ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
1551
192728
172946
2026-06-10T06:04:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192728
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
| altname = Gorkhali, khaskura, Nepalese, Parbate, Eastern Pahadi
| nativename = {{lang|ne|नेपाली/खस कुरा}}
| pronunciation = {{IPA-ne|neˈpali|}}
| states = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| ethnicity = [[ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]{{sfn|Richard Burghart|1984|pp=118-119}}<br />(ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)
| speakers = {{sigfig|16|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<!--12.3+0.8+2.9-->
| date =
| ref = e21<!--updated Indian figures from the 2011 census, but that doesn't affect the results when rounded off at 2 sig figs.-->
| speakers2 = 9 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱥᱚᱝ)<ref name=e21/>
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
| fam4 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ]]
| fam5 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤ]]
| dia1 =
| script = [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]<br />[[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]<br />[[:en:Takri alphabet|ᱴᱟᱠᱨᱤ]] (ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ)<br />
| nation = [[File:Flag of Nepal.svg|22x20px]] [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]<br />{{IND|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} ([[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]])
| agency = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| iso1 = ne
| iso2 = nep
| iso3 = nep
| lc1 = npi
| ld1 = Nepali
| lc2 = dty
| ld2 = [[ᱰᱳᱴᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱴᱮᱞᱤ]]
| lingua = 59-AAF-d
| image = Nepali_word_in_devanagri_script.png
| imagesize = 250px
| imagecaption = [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱛᱮ "ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ
| map = Nepali language status.png
| mapcaption = ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱢᱮᱯ<br />'''ᱰᱤᱯ ᱱᱤᱞ''': ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, <br />'''ᱟᱵᱽᱪᱷᱟ ᱱᱤᱯ''': ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, <br />'''ᱟᱨᱟᱜ''': ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱒᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱾
| notice = Indic
| sign = [[:en:Signed Nepali|ᱥᱩᱦᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
| glotto = nepa1254
| glottorefname = Nepali [1]
| glotto2 = nepa1252
| glottoname2 = duplicate code
| glottorefname2 = Nepali [2]
}}
'''ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ([[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]: नेपाली) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ#ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|᱘ ᱥᱤᱰᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ '''ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱩᱲᱟ''', '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱤ''' ᱥᱮ '''ᱯᱚᱨᱵᱚᱛᱤᱭᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
==ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱔᱔.᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ <ref>{{cite web| last =| first =| url =http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf| title =Major highlights| page =4| publisher =Central Bureau of Statistics| year =2013| accessdate =12 September 2013| deadurl =yes| archiveurl =https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf| archivedate =17 July 2013| df =dmy-all}}</ref> ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒.᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱨᱚᱲᱟ, ᱩᱱᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref name="Census 2001">{{cite web |title=Census of India |url=http://censusindia.gov.in/2011-common/censusdataonline.html |accessdate=2008-01-07 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100513190952/http://www.censusindia.gov.in/2011-common/censusdataonline.html |archivedate=13 May 2010 |df=dmy }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.oopslite.com/software/nepali_keyboard.html Romanized Nepali Unicode Keyboard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712221209/http://www.oopslite.com/software/nepali_keyboard.html |date=2011-07-12 }} developed by OOPSLite Technologies
* [http://www.onlinesansar.com/nepalijokes Jokes in Nepali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130111071325/http://www.onlinesansar.com/nepalijokes |date=2013-01-11 }}
* [http://www.unicodenepali.com/v3/convert.html Type In Nepali Unicode]
* [http://madanpuraskar.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=18&Itemid=63 Nepali Unicode Romanized]
* [http://madanpuraskar.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=17&Itemid=63 Nepali Unicode Traditional]
* [http://www.unicodenepali.com A set of free tools for typing, web search and email in Unicode Nepali]
* [http://www.jucktion.com/type-in-unicode-nepali-with-these-sites/ A List of Nepali Unicode Converting Sites]
* [http://www.ms.dk/nepali A set of free materials for learning Nepali]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://francenepal.net/Pages.php?Page=Comment_Ecrire How to write Nepali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415044818/http://francenepal.net/Pages.php?Page=Comment_Ecrire |date=2009-04-15 }}
* [http://www.explorenepal.com/fonts Download Nepali Fonts]
* [http://www.omniglot.com/writing/nepali.htm Nepali alphabets, pronunciation and script]
* [http://www.lipikaar.com/editor/nepali Lipikaar Online Nepali Editor]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱵᱚᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
jm3stfl6s2r1j3ixuy0o5qf68c18mhx
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ
0
2394
192720
170994
2026-06-10T04:24:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192720
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
|native_name = Қазақстан Республикасы<br />''Qazaqstan Respublïkası''<br />Республика Казахстан<br />''Respublika Kazakhstan''
|conventional_long_name = ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ
|common_name = ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ
|image_flag = Flag of Kazakhstan.svg
|image_coat = Coat of arms of Kazakhstan.svg
|symbol_type = Emblem
|image_map = Kazakhstan (orthographic projection).svg
|national_motto =
|national_anthem = Менің Қазақстаным<br />{{transl|kz|''Meniñ Qazaqstanım''}}<br />''[[Meniñ Qazaqstanım|My Kazakhstan]]''<br /><center>[[File:Kazakhstan National Anthem 2012.ogg]]</center>
|official_languages = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] <small>(ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ)</small><br />[[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱥ]]
|ethnic_groups = ᱖᱓.᱑% [[ᱠᱟᱡᱠᱷ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]<br />᱒᱓.᱗% [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱒.᱙% [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱩᱡᱽᱵᱮᱠ]]<br />᱒.᱑% [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱹ]]<br />᱑.᱔% [[ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ]]<br />᱑.᱓% [[ᱛᱟᱛᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱛᱟᱛᱟᱨ]]<br /> ᱑.᱑% [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]]<br />᱔.᱕% ᱮᱴᱟᱜ
|ethnic_groups_year = ᱒᱐᱐᱙
|capital = [[ᱱᱩᱨᱼᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]]
|latd=51 |latm=10 |latNS=N |longd=71 |longm=25 |longEW=E
|largest_city = [[ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ]]
|demonym = ᱠᱟᱡᱟᱠᱷᱤ
|government_type = {{nowrap|[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] [[:en:republic|republic]]}}
|leader_title1 = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
|leader_name1 = Kassym-Jomart Tokayev
|leader_title2 = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
|leader_name2 = Askar Mamin
|legislature = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ]]
|upper_house = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ|ᱥᱮᱱᱮᱴ]]
|lower_house = Mazhilis
|area_rank = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ
|area_magnitude = 1 E12
|area_km2 = 2,724,900
|area_sq_mi = 1,052,085 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water = ᱑.᱗
|population_estimate = ᱑᱖,᱖᱐᱐,᱐᱐᱐
|population_estimate_year = ᱒᱐᱑᱑
|population_estimate_rank = ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ
|population_census = ᱑᱖,00᱔,᱘00
|population_census_year = ᱒᱐᱐᱙
|population_density_km2 = ᱕.᱙᱔
|population_density_sq_mi = ᱑᱕.᱓᱙ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = ᱒᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ
|GDP_PPP_year = ᱒᱐᱑᱑
|GDP_PPP = $᱒᱑᱖.᱗᱘᱕ billion<ref name=IMF>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=19&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=916&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Kazakhstan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2012-04-18}}</ref>
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_per_capita = $᱑᱓,᱐᱐᱑
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|GDP_nominal_rank =
|GDP_nominal = $᱑᱗᱘.᱓᱑᱒ billion
|GDP_nominal_year = ᱒᱐᱑᱑
|GDP_nominal_per_capita = $᱑᱐,᱖᱙᱔
|GDP_nominal_per_capita_rank =
|sovereignty_type = [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] {{nobold| [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ}}
|established_event3 = ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱᱟᱴᱮ
|established_date3 = ᱑᱔᱖᱕
|established_event4 = [[:en:Alash Autonomy|ᱟᱞᱟᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱤ]]
|established_date4 = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱗
|established_event5 = [[:en:Kazakh SSR|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱮᱥᱮᱥᱟᱨ]]
|established_date5 = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖
|established_event6 = [[:en:History of Kazakhstan#Sovereignty and Independence|ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]]
|established_date6 = ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑
|established_event7 = Finalized
|established_date7 = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑
|HDI_year = ᱒᱐᱐᱑
|HDI = {{nowrap|{{increase}} 0.᱗᱔᱕<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2011 |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=15 November 2011}}</ref>}}
|HDI_rank = ᱖᱘ ᱟᱱᱟᱜ
|HDI_category = <span style="color:#090;white-space:nowrap;">high</span>
|Gini = ᱒᱘.᱘<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html ''CIA World Factbook: Field listing''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }}, Distribution of family income – Gini index</ref>
|Gini_year = ᱒᱐᱐᱘
|Gini_category = <span style="color:#090;white-space:nowrap;">low</span>
|currency = [[:en:Kazakhstani tenge|ᱴᱮᱝᱜᱮ]] ({{Unicode|₸}})
|currency_code = KZT
|country_code = KAZ
|time_zone = [[:en:Time in Kazakhstan|West/East]]
|utc_offset = [[UTC+05:00|+5]]/[[UTC+06:00|+6]]
|time_zone_DST =
|utc_offset_DST =
|drives_on = right
|cctld = [[.kz]], [[.қаз]]
|call
}}
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱡᱚ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱨᱚᱯ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛᱼᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱵᱤᱠᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱰᱸᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱩᱲᱩᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱪᱠᱟᱹᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ''ᱚᱛᱢᱟᱛᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱚᱥᱛᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱑᱘ᱹ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱖᱓ᱹ᱑% ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱒᱓ᱹ᱗% ᱾ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱥ (᱒ᱹ᱘%), ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ (᱒ᱹ᱑%), ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ (᱑ᱹ᱔%), ᱛᱟᱛᱟᱨ (᱑ᱹ᱓%), ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ (᱑ᱹ᱑%) ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱟ, ᱮᱡᱚᱨᱤᱥ, ᱯᱚᱞᱥ, ᱞᱮᱛᱷᱩᱼᱟᱱᱤᱭᱟᱭ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱭᱤ, ᱠᱩᱨᱫᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚ==
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
==ᱦᱟᱹᱱᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|Kazakhstan}}
<!-- Add links which are directly related to the article. The other external links should be added into the appropriate articles, like Culture, Media, History, etc. -->
* [http://northkazakhstan.com Kazakhstan national tour operator, Official website of KAZAKHSTAN-REISEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527144226/http://northkazakhstan.com/ |date=2017-05-27 }}
* [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552643 Caspian Pipeline Controversy] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1298071.stm Country Profile] from [[BBC News]]
* {{CIA World Factbook link|kz|Kazakhstan}}
* [http://www.state.gov/p/sca/ci/kz/ Kazakhstan] information from the [[United States Department of State]]
* [http://www.loc.gov/rr/international/amed/kazakhstan/kazakhstan.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kazakhstan.htm Kazakhstan] at ''UCB Libraries GovPubs''
* [http://mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
* [http://www.worldbank.org.kz/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/KAZAKHSTANEXTN/0,,contentMDK:20212143~menuPK:361895~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:361869,00.html World Bank Data & Statistics for Kazakhstan]
* [http://en.encyclopedia.kz/ Kazakhstan Internet Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222042315/http://en.toikazan.kz/index.php/Main_Page |date=2021-02-22 }}
* [http://www.economist.com/node/21541853 Kazakhstan at 20 years of independence, The Economist, Dec 17th 2011]
* [http://www.economist.com/blogs/banyan/2011/12/unrest-kazakhstan "Blowing the lid off" – Unrest in Kazakhstan, The Economist, Dec 20th 2011]
* [http://www.jw-media.org/kaz/20111101.htm New Religion Law restricts religious freedom in Kazakhstan]
* [http://www.theregionaltourism.org The Region Initiative (TRI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208204551/http://www.theregionaltourism.org/ |date=2018-12-08 }}
* {{dmoz|Regional/Asia/Kazakhstan}}
* {{Wikiatlas|Kazakhstan}}
* {{osmrelation-inline|214665}}
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://www.kazakhstandiscovery.com/kazakhstan-facts.html Country Facts] from [http://www.kazakhstandiscovery.com/ Kazakhstan Discovery]
* [http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/sca/119135.htm 2008 Human Rights Report: Kazakhstan. Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KZ Key Development Forecasts for Kazakhstan] from [[International Futures]]
; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
* [http://www.mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
* [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=en E-Government of the Republic of Kazakhstan]
* [http://en.government.kz/ Government of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810182052/http://en.government.kz/ |date=2019-08-10 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kazakhstan.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917225116/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kazakhstan.html |date=2013-09-17 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
f09nt43ydq7pfpvvkguk1p98ofbasn2
ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ
0
2595
192717
103612
2026-06-10T03:17:01Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
192717
wikitext
text/x-wiki
[[File:Saonhed Arang.jpg|thumb|Saonhed Arang]]
'''ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱱ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱤ (᱒᱐) ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
gr4ltl5ty6sl06rn178jfhf14s1sw66
192718
192717
2026-06-10T03:18:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
192718
wikitext
text/x-wiki
[[File:Saonhed Arang.jpg|thumb|Saonhed Arang]]
'''ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱱ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱤ (᱒᱐) ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
dcfn8h4cpdt2lyq1dr7vxwqsnt3p5ht
192719
192718
2026-06-10T03:19:00Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
192719
wikitext
text/x-wiki
[[File:Saonhed Arang.jpg|thumb|Saonhed Arang]]
'''ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱱ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱤ (᱒᱐) ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
h2prhr41ggmhkgona4uqay7eczzqqe5
ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ
0
2644
192716
97404
2026-06-10T03:14:35Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
192716
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gangadhar Hansdah.jpg|thumb|ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]]
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱚᱫᱽ ᱟᱡ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ, [[ᱜᱟᱢᱟᱢ]], ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱥᱚᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱱᱚᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱡᱟᱱᱟᱢ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱔.᱐᱒.᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱤᱸᱡᱷᱤᱨ ᱡᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱱᱟᱯᱩᱨ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱩᱱᱟ.ᱨᱟᱢ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱡᱚᱞᱚᱥᱩᱨᱤ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱷᱟ.ᱨᱱᱤ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟ.ᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱯᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟ.ᱰᱤ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱯᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱺᱡᱽᱞᱟ.ᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱᱵᱟ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱯᱩᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱛᱟᱠᱚ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱟ.ᱜ ᱵᱮᱥ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱮ ᱨᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟ.ᱥᱩᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱚᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ==
ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱛᱟᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱞᱟ ᱥᱤᱠᱱᱟ.ᱛ ᱦᱚᱸ ᱟ.ᱰᱤ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟ.ᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱟᱭᱤᱥᱩᱶᱟ ᱮᱢ.ᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱟᱨ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚᱭ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱾ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ +᱒ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱑ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ, ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ IA ᱟᱨ BA ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ IA ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱟ.ᱛᱩ ᱜᱩᱸᱵᱽᱨᱟ. ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱟᱫᱟ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. ᱩᱰᱤᱭᱟ. ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱮ. ᱩᱰᱤᱭᱟ. ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛᱚᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱰᱤᱭᱟ. ᱛᱮ ᱺ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱚᱺ ᱮᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱚ ᱛᱟᱛᱣᱤᱠᱚ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱠᱚ ᱚᱫᱷᱭᱚᱭᱚᱱᱚ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱠᱟᱛᱮ Ph.D. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱪᱷᱩᱴᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱱᱩᱠᱨᱤ==
ᱵᱟᱬᱤᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱮ A.G.Odisha ᱨᱮ Auditor/Accountant
ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱜᱮ M.A. ᱥᱟ.ᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱸᱠ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ P.O. ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ U.P. ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱩᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱵᱟ.ᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. [[ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟ.ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱤᱥᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱪᱤᱠᱟ.ᱬ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤᱭᱟ ᱾ ᱟ.ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
ᱢᱟ.ᱱ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ B.A. ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟ. ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱫᱚᱱᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱩᱨ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱸᱫᱷ ᱟᱨ ᱴᱩᱴᱟ.ᱥᱟ.ᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱩᱪᱷᱨᱤ ᱠᱮ ᱵᱩᱪᱷᱨᱤ ᱜᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱦᱲᱟ.ᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱠᱟ ᱪᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟ.ᱛᱩ ᱵᱟᱠᱚ ᱯᱚᱴᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮᱡᱷᱟᱨ ᱜᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱵᱩᱦᱤᱭᱮ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞᱤ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱵᱩᱦᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱵᱩᱦᱤᱭ ᱚᱞ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱤᱰᱤᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ 'ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱨᱮᱛᱟ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱤᱥᱟ. ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ M.A. ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ 'ᱪᱟ.ᱭ ᱪᱟᱢᱯᱟ' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ 'ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ', 'ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱟᱨᱟᱥ', ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱛᱟ. ᱜᱟᱭᱟᱱ 'ᱪᱤᱞᱵᱤᱸᱫᱷᱟ.' ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 'ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ', 'ᱦᱤᱯᱤᱨᱤ', 'ᱥᱚᱸᱫᱷᱟᱭᱱᱤ' ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱚᱵᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱱᱟᱪᱟᱲ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱵᱟ.ᱱᱩᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱠᱟ.ᱡ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱫᱽᱞᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱜ ᱧᱟᱢ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱜ ᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱾
==ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ==
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱺ-
* ᱑. ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱛᱤᱨᱤᱞ (ᱚᱱᱚᱞ) ᱼ ᱒᱐᱐᱔ ᱾
* ᱒. ᱯᱮᱴᱮᱨ ᱵᱟᱲᱮ (ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ) ᱼ ᱒᱐᱐᱕ ᱾
* ᱓. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱼ ᱒᱐᱐᱘ (ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱼ ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ)
* ᱔. ᱞᱟᱰᱮᱭᱟ ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ (ᱚᱱᱚᱞ) ᱼ ᱒᱐᱐᱘ ᱾
* ᱕. ᱫᱟᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ (ᱜᱟᱢᱟᱢ) ᱼ ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱖. ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ (ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ) ᱼ ᱒᱐᱑᱐ ᱾
* ᱗. ᱥᱚᱢᱟᱭ ᱥᱚᱠᱲᱟ (ᱜᱟᱢᱟᱢ) ᱼ ᱒᱐᱑᱑ ᱾
* ᱘. ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽ (ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱼ ᱒᱐᱑᱒ ᱾
* ᱙. ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱬᱮᱥ (Linguistic) ᱼ ᱒᱐᱑᱒ (ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱼ ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ)
* ᱑᱐. ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ (ᱥᱚᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ) ᱼ ᱒᱐᱑᱒ ᱾
* ᱑᱑. ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (Criticism) (ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱼ ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ) ᱾
* ᱑᱒. ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱮᱛᱮᱫ (Criticism) ᱼ ᱒᱐᱑᱔ (ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱼ ᱰᱨ. ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱵᱮᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ)
* ᱑᱓. ᱞᱟ.ᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱚᱱᱚᱞ) ᱼ ᱒᱐᱑᱘ ᱾
'''ᱯᱟᱸᱡᱟᱞ''' (Translation)
* ᱑. ᱦᱟᱲᱟᱢᱵᱟ (ᱩᱰᱤᱭᱟ ᱼ ᱫᱟᱫᱤᱵᱩᱰᱷᱟ) ᱼ ᱒᱐᱑᱒ ᱾
* ᱒. ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱬ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱷᱩᱸᱴ (ᱩᱰᱤᱭᱟ ᱼ ᱪᱷᱚ ᱢᱟᱬᱚ ᱟᱴᱷᱚ ᱜᱩᱱᱴᱷᱚ) ᱼ ᱒᱐᱑᱕ ᱾
==ᱢᱟ.ᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.==
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ-
* ᱑. ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱼ ᱒᱐᱐᱕ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
* ᱒. ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱼ ᱒᱐᱐᱙ (ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ)
* ᱓. ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱼ ᱒᱐᱑᱒ (ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ)
* ᱔. ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ ᱯᱨᱤᱛᱤᱵᱷᱟ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱼ ᱒᱐᱑᱓ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱳᱯᱷ ᱴᱨᱟᱭᱵᱟᱞ ᱞᱟᱸᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ)
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟ. ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ "'''[[ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ]]'''"
᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱟᱭ ᱜᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟ.ᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱵᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱳᱰᱮᱛ (Convener) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟ.ᱢᱤᱭ ᱛᱩᱞᱟ.ᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱷᱩᱨᱟ.ᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
5gpp836xlqoj4rgpnmxosn2a23bd5ye
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
192723
192652
2026-06-10T04:30:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192723
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
7cgzg9bt7x3q7vuxjb5pkmztl3wj2nj
192729
192723
2026-06-10T06:55:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192729
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
65cbequnrm10k75pe9fa0cmv7zen6y6
192735
192729
2026-06-10T08:37:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192735
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
0kb5yvv34zq7c5plpcdm33dboxhusrg
192739
192735
2026-06-10T10:15:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192739
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
lrf96urvcrjz8boyx4bg3ak8c51zw6l
192745
192739
2026-06-10T11:49:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192745
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
037x1fk1l57hyhzvgi35edd6pqkj67r
ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱥᱚᱢᱢᱤᱲᱚᱱᱤ
0
8236
192697
187402
2026-06-09T17:42:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192697
wikitext
text/x-wiki
'''ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱥᱚᱢᱢᱤᱲᱚᱱᱤ''' ({{lang-or|[[:or:ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ|'''ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ''']]}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱫᱟᱥ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Hindu Times">{{cite web | title=Central Nod to Rename Orissa Welcome | publisher=Hindustan Times (New Delhi) | date=24 October 2009 | author=Staff Reporter}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱥᱚᱢᱤᱤᱲᱚᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱫᱟᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Odisha Gov">{{cite web | url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/148Death_Annivearsary_Madhusudan_Das.pdf | title=Death Anniversary of Utkal Gaurab Madhusudan Das | publisher=Odisha Government | accessdate=17 September 2013 | author=Unknown author}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Shakti Malik">{{cite book|title=Makers of Modern Orissa|publisher=|year=1996|isbn=|location=|pages=48|quote=|via=|author1=Samal, Joy K.|author2=Nayak, Pradip Kumar|lastauthoramp=yes}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite book | title=Indian Political Thought | publisher=PHI Learning Private Ltd | author=Padhy, K.S. | year=2011 | pages=287}}</ref>
᱑᱙᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱦᱩᱭ ᱥᱟ.ᱵᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱨᱮ ᱴᱷᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱮ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱟᱱᱫᱳᱲᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite book | title=My Life, My work | publisher=Allied Publishers Private | author=Mahapatra, Jarihar | year=2011 | pages=220}}</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱬᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Orissa Matters">{{cite web | url=http://orissamatters.com/2002/11/30/new-leader-of-utkal-sammilani/ | title=New Leader of Utkal Sammilani | publisher=Orrisa Matters | date=30 November 2002 | accessdate=17 September 2013 | author=Pattanayak, Subhas Chandra | archive-date=9 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131109094731/http://orissamatters.com/2002/11/30/new-leader-of-utkal-sammilani/ | url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱥᱚᱢᱢᱤᱲᱚᱱᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭ ᱡᱮ, ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ "classical language status" ᱜᱽᱨᱟᱸᱴ ᱧᱟᱢ ᱢᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱢᱥᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟ ᱾ <ref name="The Hindu">{{cite news | title=Utkal Sammilani's demand | newspaper=The Hindu | date=7 December 2010 | author=Staff Reporter}}</ref> ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱥᱚᱢᱢᱤᱲᱚᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱨᱤᱥᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ-ᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]-ᱟᱜ ᱯᱳᱞᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱭ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="The Hindu 2">{{cite news | title=Protest Against | newspaper=The Hindu | date=15 September 2010 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://oaob.nitrkl.ac.in/40/ Utkal Sammilani (1903-1936): Vol 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805222629/http://oaob.nitrkl.ac.in/40/ |date=2020-08-05 }}
[[Category:Organisations based in Odisha]]
ahz6ydvv130rde6zbwqwl21yb8ptgrm
ᱚᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ (ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ)
0
8241
192715
178888
2026-06-10T02:40:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192715
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱚᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ
| image = [[File:Abhedananda Mahavidyalaya.jpg|thumb|ᱚᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱩᱭᱟᱹᱨ]]
| caption =
| established = ᱑᱙᱖᱔
| type = undergraduate college
| city = [[ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ]]
| state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| coordinates = {{23|56|55.22|N|87|41|34.41|E|display=title,inline}}
| campus = ᱥᱟᱦᱟᱨ
| affiliations = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| website = http://abhedanandamahavidyalaya.ac.in/
}}
'''ᱚᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ''' ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱚᱱ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱟᱢᱤ ᱚᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱥᱟᱢᱤ ᱥᱛᱛᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾
==ᱰᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
᱑)https://en.m.wikipedia.org/wiki/Abhedananda_Mahavidyalaya{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
t8en92cv9fjfjk65l6434fk46ymggro
(᱕᱒᱗᱖᱘) ᱑᱙᱙᱘ ᱳ-ᱟᱨ᱒
0
9772
192714
179301
2026-06-10T02:07:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192714
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:{{mp|(52768) 1998 OR|2}}}}
{{Infobox planet
| minorplanet = yes
| name = {{mp|(52768) 1998 OR|2}}
| background = #FFC2E0
| image = 1998 OR2 Arecibo.png
| image_size = 250
| caption = Radar image of {{mp|1998 OR|2}} taken by the [[Arecibo Observatory]] on 18 April 2020
| discovery_ref =  
| discoverer = [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]]
| discovery_site = [[Haleakala Observatory|Haleakala Obs.]]
| discovered = 24 July 1998
| mpc_name = (52768) {{mp|1998 OR|2}}
| alt_names = {{mp|1998 OR|2}}
| pronounced =
| named_after = <!--[[xafter]]<br />{{small|()}}-->
| mp_category = [[Amor asteroid|Amor]]{{·}}[[Near-Earth object|NEO]]{{·}}[[Potentially hazardous object|PHA]] 
| orbit_ref =  
| epoch = 31 May 2020 ([[Julian day|JD]] 2459000.5)
| uncertainty = 0
| observation_arc = 32.68 yr (11,936 days)
| earliest_precovery_date = 30 June 1987 ([[Siding Spring Observatory|Siding Spring Obs.]])
