ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.8
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ
0
4417
193126
182783
2026-06-25T11:56:05Z
MT731
2184
193126
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ
| other_name = ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| official_name = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ
| native_name =
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = TATA STEEL011.jpg
| photo2a = J.R.D. Tata Stadium.jpg
| photo2b = TCE BUILDING.jpg
| photo3a = Bat Island11.jpg
| photo3b = Kadma Sonari Link Road.jpg
| photo4a = Sakchi Golchakkar.jpg
| spacing = 2
| position = center
| color_border = white
| color = black
| size = 266
| foot_montage = Clockwise from top: [[Sakchi]] Golchakkar(Roundabout), [[Tata Consulting Engineers|TCE]] Building, 1 km Walker's Path ([[Sonari]]-[[Kadma]] Link Road), View of [[Tata Steel]] Plant from JRD Tata Sports Complex, Bat Island in Jayanti Sarovar, [[JRD Tata Sports Complex]]
}}
| image_alt =
| image_caption =
| nickname = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱛᱥᱵᱟᱜᱷ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| pushpin_map = India Jharkhand
| pushpin_map_caption = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22|47|N|86|12|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱩᱯᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| subdivision_type4 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| subdivision_name3 = ᱥᱨᱤ ᱟᱱᱩᱯ ᱵᱤᱨᱛᱷᱟᱨᱮ (IPS)
| subdivision_name4 = ᱥᱨᱤ ᱟᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ (IAS)
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 1919
| founder = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]]
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://inextlive.jagran.com/greater-jamshedpur-plan-89480 |title=Jamshedpur city total area}}</ref>
| area_total_km2 = 224
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 159
| population_total = 1,337,131
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=380221|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=21 May 2016}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_urban =
| population_metro = 631364
| population_rank =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱑᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱓᱑xxx
| area_code = +᱙᱑-᱖᱕᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = JH-05
| unemployment_rate =
| blank1_name_sec2 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=26 December 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 |df= }}</ref>
| blank1_info_sec2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| website = {{URL|www.jamshedpur.nic.in}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank2_info_sec1 = ᱘᱕.᱙᱔%
| blank2_name_sec2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank2_info_sec2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]], [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱲᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]],<ref>{{Cite web |url=http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |title=Archive copy |access-date=2019-07-15 |archive-date=2014-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106033703/http://www.bihardays.com/jharkhands-11-second-languages-will-create-new-jobs-enrich-national-culture/ |url-status=dead }}</ref>
}}
'''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=100 years of Jamshedpur 2 history heritage |url=https://www.tata.com/newsroom/100-years-jamshedpur-2-history-heritage}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[
https://www.thehindu.com/sci-tech/health/indore-jamshedpur-lead-swachh-2020-table/article30446172.ece]</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ<ref>{{Cite web|url=https://swachhsurvekshan2019.org/Rankings/Morethan1Lakh|title=Swachh Survekshan2019|website=swachhsurvekshan2019.org|access-date=2019-11-17|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831082122/https://swachhsurvekshan2019.org/Rankings/Morethan1Lakh|url-status=dead}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/jamshedpur-ranked-7th-clean-city-in-country/618115/|title=Jamshedpur ranked 7th clean city in country|date=2010-05-13|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-11-17}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ (Picturesque Dalma Hills) ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱛᱷᱤᱥᱤᱜᱟᱨ, ᱑ ᱵᱤᱥᱠᱟᱩᱸᱴ ᱪᱮᱢᱥᱯᱷᱚᱨᱰ|ᱞᱳᱨᱰ ᱪᱮᱢᱥᱯᱷᱚᱨᱰ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱥᱟᱠᱪᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ (Founder) [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]],ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ <ref>{{cite web | title=Tata Steel: Tata Steel to host 179th founder's day celebration | website=The Times of India | date=2018-02-27 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jamshedpur/tata-steel-to-host-179th-founders-day-celebration/articleshow/63094371.cms | access-date=2025-11-23}}</ref>,
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:City of Jamshedpur.jpg|left|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[File:African lions in Tata Steel Zoological Park.jpg|150px|thumb|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] [[ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱤ ᱛᱟᱨᱩᱵ]]]]
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱓᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.iloveindia.com/travel/jamshedpur/index.html |title=Jamshedpur India – Jamshedpur Jharkhand, Jamshedpur City, Jamshedpur Guide, Jamshedpur Location |publisher=Iloveindia.com |accessdate=13 July 2012 |archive-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624143827/http://www.iloveindia.com/travel/jamshedpur/index.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱑᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://weather.gladstonefamily.net/site/42799 |title=Site Information for 42799 in Jamshedpur, BR, India |location=22.816667;86.183333 |publisher=Weather.gladstonefamily.net |date=21 June 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱒᱒᱔ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="jnnurm.nic.in">[http://www.jnnurm.nic.in/nurmudweb/cdp_apprep_pdf/CDP_Appraisals_CEPT/Jamshedpur_CEPT.