыйа фракцията === [[Саҥа дьон (партия)|«Саҥа дьон» баартыйа]] фракциятыгар 6 Саха Өрөспүүбүлүкэтин бар дьонун дьокутаата киирэр. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнигэр иккис улахан фракция буолар. Олортон 5 партийнай испииһэктэринэн быыбардаммыттара, оттон 1 биир мандааттаах уокуруктарынан талыллыбыттара<ref>{{Cite web|url=https://iltumen.ru/fractions/7|title=Фракция «НОВЫЕ ЛЮДИ» в Государственном Собрании (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия)|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта|lang=ru|accessdate=2026-10-18}}</ref>. # [[Заморщикова Ньургуйаана Юрьевна]] (фракция салайааччыта) # [[Корнилов Алексей Дмитриевич]] # [[Николаев Василий Петрович]] # [[Сидоркина Наталья Константиновна]] # [[Тимофеев Никита Васильевич]] # [[Тымырова Татьяна Александровна]] === КПРФ фракцията === [[КПРФ]] фракциятыгар 4 киһи киирэр. Бары партийнай испииһэктэринэн талыллыбыттара<ref>{{Cite web|url=https://iltumen.ru/fractions/2|title=Фракция политической партии «Коммунистическая партия Российской Федерации» в Государственном Собрании (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия)|lang=ru|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта|accessdate=2026-10-18}}</ref>. # [[Константинов Эдгар Валентинович]] # [[Куличкин Вячеслав Семенович]] # [[Романов Иннокентий Иванович]] # [[Степанов Вячеслав Владимирович]] === «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа фракцията === [[Сиэрдээх Арассыыйа|«Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа]] фракциятыгар 3 киһи киирэр. Бары партийнай испииһэктэринэн талыллыбыттара<ref>{{Cite web|url=https://iltumen.ru/fractions/9|title=«СПРАВЕДЛИВАЯ РОССИЯ»|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта|lang=ru|accessdate=2026-10-18}}</ref>. # [[Филиппов Федот Сергеевич]] (фракция салайааччыта) # [[Хусаинов Ренат Равильевич]] (фракция салайааччытын солбуйааччыта) # [[Григорьев Игорь Иннокентьевич]] === Фракцията суох дьокутааттар === # [[Парахин Гаврил Павлович]] (ЛДПР партийнай испииһэктэринэн ааспыта, фракцияны оҥорору боппуттара<ref>{{Cite web|url=https://yakutia.info/news/odin-deputat-ne-frakciya-v-il-tumen-otkazyvayut-registrirovat-frakciyu-ldpr-iz-odnogo-cheloveka-211673|title=Один депутат не фракция: В Ил Тумэн отказывают регистрировать фракцию ЛДПР из одного человека|date=2024-04-05|author=Тимофей Ефремов|lang=ru|accessdate=2026-10-18|work=Якутия.инфо}}</ref>)<ref>{{Cite web|url=https://iltumen.ru/deputies/45|title=Парахин Гаврил Павлович|lang=ru|accessdate=2026-10-18|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта}}</ref>. == Боломуочуйалара ылыллыбыт дьокутааттар == === «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа фракцията === # [[Афанасьев Сахамин Миланович]] — 2023 сыл алтынньы 4 күнүгэр мандаатын ылбыттара<ref name=":1">{{Cite web|url=https://iltumen.ru/deputies|title=Депутаты|work=Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин официальнай саайта|lang=ru|accessdate=2026-10-18}}</ref>. [[Федерация Сэбиэтэ|Федерация Сэбиэтигэр]] Саха Өрөспүүбүлүкэтин сокуону таһаарар (представительнай) уорганыттан представитель буолбута. Кини оннугар 34-с №-дээх биир мандааттаах уокурук (Халыма-Индигиир уокуруга) 2024 сыллааҕы быыбар түмүгүнэн «[[Биир ньыгыл Арассыыйа|Биир ньыгыл Арассыыйаттан]]» [[Слепцов Евгений Михайлович]] буолбута. === «Саҥа дьон» баартыйа фракцията === # [[Иванов Александр Игнатьевич]] — 2026 сыл кулун тутар 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара<ref name=":1" />. «Иностраннай агент» статуһун ылбытын салтаан сатаан публичнай былаас уорганнарыгар кыттыбат буолбута. Кини оннугар [[Тымырова Татьяна Александровна]] дьокутаат буолбута (партийнай испииһэгинэн). === КПРФ фракцията === # [[Филиппов Семен Васильевич]] — 2025 сыл ахсынньы 23 күнүгэр мандаатын ылбыттара<ref name=":1" />. Суут ирдэбилинэн. Кини оннугар Степанов Вячеслав Владимирович бар дьон дьокутаата буолбута (партийнай испииһэгинэн). # [[Губарев Виктор Николаевич]] — 2025 сыл ахсынньы 22 күнүгэр өлбүтэ. 2026 сыл олунньу 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара<ref name=":1" />. Кини оннугар Куличкин Вячеслав Семенович Ил Түмэҥҥэ киирбитэ (партийнай испииһэгинэн). === Фракцията суох дьокутааттар === # [[Поскачин Владимир Семенович]] — 2026 сыл кулун тутар 25 күнүгэр мандаатын ылбыттара<ref name=":1" />. Суут ирдэбилинэн. Кини оннугар 15-с №-дээх биир мандааттаах уокурук (Үөһээ Бүлүү-Горнай уокуруга) 2026 сыллаҕы быыбар түмүгүнэн «[[Биир ньыгыл Арассыыйа|Биир ньыгыл Арассыыйаттан]]» [[Долгунов Николай Николаевич]] буолбута. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} == Тас сигэлэр == * [https://iltumen.ru/deputies Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин дьокутааттарын испииһэгэ] [[Категория:Ил Түмэн сэттис ыҥырыытын дьокутааттара| ]] 4p0850o79pbj86awh2z55a376mxkf7l