| aphelion = 3.7509 [[Astronomical unit|AU]]
| perihelion = 1.0179 AU<br/>(just outside [[Earth%27s orbit#Events in the orbit|Earth's orbit]])
| semimajor = 2.3844 AU
| eccentricity = 0.57308
| period = 3.68 [[Julian year (astronomy)|yr]] (1,344 days)
| mean_anomaly = 12.101[[Degree (angle)|°]]
| mean_motion = {{Deg2DMS|0.2685|sup=ms}} / day
| inclination = 5.8658°
| asc_node = 27.015°
| arg_peri = 174.56°
| moid = {{convert|0.0154|AU|LD|abbr=on}}
| mean_diameter = 2.06 km {{small|(calculated)}}
| rotation = {{val|4.112|0.002}} [[Hour|h]]<br />{{val|3.198|0.006}} h {{small|(dated)}}
| albedo = 0.20 {{small|(assumed)}}
| spectral_type = [[L-type asteroid|L]] {{·}}[[S-type asteroid|S]] {{small|(assumed)}}
| abs_magnitude = 15.7{{·}}{{val|15.7|0.1}}{{·}}15.8
{{·}}15.9{{·}}{{val|16.15|0.10}}
|orbit_diagram=[[File:52768 1998 OR2 orbit 20 April 2020 (cropped).jpg|250px]]}}
'''(᱕᱒᱗᱖᱘) ᱑᱙᱙᱘ ᱳ-ᱟᱨ᱒''' (ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ 1998 OR2) ᱟᱦᱟᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱨᱚᱦᱚᱱᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱸᱱᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱜᱨᱟᱦᱚᱱᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱳᱣᱟᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱞᱮᱠᱟᱞᱟ ᱚᱵᱚᱡᱟᱨᱴᱤᱵᱤᱛ ᱮᱱ-ᱟᱭ-ᱴᱤ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱤᱵᱤᱨᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱤᱛᱨᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱜᱨᱟᱦᱚᱱᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱜᱨᱟᱦᱚᱱᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱪᱤᱠᱪᱚᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱓᱑ ᱩᱢᱩᱨ ᱯᱨᱚᱡᱚ ᱵᱮᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟᱥ, ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱜᱨᱟᱦᱚᱱᱩ ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
{{multiple image|perrow = 1
<!-- Layout parameters -->
| align = left
| direction = vertical
| total_width = 200
<!--image 1-->
| image1 = Asteroid 52768 (1998 OR2) 09.04.2020.gif
| width1 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above -->
| caption1 = Time lapse of asteroid {{mp|1998 OR|2}}'s motion in the sky on 9 April 2020
<!--image 2-->
| image2 = 52768 1998 OR2.jpg
| width2 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above -->
| caption2 = Orbit diagram of {{mp|1998 OR|2}}
<!--image 3-->
| image3 = 1998OR2 apr19 mosaic.png
| width3 = <!-- displayed width of image; overridden by "width" above -->
| caption3 = Arecibo radar images of {{mp|1998 OR|2}} taken over a two-hour period in April 2020
}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php Asteroid Lightcurve Database (LCDB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210173955/http://www.minorplanet.info/PHP/lcdbsummaryquery.php |date=2017-12-10 }}, query form ([http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171216050541/http://www.minorplanet.info/lightcurvedatabase.html |date=2017-12-16 }})
* [http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html Asteroids and comets rotation curves, CdR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729213840/http://obswww.unige.ch/~behrend/page_cou.html |date=2016-07-29 }} – Observatoire de Genève, Raoul Behrend
* [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (50001)-(55000)] – Minor Planet Center
* {{JPL small body|id=2052768}}
{{Minor planets navigator |52767 Ophelestes |number=52768 | }}
{{Small Solar System bodies}}
{{2020 in space}}
{{DEFAULTSORT:1998 OR2}}
[[Category:Amor asteroids|052768]]
[[Category:Discoveries by NEAT|052768]]
[[Category:Potentially hazardous asteroids|052768]]
[[Category:Astronomical objects discovered in 1998|19980724]]
[[Category:Near-Earth objects in 2020]]
[[Category:Radar-imaged asteroids|052768]]
3f87t5tp97geget3kmiintyhbmslj3r
ᱥᱩᱵᱷᱟ
0
10206
192688
53892
2026-06-09T14:52:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192688
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱥᱩᱵᱷᱟ
| native_name = सुवा
| other_name = ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ
| settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)-->
| image_skyline =File:SUVA CITY.JPG
| imagesize = 255px
| image_caption = ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| image_shield = SUVA City Council Logo.jpg
| shield_size = 100px
| nickname =
| motto = ''Valataka na Dina'' (Fight for the Right)
| image_map = Fiji_map.png
| mapsize = 250px
| map_caption = Suva within Fiji
| image_map1 =
| mapsize1 =
| map_caption1 =
| pushpin_map = <!--the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map-->
| pushpin_label_position = <!--the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none-->
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱯ
| subdivision_type2 = ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ
| subdivision_type3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name1 = [[ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ]]
| subdivision_name2 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ
| subdivision_name3 =
| subdivision_name4 =
| established_title =
| established_date =
| established_title2 = <!--Incorporated (town)-->
| established_date2 =
| established_title3 = <!--Incorporated (city)-->
| established_date3 =
| government_footnotes =
| government_type = ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 = <!--for places with, say, both a mayor and a city manager-->
| leader_name1 =
| area_footnotes =
| area_magnitude =
| area_total_km2 = 2048
| area_total_sq_mi = 790.5
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_land_sq_mi =
| area_water_km2 =
| area_water_sq_mi =
| area_water_percent =
| area_urban_km2 =
| area_urban_sq_mi =
| area_metro_km2 =
| area_metro_sq_mi =
| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags-->
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total =93,970
| population_as_of =2017
| population_footnotes =
| population_density_km2 =auto
| population_density_sq_mi =
| population_urban =185,913
| population_density_urban_km2 =
| population_density_urban_sq_mi =
| population_metro =
| population_density_metro_km2 =
| population_density_metro_sq_mi =
| population_blank1_title =
| population_blank1 =
| population_density_blank1_km2 =
| population_density_blank1_sq_mi =
| population_note =
| postal_code_type = <!--enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code...-->
| postal_code =
| area_code =
| website = {{URL|www.suvacity.org}}
| footnotes =
| governing body =
| city_logo =
| citylogo_size =
| image_dot_map =
| dot_mapsize =
| dot_map_caption =
| dot_x =
| dot_y =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| leader_title3 =
| leader_name3 =
| leader_title4 =
| leader_name4 =
| timezone = 1200 GMT
| utc_offset = +12
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| blank_name =
| blank_info =
| blank1_name =
| blank1_info =
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱟ''' [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟ᱾
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱙᱓᱙᱗᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱒ᱯ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱘᱕᱙᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱞᱟᱢᱤ, ᱱᱟᱥᱤᱱᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱥᱳᱨᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱓᱐᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱥᱮ-ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱳ ᱱᱚᱰᱮ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱘᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱳ [[ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ===
{{Weather box
|location = ᱥᱩᱵᱷᱟ, ᱯᱷᱤᱡᱤ (᱑᱙᱗᱑–᱒᱐᱐᱐)
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 35.0
|Feb record high C = 36.0
|Mar record high C = 37.0
|Apr record high C = 34.0
|May record high C = 34.0
|Jun record high C = 32.0
|Jul record high C = 32.0
|Aug record high C = 32.0
|Sep record high C = 32.0
|Oct record high C = 34.0
|Nov record high C = 34.0
|Dec record high C = 36.0
|year record high C = 37.0
|Jan high C = 30.8
|Feb high C = 31.2
|Mar high C = 30.9
|Apr high C = 29.9
|May high C = 28.5
|Jun high C = 27.7
|Jul high C = 26.8
|Aug high C = 26.7
|Sep high C = 27.2
|Oct high C = 28.2
|Nov high C = 29.3
|Dec high C = 30.3
|year high C = 28.9
|Jan mean C = 27.4
|Feb mean C = 27.6
|Mar mean C = 26.4
|Apr mean C = 26.6
|May mean C = 25.4
|Jun mean C = 24.6
|Jul mean C = 23.8
|Aug mean C = 23.7
|Sep mean C = 24.1
|Oct mean C = 25.1
|Nov mean C = 26.1
|Dec mean C = 26.9
|Jan low C = 23.9
|Feb low C = 24.0
|Mar low C = 23.9
|Apr low C = 23.3
|May low C = 22.2
|Jun low C = 21.4
|Jul low C = 20.7
|Aug low C = 20.7
|Sep low C = 21.0
|Oct low C = 21.9
|Nov low C = 22.8
|Dec low C = 23.5
|year low C = 22.4
|Jan record low C = 19.0
|Feb record low C = 19.0
|Mar record low C = 19.0
|Apr record low C = 16.0
|May record low C = 16.0
|Jun record low C = 14.0
|Jul record low C = 13.0
|Aug record low C = 14.0
|Sep record low C = 14.0
|Oct record low C = 14.0
|Nov record low C = 13.0
|Dec record low C = 17.0
|year record low C = 13.0
|rain colour =green
|Jan rain mm = 371
|Feb rain mm = 265
|Mar rain mm = 374
|Apr rain mm = 366
|May rain mm = 270
|Jun rain mm = 163
|Jul rain mm = 136
|Aug rain mm = 158
|Sep rain mm = 177
|Oct rain mm = 221
|Nov rain mm = 245
|Dec rain mm = 277
|year rain mm = 3023
|Jan precipitation days = 23
|Feb precipitation days = 22
|Mar precipitation days = 24
|Apr precipitation days = 23
|May precipitation days = 21
|Jun precipitation days = 18
|Jul precipitation days = 19
|Aug precipitation days = 18
|Sep precipitation days = 17
|Oct precipitation days = 19
|Nov precipitation days = 19
|Dec precipitation days = 22
|source 1 = http://www.met.gov.fj/ClimateofFiji.pdf
|date=November 2018
}}
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
[[File:Suva, Fiji 52.jpg|thumb|ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ, ᱥᱩᱵᱷᱟ]]
ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭᱟ᱾ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚ [[ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ]] ᱟᱨᱦᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟᱜ᱾
{| rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:auto; border:1px solid #999; border-right:2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background:#f3fff3;"
|-
! !! ᱑᱙᱘᱖!! ᱑᱙᱙᱖!! ᱒᱐᱐᱗ !! ᱒᱐᱑᱗
|-
| align=center| '''ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ''' || align=center| ᱑᱔᱑,᱒᱗᱓ || align=center| ᱑᱖᱗,᱙᱗᱕ || align=center| ᱘᱕,᱖᱙᱑ || align=center| ᱙᱓,᱙᱗᱐
|-
| colspan="12" style="text-align:center;"| <small>ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱮᱞ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ</small>
|}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
[[File:Suva bus.jpg|thumb|Bus Route 20]]
[[File:Guard Suva MatthiasSuessen-8368.jpg|thumb| Holy Trinity [[Anglican]]]]
[[ᱱᱟᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱡᱩᱛᱩᱜ-ᱟ᱾
ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱡᱩᱛᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱣᱟᱨᱯᱷ ᱵᱚᱱᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
[[File:Southern Waterfront, Suva.jpg|Southern end of the Suva Peninsula]]
==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱚᱲᱟᱜ==
==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Suva}}
*{{Wikivoyage-inline|Suva}}
*[http://www.suvacity.org/ Suva City Council (official website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703150718/http://www.suvacity.org/ |date=2006-07-03 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
hpa9wn392qfbjirta2ezshbr3vgmml9
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ
0
12465
192721
161751
2026-06-10T04:26:39Z
CommonsDelinker
91
Removing [[:c:File:Shri_Kambhampati_Hari_Babu.jpg|Shri_Kambhampati_Hari_Babu.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 2 June 2026.
192721
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox official post
| post = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| native_ name =
| insignia = Seal of Odisha.png
| insigniasize = 150
| insigniacaption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| image =
| imagesize =
| incumbent = [[ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ]]
| incumbentsince = {{Start date|df=yes|2025|01|03}}
| style = [[His Excellency]]
| residence = '''ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ
| termlength = ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| appointer = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| formation = {{start date and years ago|df=yes|1947|08|15}}
| inaugural = [[ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱟᱴᱡᱩ]]
| website = {{URL|http://www.rajbhavanodisha.gov.in/|rajbhavanodisha.gov.in}}
| body = ᱳᱰᱤᱥᱟ
}}
'''ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱤᱪᱪᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
{| class="wikitable"
! #
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
!ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱚᱞᱚᱱ
!ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤᱱ
|-
! colspan="4" |ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (᱑᱙᱔᱗ ᱞᱟᱦᱟ)
|-
! ᱑
| |[[ᱥᱟᱨ ᱡᱚᱦᱱ ᱚᱣᱥᱴᱤᱱ ᱦᱩᱵᱟᱠ]]
| 1 April 1936
| 11 August 1938
|-
! -
|[[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱴᱟᱶᱱᱥᱮᱸᱰ ᱵᱳᱜᱽ]] (Acting)
| 11 August 1938
| 7 December 1938
|-
! ᱒
|[[ᱥᱟᱨ ᱡᱚᱦᱱ ᱚᱣᱥᱴᱤᱱ ᱦᱩᱵᱟᱠ]]
| 8 December 1938
| 31 March 1941
|-
! ᱓
|[[ᱦᱟᱣᱛᱷᱚᱨᱱ ᱞᱮᱣᱤᱥ]]
| 1 April 1941
| 31 March 1946
|-
! ᱔
|[[ᱪᱚᱱᱫᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱞᱟᱞ ᱛᱨᱤᱵᱮᱫᱤ]]
| 1 April 1946
| 14 August 1947
|-
! colspan="4" |ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ (᱑᱙᱔᱗ ᱛᱟᱭᱚᱢ)
|-
! ᱑
|[[ᱠᱚᱭᱞᱟᱥ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱟᱛᱡᱩ]]
| 15 August 1947
| 20 June 1948
|-
! ᱒
|[[ᱟᱥᱚᱯᱷ ᱚᱞᱤ]]
| 21 June 1948
| 5 May 1951
|-
! -
|[[ᱵᱷᱤ. ᱯᱤ. ᱢᱮᱱᱚᱱ]] (Acting)
| 6 May 1951
| 17 July 1951
|-
! (᱒)
| ᱟᱥᱚᱯᱷ ᱚᱞᱤ
| 18 July 1951
| 6 June 1952
|-
! ᱓
|[[ᱯᱷᱚᱡᱚᱞ ᱚᱞᱤ]]
| 7 June 1952
| 9 February 1954
|-
! ᱔
|[[ᱯᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱡᱟ]]
| 10 February 1954
| 11 September 1956
|-
! ᱕
|[[ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱮᱱ ᱥᱚᱪᱚᱨ]]
| 12 September 1956
| 31 July 1957
|-
! ᱖
|[[ᱣᱟᱭ. ᱮᱱ. ᱥᱩᱠᱛᱷᱟᱝᱠᱚᱨ]]
| 31 July 1957
| 15 September 1962
|-
! ᱗
|[[ᱚᱡᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ]]
| 16 September 1962
| 5 August 1966
|-
! -
| ᱠᱷᱟᱞᱞᱤᱞᱞ ᱚᱦᱢᱢᱮᱫᱽ (Acting)
| 5 August 1966
| 11 September 1966
|-
! (᱗)
| ᱚᱡᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ
| 12 September 1966
| 30 January 1968
|-
! ᱘
|[[ᱥᱟᱣᱠᱟᱛᱩᱞᱞᱟᱦ ᱥᱟᱦ ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ]]
| 31 January 1968
| 20 September 1971
|-
! -
| ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱳᱜᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ (Acting)
| 20 September 1971
| 30 June 1972
|-
! -
|[[ᱜᱚᱛᱤ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] (Acting)
| 1 July 1972
| 8 November 1972
|-
! ᱙
|[[ᱵᱟᱥᱚᱯᱯᱟ ᱫᱚᱱᱚᱯᱯᱟ ᱡᱚᱛᱛᱤ]]
| 8 November 1972
| 20 August 1974
|-
! -
| ᱜᱚᱛᱤ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ (Acting)
| 21 August 1974
| 25 October 1974
|-
! ᱑᱐
|[[ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱚᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ]]
| 25 October 1974
| 17 April 1976
|-
! -
| ᱥᱤᱵᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ (Acting)
| 17 April 1976
| 7 February 1977
|-
! ᱑᱑
|[[ᱦᱟᱨᱪᱮᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱽᱨᱚᱨ]]
| 7 February 1977
| 22 September 1977
|-
! ᱑᱒
|[[ᱵᱷᱟᱜᱽᱵᱚᱛ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| 23 September 1977
| 30 April 1980
|-
! ᱑᱓
|[[ᱪᱮᱯᱯᱩᱫᱤᱨᱟ ᱢᱩᱛᱷᱟᱱᱟ ᱯᱩᱱᱟᱪᱟ]]
| 30 April 1980
| 30 September 1980
|-
! -
| ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱨᱚᱭ (Acting)
| 1 October 1980
| 3 November 1980
|-
! (᱑᱓)
| ᱪᱮᱯᱯᱩᱫᱤᱨᱟ ᱢᱩᱛᱷᱟᱱᱟ ᱯᱩᱱᱟᱪᱟ
| 4 November 1980
| 24 June 1982
|-
! -
|[[ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] (Acting)
| 25 June 1982
| 31 August 1982
|-
! (᱑᱓)
|[[ᱪᱮᱯᱯᱩᱫᱤᱨᱟ ᱢᱩᱛᱷᱟᱱᱟ ᱯᱩᱱᱟᱪᱟ]]
| 1 September 1982
| 17 August 1983
|-
! ᱑᱔
|[[ᱵᱤᱥᱣᱚᱢᱵᱷᱚᱨ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱱᱰᱮ]]
| 17 August 1983
| 20 November 1988
|-
! ᱑᱕
|[[ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ]]
| 20 November 1988
| 6 February 1990
|-
! ᱑᱖
|[[ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱫᱚᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| 7 February 1990
| 1 February 1993
|-
! (᱑᱖)
| ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ
| 1 February 1993
| 31 May 1993
|-
! ᱑᱗
|[[ᱵᱤ. ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| 1 June 1993
| 17 June 1995
|-
! ᱑᱘
|[[ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱚᱢ]]
| 18 June 1995
| 30 January 1997
|-
! ᱑᱙
|[[ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| 31 January 1997
| 12 February 1997
|-
! (᱑᱘)
|[[ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱚᱢ]]
| 13 February 1997
| 13 December 1997
|-
! (᱑᱙)
| ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱨᱮᱰᱰᱤ
| 13 December 1997
| 27 April 1998
|-
! ᱒᱐
|[[ᱥᱤ. ᱨᱚᱝᱜᱚᱨᱟᱡᱚᱱ]]
| 27 April 1998
| 14 November 1999
|-
! ᱒᱑
|[[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ]]
| 15 November 1999
| 17 November 2004
|-
! ᱒᱒
|[[ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
| 18 November 2004
| 21 August 2007
|-
! ᱒᱓
|[[ᱢᱩᱨᱞᱤᱫᱷᱚᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱸᱛ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱮ]]
| 21 August 2007
| 9 March 2013
|-
! ᱒᱔
|[[ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱡᱟᱢᱤᱨ]]
| 21 March 2013
| 20 March 2018
|-
!-
|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱯᱟᱞ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] (Additional Charge)
|21 March 2018
|28 May 2018
|-
!᱒᱕
|[[ᱜᱚᱱᱮᱥᱤ ᱞᱟᱞ|ᱯᱨᱚ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱤ ᱞᱟᱞ]]
|᱒᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘
|᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓
|-
!᱒᱖
|[[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]]
|᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓
|᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕
|-
!᱒᱗
|[[ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ]]
|᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕
|''Incumbent''
|}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Cite web |url=http://www.rajbhavanodisha.gov.in/ |title=Introduction |work=Raj Bhavan of Odisha}} (Governor's Official Residence)
omjccoijxs4uitpmgujv3yi8na2h27q
ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳᱼᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ
0
13252
192706
130450
2026-06-09T22:16:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192706
wikitext
text/x-wiki
{{ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱐}}
{{For|the de facto independent state formerly named Nagorno-Karabakh Republic|ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ}}
{{Infobox country <!----Non-political information---->
|conventional_long_name = ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ<br/>{{smaller|(ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷ)}},
|native_name = ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ (Արցախ)
{{unbulleted list
| <hr/>{{native name|hy|Լեռնային Ղարաբաղ|italics=off|translit=Leṙnayin Ġarabaġ}}<br/>{{smaller|[[:en:Romanization of Armenian|''Leṙnayin Ġarabaġ'']]}}
| <hr/>{{native name|az|Dağlıq Qarabağ{{\}}Yuxarı Qarabağ}}
| <hr/>{{native name|ru|Нагорный Карабах|italics=off}}<br/>{{smaller|[[:en:Romanization of Russian|''Nagorny Karabakh'']]}}
}}
|common_name = ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ<!--Commented out the following as this parameter used to create links: or Upper Karabakh-->
|image_map = Location Nagorno-Karabakh2.png
|map_caption = ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ [[:en:Nagorno-Karabakh Autonomous Oblast|ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱚᱝ).
|area_rank =
|area_magnitude =
|area_km2 = ᱔,᱔᱐᱐
|area_sq_mi = ᱑,᱗᱐᱐
|percent_water = ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱥᱮ
|population_estimate = ᱑᱔᱖,᱕᱗᱓<ref>{{cite web |url=http://gov.nkr.am/en/regions/ |title=Population of NKR as of 01.01.2013 |publisher=NKR |date=1 January 2013 |accessdate=20 February 2014 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225082123/http://gov.nkr.am/en/regions/%20 |url-status=dead }}</ref>
|population_census = ᱑᱔᱑,᱔᱐᱐<ref>{{cite web |url=http://www.president.nkr.am/en/nkr/statePower/ |title=Official Statistics of the NKR. Official site of the President of the NKR |publisher=President.nkr.am |date=1 January 2010 |accessdate=6 May 2012}}</ref>
|religion =
|population_estimate_rank =
|population_estimate_year = 2013
|population_census_year = 2010
|population_density_km2 = ᱒᱙
|population_density_sq_mi = 43
|population_density_rank =
|time_zone =
|utc_offset = +4
|time_zone_DST = +5
|utc_offset_DST =
|drives_on =
|coordinates = {{coord|39|48|55|N|46|45|7|E|region:{{xb|NKR}}|display=inline,title}}
}}
'''ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ''' ([[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]]: Լեռնային Ղարաբաղ; [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱᱤ]]: Dağlıq Qarabağ; [[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]]: Нагорный Карабах) [[ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ]] ([[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]]: Արցախ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱟᱵᱷ]] ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱭᱱᱤᱠᱷ]], ᱟᱨ [[:en:Lesser Caucasus|ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱜᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Territorial dispute|ᱨᱮᱯᱮᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url =https://www.un.org/press/en/2008/ga10693.doc.htm|title=General Assembly adopts resolution reaffirming territorial integrity of Azerbaijan, demanding withdrawal of all Armenian forces|Publisher=United Nations| date=14 March 2008| Collection-date =30 Aug 2015}}</ref>, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳᱼᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ|ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱬᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ'' (NKP)) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱠᱚ (representatives) ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱮᱪ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱡ [[:en:OSCE Minsk Group|ᱳᱮᱥᱥᱤᱤ ᱢᱤᱱᱥᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Sarsang reservoir P1090881.JPG|thumb|left|ᱥᱟᱨᱥᱟᱝ ᱫᱟᱲᱦᱟ]]
[[File:«Լևի» կիրճ02.JPG|thumb|ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ]]
ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱔᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱑,᱖᱙᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱚᱨᱫᱷᱮᱠ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓,᱑᱒᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱤᱞᱤᱝ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱤᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮ [[:en:Murovdağ|ᱢᱩᱨᱳᱵᱷᱰᱟᱜ]], ᱥᱩᱥᱟ ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱫᱽᱨᱩᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ-ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]]
* [[ᱟᱨᱴᱥᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]
* [[ᱱᱟᱜᱳᱨᱱᱳ-ᱠᱟᱨᱟᱵᱟᱠᱷ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{sisterlinks}}
* [http://www.artsakh.org.uk/ Articles and Photography on Artsakh (Nagorno-Karabakh) from UK Photojournalist Russell Pollard]
* [https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm All UN Security Council resolutions on Nagorno-Karabakh, courtesy U.S. State department]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7705067.stm Nagorno-Karabakh Agreement of 2 November 2008] and [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3658938.stm country profile] from [[BBC News Online]]
* [https://web.archive.org/web/20080516114757/http://www.russiaprofile.org/international/2006/12/12/4879.wbp Article on the 10 December Referendum from Russia Profile]
* [https://archive.today/20121205094903/assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc04/EDOC10364.htm The conflict over the Nagorno-Karabakh region dealt with by the OSCE Minsk Conference] — Report by rapporteur David Atkinson presented to Political Affairs Committee of the [[Parliamentary Assembly of the Council of Europe]]
* [https://web.archive.org/web/20120319152630/http://www.c-r.org/our-work/accord/nagorny-karabakh/contents.php Conciliation Resources – Accord issue: ''The limits of leadership – Elites and societies in the Nagorny Karabakh peace process''] also key texts & agreements and chronology (in English & Russian)
* [http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=2886 Independence of Kosovo and the Nagorno-Karabakh Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202450/http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=2886 |date=2016-03-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20110707162518/http://www.armenianreporteronline.com/old/27072002/br-dewaal.htm Interview with Thomas De Waal]
* [http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/02/908366e9-f535-4958-9383-09f351a1ef0c.html Radio Free Europe / Radio Liberty. Nagorno-Karabakh: Timeline Of The Long Road To Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613094730/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/02/908366e9-f535-4958-9383-09f351a1ef0c.html |date=2008-06-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20130308110715/http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/TA05/ERES1416.htm Resolution #1416] from the [[Parliamentary Assembly of the Council of Europe]]
* [https://web.archive.org/web/20081015182856/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks25/keypts25.html USIP — Nagorno-Karabakh Searching for a Solution: Key points], by Patricia Carley, Publication of the [[United States Institute of Peace]] (USIP)
* [https://web.archive.org/web/20081201052200/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks19/chap3_19.html USIP — Sovereignty after Empire Self-Determination Movements in the Former Soviet Union. Case Studies: Nagorno-Karabakh.] by [[Galina Starovoitova]], Publication of the [[United States Institute of Peace]] (USIP)
* [http://randbild.photoshelter.com/gallery/Nagorny-Karabakh/G0000IcL2yr1SqRw/ Photo Series] Nagorno-Karabakh 2008–2011 – daily life, front line, mine clearance, culture, religion.
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱮᱯᱮᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
83joc4yz6qgl26i0h8vmbjgs4vrlciu
ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16423
192689
174735
2026-06-09T15:06:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192689
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱥᱳᱛᱷᱳ
| nativename = ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ
| pronunciation = {{IPA-st|sɪ̀sʊ́tʰʊ̀|}}
| states =
{{Plainlist|
* [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]]
* [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]]
* [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]]
}}
| ethnicity = [[ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱦᱚᱲ|ᱵᱟᱥᱳᱛᱷᱳ]]
| speakers = ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱓᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑)
| date =
| ref = e18
| speakers2 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱗.᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ (᱒᱐᱐᱒)<ref>Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." ''Impact: Studies in language and society,'' 14:78</ref>
|familycolor=Niger-Congo
|fam1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]]
|fam2 = [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]]
|fam3 = [[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]]
|fam4 = [[ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]]
|fam5 = [[ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]]
|fam6 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]]
|fam7 = [[ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱩ]]
|fam8 = [[:en:Southern Bantu|ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱩ]]
|fam9 = [[ᱥᱳᱛᱷᱳᱼᱛᱥᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱳᱛᱷᱳᱼᱛᱥᱣᱟᱱᱟ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯᱷ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Sesotho orthography|ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ ᱚᱨᱛᱷᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ]])<br>[[ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]
| nation =
{{Plainlist|
* {{flag|ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ}}
* {{flag|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ}}
}}
| minority = {{flag|ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ}}
| agency = [[:en:Pan South African Language Board|ᱯᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ]]
| iso1 = st
| iso2 = sot
| iso3 = sot
| lingua = [http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=99-AUT-ee 99-AUT-ee] incl. varieties 99-AUT-eea to 99-AUT-eee
| guthrie = S.33
| sign = [[:en:Signed Sotho|Signed Sotho]]
| glotto = sout2807
| glottorefname = Southern Sotho
}}
{{Infobox ethnonym||||||root=ᱥᱳᱛᱷᱳ|person=ᱢᱳᱥᱳᱛᱷᱳ|language=ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ|people=ᱵᱟᱥᱳᱛᱷᱳ|country=ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ}}
'''ᱥᱳᱛᱷᱳ''' ({{IPAc-en|ˈ|s|uː|t|uː}})<ref>{{OED|Sotho}}</ref> ᱥᱮ '''ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ''' ({{IPAc-en|s|ɛ|ˈ|s|uː|t|uː}}){{efn|Historically also spelled ''Suto'', or ''Suthu'', ''Souto'', ''Sisutho'', ''Sutu'', or ''Sesutu''.}} ᱫᱚ [[ᱥᱳᱛᱷᱳᱼᱛᱥᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱳᱛᱷᱳᱼᱛᱥᱣᱟᱱᱟ]] ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱟᱥᱳᱛᱷᱳ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ; [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ; ᱟᱨ [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱰᱷᱮᱨ==
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{interwiki|code=st}}
{{Wiktionary|Sotho}}
{{Wikivoyage|Sesotho phrasebook|ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ|a phrasebook}}
* [http://www.sesotho.org Sesotho Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213101439/http://www.sesotho.org/ |date=2012-02-13 }} A gentle introduction to the Sesotho language and culture.