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409220014/http://www.jnnurm.nic.in/nurmudweb/cdp_apprep_pdf/CDP_Appraisals_CEPT/Jamshedpur_CEPT.pdf|date=9 April 2009}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱩᱥᱩᱞ ᱩᱜᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱡᱟᱫᱩᱜᱚᱲᱟᱼᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=kanika das |url=http://maps.google.co.in/maps/place?cid=12560384819293576370&q=Jadugoda+-Mosabani+Range&gl=in&cd=1&cad=src:ppiwlink,view:smartmaps&ei=CRlITr2HGYKkmQWJ3_HEBw&sig2=e7PNqL2mrLOsjcDvKY0zDg&dtab=2 |title=Jadugoda -Mosabani Range |publisher=Maps.google.co.in |date=1 January 1970 |accessdate=13 July 2012}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱷᱚᱴᱟ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱮᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱮ (sedimentary), ᱢᱮᱴᱟᱢᱚᱨᱯᱷᱤᱠ (metamorphic) ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱬ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱢᱩᱱᱦᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱦ ᱟᱨ Ground water ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱷᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱛᱟᱹᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱢᱱᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.aiadaonline.com/profile.php |title=Profile of Adityapur Industrial Area & AIADA |publisher=Aiadaonline.com |accessdate=13 July 2012 |archive-date=30 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330183418/http://www.aiadaonline.com/profile.php |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱰᱤᱥᱤᱡᱩᱣᱟᱥ) deciduous ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱓% ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ (estimated) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/jamshedpur/geography/ |title=Jamshedpur Geography |publisher=Mapsofindia.com |accessdate=13 July 2012}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{wide image|Jsrmetro1.jpg|500px|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱙,᱖᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="2011 table 2">{{cite web |title=Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=Census of India 2011 |accessdate=9 September 2019}}</ref> ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱓᱗,᱑᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2011 table 3">{{cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=Census of India 2011 |accessdate=9 September 2019}}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱴᱚᱨᱢᱤᱞᱳᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/1.%20Data%20Highlight.pdf</ref> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒.᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗.᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱙.᱔᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱑.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="censusindia.gov.in">http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf</ref>
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
[[File:Jubilee Park, Jamshedpur.jpg|thumb|ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:Tatanagar Junction.jpg|thumb|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]
ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱼ᱑ ᱛᱷᱚᱠ (A-1 category) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱰᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ]], ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ, ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:Mango Bus Stand (Jamshedpur Bus Terminals).jpg|thumb|ᱢᱟᱱᱜᱚ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ)]]
[[File:Expressway in Adityapur, Jamshedpur.jpg|thumb|ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ]]
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :
* ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ (NH-33) ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ (NH 32) ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ (NH-2), ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ (NH-33) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ (NH-6) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ (NH-32) ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱴᱟᱴᱟᱼᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱢᱟᱨᱤᱱ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱽ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞ ᱵᱽᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱫᱽᱢᱟ, ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱜᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ===
ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱮᱠᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱟᱜ ᱪᱟᱨᱴᱨᱰ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
{{Wikivoyage|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ}}
* [http://jamshedpur.nic.in/ East Singhbhum District Administration website]
* [https://web.archive.org/web/20050306170527/http://www.tatasteel.com/corporatesustainability/jsr_glance.asp TataSteel.com: Fact File on Jamshedpur (Tata City)]
* [http://www.galli.in/2012/09/welcome-to-tata-city-thomas-vanden-driessche.html Galli Magazine: Photo essay on Jamshedpur (Tatanagar / Tata City)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107174419/https://www.galli.in/2012/09/welcome-to-tata-city-thomas-vanden-driessche.html |date=2020-01-07 }}
* [http://www.wikimapia.org/#y=22797547&x=86202850&z=13&l=0&m=s Wikimapia.org: Satellite images of Jamshedpur]
{{Geographic location
|Centre = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ
|North = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|East = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
|South = ''[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]''
|West = [[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]<br />[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]]
}}
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ| ]]
[[Category:1910s establishments in British India]]
[[Category:1919 establishments in India]]<!--year it was named Jamshedpur-->
[[Category:All articles containing potentially dated statements]]
[[Category:Articles containing potentially dated statements from 2011]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]<!--most populous, center of-->
[[Category:Company towns in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
[[Category:Planned cities in India]]
[[Category:Populated places established in 1919]]<!--year it was named Jamshedpur-->
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[Category:Wikipedia pages needing cleanup from August 2012]]
8z5rsdp2422pjx150v0dm2lxsg9m180
ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