* [http://sesotho.blogspot.com Weblog on Sesotho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929032954/http://sesotho.blogspot.com/ |date=2019-09-29 }}
* [http://translate.org.za/ Translate.org.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070114015602/http://translate.org.za/ |date=2007-01-14 }} Project translating Free and Open Source Software into South African languages, including Sesotho.
* [http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Sesotho PanAfrican L10n page on Sesotho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706104942/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Sesotho |date=2007-07-06 }} Information on the language and localisation.
* [http://friendsoflesotho.org/files/puo_ea_sechaba.pdf Sesotho language tutorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011141208/http://friendsoflesotho.org/files/puo_ea_sechaba.pdf |date=2017-10-11 }} A beginner's language text, created for the US Peace Corps.
* [https://www.scribd.com/doc/71077505/Sesotho-Language-Manual the SeSotho book] Another book developed by a Peace Corps volunteer
===ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ===
* [https://web.archive.org/web/20070114015602/http://translate.org.za/content/view/1610/54/ Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla], [https://web.archive.org/web/20070324112647/http://translate.org.za/content/view/17/32/ OpenOffice.org], [https://web.archive.org/web/20070210160756/http://translate.org.za/content/view/1611/54/ Mozilla Firefox web-browser], and [https://web.archive.org/web/20070324203655/http://translate.org.za/content/view/1612/54/ Mozilla Thunderbird email program] in Sesotho.
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
i67bwmgni4nyyyvesqwdyf2homrw2wv
ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17245
192702
189742
2026-06-09T20:04:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Pathanamthitta town.jpg
| photo2a = KonniBoard.jpg
| photo2b = Aranmula Palace.jpg
| photo3a = Gavi, Kerala.jpg
| photo3b = Aranmula mirror.jpg
| photo4a = 33kVsubstationperunad.jpeg
| spacing = 1
| color_border = black
| color = white
| size = 210
| foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br/>[[Pathanamthitta]] town, ''[[Aranmula Kottaram]]'', ''[[Aranmula kannadi]]'', 33 Kilo[[volt]] Substation at [[Perunad|Ranni-Perunad]], [[Gavi, Kerala|Gavi]], and [[Elephant Training Center, Konni]].
}}
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q634935
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= Pathanamthitta district of Kerala
|type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala
}}
| map_caption = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_map =
| coordinates = {{coord|9.28068|N|76.86967|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder = [[ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱨ]]<ref>{{cite news|title=Pathanamthitta Collectorate opens its walls of art for remembering K.K. Nair the Father of Pathanamthitta District|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/collectorate-opens-its-walls-for-art/article7691415.ece|access-date=29 April 2017|work=[[The Hindu]]}}</ref>
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]]
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 2642
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 1,197,412
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = 452
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| registration_plate = KL-03 (Pathanamthitta RTO)<br>KL-26 (Adoor SUB RTO)<br>KL-27 (Thiruvalla SUB RTO)<br>KL-28 (Mallapally SUB RTO)<br>KL-62 (Ranny SUB RTO)<br>KL-83 (KonniSUB RTO).
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.795<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala | UNDP in India|website=UNDP|access-date=2021-08-18|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}</ref> ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}}
| website = {{URL|http://pathanamthitta.kerala.gov.in}}
| official_name =
}}
'''ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱞᱞᱟ, ᱚᱫᱩᱨ, ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱰᱟᱞᱚᱢ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱙᱗,᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱚᱞ (᱑᱔ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱞᱤᱭᱚᱼᱯᱷᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref>{{cite web| title=District profile-Pathanamthitta| url=http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| publisher=Department of Industries and Commerce, Kerala| access-date=2009-08-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20100407061054/http://dic.kerala.gov.in/web/distpta.php| archive-date=7 April 2010| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐.᱐᱓% ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Pathanamthitta |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |publisher=Census of India |access-date=2009-08-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2010-01-11 }}</ref> ᱯᱚᱛᱜᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑.᱑᱗% ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱟᱜ ᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>http://www.livemint.com/Politics/FJwyzCLIJU1DrOR00aFmDK/Spatial-poverty-in-kerala.html</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ {{coord|9.27|N|76.78|E |region:IN-KL|format=dms }} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒,᱖᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱑᱘.᱑᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ptadb06">{{cite web|publisher=Government of Kerala |url=http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |title=District level database of Pathanamthitta |year=2006 |access-date=2009-08-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122144317/http://www.kilaonline.org/documents/Disrict%20level%20database%202006/Pathanamthitta.pdf |archive-date=2008-11-22 }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| publisher=Kerala tourism| url=http://www.keralatourism.info/infobin/ptm.html| title=Pathanamthitta information| access-date=2009-08-25}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ : ᱦᱟᱭᱞᱮᱸᱰ, ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱲ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| publisher=Government of India| url=http://www.pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| title=Pathanamthitta- Physiograpy| access-date=2009-08-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729035553/http://pathanamthitta.nic.in/physiography1.htm| archive-date=29 July 2009| url-status=dead| df=dmy-all}}</ref> (ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱞᱞᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ)
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱛᱷᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱙᱗ ᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱛᱤᱢᱳᱨᱼᱞᱮᱥᱛᱮ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Timor-Leste 1,177,834 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱳᱰ ᱟᱭᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|title=2010 Resident Population Data
|publisher=U. S. Census Bureau
|access-date=2011-09-30
|quote=Rhode Island 1,052,567
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|archive-date=2013-10-19
}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱓᱙᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱗᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ −᱓.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus"/> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱒᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱖.᱙᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="districtcensus"/>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱓᱔,᱐᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>
{{cite web
| title=Data sheet — Pathanamthitta
| url=http://www.censusindia.gov.in/Dist_File/datasheet-3212.pdf
| publisher=Census of India
| access-date=2009-08-27
}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|title=District profile — pathanamthitta
|url=http://www.kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf
|publisher=Government of Kerala
|access-date=2009-08-27
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20030625175335/http://kerala.gov.in/dept_health/srcell/disprofile.pdf
|archive-date=25 June 2003
}}</ref> ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓% ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱙᱔:᱑᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>
{{cite web
| title=Demography — Kerala
| url=http://india.gov.in/knowindia/demography_kerala.php
| publisher=Government of India
| access-date=2009-08-27
}}</ref> ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=2,76,251|13=1911|14=3,17,072|15=1921|16=3,75,935|17=1931|18=4,78,345|19=1941|20=5,76,436|21=1951|22=7,19,272|23=1961|24=8,88,272|25=1971|26=10,28,208|27=1981|28=11,25,345|29=1991|30=11,88,332|31=2001|32=12,34,016|33=2011|34=11,97,412|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* {{wikivoyage-inline|ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ}}
* [https://pathanamthitta.nic.in/ Pathanamthitta district official website]
* [http://www.pta.kerala.gov.in Pathanamthitta District administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710015546/http://www.pta.kerala.gov.in/ |date=2013-07-10 }}
{{Geographic Location
| Centre = ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| North = [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Northeast =
| East = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| Southeast =
| South = [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Southwest =
| West = [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Northwest = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
}}
{{ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱠᱮᱨᱚᱞ}}
{{Central Travancore}}
{{Hindu temples in Kerala}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
11umni1ve2dwmrt4hombs9hq2pz76ps
ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ
0
18195
192712
188036
2026-06-10T01:22:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192712
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ
| common_name = ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ
| native_name = {{smaller|{{native name|tn|Lefatshe la Botswana}}}}
| image_flag = Flag of Botswana.svg
| image_coat = Coat of arms of Botswana.svg
| national_motto = {{native phrase|tn|"Pula"|italics=off|nolink=yes}}<br/>{{small|"Rain"}}
| national_anthem = {{native phrase|tn|[[Fatshe leno la rona]]|nolink=yes}}<br/>{{small|''Blessed Be Our Noble Land''}}<br/><div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg]]</div>
| image_map = {{Switcher|[[File: Botswana (centered orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Botswana AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}}
| map_caption =
| capital = [[ᱜᱟᱵᱳᱨᱳᱱ]]
| coordinates = {{Coord|24|39.5|S|25|54.5|E|type:city|display=inline}}
| largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| official_languages =
{{Plainlist|
*[[ᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]]
*[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
}}
| ethnic_groups = {{Unbulleted list|79% [[Tswana people|Tswana]] |11% [[Kalanga people|Kalanga]] |3% [[San people|San]] |7% Others {{small|(includes [[Kgalagadi language|Kgalagadi]], [[Indians in Botswana|Indian]], and [[White people in Botswana|White]])}}}}
| ethnic_groups_year = 2012<ref name="cia"/>
| religion = {{Unbulleted list|73%
[[Christianity]] |—66% [[Protestantism]] |—7% Other [[Christians|Christian]] |20% [[Irreligion|No religion]] |6% [[African traditional religion|Traditional faiths]] |1% Others {{small|(includes [[Baháʼí Faith|Baháʼí]], [[Hinduism|Hindu]], and [[Islam]])}}<ref name=pew/>}}
| demonym = {{Unbulleted list|Batswana (plural) |Motswana (singular)}}
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]]<ref>{{cite web |last1=Seabo |first1=Batlang |last2=Kesaobaka |first2=Molebatsi |title=Botswana's Dominant Party System |url=https://www.eisa.org.za/pdf/JAE16.2Seabo.pdf |website=Electoral Institute for Sustainable Democracy in Africa |access-date=9 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Benza |first1=Brian |title=Botswana's Masisi retains presidency as BDP wins election |url=https://www.reuters.com/article/us-botswana-election/botswanas-masisi-retains-presidency-as-bdp-wins-election-idUSKBN1X40KS |access-date=9 April 2020 |work=[[Reuters]] |date=24 October 2019}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Selolwane |first1=Onalenna |title=Monopoly Politikos: How Botswana's Opposition Parties Have Helped Sustain One-Party Dominance |journal=African Sociological Review |date=2002 |volume=6 |issue=1 |pages=68–90 |doi=10.4314/asr.v6i1.23203 |jstor=24487673 |doi-access=free }}</ref> [[parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional republic]]<ref>{{cite web |title=Africa :: Botswana – The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/ |website=www.cia.gov |access-date=17 December 2019 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana |url-status=dead }}</ref>
| leader_title1 = [[President of Botswana|President]]
| leader_name1 = [[Mokgweetsi Masisi]]<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-28/masisi-to-lead-botswana-as-khama-steps-down-after-decade-at-helm|title=Masisi to Lead Botswana as Khama Steps Down After a Decade|newspaper=Bloomberg.com|date=28 March 2018|access-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401010006/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-28/masisi-to-lead-botswana-as-khama-steps-down-after-decade-at-helm|archive-date=1 April 2018|url-status=live}}</ref>
| leader_title2 = [[Vice-President of Botswana|Vice-President]]
| leader_name2 = [[Slumber Tsogwane]]
| leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Botswana|National Assembly Speaker]]
| leader_name3 = [[Phandu Skelemani]]
| leader_title4 = [[Chief Justice of Botswana|Chief Justice]]
| leader_name4 = Terence Rannowane
| legislature = [[National Assembly (Botswana)|National Assembly]]
| sovereignty_type = [[Independence]]
| sovereignty_note = from the [[United Kingdom]]
| established_event1 = Established ([[Constitution of Botswana|Constitution]])
| established_date1 = 30 September 1966
| area_km2 = 581,730
| area_rank = 47th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 224,610 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| area_footnote =<ref>{{cite report|url = http://www.fao.org/3/a-az171e.pdf | publisher = United Nations Food and Agriculture Organization | website = fao.org | title = Global Forest Resources Assessment 2015 – Country Report – Botswana | page = 9 | date = 2015 | quote = Total Country Area ('000)ha / 58 173 }}</ref><!-- 58,173,000 hectares is 581,730 km2 -->
| percent_water = 2.7
| population_estimate = {{UN_Population|Botswana}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = 2,024,904
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate_rank = 145th
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 3.7
| population_density_sq_mi = 9.07
| population_density_rank = 231st
| GDP_PPP = $43.389 billion<ref name="imf2021gdp">{{cite web |title=IMF Country Specific Data |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2021/01/weodata/weorept.aspx?sy=2019&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=67&pr1.y=3&c=616&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |access-date=10 August 2019}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2021
| GDP_PPP_rank = 120
| GDP_PPP_per_capita = $18,113<ref name=imf2021gdp/>
| GDP_PPP_per_capita_rank = 99
| GDP_nominal = $18.726 billion<ref name=imf2021gdp/>
| GDP_nominal_year = 2021
| GDP_nominal_rank =120
| GDP_nominal_per_capita =
$7,817<ref name="imf2019gdp">{{cite web |title=IMF Country Specific Data |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2019&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=67&pr1.y=3&c=616&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |access-date=10 August 2019}}</ref>
| GDP_nominal_per_capita_rank =101
| Gini = 53.3
| Gini_year = 2015
| Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url= https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BW |title= GINI index (World Bank estimate) |publisher= World Bank |access-date= 20 April 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171213083923/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BW |archive-date= 13 December 2017 |url-status= live}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.735<!--number only, between 0 and 1-->
| HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref>
| HDI_rank = 100th
| currency = [[Botswana pula|Pula]]
| currency_code = BWP
| time_zone = [[Central Africa Time]] (GMT+2)<ref>{{cite web|url=http://www.elaws.gov.bw/desplaylrpage1.php?id=1399|last=Chapter: 01:04|title=Interpretation Act 1984 (§40(1))|date=20 July 1984|access-date=11 September 2020|archive-date=28 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328201053/http://www.elaws.gov.bw/desplaylrpage1.php?id=1399|url-status=dead}}</ref>
| utc_offset =
| utc_offset_DST =
| time_zone_DST =
| date_format = dd/mm/yyyy
| drives_on = left
| calling_code = [[+267]]
| cctld = [[.bw]]
| official_website = {{URL|http://www.gov.bw/}}
| today =
}}
'''ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ''', ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ([[ᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]]: Lefatshe la Botswana; [[ᱠᱟᱞᱟᱝᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱞᱟᱝᱜᱟ]]: Hango yeBotswana) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱼᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱐% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱵᱮᱡᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱡᱩᱝᱞᱟ ᱥᱟᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book|url= http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|title= Kazungula Bridge Project|last= Darwa|first= P. Opoku|publisher= African Development Fund|year= 2011|page= Appendix IV|access-date= 4 May 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121114113821/http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|archive-date= 14 November 2012|url-status= dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲᱮᱞ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|voy=Botswana|d=Q963}}
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/ Botswana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].
* [https://web.archive.org/web/20081026035549/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/botswana.htm Botswana] from [[UCB Libraries]] GovPubs
* {{curlie|Regional/Africa/Botswana}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13040376 Botswana] from the [[BBC News]]
* {{Wikiatlas|Botswana}}
* {{osmrelation-inline|1889339}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=BW Key Development Forecasts for Botswana] from [[International Futures]]
* [http://www.government.co.bw Government Directory for Botswana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230629130744/https://www.government.co.bw/ |date=2023-06-29 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
64samk1ldezndn341q2d6vhy6ozqfnw
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ
0
24139
192690
176478
2026-06-09T15:11:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192690
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Sonamukhi railway station 02.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3|N|87.42|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Sonamukhi City|url=https://www.sudawb.org/wbdma_oldversion/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 11.65
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 66
| population_total = 29,085<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 | West Bengal}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱒᱒᱐᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱓᱒᱔᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]]
| website = {{URL|https://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ''' ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤ, ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱳᱫᱟᱥᱤᱵᱽ ᱯᱩᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ {{Coord|23.3|N|87.42|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Sonamukhi.html Falling Rain Genomics, Inc - Sonamukhi]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Sonamukhi Babupara Rashtola west bengal.jpg|thumb|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩᱯᱟᱲᱟ ᱨᱟᱥᱴᱳᱞᱟ]]
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 | West Bengal}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱒᱙,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱒᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱖.᱒᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱘.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱔᱒,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | title = Sonamukhi PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 19 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161019001101/https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | url-status = dead }}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
[[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱵᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://sonamukhicollegebankura.com/ | title = Sonamukhi College | publisher = SC | access-date = 4 May 2020 | archive-date = 29 May 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529083955/http://www.sonamukhicollegebankura.com/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| title = Sonamukhi College| publisher = College Admission| access-date = 4 May 2020| archive-date = 11 August 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180811093709/http://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| url-status = dead}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱵᱤᱡᱷᱮ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500301/sonamukhi-b-j-h-s.html |title = Sonamukhi BJ HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ, ᱔᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500201/sonamukhi-girls-h-s.html |title = Sonamukhi Girls HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132501401/sonamukhi-b-c-boys-h-s.html |title = Sonamukhi BC Boys HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱨᱚᱛ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱟᱭ (ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ) (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱯᱚᱧᱪᱚᱞ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱠᱩᱱᱫᱩ ᱯᱩᱥᱠᱟᱨᱤᱱᱤ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱞᱡᱳᱨ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/districts/bankura.htm ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ]
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
r2xdvoai3nivmznm7woyatsiodns3n5
ᱫᱟ ᱤᱢᱮᱡᱽ (᱑᱙᱗᱕ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
0
24166
192698
125755
2026-06-09T18:53:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192698
wikitext
text/x-wiki
<references group="" responsive="0"></references>
ᱫᱟ ᱤᱢᱮᱡᱽ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''''ᱯᱷᱤᱞᱢ''''' ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, 'ᱫᱟ ᱯ'''''ᱮᱱ'''''ᱤᱥᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱱ' ᱟᱨ 'ᱫᱟ ᱢᱤᱥᱴᱨᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱥᱞᱮᱵᱷ' ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱞᱤ ᱢᱮᱴᱡᱜᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PB-201406">{{Cite web |last=Bentley |first=Toni |author-link=Toni Bentley |date=June 2014 |title=The Legend of Henry Paris |url=http://www.playboy.com/articles/the-legend-of-henry-paris |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204030128/http://www.playboy.com/articles/the-legend-of-henry-paris |archive-date=4 February 2016 |access-date=January 26, 2016 |website=Playboy}}</ref><ref name="TB-201406">{{Cite web |last=Bentley |first=Toni |author-link=Toni Bentley |date=June 2014 |title=The Legend of Henry Paris |url=http://www.tonibentley.com/pdfarticles/playboy/RadleyMetzger_AuteuroftheErotic_ToniBentley.pdf |access-date=January 26, 2016 |website=ToniBentley.com}}</ref><ref name="Pubic Wars 4 Part 2">{{Cite web |title=Venus Revealed: The Pubic Wars 4 1972 Part 2 |url=http://venusobservations.blogspot.com/2010/02/venus-revealed-pubic-wars-4-1972-part-2.html?zx=ebf1bcca980cf28c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226185736/http://venusobservations.blogspot.com/2010/02/venus-revealed-pubic-wars-4-1972-part-2.html?zx=ebf1bcca980cf28c |archive-date=26 February 2014 |access-date=25 January 2014 |publisher=Venus Observations}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pryce |title=Laura's Toys |url=http://www.sexgoremutants.co.uk/laurtoysus.html |access-date=31 March 2012 |publisher=Sex Gore Mutants}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ''ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱮᱨᱤᱱ ᱨᱳᱵᱮᱼᱜᱨᱤᱞᱤᱴ<ref name="autogenerated1975">{{Cite web |date=3 August 2010 |title=Tuesday Morning Foreign Region DVD Report: "Thundercrack!" (Curt McDowell, 1975) |url=https://mubi.com/notebook/posts/tuesday-morning-foreign-region-dvd-report-thundercrack-curt-mcdowell-1975 |access-date=18 August 2015 |publisher=MUBI}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱚᱢ-ᱢᱟᱥᱚᱪᱤᱥᱴᱤᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ L'Image, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱨᱚᱵᱮ-ᱜᱽᱨᱤᱞᱮᱴ (Catherine Robbe -Grillet) ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ "ᱡᱟᱱ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱜᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Pubic Wars 4 Part 2" />
== ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ==
ᱡᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟᱼᱡᱚᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱞᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱛᱮ ᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱰᱳᱢᱟᱥᱳᱪᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
== ᱯᱟᱴ ==
== ᱨᱩᱴᱟᱹᱠᱚ ==
* "ᱢᱮᱴᱡᱽᱜᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱩᱲᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱰᱳᱼᱢᱟᱥᱳᱪᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ - ᱵᱽᱨᱤᱥ ᱞᱩᱜᱳᱥᱤ<ref>{{Cite web |last=Lugosi |first=Boris |date=15 June 2000 |title=The Punishment of Anne (1976) |url=http://www.girlsgunsandghouls.com/punishmentofanne.html |access-date=17 July 2013 |website=GirlsGunsAndGhouls.com |archive-date=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319045740/http://www.girlsgunsandghouls.com/punishmentofanne.html |url-status=dead }}</ref>
* "ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱴᱤᱥ (ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱳᱣᱟᱨᱮᱞ ᱥᱮᱠᱮᱥᱼᱵᱳᱱᱰᱮᱡᱽᱼᱵᱷᱤᱯᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱤᱼᱱᱤᱪ) ᱨᱮ ᱪᱩᱠᱤ ᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>"Tuna" und Johnny Web (Uncle Scoopy), [http://www.fakes.net/image.htm The Image (1998)]</ref>
== ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱟᱱ ==
ᱤᱢᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name="dvdtalk">{{Cite web |last=Burgess |first=Buzz |date=21 October 2002 |title=DVD Video Reviews: The Image |url=http://www.dvdtalk.com/reviews/4804/image-the/ |access-date=17 July 2013 |website=www.dvdtalk.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baty |first=Greg |date=18 May 2011 |title=The Image (1975, Review) Synapse Blu-ray |url=http://www.cinesploitation.com/the-image-1975-review-synapse-blu-ray/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119145440/http://www.cinesploitation.com/the-image-1975-review-synapse-blu-ray/ |archive-date=19 January 2013 |access-date=17 July 2013 |website=Cinesploitation.com}}</ref><ref name="efilmcritic.com">{{Cite web |last=Tatum |first=Charles |date=5 January 2011 |title=Image, The |url=http://www.efilmcritic.com/review.php?movie=6322 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122193240/https://www.efilmcritic.com/review.php?movie=6322 |archive-date=22 January 2021 |access-date=17 July 2013 |website=eFilmCritic.com |publisher=HBS Entertainment, Inc.}}</ref> ''ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤᱴᱚᱠ'' ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱡ ᱵᱟᱨᱜᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ " ᱢᱮᱴᱡᱟᱨ [... ] ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱳᱴᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="dvdtalk" /> eFilmCritic.com ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱨᱞᱮᱥ ᱴᱮᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, "ᱫᱤ ᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ- ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="efilmcritic.com" /> ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱ ᱵᱳᱭᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱽᱨᱚᱠ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ, ᱮᱢᱚᱱ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Den Boer |first=Michael |date=2 May 2011 |title=Image, The (BluRay) |url=http://10kbullets.com/reviews/i/image-the-bluray/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724173833/http://10kbullets.com/reviews/i/image-the-bluray/ |archive-date=24 July 2013 |access-date=17 July 2013 |website=10kbullets.com |quote=So much of this film relies on her performance and she does not disappoint.}}</ref> ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="FFB-20140604">{{Cite web |last=Koch |first=Marco |date=4 June 2014 |title=Radley Metzgers Meisterwerk "The Image" in Deutschland beschlagnahmt |url=http://www.filmforum-bremen.de/tag/radley-metzger/ |access-date=18 October 2015 |website=FilmForum-Bremen.de |language=German}}</ref>
== ᱱᱳᱴᱠᱚ ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤ ᱤᱢᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱮᱡᱽ (Andy Warhol's Blue Movie) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱪᱤᱠ",<ref name="NYT-19730121">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1973/01/21/archives/pornochic-hardcore-grows-fashionableand-very-profitable.html|title=Porno chic; 'Hard-core' grows fashionable-and very profitable|last=Blumenthal|first=Ralph|date=January 21, 1973|work=[[The New York Times Magazine]]|access-date=January 20, 2016}}</ref>ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱽ ᱦᱳᱯ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱡᱟᱨ ᱤᱵᱚᱨᱴ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="RE-19730613">{{Cite web |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |date=June 13, 1973 |title=The Devil In Miss Jones - Film Review |url=http://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-in-miss-jones-1973 |access-date=February 7, 2015 |website=[[RogerEbert.com]]}}</ref><ref name="RE-19761124">{{Cite web |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |date=November 24, 1976 |title=Alice in Wonderland:An X-Rated Musical Fantasy |url=http://www.rogerebert.com/reviews/alice-in-wonderland-1976 |access-date=February 26, 2016 |website=[[RogerEbert.com]]}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱨᱮᱰᱞᱤ ᱢᱮᱴᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟ (᱑᱙᱖᱙-᱑᱙᱘᱔) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ , ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ 'ᱞᱮᱵᱷᱤᱥ ᱰᱤᱡᱟᱭᱮᱱ' ᱨᱮ 'ᱨᱮᱹᱴᱤᱞᱤ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ' ᱼᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱥᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="FM-20140807">{{Cite web |last=Gallagher |first=Steve |date=August 7, 2014 |title="This is Softcore": The History of Radley Metzger |url=http://filmmakermagazine.com/87041-this-is-softcore-the-history-of-radley-metzger/ |access-date=May 23, 2015 |website=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker Magazine]]}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ " ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜᱼ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱵᱨᱚᱞ... ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="WC-20131002">{{Cite web |last=Simpson |first=Claire |date=October 2, 2013 |title=Adults Only: 5 Films By Radley Metzger |url=http://whatculture.com/film/adults-only-5-films-by-radley-metzger.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524154050/http://whatculture.com/film/adults-only-5-films-by-radley-metzger.php |archive-date=May 24, 2015 |access-date=May 23, 2015 |website=WhatCulture.com}}</ref> ᱢᱮᱴᱡᱜᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ (ᱢᱳᱢᱟ) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MoMA-2016">{{Cite web |last=Staff |date=2016 |title=Museum of Modern Art (MoMA) - DadaBase Search Results - Radley Metzger |url=http://arcade.nyarc.org/search~S8?/aMetzger%2C+Radley./ametzger+radley/-3%2C-1%2C0%2CB/exact&FF=ametzger+radley&1%2C2%2C |access-date=February 29, 2016 |website=[[Museum of Modern Art|Museum of Modern Art (MoMA)]]}}</ref><ref name="DG-20170304">{{Cite web |last=Staff |date=March 4, 2017 |title=Obituary Of The Righteous - The Porn Of The Fabulous 60s And 70s Loses One Of Its Pioneers And Masters: Radley Metzger - Photographer Of War, The MOMA Presents A Retrospective: His Erotic Films Made History - Video: 'Score', On The Relationships Of Couples Of The 70s, In An Uncensored Version |url=https://m.dagospia.com/giusti-se-ne-va-radley-metzger-maestro-del-cinema-porno-anni-60-70-ecco-un-suo-film-integrale-144996 |access-date=November 12, 2019 |website=DagoSpia.com}}</ref>
== ᱵᱽᱞᱩᱼᱨᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ᱥᱤᱱᱟᱯᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ 'ᱫᱟ ᱤᱢᱤᱜᱽ' ᱵᱞᱩᱼᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mondo-Digital">{{Cite web |last=Thompson |first=Nathaniel |title=Mondo-Digital Review: The Image |url=http://www.mondo-digital.com/image.html |access-date=17 July 2013 |website=Mondo-Digital.com}}</ref> ᱦᱟᱭ ᱰᱮᱯᱷᱱᱤᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ 35 ᱮᱢᱢᱤ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱱᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱠᱮᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mondo-Digital" /><ref name="blu-ray.com">{{Cite web |last=Atanasov |first=Dr. Svet |date=11 June 2011 |title=The Image Blu-ray Review |url=http://www.blu-ray.com/movies/The-Image-Blu-ray/22324/#Review |access-date=17 July 2013 |website=www.blu-ray.com}}</ref> ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱮᱞ ᱨᱤᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱤᱣ ᱫᱚ ᱵᱞᱩᱼᱨᱮ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱤᱹ ᱮᱥᱼ ᱮᱰᱤ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱰᱤᱣᱳ ᱕ᱹ᱑ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱼᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mondo-Digital" /><ref name="blu-ray.com" /> ᱥᱤᱱᱟᱯᱮᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Mondo-Digital" />
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
== ᱥᱟᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ]]
o92rw0wet0a77r3jc7vokpt2e0p4gac
ᱯᱟᱱᱰᱵᱮᱥᱥᱚᱨ
0
28894
192743
192625
2026-06-10T11:30:21Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱮᱥᱣᱚᱨ]] to [[ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ]]
192743
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ]]
kfi189xnjv5d9g8h3ctjtjpyrabpfzx
ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ
0
29378
192722
161785
2026-06-10T04:26:42Z
CommonsDelinker
91
Removing [[:c:File:Shri_Kambhampati_Hari_Babu.jpg|Shri_Kambhampati_Hari_Babu.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 2 June 2026.
192722
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ
| native_name =
| image =
| image_upright = yes
| caption = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱒᱐᱒᱑
| birth_date = {{birth date and age|1953|06|15|df=y}}
| birth_place = [[ᱛᱷᱤᱢᱢᱟᱥᱢᱩᱫᱽᱨᱚᱢ, ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ), [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]]
| office = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|᱒᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ]]
| 1blankname = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| 1namedata = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
| 2blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 2namedata = [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ]]
| term_start = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔
| predecessor = [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]]
| office1 = ᱑᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ
| 1blankname1 = {{nowrap|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
| 1namedata1 = {{bulletlist|[[ᱡᱳᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱸᱜᱟ]]|[[ᱞᱟᱞᱫᱩᱦᱳᱢᱟ]]}}
| term_start1 = ᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑
| term_end1 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔
| predecessor1 = [[ᱵᱤ. ᱰᱤ. ᱢᱤᱥᱨᱟ]] (''additional charge'')
| successor1 = [[ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱥᱤᱝ]]
| term_start2 = ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑
| term_end2 = ᱑᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑
| 1blankname2 = {{nowrap|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
| 1namedata2 = [[ᱡᱳᱨᱟᱢᱛᱷᱟᱸᱜᱟ]]
| predecessor2 = [[ᱯᱤ. ᱮᱥ. ᱥᱨᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ]]
| successor2 = [[ᱵᱤ. ᱰᱤ. ᱢᱤᱥᱨᱟ]] (''additional charge'')
| office3 = ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| term_start3 = ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔
| term_end3 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘
| 1blankname3 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| 1namedata3 = [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]]
| predecessor3 = [[ᱠᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| successor3 = [[ᱠᱟᱱᱱᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]]
| office4 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ, ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ
| term_start4 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔
| term_end4 = ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙
| predecessor4 = ᱫᱚᱜᱽᱜᱩᱵᱟᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱱᱫᱮᱥᱣᱟᱨᱤ
| successor4 = [[ᱮᱢ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]]
| constituency4 = [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]]
| office5 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ, [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| term_start5 = ᱑᱙᱙᱙
| term_end5 = ᱒᱐᱐᱔
| predecessor5 = ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ ᱥᱮᱠ
| successor5 = ᱫᱨᱚᱱᱚᱢᱨᱟᱡᱩ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ
| constituency5 = ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱑
| spouse = ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱚᱥᱨᱤ
| relations =
| alma_mater = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| children =
| website =
| signature =
| father = ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥᱣᱟᱨᱩᱞᱩ
| mother = ᱥᱤᱛᱷᱟᱢᱢᱟ
}}
'''ᱰᱨ. ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=24 December 2024|title=Dr Hari Babu Kambhampati appointed new Governor of Odisha|url=https://odishatv.in/news/odisha/dr-hari-babu-kambhampati-appointed-new-governor-of-odisha-251865|website=Odisha TV|language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=19 July 2021|title=Dr Kambhampati Haribabu Takes Oath as the 22nd Governor of Mizoram|url=https://rajbhavan.mizoram.gov.in/dr-kambhampati-haribabu-takes-oath-as-the-22nd-governor-of-mizoram-19th-july-2021/|website=Raj Bhavan Mizoram|language=en}}</ref> ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱸᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Constituencywise-All Candidates|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS0121.htm?ac=21|accessdate=17 May 2014|archive-date=17 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517135121/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS0121.htm?ac=21|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢᱢᱟᱥᱢᱩᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱴᱮᱠ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱴᱮᱠ. ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Vizags-non-local-localite/articleshow/34016778.cms|title=Vizag's non-local 'localite' - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=21 April 2014 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Election-Results-Professor-teaches-a-political-lesson-to-Vijayamma/articleshow/35224165.cms?intenttarget=no|title=Election Results: Professor teaches a political lesson to Vijayamma - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=17 May 2014 }}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱭ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱮᱴᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱢ, ᱜᱚᱣᱛᱷᱩ ᱞᱚᱪᱚᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱥ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ (MISA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱥᱮᱸᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱤᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱭᱩᱣᱟ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾
᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.kambhampatiharibabu.in/index.html|title = Kambhampatiharibabu.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱣᱟᱭ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱢᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱙᱐,᱔᱘᱘ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
{| class="wikitable" style="width:70%; text-align: center;"
|+ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱚᱯᱷᱤᱥ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱷᱮᱯᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱚᱨᱡᱚ
!ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ
|-
|[[᱑᱙᱙᱙ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱙]]
|rowspan=2 |ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ
|rowspan=2 |[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-᱑]]
|rowspan=3 |[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|rowspan=3 |[[File:Lotus flower symbol.svg|frameless|21x21px]]
|᱓᱔,᱖᱙᱖
|᱔᱖.᱑᱐
|[[ᱥᱚᱵᱽᱵᱚᱢ ᱦᱚᱨᱤ]]
|rowspan=2 |[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
|rowspan=2 |
|᱒᱖,᱒᱘᱕
|᱓᱔.᱙᱓
|{{Won}}
|
|-
|[[᱒᱐᱐᱔ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱔]]
|᱒᱔,᱘᱘᱕
|
|[[ᱫᱨᱚᱱᱚᱢᱨᱟᱡᱩ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]]
|᱔᱑,᱖᱕᱒
|
|{{Lost}}
|
|-
|[[᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]
|ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
|[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]]
|᱕᱖᱖,᱘᱓᱒
|᱔᱘.᱗᱑
|[[ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱢᱟᱢᱢᱟ]]
|[[ᱣᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|[[File:Indian Election Symbol Ceiling Fan.svg|frameless|21x21px]]
|᱔᱗᱖,᱓᱔᱔
|᱔᱐.᱙᱔
|{{Won}}
|
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱹᱵᱩ, ᱠᱚᱸᱵᱷᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱚᱨᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
f69g03myygxowfna5n7m6tvzh4fzidf
ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ
0
29506
192701
176224
2026-06-09T19:53:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192701
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ
| image = Pramila (Esther Victoria Abraham).jpg
| alt =
| caption =
| birth_name = ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ
| birth_date = 30 December 1916
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|2006|8|6|1916|12|30|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], India
| nationality = Indian
| other_names =
| occupation = {{ubl|ᱴᱢᱚᱰᱮᱞ|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}}
| known_for =
| children =
| parents =
}}
[[File:Pramila et Kumar dans Hamari Betiya (1936).jpg|thumb|᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱾]]
'''ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ''' (᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱖ - ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱖), ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱨᱚᱢᱤᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱤᱜᱟᱢᱮᱱᱴ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱤ ᱡᱩᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Jewish stars of Bollywood |newspaper=Haaretz |url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-features/jewish-stars-of-bollywood-1.515427 |access-date=3 September 2014 |archive-date=15 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015044021/http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-features/jewish-stars-of-bollywood-1.515427 |url-status=dead }}</ref><ref name=rediff>{{cite web |title=Meet Pramila, the first Miss India |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/28sld1.htm |access-date=3 September 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱵᱮᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱯᱟᱴᱟᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱖ (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱕) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱯᱟᱴᱟᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱠᱞᱟᱞ ᱰᱟᱝᱜᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱨᱣᱟᱰᱤ ᱡᱮᱱᱴᱞᱮᱢᱮᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱒᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱮᱫ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱚᱞᱤ ᱡᱟᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱩᱢᱟᱨ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ-ᱮ-ᱟᱡᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱠᱩᱞᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱡᱤᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱡᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [failed verification] ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱜᱚᱞ-ᱤ-ᱟᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱡᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟ. ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।
ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱭᱳ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ ᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱱᱩᱠᱫᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱳᱫᱷᱟ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ Khwaja Mere Khwaja ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱚᱠᱤ ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱵᱷᱤ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱩᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱠᱤ ᱡᱮᱦᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱤᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Esther Victoria Abraham}}
* {{IMDb name | 695193}}
* [https://www.jta.org/jewniverse/2017/meet-the-jewish-beauty-queens-of-india Meet the Jewish Beauty Queens of India]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱨ ᱦᱚᱲ]]
2z93u9gpaybyq91od0va3b5srjgoau6
ᱨᱩᱵᱤ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ
0
30201
192696
166728
2026-06-09T17:15:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192696
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱩᱞᱚᱪᱟᱞᱟ
| image = Sulochana in the 1920s.jpg
| imagesize = 220px
| caption = Sulochana in the 1920s
| birth_name = ᱨᱩᱵᱤ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ
| birth_date = 1907
<!-- Do not add flag icons to place of birth/death, per [[WP:FLAG]] -->| birth_place = [[ᱯᱩᱱᱟ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|1983|10|10|1907|df=y}} <ref>[https://web.archive.org/web/20100428060330/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/91437 Ruby Myers, Sulochana - Biography] ''[[British Film Institute]]''.</ref>
| death_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| yearsactive = 1925–1983
| spouse =
| othername =
}}
'''ᱨᱩᱵᱤ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ''' (᱑᱙᱐᱗ – ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱩᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱤ ᱡᱤᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱮᱱᱥᱮᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Tatna |first=Meher |date=2022-03-14 |title=Female Pioneers in International Cinema – Ruby Myers aka Sulochana |url=https://goldenglobes.com/articles/female-pioneers-international-cinema-ruby-myers-aka-sulochana/ |access-date=2025-01-30 |website=Golden Globes |language=en-US}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱰᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱭᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱥᱟᱣ ᱵᱤᱞᱤᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱵᱤ ᱯᱤᱠᱥ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ᱾<ref>[http://www.indiaheritage.org/perform/cinema/person/silentstar.htm Silent Screen Stars'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019162347/http://www.indiaheritage.org/perform/cinema/person/silentstar.htm |date=2007-10-19 }} India Heritage:Performing Arts:Cinema In India:Personalities:Silent Screen Stars.</ref>
ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱟ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Chowdhury |first=Anindita |date=2020-02-13 |title=Ruby Myers: The Jewish-Indian Mega Film Star We Don't Remember {{!}} #IndianWomenInHistory |url=https://feminisminindia.com/2020/02/14/ruby-myers-jewish-indian-mega-film-star/ |access-date=2022-10-31 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
[[File:Sulochana Indira M.A. (cropped).jpg|Sulochana Indira M.A. (cropped).jpg|150px|right]]
ᱨᱩᱵᱤ ᱢᱟᱭᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱤ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[http://www.tribuneindia.com/2007/20071209/spectrum/main6.htm Queens of hearts] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 9 December 2007.</ref> ᱥᱮᱞᱯ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱦᱤᱱᱩᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱟᱥᱯᱚᱫᱽ ᱯᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤ ᱮᱱᱟ, ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱦᱤᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱭᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱤᱯᱤᱥᱴ ᱜᱚᱨᱞ (᱑᱙᱒᱖), ᱵᱟᱞᱤᱫᱟᱱ (᱑᱙᱒᱗) ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱢᱵᱮ (᱑᱙᱒᱗) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|id=1998268|name=Ruby Myers 'Sulochana'}}
* [https://web.archive.org/web/20121008215011/http://www.hindustantimes.com/news/specials/slideshows/20s/20-2.htm The Sirens of the Silent Era - Sulochana (Ruby Myers)(1907-1983)] ''[[Hindustan Times]]''.
<!-- * http://www.upperstall.com/people/sulochana.html NOT WORKING-->
* Rare Picture: https://www.flickr.com/photos/rashid_ashraf/31671546322/in/dateposted/
i6p11ob60dymptt8rjv5k7zk1zgg3h6
ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
31634
192742
192624
2026-06-10T11:30:11Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] to [[ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
192742
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
ifrs6nyrmpclpzv8mijsj2e0cs67ui6
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
1
31635
192744
192627
2026-06-10T11:30:31Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] to [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
192744
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
1klpbe0cp9te2r2jfz9dsemg6ookqys
ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ
0
33410
192711
190154
2026-06-10T00:35:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192711
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱱᱤᱭ
| honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱯᱤ
| name = ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ <!-- DO ''not'' ADD INDIC SCRIPTS-->
| native_name = विमलेन्द्र निधि
| image = File:Bimalendra Nidh in New Delhi on August 20, 2016 (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ
| office = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| alongside = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]]
| president = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]]
| term_start = ᱒᱐᱑᱗
| term_end = ᱒᱐᱒᱑
| predecessor = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]]
| successor = [[ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]
| office1 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| predecessor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]]
| primeminister1 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ]]
| successor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]]
| term_start1 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'>{{Cite web |url=http://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |title=Newly-appointed Deputy Prime Minister and Minister for Home Affairs Bimalendra Nidhi vows for sound security |last=Nepal |first=Review |website=Review Nepal News |language=en |access-date=2019-03-14 |archive-date=2021-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110190558/https://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |url-status=dead }}</ref>
| term_end1 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗
| office2 = ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| predecessor2 = [[ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱵᱟᱥᱱᱮᱴ]]
| successor2 = [[ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]<ref>{{Cite web |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-06-07/president-bhandari-administers-oath-of-office-secrecy-to-deuba.html |title=Deuba sworn in as 40th PM, forms Cabinet by inducting 7 ministers |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref>
| term_start2 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'/>
| term_end2 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗
| primeminister2 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]]
| office3 = ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/scs-stay-order-to-correct-16-pt-deal-minister-nidhi/ |title=SC's stay order to correct 16-pt deal: Minister Nidhi |date=2015-06-20 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=2019-03-14}}</ref>
| successor3 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱱᱫᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| primeminister3 = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]]
| term_start3 = ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2014/02/140225_cabinetexpansion |title=अन्ततः २१ सदस्यीय मन्त्रिमण्डल |trans-title= Finally 21 members cabinet |website=BBC News नेपाली |date=25 February 2014 |language=ne |access-date=2019-03-14}}</ref>
| term_end3 = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕
| office4 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| term_start4 =
| term_end4 =
| office5 = ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱩᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| predecessor5 =
| successor5 =
| office6 = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| primeminister6 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]]
| monarch6 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]]
| predecessor6 =
| successor6 =
| term_start6 = ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕<ref>{{Cite press release |title=Minister and State Ministers |date=13 December 1995 |publisher=Ministry of Information and Communication |location=Singhdurbar, Kathmandu, Nepal |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=17452 |language=Nepali |access-date=14 March 2019 |type= pdf}}</ref>
| term_end6 = ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱗
| office7 = ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ / ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ
| term_end7 = ᱒᱐᱑᱗
| term_start7 = ᱒᱐᱐᱘
| constituency7 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓
| predecessor7 = [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱷᱩᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| office8 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ<ref>{{cite web |url=http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |title=.::::: Nepali Congress Party ::::: |website=www.nepalicongress.org |access-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506104607/http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |archive-date=6 May 2008 |url-status=dead}}</ref>
| president8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]]
| alongside8 = [[ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]<br />[[ᱠᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]
| term_start8 = ᱒᱐᱐᱖
| term_end8 = ᱒᱐᱑᱐
| predecessor8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]]
| successor8 = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]<br />[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]]
| office9 = ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start9 = ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/11/parties-pick-pr-candidates-amid-cries-of-unfairness |access-date=12 December 2022 |title= Unfairness of parties in PR seats allocation}}</ref>
| term_end9 =
| predecessor9 = [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]]
| successor9 =
| constituency9 = ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ <br>([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]])
| office10 =
| predecessor10 = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]]
| successor10 = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ
| constituency10 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ-᱔
| term_end10 = ᱒᱐᱐᱒
| term_start10 = ᱑᱙᱙᱔
| party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| birth_date = {{birth date and age|1956|9|25|df=y}}<ref>{{Cite web |url=http://www.vimarshnews.com/profile-details/28/Bimalendra%20Nidhi |title=Bimalendra Nidhi |website=Vimarshnews |language=en |access-date=2019-03-14 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
| birth_place = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| nationality = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}ᱤ
| spouse = ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ ᱩᱯᱚᱥᱚᱠ ᱱᱤᱫᱷᱤ
| children = ᱒ (ᱟᱵᱤᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ)
| residence = [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱮᱱ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| website =
| father = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]]<ref name="Bio">{{Cite web |url=http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |title=Bimalendra Nidhi |website=election2013.ujyaaloonline.com |access-date=2019-03-14 |archive-date=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115121037/http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |url-status=dead }}</ref>
| mother = ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ
| education = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ<ref name="Bio"/>
}}
'''ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: बिमलेन्द्र निधि {{Audio|Ne-Bimalendra Nidhi.oga|listen}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/Prachanda-sworn-in-Nepal%E2%80%99s-new-Prime-Minister/article14550959.ece |title=Prachanda sworn in Nepal's new Prime Minister |date=2016-08-04 |website=The Hindu|language=en-IN |access-date=2019-03-14}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Das2005">{{cite book|last=Das|first=Samir Kumar|title=Peace processes and peace accords|url=https://books.google.com/books?id=4bY27nAdkocC&pg=PA289|year=2005|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3391-5|page=289}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-05-04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy.html |title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Three NC scions meet again to discuss general convention|url=https://en.setopati.com/political/156284/|access-date=2021-08-10|website=Setopati}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱚᱨᱮᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Randhir|title=Will Nepali Congress make Bimalendra Nidhi its president?|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/98503/|access-date=2021-08-10|website=My Republica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sen|first=Sandeep|date=2017-12-03|title=Nidhi, Mahato brace for close contest in Dhanusha-3|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bimalendra-nidhi-rajendra-mahato-brace-for-close-contest-in-dhanusha-3|access-date=2021-08-10|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Prime Minister Narenda Modi meeting with the Deputy PM & Minister of Home Affairs of Nepal, Bimalendra Nidhi.jpg|thumb|left|ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]; ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱾]]
ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=रातोपाटी|title=काँग्रेसमा सभापतिको दौड : देउवालाई साथीका छोराको चुनौती|url=https://ratopati.com/story/186735/2021/6/24/congress-president-?fbclid=IwAR0fyQY7Xs-ZSVpHEG0aM0fHEq4fcEsLiO-8lbgLGUDomxMUuOlx3mVS4Y8|access-date=2021-06-24|website=RatoPati|language=Nepali}}</ref><ref name="youtube.com">{{Citation|title=Top 5 questions with Bimalendra Nidhi {{!}} विमलेन्द्र निधिसँग ५ प्रश्नहरु {{!}} Fireside|url=https://www.youtube.com/watch?v=w4fkx57JR5k|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ (NSU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="youtube.com" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary"/>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Chaudhary" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy|url=https://kathmandupost.com/national/2018/05/04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy|access-date=2021-08-09|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ)]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nepali Congress Re-Unites|date=26 September 2007|url=https://www.dw.com/en/nepali-congress-re-unites/a-5212581|access-date=2021-08-09|website=Deutsche Welle|language=en-GB}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2016-08-04|title=Pushpa Kamal Dahal Prachanda sworn in as new Nepal PM|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/pushpa-kamal-dahal-prachanda-sworn-in-as-new-nepal-pm/story-fxTybu9KE84daJKaxW03lI.html|access-date=2021-08-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-10-15|title=Rt. Honorable President Assigns Honorable Deputy Prime Minister and Minister of Home Affairs Mr Bimalendra Nidhi as Acting Prime Minister|url=https://president.gov.np/rt-honorable-president-assigns-honorable-deputy-prime-minister-and-minister-of-home-affairs-mr-bimalendra-nidhi-as-acting-prime-minister/|access-date=2021-06-07|website=Office of the President of Nepal|language=en-US}}</ref>
[[File:NC_Dhanusha_leaders.jpg|thumb|ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]], ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱭᱚᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱫᱷᱤ]]
ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=25 March 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=24 January 2008}}</ref>
ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-06-21|title=Nidhi to vie for top NC post|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/nidhi-to-vie-for-top-nc-post|access-date=2021-12-14|website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Republica|title=NC Vice President Nidhi gets responsibility as the party's Acting President|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/120205/|access-date=2021-12-14|website=My Republica|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕.᱓% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Congress delegates to vote again to choose party president|url=https://kathmandupost.com/politics/2021/12/14/congress-delegates-to-vote-again-to-choose-party-president|access-date=2021-12-14|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=सेतोपाटी संवाददाता|title=अन्तत: निधिले रोके देउवालाई|url=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814/|access-date=2021-12-14|website=Setopati|language=hi|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214051713/https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|url=https://annapurnapost.com/news/nidhi-191966|access-date=2021-12-14|website=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=Setopati |title=Nidhi also pledges to back Deuba in runoff for NC president|url=https://en.setopati.com/political/157577/|access-date=2021-12-14|website=Setopati}}</ref>
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢᱵᱷᱩᱢᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web |url=https://www.news18.com/news/explainers/shaligrams-reach-ayodhya-for-ram-temple-why-are-these-fossil-stones-so-special-6953299.html |title= Nepal Gifts Shaligram Stones}} </ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
'''᱑᱙᱙᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
'''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔'''
{| class="wikitable"
! colspan="2" |ᱫᱚᱞ
!ᱥᱚᱦᱮᱛ
!ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ
|-
| style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" |
|[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
|ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ
|᱒᱑,᱓᱔᱐
|-
| style="background-color:gold" |
|[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ
|᱑᱖,᱕᱖᱓
|-
! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ
! colspan="2" |ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|-
| colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive" />
|}
'''᱑᱙᱙᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
'''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔'''
{| class="wikitable"
! colspan="2" |ᱫᱚᱞ
!ᱥᱚᱦᱮᱛ
!ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ
|-
| style="background-color:gold" |
|[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ
|᱒᱔,᱙᱒᱓
|-
| style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" |
|[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
|ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ
|᱑᱙,᱐᱕᱓
|-
| style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" |
|[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]]
|ᱨᱟᱢ ᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱦᱟᱥᱮᱛᱷ
|᱕,᱕᱕᱓
|-
|
| colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|᱒,᱙᱑᱔
|-
| colspan="3" |ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|᱗᱔᱗
|-
! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ
! colspan="2" |ᱟᱨᱯᱤᱯᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|-
| colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref>
|}
'''᱒᱐᱐᱘ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
'''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓'''
{| class="wikitable"
|-
! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ
|-
| [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱕᱘᱒ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ || ᱙,᱙᱓᱖ || ᱟᱫ
|}
'''᱒᱐᱑᱓ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
'''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓'''
{| class="wikitable"
|-
! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ
|-
| [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱐᱓᱑ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱡᱩᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ|| ᱑᱓,᱕᱓᱙|| ᱟᱫ
|}
'''᱒᱐᱑᱗ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
'''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓'''
{| class="wikitable"
|-
! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ
|-
| [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] || [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱦᱛᱚ]] || ᱓᱐,᱗᱕᱐ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱒᱗,᱘᱔᱗ || ᱟᱫ
|-
| |[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ)]]
|ᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ
|᱒,᱓᱔᱖ || ᱟᱫ
|-
|}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱨᱟᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]]
2hinxu7b5cptta0rn69gifzk159ynp0
ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ
0
35932
192703
192385
2026-06-09T20:32:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192703
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox writer
| name = ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ
| imagesize =
| birth_date = ᱑᱙᱘᱕
| birth_place = [[ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ]], ᱤᱨᱟᱱ
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| nationality = [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| alma_mater =
| language =
| partner =
| spouse =
| children =
| subject =
| period =
| genre =
| movement =
| notableworks =
| awards =
| signature =
| image = PFMain.jpg
| native_name = پیام فیلی
| native_name_lang = fa
}}
'''ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ''' ({{Langx|fa|پیام فیلی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱮ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱨᱫᱽ|ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite news |last=Tercatin |first=Rossella |date=2025-07-07 |title=Iranian dissident poet in Israel prays recent war marks beginning of regime’s end |url=https://www.timesofisrael.com/iranian-dissident-poet-in-israel-prays-recent-war-marks-beginning-of-regimes-end/ |access-date=2025-07-07 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱫᱤ ᱥᱚᱱᱥ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ'', ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.indexoncensorship.org/2013/08/being-a-gay-writer-in-iran-writing-on-the-edge-of-crisis/ | title=Being a gay poet in Iran: 'Writing on the edge of crisis' | date=14 August 2013 | publisher=Index on Censorship | accessdate=1 December 2015}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱰ'', ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ''ᱠᱨᱤᱢᱥᱚᱱ ᱮᱢᱯᱴᱤᱱᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱚᱠᱤᱝ ᱣᱟᱴᱚᱨᱥ'', ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ [[ᱞᱩᱞᱩ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱞᱩᱞᱩ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱟᱭᱤ ᱣᱤᱞ ᱜᱨᱳ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱩᱴ.. ᱯᱷᱤᱜᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱩᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱚᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.hands.media/books/?book_publishers=gardoon | title=Gardoon Publishers books | accessdate=1 December 2015 | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208110132/http://www.hands.media/books/?book_publishers=gardoon | url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''ᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱞᱟᱣᱰᱤ ᱤᱭᱚᱨᱥ'' ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ''ᱦᱟᱥᱟᱱᱟᱠ,'' ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ''ᱢᱮᱰᱟᱢ ᱡᱳᱱᱟ'' ("Madam Whore," מדאם זונה), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾''<ref>{{Cite web |last=המגדלור |title=מאדאם זונה / פיאם פיילי - המגדלור ספרים |url=https://www.hamigdalor.co.il/item/585-1804/%D7%9E%D7%90%D7%93%D7%90%D7%9D-%D7%96%D7%95%D7%A0%D7%94/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622202306/https://www.hamigdalor.co.il/item/585-1804/%D7%9E%D7%90%D7%93%D7%90%D7%9D-%D7%96%D7%95%D7%A0%D7%94/ |archive-date=22 June 2025 |access-date=2025-06-26 |website=www.hamigdalor.co.il |language=he-IL |url-status=live }}</ref>''
== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ==
ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱞᱮᱠᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱞᱮᱠᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.timesofisrael.com/exiled-iranian-poet-in-israel-this-is-the-best-place-on-earth/ | title=Exiled Iranian poet in Israel | publisher=Times of Israel | accessdate=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://en.iranwire.com/features/2086/ | title=Being a Gay Writer in Iran: Lying to Liars | publisher=Iran Wire | accessdate=1 December 2015 | author=Mehrnaz Samimi | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208074323/http://en.iranwire.com/features/2086/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/03/iranian-poet-blacklisted-for-being-gay.html | title=Iranian Poet Blacklisted for Being Gay | newspaper=The daily Beast | accessdate=1 December 2015 | author=Nina Strochlic| date=3 July 2014 }}</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.pen.org/blog/young-iranian-poet-seeks-refuge | title=Young Iranian Poet Seeks Refuge | date=18 July 2014 | publisher=PEN America | accessdate=1 December 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱤᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮᱵᱷ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱ ᱥᱟᱞᱳᱢ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱟᱨᱢᱤᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.haaretz.com/israel-news/culture/.premium-1.694587 | title=The Iranian Writer Who Gives Israelis the Self-love They Need| publisher=haaretz.com | accessdate=7 January 2016 | author=Eli Eliahu| newspaper=Haaretz}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.haaretz.com/israel-news/culture/1.691359 | title=Iranian Gay Poet Visits Israel – a 'Dream Come True' | publisher=haaretz.com | accessdate=7 January 2016 | author=Isaac Scarf | newspaper=Haaretz | archive-date=14 January 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114042833/http://www.haaretz.com/israel-news/culture/1.691359 | url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱜᱚᱨᱚᱡᱟᱱ, ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ "ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Meet the Gay Iranian Poet Who Has Taken Refuge in an Unlikely Place: Israel |url=https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |access-date=2026-05-15 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515102329/https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=http://europe.newsweek.com/israel-extends-visa-gay-iranian-poet-payam-feili-434612?rm=eu | title=Israel has extended the visa of a gay Iranian poet | publisher=Newsweek. | accessdate=29 May 2016 | author=Jack Moore| date=8 March 2016 }}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |last1=Vilnai |first1=Orly |title=Israel Promised This Persecuted Iranian Poet Asylum. |url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-iranian-poet-promised-asylum-in-israel-but-no-response-three-years-in-1.6174983 |publisher=[[Haaretz]] |date=14 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱮᱨᱳᱭᱤᱱ ᱱᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱮᱰᱟᱢ ᱡᱳᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=alex |date=2020-04-07 |title=Madam Zona: A Memoir - Tel Aviv Review of Books |url=https://www.tarb.co.il/madam-zona-a-memoir/ |access-date=2025-06-26 |language=en-US}}</ref> ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.facebook.com/tarbutagentkan/videos/%D7%9E%D7%A9%D7%95%D7%A8%D7%A8-%D7%95%D7%A1%D7%95%D7%A4%D7%A8-%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%A0%D7%99/1024503342998987/ |title=iranian poet and author Payam Feili {{!}} persecuted in his country for being LGBT, he found asylum in Israel of all places. In Tel Aviv he found himself living in the fringe of society, ending up institutionalized, addicted to drugs... {{!}} By סוכן תרבות {{!}} Facebook |date=2025-06-08 |type=Video |language=hebrew, english |access-date=2025-06-26 |via=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Ghost-Haunted Poet: Payam Feili (Iran/Israel) in Conversation with Ron Dahan - mishkenot sh'ananim festival |url=https://fest.mishkenot.org.il/en/events/a/view/Default.aspx?ContentID=1833 |access-date=2025-06-26 |website=fest.mishkenot.org.il |language=he}}</ref>
ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ-ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱫᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱤᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱡᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[http://payamfeili.blogspot.ca/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱵᱽᱞᱚᱜᱽ]
*[https://www.guernicamag.com/daily/payam-feili-walking-on-water/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ: ᱣᱟᱠᱤᱝ ᱚᱱ ᱣᱟᱴᱚᱨ]
*[[ᱴᱟᱭᱤᱢ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ)|ᱴᱟᱭᱤᱢ]] ᱨᱮ [https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250515102329/https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |date=2025-05-15 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱜᱮᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ LGBTQ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ LGBTQ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ LGBTQ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱭ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]]
mq0cevq6oh5n7wjg8rwsrb5vp8cs3fu
ᱵᱳᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱽ ᱥᱳᱠᱨᱤ
0
36082
192713
192267
2026-06-10T01:27:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192713
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ, ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ}}
{{Infobox person
| name = ᱵᱳᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱽ ᱥᱳᱠᱨᱤ
| native_name = برومند شکری
| image =
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|1983|5|10}}
| birth_place = ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ, ᱤᱨᱟᱱ
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ
| years_active = ᱒᱐᱐᱔–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| notable_works = ''ᱥᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟ ᱥᱟᱠᱷᱛᱤ'' (ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ)
| title = ᱱᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ
| website =
}}
'''ᱵᱳᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱽ ᱥᱳᱠᱨᱤ''' ({{langx|fa|برومند شکری}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Borna" />
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱥᱳᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟ ᱥᱟᱠᱷᱛᱤ'' (ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱰᱥᱤᱯ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱜᱷᱳᱫᱽᱨᱟᱛᱳᱞᱞᱟᱦ ᱮᱱᱛᱮᱡᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IBNA" /><ref name="ISNA" />
''ᱱᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱟ ᱾<ref name="ILNA" />
== ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
=== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ===
* ''ᱟᱜᱷᱮᱵᱟᱛ ᱪᱮ ᱠᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱥᱳᱫᱽ?!'' (ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ?!), ᱒᱐᱐᱔ ᱾
* ''ᱫᱤᱵᱷᱟᱨ'' (ᱠᱟᱸᱛ), ᱒᱐᱑᱔ ᱾
* ''ᱟᱡᱟᱫᱽ'', ᱒᱐১৫ ᱾
* ''ᱥᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟ ᱥᱟᱠᱷᱛᱤ'' (ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱰᱥᱤᱯ), ᱒᱐᱑᱘ ᱾
* ''ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ'' (ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ), ᱒᱐᱒᱓ ᱾
=== ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱚ ===
* ''ᱯᱷᱟᱛᱮᱢᱮ ᱱᱟᱦᱤᱫᱽ'', ᱒᱐᱑᱕ ᱾
* ''ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱱᱳᱣᱨᱩᱡᱽ'', ᱒᱐᱑᱖ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|refs=
<ref name="Borna">{{cite news |title=زندگینامه شکری نویسنده و پژوهشگر جوان کرمانشاهی |url=https://borna.news/fa/news/655441/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87 |work=Borna News |date=2019 |access-date=2025-12-20}}</ref>
<ref name="IBNA">{{cite news |title=درباره کتاب ساز و سختی؛ روایت زندگی قدرتالله انتظامی |url=https://ketabnews.com/fa/news/4277/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C |work=ketabnews |date=2019 |access-date=2025-12-20}}</ref>
<ref name="ISNA">{{cite news |title=کتابی درباره قدرتالله انتظامی منتشر شد |url=https://www.isna.ir/news/98082616769/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |work=ISNA |date=2019-11-17 |access-date=2025-12-20}}</ref>
<ref name="ILNA">{{cite news |title=کتاب "عکاسی زیر آب" منتشر شد |url=https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1387161-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |work=ILNA |date=2023 |access-date=2025-12-20}}</ref>
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/bibliographicSearch.do?command=showFullReclist&fullRecMethod=full&id=4022849 ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱩᱢᱟᱱᱫᱽ ᱥᱳᱠᱨᱤ]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]```
f07us9418u2mdr7r81a0jt3ehgouwze
ᱮᱢᱟᱫ ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ
0
36087
192700
192276
2026-06-09T19:52:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192700
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱕᱘–᱒᱐᱒᱓)}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱮᱢᱟᱫ ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ
| image = Emad Afroogh.jpg
| order=[[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| term_start=᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔
| term_end=᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘
| constituency = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ, ᱨᱮᱭ, ᱥᱮᱢᱤᱨᱟᱱᱟᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱞᱟᱢᱥᱟᱦᱟᱨ (ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ, ᱨᱮᱭ, ᱥᱮᱢᱤᱨᱟᱱᱟᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱞᱟᱢᱥᱟᱦᱟᱨ]]
| majority = ᱕᱖᱗,᱙᱓᱙<ref>[http://www.isna.ir/news/8212-03076/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9 ᱟᱨᱟᱭᱮ ᱱᱟᱦᱟᱭᱤ ᱮᱱᱛᱮᱠᱷᱟᱵᱟᱛᱮ ᱢᱟᱡᱽᱞᱮᱥᱮ ᱦᱟᱯᱷᱛᱚᱢ ᱫᱟᱨ ᱦᱚᱣᱡᱮ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱮᱞᱟᱢ ᱥᱷᱚᱫ; ᱟᱡᱮ ᱢᱟᱡᱽᱢᱩ ᱓᱔᱓᱘ ᱥᱚᱱᱫᱩᱠ ᱑᱙᱗᱑᱗᱔᱘ ᱵᱟᱨᱜᱮ ᱨᱟᱭᱮ ᱵᱮ ᱫᱟᱥᱛᱮ ᱟᱢᱟᱫ]</ref>
| birth_date = {{birth date|᱑᱙᱕᱘|᱐᱑|᱑᱖|df=y}}
| birth_place = [[ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ]], [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_date = {{death date and age|᱒᱐᱒᱓|᱐᱔|᱑᱔|᱑᱙᱕᱘|᱐᱑|᱑᱖|df=y}}
| death_place =
| alma_mater = [[ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱢᱚᱫᱟᱨᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| party = [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3496723.stm ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ: ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱚᱞᱠᱚ] ''ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ'' ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔</ref>
| other_party = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ]]
}}
'''ᱮᱢᱟᱫ ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ''' ({{langx|fa|عماد افروغ}}; ᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘ – ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱟᱨ [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱥᱴ|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢᱟᱫ ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ | website=jamaran.news| date=᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | url=https://www.jamaran.news/%D9%85%D8%A4%D9%84%D9%81-114-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%BA | language=fa | access-date=᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱢᱚᱫᱟᱨᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[http://www.iranculture.org/en/about/members.php?id=36 ᱮᱥᱥᱤᱥᱤᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛᱠᱚ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927050626/http://www.iranculture.org/en/about/members.php?id=36 |date=᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ (᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱐᱘) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱞᱚᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ|ᱟᱱᱴᱤ-ᱜᱞᱚᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱴᱤ-ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱡᱚᱢ|ᱟᱱᱴᱤ-ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]] ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{citation|title=ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱡᱽᱞᱮᱥᱮ ᱥᱷᱚᱨᱟᱭᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥᱛᱟ|language=fa|url=http://hamshahrionline.ir/hamnews/1383/830307/world/siasatw.htm|work=[[ᱦᱟᱢᱥᱷᱟᱦᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]]|accessdate=᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖|date=᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔|number=᱓᱓᱙᱑}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱫᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱨᱟᱵᱤ" ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱤᱢᱟᱢ [[ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱟᱞ-ᱠᱟᱨᱟᱫᱟᱣᱤ]] ᱥᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱚᱵᱟᱵᱫᱮᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":6">{{Cite book |last=ᱢᱟᱜᱮᱱ |first=ᱡᱮ'ᱮᱵᱷ |title=ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ: ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮᱯᱟᱵᱞᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱮᱞ |date=᱒᱐᱒᱓ |publisher=ᱰᱮ ᱜᱨᱩᱭᱴᱟᱨ |isbn=978-3-11-101810-2 |series=ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ |location=ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ, ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ |pages=᱖᱒᱙}}</ref>
ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱞᱟᱣᱢᱮᱠᱟᱨ ᱮᱢᱟᱫ ᱟᱯᱷᱨᱩᱜᱽ ᱖᱖ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ - ᱤᱨᱟᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱯᱮᱡᱽ |url=https://ifpnews.com/former-iranian-lawmaker-emad-afrough-dies-66/ |work=ifpnews.com |date=᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094428/https://ifpnews.com/former-iranian-lawmaker-emad-afrough-dies-66/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20070214122356/http://emadafroogh.com/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] (ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱓ ᱜᱩᱡᱩᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ, ᱨᱮᱭ, ᱥᱮᱢᱤᱨᱟᱱᱟᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱞᱟᱢᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱢᱚᱫᱟᱨᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱴᱤ-ᱜᱞᱚᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱷᱤᱨᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
3ydciqf8gm5hihohj2kj108toa4jic1
ᱵᱤ. ᱟᱞᱤᱡᱟᱱᱤ
0
36089
192710
192278
2026-06-10T00:27:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192710
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱤᱴᱤᱭᱚᱨᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ}}
{{Infobox person
| name = ᱵᱤ. ᱟᱞᱤᱡᱟᱱᱤ
| native_name = بهلول علیجانی
| native_name_lang = fa
| image =
| caption =
| birthname =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|᱑᱙᱔᱖|᱐᱔|᱑᱑}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ, ᱤᱨᱟᱱ]]
| occupation = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ
| yearsactive = ᱒᱐᱑᱒–ᱱᱤᱛ
| education =
| alma_mater = [[ᱯᱷᱨᱟᱭᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]]
| awards = ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ
}}
'''ᱵᱚᱦᱞᱚᱣᱞ ᱟᱞᱤᱡᱟᱱᱤ'''<ref>
{{cite web|title=Bohloul Alijani Kharazmi University, Tehrān|url=https://www.researchgate.net/profile/Bohloul_Alijani|website=www.researchgate.net}}</ref> ({{langx|fa|بهلول علیجانی}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱤᱴᱤᱭᱚᱨᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=زندگی نامه بزرگان |url=http://www.smskade.ir/category/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2025-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626210007/http://www.smskade.ir/category/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱦᱨᱮᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://eazphc.ir/%D8%B4%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AC%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%AA |title=خ ساپورت زنانه اسلیم لیفت |access-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822052456/http://eazphc.ir/%d8%b4%d9%84%d9%88%d8%a7%d8%b1-%d8%b3%d8%a7%d9%be%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%8c-%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%ac%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d9%84%db%8c%d9%85-%d9%84%db%8c%d9%81%d8%aa/ |archive-date=2018-08-22 |url-status=dead }}</ref> ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱥᱩᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱠᱩᱦ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮᱰᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩնᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[http://www.ensani.ir/fa/50614/profile.aspx بهلول علیجانی]</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[http://profdoc.um.ac.ir/pages/26907-بهلول علیجانی.html مقالات]{{Dead link|date=October 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
[[ᱭᱟᱡᱽᱫ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱴᱤᱭᱚᱨᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱩնᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱢᱚᱫᱟᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱜᱚᱲᱚᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱞ-ᱠᱷᱣᱟᱨᱤᱡᱽᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://cvs.khu.ac.ir/fa/alijani.htm |title=بهلول علیجانی |access-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228075517/http://cvs.khu.ac.ir/fa/alijani.htm |archive-date=2013-02-28 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ==
#''ᱥᱤᱱᱚᱯᱴᱤᱠ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱥᱟᱢᱛ, ᱒᱐᱐᱒''
#''ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ]], ᱮᱢᱤᱥᱚᱱᱥ ᱯᱤᱮᱱᱤᱭᱩ, ᱑᱙᱙᱕''
#''ᱪᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱡᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ'', ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ
#''ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ'', ᱥᱟᱢᱛ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|30em}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱟᱭᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]]
hv515v838j3ezzeou92mwho8wryd5k5
ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ
0
36096
192691
192285
2026-06-09T15:30:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192691
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox military person
|honorific_prefix = [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ)|ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ]]
|name = ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ
|honorific_suffix =
|image = Hamidreza Moghaddam Far.jpg
|image_upright =
|alt = ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|caption =
|native_name = حمیدرضا مقدّمفر
|native_name_lang = fa
|birth_name =
|other_name =
|nickname =
|birth_date = ᱑᱙᱖᱑<ref>
{{cite web
|url = https://www.hamshahrionline.ir/news/646970/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85
|title = «دستخط» با حضور حمیدرضا مقدّمفر - همشهری آنلاین
|date = January 2022
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref>
|birth_place = [[ᱤᱨᱟᱱ]]
|death_date =
|death_place =
|burial_place =
|burial_label =
|burial_coordinates =
|allegiance = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]]
|branch = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ]]
|branch_label =
|service_years =
|service_years_label =
|rank = [[ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]
|rank_label =
|service_number =
|unit =
|commands =
|known_for =
|battles = ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ
|battles_label = ᱥᱮᱪᱮᱫ
|awards =
|memorials =
|alma_mater =
|spouse =
|children =
|relations =
|other_work =
|signature =
|signature_size =
|signature_alt =
|website =
|module =
}}
'''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>
{{cite web
|url = https://www.asriran.com/fa/news/412052/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D9%81%DA%A9%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%81%D9%87%D9%85%D8%AF
|title = مشاور فرمانده سپاه: چرا حسین شریعتمداری اصرار دارد به مخاطبان خود تفهیم کند رهبر انقلاب مثل من فکر میکند؟! مثل من تحلیل میکند؟! و مثل من میفهمد؟!
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref><ref>
{{cite web
|url = https://www.hawzahnews.com/news/470160/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
|title = حمیدرضا مقدّمفر: مشاور فرهنگی و رسانهای فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
|date = 28 November 2018
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref> [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ|ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ,<ref>
{{cite web
|url = https://www.hawzahnews.com/news/906360/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C
|title = بازدید معاون دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب از خبرگزاری حوزه - خبرگزاری حوزه
|date = 23 June 2020
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref> [[ᱠᱟᱥᱮᱢ ᱥᱳᱞᱮᱢᱟᱱᱤ]] ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ (''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ]]'') ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.asriran.com/fa/news/409678/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C
|title = ایجاد ستاد نشر و تبلیغ نامه رهبر انقلاب به جوانان غربی
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ (CEO) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ (''[[ᱟᱭᱤᱟᱨᱡᱤᱥᱤ]]'') ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = http://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%84%D9%86%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-17440945
|title = معاون فرهنگی سپاه: انتشار «زوال کلنل» انحراف بزرگی است
|website = [[Deutsche Welle]]
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱫᱤ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱤᱱ ᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱨᱟᱨᱤ ᱵᱮᱡᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/09/23/941387/%D8%AA%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%81-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF
|title = تکلیف نشان جهادگران عرصه فرهنگ و هنر چه میشود؟
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref><ref>
{{cite web
|url = https://moshakhasat.ir/person/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%81%D8%B1
|title = حمیدرضا مقدّم فر - دارای نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱤ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱤᱵᱽᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱠᱤᱨ]] ᱟᱜ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = https://toluehagh.ir/user/moghadamfar/
|title = درباره حمیدرضا مقدّمفر - موسسه فرهنگی طلوع
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
|archive-date = 14 July 2022
|archive-url = https://web.archive.org/web/20220714072913/https://toluehagh.ir/user/moghadamfar/
|url-status = dead
}}</ref>
== ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ ==
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ|ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ, ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'', ᱫᱚ [[ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ|ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱽᱨᱟᱬ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱜᱚᱴᱤᱭ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/12/11/2675398/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B2-%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF%DB%8C
|title = درباره ماجرای کاترین پرز شکدم/ پروژه مشترک سایت اسرائیلی و کانال احمدینژادی
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref>
[[ᱫᱤ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ|ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ]]-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱸᱠ ᱴᱮᱝᱠ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱟᱭᱤᱟᱨᱡᱤᱥᱤ]] ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ'' ᱥᱟᱶ ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱥᱳᱨᱮᱦ ᱠᱷᱳᱡᱟᱥᱛᱮᱦ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱡᱟᱫᱮᱦ|ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱪᱟ ''ᱠᱳᱢᱮᱭᱤᱞ ᱠᱷᱳᱡᱟᱥᱛᱮᱦ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱡᱟᱫᱮᱦ'' ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.independentpersian.com/node/219451/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%C2%A0%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%C2%A0
|title = جاسوس اسرائیلی، همکار نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی ایران
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref>
== ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ==
[[File:Moghadamfar 3.jpg|thumb|''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'', [[ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ]], ᱒᱐᱑᱕᱾]]
''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱤᱳ (CEO) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://justice4iran.org/persian/human-rights-violators-bank/hamidreza-moghaddamfar/
|title = پرونده ناقض حقوق بشر: حمیدرضا مقدمفر
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref><ref>
{{cite web
|url = https://www.farsnews.ir/news/13910624000654/%D8%B1%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%AA
|title = روشهای تبلیغی فرقه آقاخانیه/ شباهتهای عملیاتی با بهائیت
|trans-title =
|language = fa
|access-date = 12 July 2022
}}
</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Commons category-inline|Hamidreza Moghaddamfar}}
* [https://lobelog.com/rouhani-pushes-back-against-security-media/ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ: ᱨᱚᱣᱦᱟᱱᱤ ᱯᱩᱥᱮᱥ ᱵᱮᱠ ᱟᱜᱮᱱᱥᱴ ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]
* [https://ns.sndu.ac.ir/article_1251.html?lang=en ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ "ᱫᱤ ᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱝ]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ]]
r86j9mvwibwaifn4j1jsztymg342732
ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ
0
36099
192709
192393
2026-06-10T00:14:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192709
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱗)}}
{{Infobox person
| name = ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ
| image = BabakNikTalab2.jpg
| image_size =
| caption =
| native_name = بابک نیکطلب
| native_name_lang = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]]
| pronunciation = {{IPA|fa|bɒːˈbæk ˌniːkˈtʰælæb|}}
| birth_date = {{Birth date and age|1967|6|30|df=y}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]], ᱤᱨᱟᱱ
| death_date =
| death_place =
| burial_place =
| education = [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
| known_for = [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
| notable_works =
| title =
| movement =
| mother = ᱯᱷᱟᱨᱠᱷᱳᱱᱫᱮᱦ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱤ
| father = [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]]
| relatives = [[ᱟᱢᱤᱱᱳᱞᱞᱟᱦ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]] (ᱠᱟᱠᱟ) {{Clear}} [[ᱯᱩᱯᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ) {{Clear}} [[ᱨᱟᱢᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ)
| signature =
}}
'''ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ''' ({{langx|fa|بابک نیکطلب}} {{IPA|fa|bɒːˈbæk ˌniːkˈtʰælæb|}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Abbas Yamini Sharif Literary Award, جایزه ادبی عباس یمینی شریف برای شعر ک&#|url=http://yaminisharif.net/15801575174015861607-1575158315761740.html|access-date=29 June 2021|website=yaminisharif.net|language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2025}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ བᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱥᱟᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":10">{{Cite book|last1=Gruber|first1=Christiane|url=https://books.google.com/books?id=pLfEClsscNIC&pg=PA82-IA2|title=Visual Culture in the Modern Middle East|last2=Haugbolle|first2=Sune|date=2013-07-17|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-00894-7|language=en}}</ref>[[File:Babak_NikTalab.jpg|thumb|[[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] ᱟᱜ ᱫᱤᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]]
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=بابک نیک طلب|url=https://rasekhoon.net/mashahir/show/642122/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|access-date=29 June 2021|website=rasekhoon.net|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629083124/https://rasekhoon.net/mashahir/show/642122/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>Encyclopedia of Ashura Poetry, Mohammadzadeh, Vol. 2, p. 1632</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=تهران|first=بابک نیک طلب زادروز ١٣٤٦ ه ش|title=بابک نیک طلب|url=https://fa.wikihussain.com/view/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9_%D9%86%DB%8C%DA%A9_%D8%B7%D9%84%D8%A8%E2%80%8C|access-date=29 June 2021|website=ویکی حسین|language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ]] ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=بابک نیک طلب {{!}} انتشارات سوره مهر|url=https://sooremehr.ir/author/383|access-date=29 June 2021|website=sooremehr.ir|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629083125/https://sooremehr.ir/author/383|url-status=dead}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=":0" /> ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ,<ref name=":3">{{Cite web|date=24 August 2010|title="تا خیابان خوشبخت" با بابک نیک طلب|url=https://www.khabaronline.ir/news/87031/تا-خیابان-خوشبخت-با-بابک-نیک-طلب|access-date=29 June 2021|website=خبرآنلاین|language=fa}}</ref> ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱰᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ,<ref name=":2" /> ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ (ᱱᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱠ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|title=نیکطلب بابک|url=http://nevisak.ir/%d9%86%db%8c%da%a9%e2%80%8c%d8%b7%d9%84%d8%a8-%d8%a8%d8%a7%d8%a8%da%a9/|access-date=29 June 2021|language=fa-IR}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱨᱳᱥᱫᱽ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=آموزشی|first=دفتر انتشارات و فناوری|title=رشد دانشآموز – شماره ۴. دی ۹۶|url=https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/1370|access-date=29 June 2021|website=دفتر انتشارات و فناوری آموزشی|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|last=آموزشی|first=دفتر انتشارات و فناوری|title=رشد دانشآموز – شماره ۵. بهمن ۹۶|url=https://www.roshdmag.ir/fa/magazine2/showissue/1371|access-date=29 June 2021|website=دفتر انتشارات و فناوری آموزشی|language=fa}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱚᱰᱤᱭᱳᱵᱩᱠ|ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱵᱩᱠ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=معرفی و دانلود کتاب صوتی نردبانی از ستاره – بابک نیک طلب|url=https://www.ketabrah.ir/کتاب-صوتی-نردبانی-از-ستاره/book/41950|access-date=29 June 2021|website=کتابراه}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
=== ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ===
ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱜᱽᱨᱩᱵᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱮ ᱦᱟᱣᱜᱽᱵᱳᱞ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱘᱒ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱟᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱮᱥ'' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ: Sun of Creations) (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ) ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱵᱟᱵᱚᱠ ᱱᱤᱠᱛᱟᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":10" />
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱾<ref name=":5">{{Cite web|last=Behnegarsoft.com|date=1 March 2011|title=اعلام اسامی برگزیدگان جشنواره پنجم شعر فجر {{!}} ایبنا|url=http://www.ibna.ir/fa/report/98213/اعلام-اسامی-برگزیدگان-جشنواره-پنجم-شعر-فجر|access-date=29 June 2021|website=خبرگزاری کتاب ايران (IBNA)|language=fa}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|date=2 March 2011|title=برگزیدگان پنجمین جشنواره شعر فجر معرفی شدند|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/129571/برگزیدگان-پنجمین-جشنواره-شعر-فجر-معرفی-شدند|access-date=29 June 2021|website=همشهری آنلاین|language=fa}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|date=1 March 2011|title=اسامی برگزیدگان پنجمین جشنواره شعر فجر اعلام شد|url=https://www.mehrnews.com/news/1264219/اسامی-برگزیدگان-پنجمین-جشنواره-شعر-فجر-اعلام-شد|access-date=29 June 2021|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|language=fa}}</ref><ref name=":4" />
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱡᱽᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷ ᱡᱟᱨᱤᱱ (ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref name=":4" /><ref name=":7" /><ref name=":6" /><ref name=":5" />
* ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ''ᱦᱤᱪ ᱦᱤᱪ ᱦᱤᱪᱟᱱᱮᱦ'', ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱭᱟᱢᱤᱱᱮᱦ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱳᱥ ᱱᱳᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ<ref name=":2" /><ref name=":8">{{Cite web|title=معرفی و دانلود کتاب صوتی پیشواز روشنی – بابک نیک طلب|url=https://www.ketabrah.ir/کتاب-صوتی-پیشواز-روشنی/book/41963|access-date=29 June 2021|website=کتابراه}}</ref>
* ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ<ref name=":2" /><ref name=":8" />
* ''ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱳᱥ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":8" />
== ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
* ''ᱜᱳᱞᱵᱟᱝ ᱛᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱᱥ'', ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ
* ''ᱯᱟᱧᱡᱟᱨᱮ ᱟᱥᱮᱢᱟᱱ (ᱣᱤᱱᱰᱳᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ)'', ᱑᱙᱙᱙, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ<ref name=":2" /><ref name=":3" />
* ''ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱚᱞᱮᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ''<ref name=":2" />
* ''ᱟᱥᱤᱭᱟᱵᱽ ᱵᱟᱪᱟᱨᱠᱷ, ᱵᱟᱪᱟᱨᱠᱷ'', ᱒᱐᱐᱔, ᱥᱩᱨᱟᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ<ref name=":2" /><ref name=":3" />
* ''ᱯᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱽ ᱨᱳᱥᱟᱱᱤ'', ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱮᱦ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱑᱙᱙᱒<ref name=":3" />
* ''ᱞᱚᱝ ᱞᱤᱵᱷ ᱤᱨᱟᱱ'', ᱒᱐᱑᱐, ᱥᱩᱨᱟᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ<ref name=":2" />
* ''ᱥᱞᱤᱯ ᱮᱱᱰ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱘, [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]] (CIDCA) ᱾<ref name=":9">{{Cite web|title=بابک نیک طلب {{!}} تولیدات کانون|url=http://www.kanoontolid.com/?tag=%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D9%86%DB%8C%DA%A9-%D8%B7%D9%84%D8%A8|access-date=29 June 2021|website=www.kanoontolid.com}}</ref>
* ''ᱛᱟ ᱠᱷᱤᱭᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱳᱥᱵᱚᱠᱷᱛᱤ'' (ᱟᱯ ᱴᱩ ᱦᱮᱯᱤᱱᱮᱥ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ), ᱒᱐᱑᱐, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ<ref name=":2" />
* ''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱴᱩ ᱦᱤᱭᱚᱨ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱟᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱮᱥ'' (ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐۶, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱞᱢᱳᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱤ'' (ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱨᱮᱭᱟᱨ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ) ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱜᱮᱢᱥ, ᱜᱮᱢᱥ, ᱜᱮᱢᱥ'' (ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ), ᱒᱐᱐᱖, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱣᱤ ᱟᱨ ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨ ᱭᱩ'', ᱒᱐᱐᱕, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''ᱞᱮᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱥᱴᱟᱨ'', ᱒᱐᱐᱒, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾<ref name=":9" />
* ''[[ᱦᱟᱯᱷᱮᱡᱽ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱦᱟᱯᱷᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" />
* ''[[ᱥᱟᱫᱤ ᱥᱤᱨᱟᱡᱤ|ᱥᱟᱫᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱥᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" />
* ''[[ᱨᱩᱢᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱥᱟᱢᱥ ᱜᱟᱡᱟᱞᱤᱭᱟᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" />
* ''[[ᱱᱤᱡᱟᱢᱤ ᱜᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱤ|ᱱᱮᱡᱟᱢᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱞᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱱᱩᱱ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" />
* ''[[ᱯᱷᱮᱨᱫᱳᱥᱤ]] ᱴᱩᱰᱮ'', ᱨᱳᱥᱛᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱳᱦᱨᱟᱵᱽ ᱮᱯᱤᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱓<ref name=":1" />
* [[ᱵᱷᱟᱦᱥᱤ ᱵᱟᱯᱷᱠᱤ|ᱵᱷᱟᱦᱥᱤ ᱵᱟᱯᱷᱜᱷᱤ]] ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱓, ᱳᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ<ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Commons category|Babak NikTalab}}
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱯᱮᱱᱮᱜᱤᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
95a4x8o7hv61kebv2x0o57d5lophdh4
ᱫᱟᱨᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ
0
36100
192699
192443
2026-06-09T19:01:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192699
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱗᱗-᱒᱐᱑᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱫᱟᱨᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ
| native_name = داریوش رضایینژاد
| native_name_lang = fa
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_name = ᱫᱟᱨᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ
| birth_date = {{Birth date|1977|2|18}}
| birth_place = [[ᱟᱵᱽᱫᱟᱱᱟᱱ]], [[ᱤᱞᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_date = {{Death date and age|2011|7|23|1977|2|18}}
| death_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_cause = ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| burial_place = [[ᱟᱵᱽᱫᱟᱱᱟᱱ]]
| burial_coordinates =