21080
193129
170798
2026-06-25T11:57:20Z
MT731
2184
193129
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]]<br/>{{font color|blue|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}<br/>{{font color|blue|Tatanagar Junction}}
| style =
| type =
| image = [[File:New Tatanagar Railway station.jpg|275px|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| address = ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ,<br/>[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]-᱘᱓᱑᱐᱐᱒, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| coordinates = {{coord|22|46|07|N|86|12|06|E|display=inline}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱱ]]
| line = [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]],<br/>[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]],<br/>[[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱜᱚᱨᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱱᱤ–ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platform = ᱖
| tracks = ᱘
| other =
| structure = Standard on ground
| depth =
| levels =
| parking = ᱦᱚᱭ
| bicycle =
| ADA = {{access icon|20px}} Available
| code = {{ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱠᱳᱰ
| code = TATA
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱱ]]
|division = {{rwd|ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ}}
}}
| status = Functioning
| opened = ᱑᱙᱑᱐
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱕᱗
| former =
| mpassengers =
| passengers = 1,00,000 ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/redevelopment_view_details_r.jsp?ID1=Tatanagar |title=Station Re-development Data – Tata Nagar(TATA) |publisher=Central Railway Zone – Indian Railways |access-date=1 February 2016}}</ref>
| pass_system =
| pass_year =
| pass_percent =
| services =
| map_type = India Jharkhand#India
| map_dot_label = '''ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ'''
}}
'''ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ '''TATA''', ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑᱐᱐ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱪᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱢᱚᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱴᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱒᱕ ᱠᱤᱹᱵᱤᱹ ᱮᱥᱤᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱱᱼᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ (᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱮᱵᱟ ==
ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]]–[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ
ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="pt">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1091229/jsp/jharkhand/story_11917028.jsp|title=Bridge to ease station rush|date=2009-12-29|access-date=22 May 2010|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Kolkata}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ (ᱣᱟᱥᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2022}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://indiarailinfo.com/station/map/168 ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ]
{{Wikivoyage-inline|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ}}
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ A1 ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
7vs8ziv0wjm5kylgtorbsnz1qn8d66v
ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
25667
193127
136298
2026-06-25T11:56:36Z
MT731
2184
193127
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| image = Jamshedpur Airport.jpg
| image-width =
| caption =
| IATA = IXW
| ICAO = VEJS
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_relief =
| pushpin_label = '''IXW'''
| pushpin_map_caption = ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ
| owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
| operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ
| city-served = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| location = ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| opened = ᱑᱙᱔᱐
| elevation-f = 478
| elevation-m = 146
| coordinates = {{Coord|22|48|49|N|086|10|5|E|type:airport|display=inline,title}}
| website = [https://www.aai.aero/en/airports/jamshedpur Sonari Airport]
| metric-elev = Y
| metric-rwy = Y
| r1-number = 08/26
| r1-length-f = 3,380
| r1-length-m = 1,030
| r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]]
| stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓
| stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
| stat1-data = 4,403 {{increase}}
| stat2-header = Aircraft movements
| stat2-data = 2,009 {{increase}}
| stat3-header = Cargo tonnage
| stat3-data = —
| footnotes = Source: [[Airports Authority of India|AAI]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=24 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=24 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=24 April 2023}}</ref>
}}
'''ᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: IXW, ICAO: VEJS),<ref>{{cite web|url=http://www.ch-aviation.com/portal/airports/IXW|title=Jamshedpur on ch-aviation|website=ch-aviation|access-date=25 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airports/jamshedpur-sonari-airport-ixw|title=Jamshedpur Sonari Airport Profile | CAPA|website=centreforaviation.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒.᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 January 2023 |title=Flight links Jamshedpur with Kolkata, Bhubaneswar |url=https://www.msn.com/en-in/news/other/flight-links-jamshedpur-with-kolkata-bhubaneswar/ar-AA16WiN1 |access-date=2023-01-31 |website=Press Trust of India |language=en-IN}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱤᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱟᱨ. ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱟᱨ. ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱤᱥᱟᱥᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱠᱤᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱳᱰ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱝᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱤᱟᱨ-᱔᱒ ᱟᱨ ᱮᱴᱤᱟᱨ-᱗᱒ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/udan-for-steel-city/cid/1496902|title=UDAN for steel city|website=Telegraphindia.com|access-date=25 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/next-round-of-bidding-under-udan-scheme-likely-in-three-months-says-jayant-sinha/article9688352.ece|title=Next round of bidding under UDAN scheme likely in three months, says Jayant Sinha|website=Thehindubusinessline.com|date=9 May 2017 |access-date=25 December 2018}}</ref> ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱢ-ᱠᱳᱥᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱣᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 January 2023 |title=Flight links Jamshedpur with Kolkata, Bhubaneswar |url=https://www.msn.com/en-in/news/other/flight-links-jamshedpur-with-kolkata-bhubaneswar/ar-AA16WiN1 |access-date=2023-01-31 |website=Press Trust of India |language=en-IN}}</ref>
==ᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-01-21 |title=Jamshedpur to Get Its Domestic Airport Soon at Dhalbhumgarh - |url=https://www.infrabuddy.com/jamshedpur-get-domestic-airport-soon-dhalbhumgarh/ |access-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121232701/https://www.infrabuddy.com/jamshedpur-get-domestic-airport-soon-dhalbhumgarh/ |archive-date=21 January 2019 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Government of India |first=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=31 July 2019 |title=Name of Project for which Forest Land is required : Development of Dhalbhumgarh Airport |url=https://forestsclearance.nic.in/timeline.aspx?pid=FP/JH/Others/41404/2019 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Government of India |first=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=31 July 2019 |title=State Serial No. of proposal : JH-055/2019 |url=https://forestsclearance.nic.in/PartIIReport_A.aspx?pid=FP/JH/Others/41404/2019 }}</ref>
==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
o5ejv2zyu95zqo2wd5k250v8uw6vtok
ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ
0
27450
193120
160475
2026-06-25T11:48:44Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
160475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ
| logo = Tata logo.svg
| logo_size = 150px
| image =
| image_size = 250px
| image_caption =
| type = ᱠᱚᱢᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱩᱴ
| foundation = ᱑᱘᱖᱘
| founder = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]]
| location = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱚᱲᱟᱜ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ
| key_people = {{ubl|[[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱩᱥ)}}<ref>{{cite news |title=Tata Sons confers title of Chairman Emeritus on Ratan Tata, Cyrus Mistry to be Chairman from December 28 |url=https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on-ratan-tata-cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |access-date=27 May 2022 |work=[[The Economic Times]] |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527092314/https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on--cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |url-status=live |date=19 December 2012 }}</ref>|[[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)}}<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | title=Supreme Court stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Tata Sons Executive Chairman | publisher=ET News | date=11 January 2020 | access-date=14 January 2020 | archive-date=16 March 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | url-status=live }}</ref>}}
ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱢᱟᱨ {{small|((ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ))}}
| industry = [[ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ]]
| products = {{hlist
| [[ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ]]
| [[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ]]
| [[ᱦᱟᱛᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ]]
| [[ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ|FMCG]]
| [[ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱥ]]
| [[ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ]]
| [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]]
| [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]]
| [[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]]
| [[ᱪᱟ]]
}}
| services = {{hlist
| [[ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]]
| [[ᱮᱭᱨᱚᱥᱯᱮᱥ]]
| [[ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ]]
| [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ]]
| [[ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| [[ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ]]
| [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]
| [[ᱨᱤᱴᱮᱞ]]
| [[ᱤ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ]]
| [[ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱤᱥᱴᱮᱴ]]
| [[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]]
}}
| revenue = {{gain}} {{INRConvert|1200000|c}}<ref name="Tata Financials">{{cite web |url=https://www.tata.com/investors |title=Investors |work=Tata Group |access-date=25 August 2023 }}</ref>
| revenue_year = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| num_employees = 1,028,000<ref name="Tata Financials"/> (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓)
| parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]]
| subsid = ᱓᱖<br>''([[List of entities associated with Tata Group|See full list]])''
| homepage = {{Official URL}}
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |access-date=2022-04-04 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=7 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=Tata Group |url=https://www.titancompany.in/tata-group |access-date=2022-04-04 |website=Titan Corporate |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124181146/https://www.titancompany.in/tata-group |url-status=live }}</ref> ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215234150/https://www.tata.com/investors/companies |archive-date=2023-02-15 |access-date=2023-01-08 |website=www.tata.com |language=en}}</ref>
᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱓᱑.᱖ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱓᱘᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/stockdata |title=Tata Group Stock Data |work=Tata Group |access-date=2024-03-08 }}</ref> ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]], ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]], ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]], [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱥ, ᱴᱨᱮᱱᱴ, ᱠᱨᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱜᱽᱵᱟᱥᱠᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |access-date=2022-04-04 |website=www.tata.com |language=en |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528204653/https://www.tata.com/investors/companies |url-status=live }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===᱑᱘᱓᱙–᱑᱙᱐᱔===