| other_names =
| known_for =
| education = [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ
| alma_mater = [[ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱛᱩᱥᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]
| employer =
| occupation = ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ
| title =
| networth =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| boards =
| spouse = ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ
| children = ᱑
| parents =
| mother =
| father =
| relatives =
}}
'''ᱫᱟᱨᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ''' (᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗ – ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱛᱩᱥᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.tabnak.ir/fa/news/178877/%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%AE%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86
|title = ترور یکی از نخبگان علمی کشور در شرق تهران
|trans-title = The assassination of one of the country's scientific elites in the east of Tehran
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref><ref>
{{cite web
|url = https://www.bbc.com/persian/rolling_news/2011/07/110723_l19_rln_fisic_assassination
|title = یک نفر در تهران 'ترور' شد
|date = 23 July 2011
|trans-title = One person was 'assassinated' in Tehran
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref><ref name="asriran.com">{{cite web
|url = https://www.asriran.com/fa/news/174070/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86
|title = گزارش شاهدان عینی از ترور خونین در شرق تهران
|trans-title = Eyewitness report of bloody assassination in east of Tehran
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}</ref><ref>
{{cite web
|url = https://www.bbc.com/persian/iran/2011/07/110723_l10_tehran_killing
|title = شخص ترور شده در تهران دانشجوی دکترا دانشگاه خواجه نصیر بود
|date = 23 July 2011
|trans-title = The person who was assassinated in Tehran was a doctoral student of Khajeh Nasir University
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref> [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ]] ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱦᱮᱭᱫᱟᱨ ᱢᱳᱥᱞᱮᱦᱤ]] ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾"<ref>
{{cite web
|url = https://www.bbc.com/persian/mobile/iran/2011/07/110725_l37_moslehi_tehran_killing.shtml
|title = وزیر اطلاعات ایران: دانشجوی ترور شده ربطی به موضوع هستهای ندارد
|trans-title = Iran's Minister of Intelligence: The assassinated student has nothing to do with the nuclear issue
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱯᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱭᱩ.ᱮᱱ.]] ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭ ᱵᱷᱳᱞᱴᱮᱡᱽ|ᱦᱟᱭ-ᱵᱷᱳᱞᱴᱮᱡᱽ]] ᱥᱩᱭᱤᱪ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ|ᱯᱚᱨᱢᱟᱬᱩ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱣᱟᱨᱦᱮᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=r6>
{{cite web
|url = https://www.bbc.com/persian/iran/2011/07/110728_rezaeinejad_nuclear.shtml
|title = آسوشیتدپرس از رابطه احتمالی فرد کشته شده با برنامه هستهای ایران خبر داد
|date = 28 July 2011
|trans-title = The Associated Press reported the possible relationship between the killed person and Iran's nuclear program
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref><ref name=r7>
{{cite news
|url = https://www.spiegel.de/international/world/sabotaging-iran-s-nuclear-program-mossad-behind-tehran-assassinations-says-source-a-777899.html
|title = Mossad Behind Tehran Assassinations, Says Source
|newspaper = Der Spiegel
|date = 2 August 2011
|trans-title = منبعی میگوید موساد پشت ترورهای تهران است
|language = en
|access-date = 3 November 2024
|last1 = Putz
|first1 = Ulrike
}}
</ref>
᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱠ-ᱟᱥᱛᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''"ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱮᱡᱽ ᱮ ᱞᱳᱰ ᱣᱤᱛᱷ ᱥᱢᱚᱞ ᱤᱱᱰᱟᱠᱴᱟᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱭ ᱵᱷᱳᱞᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱞᱥ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ"'' ᱟᱨ ''"ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱠᱞᱳᱡᱤᱝ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱥᱤᱵᱽ ᱥᱩᱭᱤᱪ"'' ᱾<ref name=r6/><ref name=r7/>
[[ᱰᱮᱨ ᱥᱯᱤᱜᱮᱞ]], ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ ᱫᱚ [[ᱢᱳᱥᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ, [[ᱛᱟᱢᱤᱨ ᱯᱟᱨᱫᱳ]] ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱮᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=r7/>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱫᱟᱨᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗۷ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱞᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱵᱽᱫᱟᱱᱟᱱ ᱠᱟᱶᱱᱴᱤ|ᱟᱵᱽᱫᱟᱱᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙۹᱔ ᱨᱮ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙۹᱔ ᱨᱮ [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]] (ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ) ᱨᱮ [[ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱢᱟᱞᱮᱠ-ᱟᱥᱛᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑۹۹۹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ [[ᱩᱨᱢᱤᱭᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ, ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://hawzah.net/fa/Article/View/93184/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B4-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF
|title = زندگینامه شهید داریوش رضایی نژاد
|trans-title = Biography of Martyr Dariush Rezaeinejad
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱠ-ᱟᱥᱛᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]], [[ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱮᱦᱮᱥᱛᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱛᱩᱥᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱛᱩᱥᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = https://www.habilian.ir/fa/category-2/category-79.html
|title = شهید داریوش رضایی نژاد
|trans-title = Martyr Dariush Rezaeinejad
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
|archive-date = 25 April 2025
|archive-url = https://web.archive.org/web/20250425125940/https://www.habilian.ir/fa/category-2/category-79.html
|url-status = dead
}}</ref>
[[File:Shohreh Pirani, mother of Armita Rezaeinejad.jpg|thumb|ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ (''᱒᱐᱑᱖'')]]
ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ (᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑۹۸᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ) ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web
|url = https://nstri.ir/portal/home/?news/326820/326823/333982/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B4-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF
|title = شهید داریوش رضایی نژاد
|trans-title = Martyr Dariush Rezaeinejad
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = https://ammaryar.ir/option/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C
|title = شهره پیرانی
|trans-title = Shohreh Pirani
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
|archive-date = 25 April 2025
|archive-url = https://web.archive.org/web/20250425125933/https://ammaryar.ir/option/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C
|url-status = dead
}}</ref> ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤᱼᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱳᱢᱤᱠ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://farsnews.ir/ForeignPolicy_World/1644406820000590071/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%AF
|title = همسر شهید رضایینژاد مشاور امور زنان و خانواده سازمان انرژی اتمی شد
|trans-title = Shahid Rezaeinejad's wife became the adviser for women and family affairs of the Atomic Energy Organization
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref>
== ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ ==
ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="asriran.com"/>
ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱯᱷᱟᱠᱷᱨᱤᱡᱟᱫᱮᱦ]], ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱥᱤᱥᱴ, ᱦᱚᱸ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.khabaronline.ir/news/1600471/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B4-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2
|title = روایت شهره پیرانی از شهادت داریوش رضایینژاد / یک ساعت بعد از ترور
|date = 7 February 2022
|trans-title = Shohreh Pirani's account of Dariush Rezaeinejad's martyrdom / one hour after the assassination
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref>
== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ==
[[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ [[ᱵᱟᱱ ᱠᱤ-ᱢᱩᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱ ᱠᱤ-ᱢᱩᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱ-ᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://www.shabestan.news/news/167451/%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF
|title = دختر شهید هستهای با بان کیمون دیدار میکند
|date = 30 August 2012
|trans-title = The daughter of a nuclear martyr meets Ban Ki-moon
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref><ref>
{{cite web
|url = https://www.mehrnews.com/news/1684981/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%AF%D9%84%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87
|title = حاشیههای اولین روز اجلاس
|date = 30 August 2012
|trans-title = Margins of the first day of the summit
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref>
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
[[File:Shohreh Pirani.jpg|thumb|ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ (''᱒᱐᱑᱖'')]]
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱦᱮᱱᱟᱥ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱳᱦᱨᱮᱦ ᱯᱤᱨᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟᱭᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>
{{cite web
|url = https://shaboneh.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/
|title = بیوگرافی شهره پیرانی همسر شهید داریوش رضایی نژاد
|trans-title = Biography of Shohreh Pirani, wife of Martyr Dariush Rezaeinejad
|language = fa
|access-date = 3 November 2024
}}
</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Commons category-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱑ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱥᱤᱥᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱚᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱯᱨᱚᱠᱥᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱞᱤᱠᱴ]]
h3xcnhy42u6wmltfcsj48hl9zgd4amp
ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ
0
36103
192705
192295
2026-06-09T21:08:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192705
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ}}
[[File:تجلیل_از_پوری_سلطانی_(cropped).jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ]]
'''ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ''' ([[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]]: پوری سلطانی) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ "ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱭᱳᱱᱤᱭᱟᱨ" ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱢᱟᱫᱟᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=":0" /> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱟᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱳᱠᱟᱭᱮᱦ ᱠᱷᱟᱱᱳᱢ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱨᱳᱠᱟᱭᱮᱦ ᱠᱷᱟᱱᱳᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱟᱡᱤ ᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>https://artebox.org/arte-pedia/purisoltani-01/</ref> ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱩᱠᱤᱞ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱢᱚᱛ ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦ ᱤᱡ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=به یاد پوری سلطانی (در سالروز ازدواجش) |url=https://www.aasoo.org/fa/articles/3457 |access-date=2023-04-13 |website=aasoo |language=fa}}</ref>
ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱛᱮᱡᱟ ᱠᱮᱭᱵᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱯ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱛᱩᱫᱮᱦ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱯ ᱰᱤ'ᱮᱴᱟᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮ-ᱟᱹᱭᱤᱱᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮᱞᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱥᱟᱫᱫᱮᱜᱽ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>https://iranwire.com/en/women/122607-iranian-influential-women-pouri-soltani-1931-2015/</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2015-11-07 |title=پوری سلطانی، پیشگام کتابداری نوین ایران درگذشت |trans-title=Puri Soltani, the pioneer of modern Iranian librarianship, has died |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2015/11/151107_l51_pouri_soltani_obit |access-date=2023-04-13 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱯᱮᱯᱟᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱯᱚᱫᱽ ᱵᱟᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>https://iranwire.com/en/women/122607-iranian-influential-women-pouri-soltani-1931-2015/</ref>
ᱥᱳᱞᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=سال اشک پوری؛ روز مرگ سلطانی |url=http://tarikhirani.ir/fa/news/5236/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B4%DA%A9-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C |access-date=2023-04-13 |website=tarikhirani.ir |language=fa |archive-date=2023-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413045546/http://tarikhirani.ir/fa/news/5236/%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B4%DA%A9-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
4yxzhf31r1n1b6028rtjlnw238smz3t
ᱵᱟᱦᱨᱟᱢ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ
0
36121
192708
192318
2026-06-09T23:53:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192708
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱕ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (᱑᱙᱐᱖–᱑᱙᱘᱕)}}
{{Infobox officeholder
| office = [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ]]
| image = General Bahram Aryana.jpg
| caption = ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ
| term_start = ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱕
| term_end = ᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱙
| predecessor = [[ᱟᱵᱽᱫᱳᱞ ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱮᱡᱟᱡᱤ]]
| successor = [[ᱯᱷᱮᱨᱮᱭᱫᱳᱣᱱ ᱡᱟᱢ]]
| birth_name = ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱟᱱᱳᱣᱪᱮᱦᱮᱨᱤ (حسین معتمدی منوچهری تنکابنی)
| birth_date = {{birth date|1906|03|17|df=y}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_date = {{death date and age|1985|06|21|1906|03|17|df=y}}
| death_place = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]], [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]]
| resting_place = [[ᱢᱚᱱᱴᱯᱟᱨᱱᱟᱥ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| other_party = {{unbulleted list|[[ᱟᱡᱩᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<ref name="psri">{{cite web|title=Who was Aryana|url=http://ir-psri.com/?Page=ViewArticle&ArticleID=1536|publisher=Political Studies and Research Institute|accessdate=5 November 2017|language=Persian|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013528/http://ir-psri.com/?Page=ViewArticle&ArticleID=1536|url-status=dead}}</ref>|[[ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]|[[ᱥᱩᱢᱠᱟ]]}}
| spouse =
| signature =
| office2 = [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱱᱮᱞᱚᱠᱥ]] ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱴᱟᱪᱮ]]<ref>{{cite book|author=Naṣr Allāh Tavakkulī Nīshābūrī|title=Memoirs of Nasrollah Tavakoli, The First Chief of Staff of the Iranian Army after the Islamic Revolution|date=2014|publisher=Ibex Pub|isbn=978-1588140982|pages=351–352|url=https://books.google.com/books?id=gescDgAAQBAJ&pg=PT351|language=Persian}}</ref>
| children =
| rank = [[File:Imperial Iran-Army-OF-9.svg|30px]] [[ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]
| commands = ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ
ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ
ᱠᱷᱳᱨᱟᱥᱟᱱ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱰᱤᱯᱳ
ᱢᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ
[[ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰ]]
| honorific_prefix = [[ᱟᱨᱛᱮᱥᱵᱳᱫᱽ]]
| awards = [[ᱞᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱚᱨ]]
| allegiance = {{flagicon|Imperial State of Iran}} [[ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱤ ᱤᱨᱟᱱ]]
| service_years = ᱑᱙᱓᱙–᱑᱙᱗᱙
| party = [[ᱟᱡᱟᱫᱮᱜᱟᱱ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ]]
| 1namedata =
| office1 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ|ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ
| predecessor1 = ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ
| successor1 = [[ᱟᱵᱽᱫᱳᱞ ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱮᱡᱟᱡᱤ]]
| term_start1 = ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱕
| term_end2 = ᱑᱙᱕᱓
| term_start2 = ᱑᱙᱕᱑
| term_end1 = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘
| monarch = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱮᱡᱟ ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱤ]]
| prime_minister = [[ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ]]
[[ᱟᱢᱤᱨ-ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱦᱳᱵᱷᱮᱭᱫᱟ]]
| branch = [[ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ|ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱯᱷᱳᱨᱥ]]
| module = {{Infobox | decat = yes | child = yes
| title = '''ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ'''
| label1 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| data1 = {{unbulleted list|[[ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ]]|[[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ]]}}
| label2 = [[ᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱴᱚᱨ]]
| data2 = {{unbulleted list|[[ᱤᱢᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱤᱥᱠᱩᱞ]]|[[ᱮᱠᱳᱞ ᱢᱤᱞᱤᱴᱮᱭᱟᱨ#ᱮᱠᱳᱞ ᱰᱮ ᱜᱩᱭᱮᱨᱮ|ᱮᱠᱳᱞ ᱥᱩᱯᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱮ ᱜᱩᱭᱮᱨᱮ]]|ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱞᱚ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ}}
| label3= [[ᱛᱷᱮᱥᱤᱥ]]
| data3 = ''[https://www.mcblainbooks.com/pages/books/71588/general-aryana/napoleon-et-lorient ᱱᱟᱯᱳᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱴ ᱮᱞ'ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ]'' {{small|(᱑᱙᱕᱕)}}
| label4= ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ
| data4 = [[ᱤᱢᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]<ref name="psri"/>
| label5= ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ
| data5 = ''[https://pulsearch.princeton.edu/catalog/800242 ᱯᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱮᱛᱷᱤᱠ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]'' {{small|(᱑᱙᱘᱑)}}
}}
}}
ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ '''ᱵᱟᱦᱨᱟᱢ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ''' ({{langx|fa|بهرام آریانا}}); ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱟᱱᱳᱣᱪᱮᱦᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ;<ref>{{cite book|author=Ali Akbar Dareini|title=The Rise and Fall of the Pahlavi Dynasty: Memoirs of Former General Hussein Fardust|publisher=Motilal Banarsidass Publ|pages=15–16|date=1998|isbn=8120816420}}</ref> ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱐᱖ – ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱕)<ref>{{cite web|url=http://www.aryana2500.fr/biographie.html|title=Biographie du Général Bahram ARYANA|language=fr|publisher=Aryana2500.fr|accessdate=13 April 2017}}</ref> ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱮᱡᱟ ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱮᱢ. ᱨᱤᱝᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ "ᱠᱚᱱᱵᱷᱟᱨᱴᱮᱰ ᱡᱳᱨᱳᱣᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ]] ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱟᱫᱽᱨ-ᱮᱫᱽ-ᱫᱤᱱ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱟᱱᱳᱣᱪᱮᱦᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱟᱢ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱳᱞ ᱥᱩᱯᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱮ ᱜᱩᱭᱮᱨᱮ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱦᱟᱢᱞᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱥᱛᱨᱚ ᱥᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱔-᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱟᱨᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ [[ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱰ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱪᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱟᱱ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦᱱᱟᱢᱟ]] ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱵᱟᱫᱟᱥᱯᱚᱫᱽ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱥᱟᱵᱷᱟᱠ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱴᱯᱟᱨᱱᱟᱥ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱳᱨᱳᱣᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱞᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱰ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱯᱩᱱ-ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱳᱱᱮᱠᱟᱵᱳᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱢᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱳᱞ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱞᱤᱴᱮᱭᱟᱨ ᱰᱮ ᱥᱮᱱᱴ-ᱥᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱡᱳᱨᱳᱣᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
3iuroi87qxi4ya7r90mqwhubrai0ggi
ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
0
36142
192704
192469
2026-06-09T20:59:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192704
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|26|57.5|N|87|26|52.4|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2.59
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱔,᱔᱗᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱓᱑᱔᱘
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱑
| registration_plate = WB
| website = {{URL|paschimbardhaman.co.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱠᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=550| height=400| zoom=11
| coord={{coord|23|33|20|N|87|19|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/>MC: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, A: ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, B: ᱵᱟᱸᱫᱽ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱦᱮᱫ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1= {{coord|23|31|34|N|87|22|24|E}} | label-pos1=left|label1= Arra| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱲᱟ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|30|32|N|87|23|40|E}} | label-pos2=right|label2= Gopalpur| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|30|4|N|87|21|48|E}} | label-pos3=right|label3= Bamunara| numbered3=CT| mark-title3= ᱵᱟᱢᱩᱱᱟᱨᱟ (CT)
|mark-coord4={{coord|23|27|58|N|87|23|0|E}} | label-pos4=right|label4= Amlajora| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱟᱢᱞᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|27|40|N|87|27|45|E}} | label-pos5=right|label5= Kanksa| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱟᱱᱠᱥᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|27|22|N|87|27|14|E}} | label-pos6=left|label6= Debipur| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ]] (CT)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord7={{coord|23|26|57|N|87|26|52|E}} | label-pos7=left|label7= Prayagpur| numbered7=CT| mark-title7= ᱯᱨᱟᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ (CT)
|mark-coord8={{coord|23|39|18|N|87|12|28|E}} | label-pos8=right|label8= Siduli| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|38|30|N|87|13|31|E}} | label-pos9=right|label9= Khandra| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱠᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|39|14|N|87|14|34|E}} | label-pos10=right|label10= Ukhra| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱩᱠᱷᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|37|44|N|87|13|10|E}} | label-pos11=left|label11= Mahira| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱢᱟᱦᱤᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|37|11|N|87|13|1|E}} | label-pos12=left|label12= Dakshin Khanda| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|36|51|N|87|8|51|E}} | label-pos13=right|label13= Kajora| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|36|16|N|87|10|45|E}} | label-pos14=right|label14= Harishpur| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱦᱟᱨᱤᱥᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|35|50|N|87|9|47|E}} | label-pos15=right|label15= Palashban| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱯᱟᱞᱟᱥᱵᱚᱱ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|35|24|N|87|11|56|E}} | label-pos16=right|label16= Dignala| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱫᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|35|0|N|87|11|7|E}} | label-pos17=right|label17= Andal| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|34|40|N|87|10|45|E}} | label-pos18=right|label18= Baska| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱵᱟᱥᱠᱟ, ᱟᱱᱰᱟᱞ|ᱵᱟᱥᱠᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|33|54|N|87|17|38|E}} | label-pos19=right|label-color19=#800000| label19=Durgapur | numbered19=MC| mark-title19=[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (MC)|shape-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|27|7|N|87|28|6|E}} | label-pos20=right| label20= Panagarh | numbered20=R| mark-title20=[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ]] (R)|shape-color20=#C42222
|mark-coord21={{coord|23|28|41|N|87|23|34|E}} | label-pos21=left| label21= Rajbandh | numbered21=R| mark-title21=[[ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ]] (R)|shape-color21=#C42222
|mark-coord22={{coord|23|38|54|N|87|9|41|E}} | label-pos22=right|label22=ECL Kajora|labela22= Area Office | numbered22=0| mark-title22=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| shape-color22=#AA6666| label-size22=13|
|mark-coord23={{coord|23.619389|87.244333}}| label23= Kazi Nazrul|labela23= Islam Airport| label-color23 = #C42222 | label-angle23=0| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=12|numbered23= A| mark-title23 = [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color23=#C42222
|mark-coord24={{coord|23.474444|87.4275}}| label24= Panagarh Airport| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=12| numbered24=A|mark-title24 =[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color24=#C42222
|mark-coord25={{coord|23.4754|87.3023}}| label25= Durgapur|labela25= Barrage| label-color25 = #C42222 | label-angle25=0| label-pos25=right| label-size25=10| mark-size25=12| numbered25=B|mark-title25 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱸᱫᱷ]]| shape-color25=#C42222
|mark-coord26={{coord|23.5648|87.2367}}| label26= Durgapur|labela26= Steel |labelb26 =Plant| label-color26 = #C42222 | label-angle26=0| label-pos26=bottom| label-size26=10| mark-size26=0| mark-title26 =none
|mark-coord27={{coord|23.5386|87.2693}}| label27= Alloy|labela27= Steels |labelb27 =Plant| label-color27 = #C42222 | label-angle27=0| label-pos27=bottom| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27 =none
|mark-coord28={{coord|23.5186|87.2983}}| label28= Durgapur|labela28= Projects |labelb28 =Limited| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=bottom| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28 =none
|mark-coord29={{coord|23.6374|87.4243}}| label29=Ajay River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=47| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none
|mark-coord30={{coord|23.4984|87.2623}}| label30=Damodar River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=40| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none
|mark-coord31={{coord|23|36|29|N|87|27|13|E}} | label-pos31=top|label31=Gourangapur| numbered31=H| mark-title31= [[ᱜᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (H)| shape-color31=#AA6666
|mark-coord32={{coord|23|36|0|N|87|29|19|E}} | label-pos32=left| label32= Bankati | numbered32=R| mark-title32=[[ᱵᱟᱱᱠᱟᱴᱤ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color32=#C42222
|mark-coord33={{coord|23|33|51|N|87|24|6|E}} | label-pos33=left| label33= Malandighi | numbered33=R| mark-title33=[[ᱢᱟᱞᱟᱱᱰᱤᱜᱷᱤ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|37|43|N|87|24|28|E}} | label-pos34=left| label34= Sibpur | numbered34=R| mark-title34=[[ᱥᱤᱵᱽ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|36|22|N|87|25|46|E}} | label-pos35=left| label35= Garh Jungle | numbered35=H| mark-title35=[[ᱜᱟᱲ ᱡᱚᱝᱜᱚᱞ]] (H)|shape-color35=#AA6666}}
===ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱗᱙.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐.᱗᱘% ᱫᱚ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱘ (+᱑ ᱯᱟᱨᱴᱤ) ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Burdwan |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 September 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱭᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱔,᱔᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱒᱕᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱒᱒᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱓᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱓᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱑.᱘᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 February 2017 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱕᱑᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱕% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱕᱗% ᱾ ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
<!--Please do not disturb the referenced text. If you want to add information, add it separately, with reliable reference. -->
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱒.᱕᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱯᱮᱰ ᱰᱨᱮᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ, ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱞᱤᱠᱮᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱥᱚᱥᱛᱷᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱴᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf| title = District Census Handbook Barddhaman, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1179-1210; Statement I: Status and Growth History, Page 1179; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Page 1188; Statement III: Civic and other Amenities, Page 1191; Statement IV: Medical Facilities, Page 1196; Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Page 1200; Statement VI: Industry and Banking, Page 1209 | publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 14 May 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://bardhaman.gov.in/education/schudir.asp 7th All-India School Education Survey 2003] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927042635/http://bardhaman.gov.in/education/schudir.asp |date=2007-09-27 }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱸᱠᱥᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =12 May 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
6odfs3uvan323e5wwcizoj9m4vvmnsr
ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ
0
36154
192707
192497
2026-06-09T22:37:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192707
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ
| image = Nemai Ghosh Addresses - Opening Ceremony - 1st Four Ps Group Exhibition - Kolkata 2019-04-17 0616.JPG
| caption = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ
| birth_date = {{Birth date|1934|05|08|df=y}}
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age|2020|3|25|1934|05|08|df=y}}
| death_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ – ᱒᱐᱒᱐
| spouse = ᱥᱤᱵᱟᱱᱤ ᱜᱷᱳᱥ
| children = ᱥᱟᱱᱛᱚᱱᱩ ᱜᱷᱳᱥ, ᱥᱚᱛᱭᱚᱠᱤ ᱜᱷᱳᱥ, ᱥᱚᱨᱢᱤᱥᱴᱷᱟ ᱜᱷᱳᱥ
| relatives = ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ - ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥ, ᱥᱚᱦᱚᱢ ᱜᱷᱳᱥ, ᱯᱩᱡᱟᱨᱤᱱᱤ ᱜᱷᱳᱥ, ᱩᱯᱟᱥᱚᱱᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱟᱸᱡᱚᱱ ᱜᱷᱳᱥ
}}
'''ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ''' (᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱔ – ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐)<ref>{{Cite news|url=https://upperstall.com/profile/luminary/nemai-ghosh/|title=Nemai Ghosh|website=Upperstall|date=25 March 2020|access-date=25 March 2020|author=Chatterji, Shoma A.}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ]]<ref>{{cite web|title=The time of his life|publisher=Harmony, Celebrate Age Magazine|url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=1459&index1=0|author=Anjana Basu|date=July 2005|access-date=29 September 2013|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219210955/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp/?page_id=1459&index1=0|url-status=dead}}</ref> ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱜᱩᱯᱤ ᱜᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱜᱷᱟ ᱵᱟᱭᱤᱱ'' (᱑᱙᱖᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱚᱱᱛᱩᱠ'' (᱑᱙᱙᱑) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Arijit>{{cite news|last=Bhattacharya|first=Arijit|title=Through the lens|url=http://www.telegraphindia.com/1110518/jsp/entertainment/story_13994343.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521081252/http://www.telegraphindia.com/1110518/jsp/entertainment/story_13994343.jsp|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|access-date=28 September 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=18 May 2011}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chatterjee|first=Partha|title=Glimpses of Ray|journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|year=2011|volume=28|issue=13|url=http://www.hindu.com/fline/fl2813/stories/20110701281307200.htm|access-date=28 September 2013}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨ-ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="55thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm55NFAAward.aspx|title=55th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002034853/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm55NFAAward.aspx|archive-date=2 October 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="55thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/55th_nff_2007.pdf|title=55th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (2010)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwd2010.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126141319/http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwd2010.pdf|archive-date=26 November 2011}}</ref>
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
* [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ), ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱯᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱟᱜ ''ᱞᱤᱴᱤᱞ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ'' ᱥᱟᱶ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ, '''ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ''' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
* ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟᱱᱤ ᱜᱷᱳᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱩᱱᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱚᱱᱩ ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱ ᱴᱤᱣᱢᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥ, ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱜᱷᱳᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱢ ᱜᱷᱳᱥ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* ᱩᱱᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚᱲᱟ, ᱥᱚᱛᱭᱚᱠᱤ ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱯᱟᱥᱚᱱᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤᱱᱤ ᱜᱷᱳᱥ ᱾
* ᱩᱱᱠᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱥᱚᱨᱢᱤᱥᱴᱷᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
* ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱩᱯᱤ ᱜᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱜᱷᱟ ᱵᱟᱭᱤᱱ'' (᱑᱙᱖᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱚᱱᱛᱩᱠ'' (᱑᱙۹᱑) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱤᱡ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
* ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱢᱥ ᱵᱚᱥᱣᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ "ᱵᱚᱥᱣᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/nemai-ghosh-passes-aaway-205461/|title=প্রখ্যাত চিত্রগ্রাহক নিমাই ঘোষের জীবনাবসান|date=2020-03-25|website=Indian Express Bangla|language=bn-IN|access-date=2020-03-25}}</ref>
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
[[File:Ghare Baire Gallery 3.jpg|thumb|[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]], ᱜᱷᱚᱨᱮ ᱵᱟᱭᱤᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚ]]
* ''Satyajit Ray 70 ans''; Photographies de Nemai Ghosh; Contributions éditées par Alok B. Nandi,1991, Eiffel Editions, Bruxelles.
* ''ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱮᱴ ᱗᱐''; ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚ; ᱟᱞᱚᱠ ᱵᱤ. ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱙᱓, ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱞᱚᱝᱢᱮᱱ
* {{cite book|author=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|title=ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠ ᱢᱳᱢᱮᱱᱴᱥ: ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱫᱟ ᱥᱤᱠᱥᱴᱤᱡᱽ ᱴᱩ ᱫᱟ ᱱᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱡᱽ|url=https://books.google.com/books?id=KJFqKDgcVyIC|year=2000|publisher=ᱥᱤᱜᱟᱞ ᱵᱩᱠᱥ|isbn=978-81-7046-156-2}}
* {{cite book|author=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|title=ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ: ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱤᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱴᱩ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ|url=https://books.google.com/books?id=CkBUlAEACAAJ|year=2003|publisher=ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨᱴ}}
* {{cite book|author=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|title=ᱨᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱮᱱᱴᱟᱨ: ᱮᱱ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱤᱱᱴᱩ ᱫᱟ ᱤᱱᱟᱨ ᱟᱭᱤ|url=https://books.google.com/books?id=7_XVAAAAMAAJ|year=2004|publisher=ᱱᱤᱭᱩ ᱮᱡᱽ|isbn=978-81-7819-041-9}}
* {{cite book|author1=ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ|author2=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ (ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚ)|title=ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ: ᱮ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|url=https://books.google.com/books?id=ffAmGwAACAAJ|year=2005|publisher=ᱟᱭ. ᱵᱤ. ᱴᱳᱨᱤᱥ|isbn=978-1-84511-074-1}}
* {{cite book|author1=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|author2=ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱞ|author2-link=ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱞ|author3=ᱤᱥᱴᱩᱣᱟᱨᱴ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱨ|author4=ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱚᱨ ᱠᱷᱟᱥᱱᱤᱥ|title=ᱫᱟ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ: ᱚᱨᱚᱠᱠᱚᱞ ᱯᱮᱱᱴᱥ ᱮ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨ|url=https://books.google.com/books?id=hanbNwAACAAJ|year=2007|publisher=ᱟᱨᱴ ᱮᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ}}
* {{cite book|author1=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|author2=ᱜᱤᱛᱤ ᱥᱮᱱ|title=ᱯᱷᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ: ᱛᱷᱨᱩ ᱫᱟ ᱞᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|url=https://books.google.com/books?id=8mwiQwAACAAJ|year=2007|publisher=ᱟᱨᱴ ᱮᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ|isbn=978-81-901844-5-8}}
* {{cite book|author1=ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ|title=ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱫᱟ: ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ|url=https://books.google.com/books?id=yil8tgAACAAJ|year=2011|publisher=ᱦᱟᱨᱯᱟᱨᱠᱚᱞᱤᱱᱥ|isbn=978-93-5029-040-8}}
== References ==
{{Reflist}}
* [[Samik Bandyopadhyay]]. ''Nemai Ghosh: Portfolio''. ''Seagull Theatre Quarterly'', Issue 2, Apr 1994. pp 52–57.
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{cite web| title = ᱯᱚᱨᱴᱨᱮᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ |date= 19 August 2013 |publisher= ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ | url = https://www.bfi.org.uk/features/portraits-satyajit-ray}}
* [http://dagworld.com/exhibitions/nemai-ghosh-satyajit-ray-beyond/ ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ: ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204182127/https://dagworld.com/exhibitions/nemai-ghosh-satyajit-ray-beyond/ |date=2022-12-04 }}. ᱰᱤ.ᱮ.ᱡᱤ. ᱮᱜᱽᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ
* [https://filmfreeway.com/NemaiGhosh-ARAYofLight/ ᱱᱤᱢᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ - ᱮ ᱨᱮ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱴ]. ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱤᱞᱥ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢᱤᱡ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
c4nhukf2k9crn2w553tym5v1e4txary
ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ
0
36157
192687
192505
2026-06-09T14:14:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
192687
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6287|N|87.4078|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱙᱕᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱓᱒᱑᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱓᱔᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱮᱥᱣᱚᱨ]]
| website = {{URL|pascimbardhaman.co.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=550| height=400| zoom=11
| coord={{coord|23|33|20|N|87|19|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/>MC: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, A: ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, B: ᱵᱟᱸᱫᱽ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱦᱮᱫ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1= {{coord|23|31|34|N|87|22|24|E}} | label-pos1=left|label1= Arra| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱲᱟ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|30|32|N|87|23|40|E}} | label-pos2=right|label2= Gopalpur| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|30|4|N|87|21|48|E}} | label-pos3=right|label3= Bamunara| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱟᱢᱩᱱᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|27|58|N|87|23|0|E}} | label-pos4=right|label4= Amlajora| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱟᱢᱞᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|27|40|N|87|27|45|E}} | label-pos5=right|label5= Kanksa| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱟᱱᱠᱥᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|27|22|N|87|27|14|E}} | label-pos6=left|label6= Debipur| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ]] (CT)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord7={{coord|23|26|57|N|87|26|52|E}} | label-pos7=left|label7= Prayagpur| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱯᱨᱟᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|39|18|N|87|12|28|E}} | label-pos8=right|label8= Siduli| numbered8=CT| mark-title8=ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ (CT)
|mark-coord9={{coord|23|38|30|N|87|13|31|E}} | label-pos9=right|label9= Khandra| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱠᱷᱟᱱᱫᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|39|14|N|87|14|34|E}} | label-pos10=right|label10= Ukhra| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱩᱠᱷᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|37|44|N|87|13|10|E}} | label-pos11=left|label11= Mahira| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱢᱟᱦᱤᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|37|11|N|87|13|1|E}} | label-pos12=left|label12= Dakshin Khanda| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|36|51|N|87|8|51|E}} | label-pos13=right|label13= Kajora| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|36|16|N|87|10|45|E}} | label-pos14=right|label14= Harishpur| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱦᱟᱨᱤᱥᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|35|50|N|87|9|47|E}} | label-pos15=right|label15= Palashban| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱯᱟᱞᱟᱥᱵᱚᱱ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|35|24|N|87|11|56|E}} | label-pos16=right|label16= Dignala| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱫᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|35|0|N|87|11|7|E}} | label-pos17=right|label17= Andal| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|34|40|N|87|10|45|E}} | label-pos18=right|label18= Baska| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱵᱟᱥᱠᱟ, ᱟᱱᱰᱟᱞ|ᱵᱟᱥᱠᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|33|54|N|87|17|38|E}} | label-pos19=right|label-color19=#800000| label19=Durgapur | numbered19=MC| mark-title19=[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (MC)|shape-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|27|7|N|87|28|6|E}} | label-pos20=right| label20= Panagarh | numbered20=R| mark-title20=[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ]] (R)|shape-color20=#C42222
|mark-coord21={{coord|23|28|41|N|87|23|34|E}} | label-pos21=left| label21= Rajbandh | numbered21=R| mark-title21=[[ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ]] (R)|shape-color21=#C42222
|mark-coord22={{coord|23|38|54|N|87|9|41|E}} | label-pos22=right|label22=ECL Kajora|labela22= Area Office | numbered22=0| mark-title22=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| shape-color22=#AA6666| label-size22=13|
|mark-coord23={{coord|23.619389|87.244333}}| label23= Kazi Nazrul|labela23= Islam Airport| label-color23 = #C42222 | label-angle23=0| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=12|numbered23= A| mark-title23 = [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color23=#C42222
|mark-coord24={{coord|23.474444|87.4275}}| label24= Panagarh Airport| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=12| numbered24=A|mark-title24 =[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color24=#C42222
|mark-coord25={{coord|23.4754|87.3023}}| label25= Durgapur|labela25= Barrage| label-color25 = #C42222 | label-angle25=0| label-pos25=right| label-size25=10| mark-size25=12| numbered25=B|mark-title25 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱸᱫᱷ]]| shape-color25=#C42222
|mark-coord26={{coord|23.5648|87.2367}}| label26= Durgapur|labela26= Steel |labelb26 =Plant| label-color26 = #C42222 | label-angle26=0| label-pos26=bottom| label-size26=10| mark-size26=0| mark-title26 =none
|mark-coord27={{coord|23.5386|87.2693}}| label27= Alloy|labela27= Steels |labelb27 =Plant| label-color27 = #C42222 | label-angle27=0| label-pos27=bottom| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27 =none
|mark-coord28={{coord|23.5186|87.2983}}| label28= Durgapur|labela28= Projects |labelb28 =Limited| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=bottom| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28 =none
|mark-coord29={{coord|23.6374|87.4243}}| label29=Ajay River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=47| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none
|mark-coord30={{coord|23.4984|87.2623}}| label30=Damodar River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=40| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none
|mark-coord31={{coord|23|36|29|N|87|27|13|E}} | label-pos31=top|label31=Gourangapur| numbered31=H| mark-title31= [[ᱜᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (H)| shape-color31=#AA6666
|mark-coord32={{coord|23|36|0|N|87|29|19|E}} | label-pos32=left| label32= Bankati | numbered32=R| mark-title32=[[ᱵᱟᱱᱠᱟᱴᱤ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color32=#C42222
|mark-coord33={{coord|23|33|51|N|87|24|6|E}} | label-pos33=left| label33= Malandighi | numbered33=R| mark-title33=[[ᱢᱟᱞᱟᱱᱰᱤᱜᱷᱤ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|37|43|N|87|24|28|E}} | label-pos34=left| label34= Sibpur | numbered34=R| mark-title34=[[ᱥᱤᱵᱽ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|36|22|N|87|25|46|E}} | label-pos35=left| label35= Garh Jungle | numbered35=H| mark-title35=[[ᱜᱟᱲ ᱡᱚᱝᱜᱚᱞ]] (H)|shape-color35=#AA6666}}
===ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱗᱙.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐.᱗᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱓᱘ (+᱑ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ) ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Burdwan |work = Table 2.2, 2.4(a) | publisher= Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | accessdate = 15 September 2018}}</ref>
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23.6287|N|87.4078|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱙᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱘᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱗᱑.᱒᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 June 2020 }}</ref>
<small>*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, [[ᱠᱚᱸᱠᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱸᱠᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ</small>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20171004/3196972.html| title = New bridges to be built over Ganga and Ajay | publisher = WebIndia 123 |accessdate = 17 June 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://aitcofficial.org/aitc/new-bridges-to-be-constructed-over-ganga-and-ajay/ | title = New bridges to be built over Ganga and Ajay| publisher = All India Trinamool Congress |accessdate = 17 June 2020}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/barddhaman/19091508609/shibpur-jr-high-school.html | title = Shibpur Jr High School | publisher = Schools.org.in |accessdate = 14 June 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱫᱟᱦᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱳᱡᱮᱰᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/barddhaman/19091508206/jamdaha-high-school.html| title = Jamdaha High School| publisher = Schools.org.in|accessdate = 14 June 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 12 May 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
br23a29l6fwq1mouk6jqri9n1brxi41
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
0
36197
192692
2026-06-09T16:50:27Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
192692
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱒᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱔᱗ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱸᱰᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title = Murshidabad | publisher = Murshidabad district authorities | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status = dead }}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱒᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱗᱐᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱕᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱙᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱐.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱨᱤᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dospiwb.org.in/site.php | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.1 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 17 May 2017 | url-status = usurped | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php | archive-date = 29 July 2017 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱰᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱥᱪᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
jrvj9l2b9wqg1zmfrevuzaj4xuf7nz8
192693
192692
2026-06-09T16:50:50Z
MT731
2184
192693
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱒᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱔᱗ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱸᱰᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title = Murshidabad | publisher = Murshidabad district authorities | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status = dead }}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱒᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱗᱐᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱕᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱙᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱐.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱨᱤᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dospiwb.org.in/site.php | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.1 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 17 May 2017 | url-status = usurped | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php | archive-date = 29 July 2017 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱰᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱥᱪᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
766y0z06aqjxnlme4zgmg6oyzfqbk9a
192694
192693
2026-06-09T16:53:43Z
MT731
2184
192694
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱒᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱔᱗ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱸᱰᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title = Murshidabad | publisher = Murshidabad district authorities | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status = dead }}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱒᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱗᱐᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱕᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱙᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱐.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱨᱤᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dospiwb.org.in/site.php | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.1 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 17 May 2017 | url-status = usurped | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php | archive-date = 29 July 2017 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
aui17kjivb5yllvpkvmezk25waocv4w
192737
192694
2026-06-10T09:53:28Z
MT731
2184
192737
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱒᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱔᱗ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱸᱰᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title = Murshidabad | publisher = Murshidabad district authorities | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status = dead }}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱒᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱗᱐᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱕᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱙᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱐.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱨᱤᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dospiwb.org.in/site.php | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.1 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 17 May 2017 | url-status = usurped | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php | archive-date = 29 July 2017 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
sb9iop3ketddxpdslnowx79j3qx71c3
192740
192737
2026-06-10T10:48:07Z
MT731
2184
192740
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱒᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱔᱗ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱱᱫᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.03427|N|87.985271|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title = Murshidabad | publisher = Murshidabad district authorities | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status = dead }}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱒᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱗᱐᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱕᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱙᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱐.᱓᱖% ᱦᱚᱲ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱨᱤᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dospiwb.org.in/site.php | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.1 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 17 May 2017 | url-status = usurped | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php | archive-date = 29 July 2017 }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
0a6zu3bprt3r0raprv68cwzk3qtdkdm
ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱯᱤᱱ
0
36198
192695
2026-06-09T17:01:01Z
Albetudu
1096
"'''ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱯᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱛᱟᱨ (spring) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱩᱯ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱵᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱥᱩᱭ ᱮᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
192695
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱯᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱛᱟᱨ (spring) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱩᱯ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ,ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱵᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱥᱩᱭ ᱮᱥᱮᱫ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]], [[ᱠᱤᱪᱨᱤᱜ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱛᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ-ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱚᱲᱦᱟ ᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱟ᱾
== ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
92k2wjmbfcbxw6kgcd6cgsl9eh95dq5
ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ
0
36199
192724
2026-06-10T05:41:17Z
Joy sagar Murmu
381
"ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
192724
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
j9zwuwnd6r1jgvsm04kccay38psijyv
192725
192724
2026-06-10T05:42:22Z
Joy sagar Murmu
381
192725
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
<nowiki>=ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ=</nowiki>
gufpbdidhhzsxco01sepxfx0k4id2e8
192726
192725
2026-06-10T05:42:37Z
Joy sagar Murmu
381
192726
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
=== <nowiki>=ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ=</nowiki> ===
640p3o1cnot7c42dd4rfur508jdic40
192727
192726
2026-06-10T05:42:50Z
Joy sagar Murmu
381
/* =ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ= */
192727
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
=== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ===
jonz4t2mraabz2kyf7h70q1cbqowcnz
192730
192727
2026-06-10T06:57:42Z
Joy sagar Murmu
381
192730
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ==
r72l4hgngiwjaxtsay95hfixrzw9fnu
192731
192730
2026-06-10T07:01:13Z
Joy sagar Murmu
381
/* ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ */
192731
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ==
ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱢᱮᱱᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱛᱮᱫᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜ-ᱟ, ᱚᱠᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱹᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱨᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱺ
fstwmyl2xnssvejp1rqq00zakkh7ex6
192732
192731
2026-06-10T07:02:47Z
Joy sagar Murmu
381
/* ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ */
192732
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ᱾ ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱵᱟᱭᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱵᱟᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱺᱫᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ==
ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱢᱮᱱᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱛᱮᱫᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜ-ᱟ, ᱚᱠᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱹᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱨᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱺ
* ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱥᱮᱱ
* ᱞᱚᱞᱚ
* ᱪᱟᱯ
* ᱡᱟᱹᱲᱤ, ᱟᱨ
* ᱦᱮᱢᱟᱞ
ge79ad9y2xkgk48ppul02qknefuw00c
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
36200
192733
2026-06-10T07:21:54Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = File:Khargram in Murshidabad.svg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
192733
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Khargram in Murshidabad.svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱮᱥᱟᱱ ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 378.80
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 27
| population_total = ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_title2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info2 = ᱖᱓.᱕᱖%
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔
| registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-57, [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-58
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidbad.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱰᱤ]], ᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/murshidabad.html |title = Tehsil Map of Murshidabad |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 6 August 2017}}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱣᱟᱨᱟᱠᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ – ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref>
ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ / ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ, ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨᱟ, ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=river>{{cite web | url = http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | title = Types and sources of floods in Murshidabad, West Bengal | work = Swati Mollah | publisher = Indian Journal of Applied Research, February 2013 | access-date = 15 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820073737/http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | archive-date = 20 August 2017 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱘.᱔᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ), ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad, Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱮᱨᱳᱞᱤ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱫᱚᱢᱠᱟᱱᱰᱤ, ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Murshidabad - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 15 August 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱙,᱕᱓᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱓,᱗᱙᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗,᱘᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱙,᱙᱒᱙ (᱒᱑.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱔᱔᱒ (᱐.᱘᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔,᱗᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐,᱓᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱓᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱐᱔% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|url= http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date= 8 June 2016 |work=Census of India 2001 – Mushidabad district |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110928205646/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |archive-date=September 28, 2011 }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱗.᱘᱔% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date=2012-04-12 |work=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927041813/http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |archive-date=September 27, 2007 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Brief Analysis of Inset Tables based on Primary Census Abstract 2011 (Inset Tables 1-35), Table I: Decadal change in population of Tahsils (Sub-district) by Residence, 2001-2011, Page |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
===ᱟᱹᱛᱩ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ): ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ (᱕,᱑᱖᱒), ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ (᱗,᱐᱑᱘), ᱨᱟᱦᱤᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱓᱙᱕), ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐,᱑᱒᱔), ᱟᱥᱚᱞᱯᱩᱨ (᱕,᱐᱑᱐), ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱔᱐᱐), [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (᱑᱑,᱘᱘᱒), ᱥᱟᱦᱟᱯᱩᱨ (᱕,᱔᱐᱙), ᱡᱚᱛᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱙᱘), [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (᱑᱑,᱒᱐᱙) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ (᱔,᱓᱒᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱙,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱓.᱕᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱓,᱗᱙᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱙.᱖᱙%) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱕,᱙᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱒.᱕᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|54.22}}
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|45.53}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.25}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱘,᱒᱐᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱔.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱔᱔᱐ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱔᱕.᱕᱓% ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱘᱖ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱕% ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱔᱗.᱓᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱑.᱓᱕% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱕᱒.᱖᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱔᱘.᱔᱘% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 17.1, Population by religion in the blocks of Murshidabad | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱗᱐᱗,᱕᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱒,᱓᱕᱙,᱐᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱓᱗,᱑᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱐.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱑.᱔᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱓.᱖᱗% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱘.᱓᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱕.᱙᱒% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=censusreligion2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |title = C1 Population by Religious Community | work= West Bengal |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.10, Population by religion in the district of Murshidabad, 1991 and 2001 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bengal-beats-India-in-Muslim-growth-rate/articleshow/48675987.cms |title = Bengal beats India in Muslim growth rate|publisher= The Times of India, 26 August 2015 | access-date = 23 July 2017}}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱔᱖.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱥᱮᱥ ᱕᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱢᱯᱩᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| title = West Bengal Human Development Report 2004| work = Page 80: Table 4.5 Per capita consumption in rural and urban areas by district| publisher = Development and Planning Department, Government of West Bengal| access-date = 20 November 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20120501201321/http://planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| archive-date = 1 May 2012| url-status = dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱖᱘%, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓.᱖᱙%, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱗.᱓᱒% ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Tables 2.7, 17.2, 16.1, 18.1, 18.2, 20.1, 21.2, 4.4, 3.1, 3.3 – arranged as per use | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
===ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱙.᱒᱘%) ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱑.᱗᱔%) ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱕.᱖᱕%) ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱞᱮᱱᱰᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶ) ᱾ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱕.᱓᱖%) ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱕᱔ ᱟᱹᱛᱩ (᱓᱙.᱑᱔%) ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱑᱒.᱓᱒%) ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱖.᱕᱒%) ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 96-97 Table 36: Distribution of villages according to availability of different amenities, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
===ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ<br/>ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ'''
|value1 = 7.12
|label1 = ᱵᱟᱨᱜᱟᱰᱟᱨᱥ
|value2 = 10.56
|label2 = ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
|value3 = 4.42
|label3 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥᱤᱭᱟᱹ
|value4 = 27.36
|label4 = ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ
|value5 = 50.53
|label5= ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}}
᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | title = District Human Development Report: South 24 Parganas | work = (1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 | publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009 | access-date = 7 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | archive-date = 5 October 2016 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱟᱨᱜᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱖,᱘᱑᱖ (᱗.᱑᱒%), ᱯᱟᱴᱴᱟ (ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ) ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱐᱔ (᱑᱐.᱕᱖%), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱔,᱒᱓᱐ (᱔.᱔᱒%), ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱒᱖,᱑᱘᱐ (᱒᱗.᱓᱖%) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱔᱘,᱓᱔᱙ (᱕᱐.᱕᱓%) ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱥᱚᱨ ᱰᱤᱯᱳ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰ ᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱳᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱒᱕,᱑᱙᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱗᱒,᱙᱗᱔ ᱴᱚᱱ ᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱱ, ᱑᱔,᱒᱙᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱕᱑,᱑᱕᱘ ᱴᱚᱱ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱟᱱ, ᱒᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱴᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ, ᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱡᱩᱴ, ᱒᱒᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱖,᱗᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱯᱮᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔,᱘᱔᱕ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞᱤᱜᱽᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓,᱔᱔᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱘᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱒,᱑᱘᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱠ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱑᱑᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱯᱴ ᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ, ᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱯ ᱴᱩᱵᱽ ᱵᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔,᱐᱑᱓ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱲ ᱠᱚ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (i) ᱢᱚᱞᱵᱮᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱠᱣᱟᱨᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱤᱝ (iii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱾<ref name=handicrafts>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 22-23: Industry | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref> ᱴᱟᱠᱟ (ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱾<ref>{{cite web | url = http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/28080/6/06_chapter%201.pdf| title = Child workers in household industry: a study of beedi industry in Murshidabad district of West Bengal | first= Sunirmal| last= Kar| work = Viswa Bharati University thesis, page 5 | publisher = Shodhganga | access-date = 28 August 2017}}</ref>
ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱜᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱙% ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱰᱟᱞ ᱠᱟᱴ ᱮᱪᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱞ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱹᱞ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handicrafts/><ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | title = Egiye Bangla Murshidabad district | work = Handicrafts and Silk Industry | publisher = Murshidabad district administration | access-date = 17 August 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | url-status = dead }}</ref>
===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 3 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 26 November 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ SH 7 ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱖,᱘᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱖,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱕,᱑᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱑᱙,᱘᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 17 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170917124510/http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 901-902, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐,᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱓᱕,᱗᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱷᱤᱞᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱱᱳᱱᱟᱰᱟᱝᱜᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱫᱮᱵᱤᱯᱮᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱵᱷᱭᱩ ᱮᱪᱩ ᱫᱤᱥᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (WHO) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱢᱤ ᱡᱤ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (20 years study )| publisher = SOES| work = Murshidabad| access-date = 4 August 2017| archive-date = 22 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722092741/http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
564d6q991xc1rms4f18ij72v5g4wpbe
192734
192733
2026-06-10T07:26:09Z
MT731
2184
192734
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Khargram in Murshidabad.svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 378.80
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 27
| population_total = ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_title2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info2 = ᱖᱓.᱕᱖%
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔
| registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-57, [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-58
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidbad.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱰᱤ]], ᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/murshidabad.html |title = Tehsil Map of Murshidabad |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 6 August 2017}}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱣᱟᱨᱟᱠᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ – ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref>
ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ / ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ, ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨᱟ, ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=river>{{cite web | url = http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | title = Types and sources of floods in Murshidabad, West Bengal | work = Swati Mollah | publisher = Indian Journal of Applied Research, February 2013 | access-date = 15 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820073737/http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | archive-date = 20 August 2017 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱘.᱔᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ), ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad, Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱮᱨᱳᱞᱤ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱫᱚᱢᱠᱟᱱᱰᱤ, ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Murshidabad - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 15 August 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱙,᱕᱓᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱓,᱗᱙᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗,᱘᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱙,᱙᱒᱙ (᱒᱑.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱔᱔᱒ (᱐.᱘᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔,᱗᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐,᱓᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱓᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱐᱔% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|url= http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date= 8 June 2016 |work=Census of India 2001 – Mushidabad district |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110928205646/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |archive-date=September 28, 2011 }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱗.᱘᱔% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date=2012-04-12 |work=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927041813/http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |archive-date=September 27, 2007 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Brief Analysis of Inset Tables based on Primary Census Abstract 2011 (Inset Tables 1-35), Table I: Decadal change in population of Tahsils (Sub-district) by Residence, 2001-2011, Page |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
===ᱟᱹᱛᱩ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ): ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ (᱕,᱑᱖᱒), ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ (᱗,᱐᱑᱘), ᱨᱟᱦᱤᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱓᱙᱕), ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐,᱑᱒᱔), ᱟᱥᱚᱞᱯᱩᱨ (᱕,᱐᱑᱐), ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱔᱐᱐), [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (᱑᱑,᱘᱘᱒), ᱥᱟᱦᱟᱯᱩᱨ (᱕,᱔᱐᱙), ᱡᱚᱛᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱙᱘), [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (᱑᱑,᱒᱐᱙) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ (᱔,᱓᱒᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱙,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱓.᱕᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱓,᱗᱙᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱙.᱖᱙%) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱕,᱙᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱒.᱕᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|54.22}}
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|45.53}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.25}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱘,᱒᱐᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱔.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱔᱔᱐ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱔᱕.᱕᱓% ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱘᱖ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱕% ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱔᱗.᱓᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱑.᱓᱕% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱕᱒.᱖᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱔᱘.᱔᱘% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 17.1, Population by religion in the blocks of Murshidabad | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱗᱐᱗,᱕᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱒,᱓᱕᱙,᱐᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱓᱗,᱑᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱐.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱑.᱔᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱓.᱖᱗% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱘.᱓᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱕.᱙᱒% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=censusreligion2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |title = C1 Population by Religious Community | work= West Bengal |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.10, Population by religion in the district of Murshidabad, 1991 and 2001 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bengal-beats-India-in-Muslim-growth-rate/articleshow/48675987.cms |title = Bengal beats India in Muslim growth rate|publisher= The Times of India, 26 August 2015 | access-date = 23 July 2017}}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱔᱖.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱥᱮᱥ ᱕᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱢᱯᱩᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| title = West Bengal Human Development Report 2004| work = Page 80: Table 4.5 Per capita consumption in rural and urban areas by district| publisher = Development and Planning Department, Government of West Bengal| access-date = 20 November 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20120501201321/http://planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| archive-date = 1 May 2012| url-status = dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱖᱘%, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓.᱖᱙%, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱗.᱓᱒% ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Tables 2.7, 17.2, 16.1, 18.1, 18.2, 20.1, 21.2, 4.4, 3.1, 3.3 – arranged as per use | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
===ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱙.᱒᱘%) ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱑.᱗᱔%) ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱕.᱖᱕%) ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱞᱮᱱᱰᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶ) ᱾ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱕.᱓᱖%) ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱕᱔ ᱟᱹᱛᱩ (᱓᱙.᱑᱔%) ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱑᱒.᱓᱒%) ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱖.᱕᱒%) ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 96-97 Table 36: Distribution of villages according to availability of different amenities, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
===ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ<br/>ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ'''
|value1 = 7.12
|label1 = ᱵᱟᱨᱜᱟᱰᱟᱨᱥ
|value2 = 10.56
|label2 = ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
|value3 = 4.42
|label3 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥᱤᱭᱟᱹ
|value4 = 27.36
|label4 = ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ
|value5 = 50.53
|label5= ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}}
᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | title = District Human Development Report: South 24 Parganas | work = (1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 | publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009 | access-date = 7 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | archive-date = 5 October 2016 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱟᱨᱜᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱖,᱘᱑᱖ (᱗.᱑᱒%), ᱯᱟᱴᱴᱟ (ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ) ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱐᱔ (᱑᱐.᱕᱖%), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱔,᱒᱓᱐ (᱔.᱔᱒%), ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱒᱖,᱑᱘᱐ (᱒᱗.᱓᱖%) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱔᱘,᱓᱔᱙ (᱕᱐.᱕᱓%) ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱥᱚᱨ ᱰᱤᱯᱳ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰ ᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱳᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱒᱕,᱑᱙᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱗᱒,᱙᱗᱔ ᱴᱚᱱ ᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱱ, ᱑᱔,᱒᱙᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱕᱑,᱑᱕᱘ ᱴᱚᱱ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱟᱱ, ᱒᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱴᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ, ᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱡᱩᱴ, ᱒᱒᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱖,᱗᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱯᱮᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔,᱘᱔᱕ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞᱤᱜᱽᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓,᱔᱔᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱘᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱒,᱑᱘᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱠ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱑᱑᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱯᱴ ᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ, ᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱯ ᱴᱩᱵᱽ ᱵᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔,᱐᱑᱓ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱲ ᱠᱚ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (i) ᱢᱚᱞᱵᱮᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱠᱣᱟᱨᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱤᱝ (iii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱾<ref name=handicrafts>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 22-23: Industry | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref> ᱴᱟᱠᱟ (ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱾<ref>{{cite web | url = http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/28080/6/06_chapter%201.pdf| title = Child workers in household industry: a study of beedi industry in Murshidabad district of West Bengal | first= Sunirmal| last= Kar| work = Viswa Bharati University thesis, page 5 | publisher = Shodhganga | access-date = 28 August 2017}}</ref>
ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱜᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱙% ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱰᱟᱞ ᱠᱟᱴ ᱮᱪᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱞ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱹᱞ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handicrafts/><ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | title = Egiye Bangla Murshidabad district | work = Handicrafts and Silk Industry | publisher = Murshidabad district administration | access-date = 17 August 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | url-status = dead }}</ref>
===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 3 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 26 November 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ SH 7 ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱖,᱘᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱖,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱕,᱑᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱑᱙,᱘᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 17 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170917124510/http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 901-902, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐,᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱓᱕,᱗᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱷᱤᱞᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱱᱳᱱᱟᱰᱟᱝᱜᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱫᱮᱵᱤᱯᱮᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱵᱷᱭᱩ ᱮᱪᱩ ᱫᱤᱥᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (WHO) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱢᱤ ᱡᱤ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (20 years study )| publisher = SOES| work = Murshidabad| access-date = 4 August 2017| archive-date = 22 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722092741/http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
o6g2000gpnu0o5qmv34ukvu146s2se9
192736
192734
2026-06-10T09:51:08Z
MT731
2184
192736
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Khargram in Murshidabad.svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 378.80
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 27
| population_total = ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_title2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info2 = ᱖᱓.᱕᱖%
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔
| registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-57, [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-58
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidbad.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱫᱤ]], ᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/murshidabad.html |title = Tehsil Map of Murshidabad |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 6 August 2017}}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱣᱟᱨᱟᱠᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ – ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref>
ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ / ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ, ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨᱟ, ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=river>{{cite web | url = http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | title = Types and sources of floods in Murshidabad, West Bengal | work = Swati Mollah | publisher = Indian Journal of Applied Research, February 2013 | access-date = 15 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820073737/http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | archive-date = 20 August 2017 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱘.᱔᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ), ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad, Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱮᱨᱳᱞᱤ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱫᱚᱢᱠᱟᱱᱰᱤ, ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Murshidabad - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 15 August 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱙,᱕᱓᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱓,᱗᱙᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗,᱘᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱙,᱙᱒᱙ (᱒᱑.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱔᱔᱒ (᱐.᱘᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔,᱗᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐,᱓᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱓᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱐᱔% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|url= http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date= 8 June 2016 |work=Census of India 2001 – Mushidabad district |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110928205646/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |archive-date=September 28, 2011 }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱗.᱘᱔% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date=2012-04-12 |work=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927041813/http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |archive-date=September 27, 2007 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Brief Analysis of Inset Tables based on Primary Census Abstract 2011 (Inset Tables 1-35), Table I: Decadal change in population of Tahsils (Sub-district) by Residence, 2001-2011, Page |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
===ᱟᱹᱛᱩ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ): ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ (᱕,᱑᱖᱒), ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ (᱗,᱐᱑᱘), ᱨᱟᱦᱤᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱓᱙᱕), ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐,᱑᱒᱔), ᱟᱥᱚᱞᱯᱩᱨ (᱕,᱐᱑᱐), ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱔᱐᱐), [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (᱑᱑,᱘᱘᱒), ᱥᱟᱦᱟᱯᱩᱨ (᱕,᱔᱐᱙), ᱡᱚᱛᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱙᱘), [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (᱑᱑,᱒᱐᱙) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ (᱔,᱓᱒᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱙,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱓.᱕᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱓,᱗᱙᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱙.᱖᱙%) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱕,᱙᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱒.᱕᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|54.22}}
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|45.53}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.25}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱘,᱒᱐᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱔.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱔᱔᱐ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱔᱕.᱕᱓% ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱘᱖ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱕% ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱔᱗.᱓᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱑.᱓᱕% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱕᱒.᱖᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱔᱘.᱔᱘% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 17.1, Population by religion in the blocks of Murshidabad | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱗᱐᱗,᱕᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱒,᱓᱕᱙,᱐᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱓᱗,᱑᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱐.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱑.᱔᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱓.᱖᱗% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱘.᱓᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱕.᱙᱒% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=censusreligion2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |title = C1 Population by Religious Community | work= West Bengal |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.10, Population by religion in the district of Murshidabad, 1991 and 2001 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bengal-beats-India-in-Muslim-growth-rate/articleshow/48675987.cms |title = Bengal beats India in Muslim growth rate|publisher= The Times of India, 26 August 2015 | access-date = 23 July 2017}}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱔᱖.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱥᱮᱥ ᱕᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱢᱯᱩᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| title = West Bengal Human Development Report 2004| work = Page 80: Table 4.5 Per capita consumption in rural and urban areas by district| publisher = Development and Planning Department, Government of West Bengal| access-date = 20 November 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20120501201321/http://planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| archive-date = 1 May 2012| url-status = dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱖᱘%, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓.᱖᱙%, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱗.᱓᱒% ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Tables 2.7, 17.2, 16.1, 18.1, 18.2, 20.1, 21.2, 4.4, 3.1, 3.3 – arranged as per use | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
===ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱙.᱒᱘%) ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱑.᱗᱔%) ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱕.᱖᱕%) ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱞᱮᱱᱰᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶ) ᱾ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱕.᱓᱖%) ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱕᱔ ᱟᱹᱛᱩ (᱓᱙.᱑᱔%) ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱑᱒.᱓᱒%) ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱖.᱕᱒%) ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 96-97 Table 36: Distribution of villages according to availability of different amenities, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
===ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ<br/>ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ'''
|value1 = 7.12
|label1 = ᱵᱟᱨᱜᱟᱰᱟᱨᱥ
|value2 = 10.56
|label2 = ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
|value3 = 4.42
|label3 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥᱤᱭᱟᱹ
|value4 = 27.36
|label4 = ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ
|value5 = 50.53
|label5= ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}}
᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | title = District Human Development Report: South 24 Parganas | work = (1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 | publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009 | access-date = 7 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | archive-date = 5 October 2016 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱟᱨᱜᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱖,᱘᱑᱖ (᱗.᱑᱒%), ᱯᱟᱴᱴᱟ (ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ) ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱐᱔ (᱑᱐.᱕᱖%), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱔,᱒᱓᱐ (᱔.᱔᱒%), ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱒᱖,᱑᱘᱐ (᱒᱗.᱓᱖%) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱔᱘,᱓᱔᱙ (᱕᱐.᱕᱓%) ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱥᱚᱨ ᱰᱤᱯᱳ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰ ᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱳᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱒᱕,᱑᱙᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱗᱒,᱙᱗᱔ ᱴᱚᱱ ᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱱ, ᱑᱔,᱒᱙᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱕᱑,᱑᱕᱘ ᱴᱚᱱ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱟᱱ, ᱒᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱴᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ, ᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱡᱩᱴ, ᱒᱒᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱖,᱗᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱯᱮᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔,᱘᱔᱕ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞᱤᱜᱽᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓,᱔᱔᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱘᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱒,᱑᱘᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱠ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱑᱑᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱯᱴ ᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ, ᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱯ ᱴᱩᱵᱽ ᱵᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔,᱐᱑᱓ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱲ ᱠᱚ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (i) ᱢᱚᱞᱵᱮᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱠᱣᱟᱨᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱤᱝ (iii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱾<ref name=handicrafts>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 22-23: Industry | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref> ᱴᱟᱠᱟ (ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱾<ref>{{cite web | url = http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/28080/6/06_chapter%201.pdf| title = Child workers in household industry: a study of beedi industry in Murshidabad district of West Bengal | first= Sunirmal| last= Kar| work = Viswa Bharati University thesis, page 5 | publisher = Shodhganga | access-date = 28 August 2017}}</ref>
ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱜᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱙% ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱰᱟᱞ ᱠᱟᱴ ᱮᱪᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱞ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱹᱞ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handicrafts/><ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | title = Egiye Bangla Murshidabad district | work = Handicrafts and Silk Industry | publisher = Murshidabad district administration | access-date = 17 August 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | url-status = dead }}</ref>
===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 3 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 26 November 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ SH 7 ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱖,᱘᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱖,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱕,᱑᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱑᱙,᱘᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 17 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170917124510/http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 901-902, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐,᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱓᱕,᱗᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱷᱤᱞᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱱᱳᱱᱟᱰᱟᱝᱜᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱫᱮᱵᱤᱯᱮᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱵᱷᱭᱩ ᱮᱪᱩ ᱫᱤᱥᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (WHO) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱢᱤ ᱡᱤ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (20 years study )| publisher = SOES| work = Murshidabad| access-date = 4 August 2017| archive-date = 22 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722092741/http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
65cla26u4ubp1qkvokkwtgcz88yvq6e
192738
192736
2026-06-10T09:56:06Z
MT731
2184
192738
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Khargram in Murshidabad.svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 378.80
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 27
| population_total = ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_title2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info2 = ᱖᱓.᱕᱖%
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔
| registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-57, [[:en:List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-58
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|murshidbad.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{coord|24.0362700|N|87.9932710|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱫᱤ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/murshidabad.html |title = Tehsil Map of Murshidabad |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 6 August 2017}}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱣᱟᱨᱟᱠᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ – ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url= http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities | access-date= 24 July 2017 | archive-date= 29 August 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | url-status= dead }}</ref>
ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ / ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ, ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨᱟ, ᱠᱳᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=river>{{cite web | url = http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | title = Types and sources of floods in Murshidabad, West Bengal | work = Swati Mollah | publisher = Indian Journal of Applied Research, February 2013 | access-date = 15 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820073737/http://gangawaterway.in/assets/7-murshidabad.pdf | archive-date = 20 August 2017 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱘.᱔᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ), ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad, Tables 2.1, 2.2 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱮᱨᱳᱞᱤ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ, ᱯᱚᱫᱚᱢᱠᱟᱱᱰᱤ, ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Murshidabad - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 15 August 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱓,᱓᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱙,᱕᱓᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱓,᱗᱙᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗,᱘᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱙,᱙᱒᱙ (᱒᱑.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱔᱔᱒ (᱐.᱘᱙%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔,᱗᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐,᱓᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱓᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖.᱐᱔% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|url= http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date= 8 June 2016 |work=Census of India 2001 – Mushidabad district |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110928205646/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_7.htm |archive-date=September 28, 2011 }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱗.᱘᱔% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|url=http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal. Table 4 |access-date=2012-04-12 |work=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927041813/http://www.wbcensus.gov.in/DataTables/02/Table4_1.htm |archive-date=September 27, 2007 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Brief Analysis of Inset Tables based on Primary Census Abstract 2011 (Inset Tables 1-35), Table I: Decadal change in population of Tahsils (Sub-district) by Residence, 2001-2011, Page |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref>
===ᱟᱹᱛᱩ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ): ᱡᱷᱤᱞᱞᱤ (᱕,᱑᱖᱒), ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ (᱗,᱐᱑᱘), ᱨᱟᱦᱤᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱓᱙᱕), ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐,᱑᱒᱔), ᱟᱥᱚᱞᱯᱩᱨ (᱕,᱐᱑᱐), ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱔᱐᱐), [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (᱑᱑,᱘᱘᱒), ᱥᱟᱦᱟᱯᱩᱨ (᱕,᱔᱐᱙), ᱡᱚᱛᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱙᱘), [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (᱑᱑,᱒᱐᱙) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱤᱥᱚᱨ (᱔,᱓᱒᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱙,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱓.᱕᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱓,᱗᱙᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱙.᱖᱙%) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱕,᱙᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱒.᱕᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title= ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|54.22}}
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|45.53}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.25}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱔᱘,᱒᱐᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱔.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱔᱔᱐ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱔᱕.᱕᱓% ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱘᱖ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱕% ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱔᱗.᱓᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱑.᱓᱕% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱕᱒.᱖᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱔᱘.᱔᱘% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 17.1, Population by religion in the blocks of Murshidabad | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱗᱐᱗,᱕᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱖.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱒,᱓᱕᱙,᱐᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱓᱗,᱑᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱐.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱑.᱔᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱓.᱖᱗% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱘.᱓᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱕.᱙᱒% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=censusreligion2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |title = C1 Population by Religious Community | work= West Bengal |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Table 2.10, Population by religion in the district of Murshidabad, 1991 and 2001 | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bengal-beats-India-in-Muslim-growth-rate/articleshow/48675987.cms |title = Bengal beats India in Muslim growth rate|publisher= The Times of India, 26 August 2015 | access-date = 23 July 2017}}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱔᱖.᱑᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱥᱮᱥ ᱕᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱢᱯᱩᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| title = West Bengal Human Development Report 2004| work = Page 80: Table 4.5 Per capita consumption in rural and urban areas by district| publisher = Development and Planning Department, Government of West Bengal| access-date = 20 November 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20120501201321/http://planningcommission.gov.in/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_wb04.pdf| archive-date = 1 May 2012| url-status = dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐.᱖᱘%, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓.᱖᱙%, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱗.᱓᱒% ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Murshidabad | work = Tables 2.7, 17.2, 16.1, 18.1, 18.2, 20.1, 21.2, 4.4, 3.1, 3.3 – arranged as per use | publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal | access-date = 21 November 2018 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
===ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ===
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱙.᱒᱘%) ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱑.᱗᱔%) ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱙᱕.᱖᱕%) ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱞᱮᱱᱰᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶ) ᱾ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱒᱕.᱓᱖%) ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱕᱔ ᱟᱹᱛᱩ (᱓᱙.᱑᱔%) ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱑᱒.᱓᱒%) ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱖.᱕᱒%) ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 96-97 Table 36: Distribution of villages according to availability of different amenities, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
===ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ<br/>ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ'''
|value1 = 7.12
|label1 = ᱵᱟᱨᱜᱟᱰᱟᱨᱥ
|value2 = 10.56
|label2 = ᱯᱟᱴᱴᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
|value3 = 4.42
|label3 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥᱤᱭᱟᱹ
|value4 = 27.36
|label4 = ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ
|value5 = 50.53
|label5= ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}}
᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | title = District Human Development Report: South 24 Parganas | work = (1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 | publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009 | access-date = 7 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm | archive-date = 5 October 2016 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱟᱨᱜᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱖,᱘᱑᱖ (᱗.᱑᱒%), ᱯᱟᱴᱴᱟ (ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ) ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱐᱔ (᱑᱐.᱕᱖%), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱔,᱒᱓᱐ (᱔.᱔᱒%), ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ (᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱒᱖,᱑᱘᱐ (᱒᱗.᱓᱖%) ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱔᱘,᱓᱔᱙ (᱕᱐.᱕᱓%) ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱥᱚᱨ ᱰᱤᱯᱳ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰ ᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱳᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱒᱕,᱑᱙᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱗᱒,᱙᱗᱔ ᱴᱚᱱ ᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱱ, ᱑᱔,᱒᱙᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱕᱑,᱑᱕᱘ ᱴᱚᱱ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱟᱱ, ᱒᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱴᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ, ᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱡᱩᱴ, ᱒᱒᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱖,᱗᱔᱑ ᱴᱚᱱ ᱯᱮᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱔,᱘᱔᱕ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞᱤᱜᱽᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓,᱔᱔᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱘᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱒,᱑᱘᱗ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱮᱱᱠ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ, ᱑᱑᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱯᱴ ᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱛᱮ, ᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱯ ᱴᱩᱵᱽ ᱵᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔,᱐᱑᱓ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱼᱡᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱲ ᱠᱚ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (i) ᱢᱚᱞᱵᱮᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱠᱣᱟᱨᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱤᱝ (iii) ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱾<ref name=handicrafts>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 22-23: Industry | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref> ᱴᱟᱠᱟ (ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ, ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱾<ref>{{cite web | url = http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/28080/6/06_chapter%201.pdf| title = Child workers in household industry: a study of beedi industry in Murshidabad district of West Bengal | first= Sunirmal| last= Kar| work = Viswa Bharati University thesis, page 5 | publisher = Shodhganga | access-date = 28 August 2017}}</ref>
ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱜᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱙% ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱰᱟᱞ ᱠᱟᱴ ᱮᱪᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱞ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱹᱞ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱝᱜᱤᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handicrafts/><ref>{{cite web | url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | title = Egiye Bangla Murshidabad district | work = Handicrafts and Silk Industry | publisher = Murshidabad district administration | access-date = 17 August 2017 | archive-date = 29 August 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170829154116/http://murshidabad.gov.in/About.aspx#4 | url-status = dead }}</ref>
===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ===
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 3 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 26 November 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ SH 7 ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱖,᱘᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱖,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱕,᱑᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱑᱙,᱘᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 17 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170917124510/http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf | title = District Census Handbook, Murshidabad, 2011, Series 20, Part XII A | work = Pages 901-902, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 August 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐,᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱓᱕,᱗᱘᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱷᱤᱞᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱱᱳᱱᱟᱰᱟᱝᱜᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱫᱮᱵᱤᱯᱮᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱤ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 19 September 2017 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱵᱷᱭᱩ ᱮᱪᱩ ᱫᱤᱥᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱢᱤᱜᱤᱜ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (WHO) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱥᱮᱱᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱗᱕ ᱢᱤ ᱡᱤ/ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| title = Groundwater Arsenic contamination in West Bengal-India (20 years study )| publisher = SOES| work = Murshidabad| access-date = 4 August 2017| archive-date = 22 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722092741/http://www.soesju.org/arsenic/wb1.htm| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
9kwdtljjnbn7oa09gu6cf853lq06isx
ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ
0
36201
192741
2026-06-10T10:53:34Z
MT731
2184
"{{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱜᱚᱨ | other_name = | pushpin_map = India West Bengal # India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_caption = | coordinates = {{coord|24|05|30|N|87|59|17|E|display=inline,t..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
192741
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| other_name =
| pushpin_map = India West Bengal # India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_caption =
| coordinates = {{coord|24|05|30|N|87|59|17|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| subdivision_name2 = ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ
| elevation_m =18
| population_total = ᱑᱑,᱘᱘᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱱᱚᱜᱚᱨ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔-xxx
| website = {{URL|murshidabad.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱱᱫᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= ᱱᱚᱜᱚᱨ (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ {{coord|24.08980|N|87.99023|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities| access-date = 24 July 2017}}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | publisher= Murshidabad district authorities| access-date = 12 September 2017}}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱘᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖,᱑᱙᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱖᱘᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱔᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗,᱐᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱘.᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
[[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page). |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 27 August 2017}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ (ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦᱤ ᱨᱳᱰ) ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑᱖ ᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ===
* ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱲᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱨᱛᱟᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ''ᱰᱮᱴᱟ ᱯᱤᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=July 2023}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
90161jtrfq6f5tjy2uszivp3he01tku