[[File:IISc Bangalore.jpg|left|thumb|[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]]
<!-- As published in the Journal of the Royal Society of Arts dated Aug. 27, 1948. The House of Tata - Sixty Years Industrial Development in India by Sir Frederick James, O.B.E. --> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱱᱩᱥᱨᱚᱣᱟᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴᱮᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱦᱚᱨᱚᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
[[File:Taj Mahal Hotel, Mumbai.jpg|left|thumb|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱴᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱣᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱯᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱮᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱸᱰ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮ, ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱵᱤᱥᱤᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾" ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮ ᱒᱑,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline">{{Cite web|url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|title=Our Timeline: The Complete Story | Tata group|website=www.tata.com|access-date=20 October 2021|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020043116/https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱸᱪᱯᱳᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱨᱟ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ-ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱮᱠᱴᱨᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱘===
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline"/> ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱴᱤᱥᱠᱳ) ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑===
[[File:J.R.D. Tata (1955).jpg|thumb|[[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱥᱤᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕᱐᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞᱤᱝ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱮᱠᱥ, ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ, ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱚᱠᱪᱟᱨ, ᱪᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-03-20|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ,<ref>{{cite web | url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline | title=Our Timeline: The Complete Story | Tata group }}</ref> ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱰᱮᱢᱞᱟᱨ-ᱵᱮᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ===
[[File:The Chairman of Tata Trusts, Shri Ratan Tata addressing at the launch of the “Zila Swachh Bharat Preraks”, one in each district, across the country, in New Delhi.jpg|thumb|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]], ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾]]
᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Here's a brief history of the Tata Group's six chairmen|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|access-date=2020-07-31|website=www.businesstoday.in|date=25 October 2016 |archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027054114/https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=One more push|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|access-date=2020-07-31|issn=0013-0613|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831091728/https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱴᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱩᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱟᱱᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World's cheapest car debuts in India |url=https://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |access-date=2022-04-04 |website=HISTORY |language=en |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319093344/http://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱴᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱚᱨ ᱥᱴᱮᱠ ᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱤ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱵᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Shinde|first=Shivani|date=2021-12-27|title=Chandrasekaran lists 4 themes for Tata group, warns of Covid impact|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|access-date=2021-12-28|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228211511/https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|url-status=live}}</ref>
ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (CCI) ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation |title=Bewoor, Sir Gurunath Venkatesh, (died 29 Nov. 1950), ICS (retired); Director, Tata Industries Ltd, Bombay; Director-in-charge Air-India and Air-India International |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |access-date=2022-06-17 |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706105619/https://www.ukwhoswho.com/view/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-222593 |url-status=live }}</ref>
==ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱘᱖᱘–᱑᱙᱐᱔)
* [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱒)
* ᱥᱟᱨ [[ᱱᱳᱣᱨᱳᱡᱤ ᱥᱚᱠᱞᱟᱛᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱓᱒–᱑᱙᱓᱘)
* [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑)
* [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱙᱑–᱒᱐᱑᱒)
* [[ᱥᱟᱭᱨᱟᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱒–᱒᱐᱑᱖)
* [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱑᱗)
* [[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|title=Supreme Court Stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Chairman|date=11 January 2020|newspaper=The Economic Times|access-date=14 January 2020|archive-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|url-status=live|last1=Rautray |first1=Samanwaya }}</ref>
==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ==
[[File:Tata Steel at Night.jpg|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱯᱞᱟᱸᱴ]]
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,<ref name="The rainbow effect">{{cite news |url=http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |title=The rainbow effect |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=8 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508084156/http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |url-status=live }}</ref><ref name="synergos.org">{{cite news |url=http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |title=India's Tata Group: Empowering marginalized communities |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514110353/http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="carnegiemedals.org">{{cite news |url=http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |title=U.S. and Indian philanthropists recognized for conviction, courage and sustained efforts |date=4 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080926022720/http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |archive-date=26 September 2008 |df=dmy-all}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰᱮᱢᱮᱸᱴᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]]
* [[ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]] (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ
* ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱠᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ
* [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ]]
* ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{cite web|url=http://tatacenter.mit.edu/|title=MIT Tata Center: MIT Tata Center|website=tatacenter.mit.edu|access-date=6 September 2015|archive-date=6 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906000243/http://tatacenter.mit.edu/|url-status=live}}</ref>
* ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{Cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|title=Tata Centre for Technology & Design at IIT Bombay|access-date=6 September 2015|archive-date=13 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160613193456/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|url-status=live}}</ref>
* ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ.]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
* ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://tata.com/ourcommitment/articlesinside/mDZESzKS!$!54=/TLYVr3YPkMU=|title=Tata Medical Center|access-date=15 August 2015}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]]
* ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
* ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=$50 million endowment from Tata trust bolsters Cornell ties to India, and to eminent alumnus|url=http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|work=Cornell|location=USA|date=17 October 2008|access-date=11 June 2018|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062603/http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ, ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒.᱒᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Singh|first=D. K.|date=2018-04-09|title=Tata Trusts accused of favouring Harvard over 'under-privileged' Indian universities|url=https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|access-date=2020-07-31|website=ThePrint|language=en-US|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230173813/https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |title=Tatas gift Rs220 crore to Harvard Business School – Mumbai – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=16 October 2010 |access-date=2 February 2011 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511192040/http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [https://tigs.ucsd.edu/ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ (TIGS)] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ TIGS ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tata Hall|url=https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|access-date=2020-10-01|website=blink.ucsd.edu|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926143652/https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-09-11|title=UC San Diego names new science center after Indian philanthropists|url=https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|access-date=2020-10-01|website=San Diego Union-Tribune|language=en-US|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613115324/https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tata Institute for Genetics and Society Advances with Building Naming, Inaugural Chair Holders|url=https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|access-date=2020-10-01|website=ucsdnews.ucsd.edu|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915014805/https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ) ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S.|publisher=Carnegie Mellon University|access-date=13 March 2020|archive-date=30 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-11-13|title=Why Indian Super League got the Tata Group to review its football investment|url=https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|access-date=2020-07-31|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=27 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927163427/https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ.ᱮᱢ. ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Pathak|first=Kalpana|date=2020-03-28|title=Tata Group commits ₹1,500 crore to fight Covid-19|url=https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|access-date=2020-07-02|website=Livemint|language=en|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702213409/https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|url-status=live}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://www.tata.com/}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ]]
4y0gojvbz7934lhv9p95x8nxn1ryeaw
193122
193120
2026-06-25T11:50:50Z
MT731
2184
193122
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ
| logo = Tata logo.svg
| logo_size = 150px
| image =
| image_size = 250px
| image_caption =
| type = ᱠᱚᱢᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱩᱴ
| foundation = ᱑᱘᱖᱘
| founder = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]]
| location = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱚᱲᱟᱜ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ
| key_people = {{ubl|[[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱩᱥ)}}<ref>{{cite news |title=Tata Sons confers title of Chairman Emeritus on Ratan Tata, Cyrus Mistry to be Chairman from December 28 |url=https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on-ratan-tata-cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |access-date=27 May 2022 |work=[[The Economic Times]] |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527092314/https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on--cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |url-status=live |date=19 December 2012 }}</ref>|[[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)}}<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | title=Supreme Court stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Tata Sons Executive Chairman | publisher=ET News | date=11 January 2020 | access-date=14 January 2020 | archive-date=16 March 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | url-status=live }}</ref>}}
ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱢᱟᱨ {{small|((ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ))}}
| industry = [[ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ]]
| products = {{hlist
| [[ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ]]
| [[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ]]
| [[ᱦᱟᱛᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ]]
| [[ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ|FMCG]]
| [[ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱥ]]
| [[ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ]]
| [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]]
| [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]]
| [[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]]
| [[ᱪᱟ]]
}}
| services = {{hlist
| [[ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]]
| [[ᱮᱭᱨᱚᱥᱯᱮᱥ]]
| [[ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ]]
| [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ]]
| [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ]]
| [[ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]]
| [[ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ]]
| [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]
| [[ᱨᱤᱴᱮᱞ]]
| [[ᱤ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ]]
| [[ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱤᱥᱴᱮᱴ]]
| [[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]]
}}
| revenue = {{gain}} {{INRConvert|1200000|c}}<ref name="Tata Financials">{{cite web |url=https://www.tata.com/investors |title=Investors |work=Tata Group |access-date=25 August 2023 }}</ref>
| revenue_year = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| num_employees = 1,028,000<ref name="Tata Financials"/> (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓)
| parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]]
| subsid = ᱓᱖<br>''([[List of entities associated with Tata Group|See full list]])''
| homepage = {{Official URL}}
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |access-date=2022-04-04 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=7 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=Tata Group |url=https://www.titancompany.in/tata-group |access-date=2022-04-04 |website=Titan Corporate |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124181146/https://www.titancompany.in/tata-group |url-status=live }}</ref> ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215234150/https://www.tata.com/investors/companies |archive-date=2023-02-15 |access-date=2023-01-08 |website=www.tata.com |language=en}}</ref>
᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱓᱑.᱖ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱓᱘᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/stockdata |title=Tata Group Stock Data |work=Tata Group |access-date=2024-03-08 }}</ref> ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]], ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]], ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]], [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱥ, ᱴᱨᱮᱱᱴ, ᱠᱨᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱜᱽᱵᱟᱥᱠᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |access-date=2022-04-04 |website=www.tata.com |language=en |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528204653/https://www.tata.com/investors/companies |url-status=live }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===᱑᱘᱓᱙–᱑᱙᱐᱔===
[[File:IISc Bangalore.jpg|left|thumb|[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]]
<!-- As published in the Journal of the Royal Society of Arts dated Aug. 27, 1948. The House of Tata - Sixty Years Industrial Development in India by Sir Frederick James, O.B.E. --> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱱᱩᱥᱨᱚᱣᱟᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴᱮᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱦᱚᱨᱚᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
[[File:Taj Mahal Hotel, Mumbai.jpg|left|thumb|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱴᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱣᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱯᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱮᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱸᱰ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮ, ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱵᱤᱥᱤᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾" ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮ ᱒᱑,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline">{{Cite web|url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|title=Our Timeline: The Complete Story | Tata group|website=www.tata.com|access-date=20 October 2021|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020043116/https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱸᱪᱯᱳᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱨᱟ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ-ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱮᱠᱴᱨᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱘===
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline"/> ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱴᱤᱥᱠᱳ) ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑===
[[File:J.R.D. Tata (1955).jpg|thumb|[[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱥᱤᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕᱐᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞᱤᱝ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱮᱠᱥ, ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ, ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱚᱠᱪᱟᱨ, ᱪᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-03-20|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ,<ref>{{cite web | url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline | title=Our Timeline: The Complete Story | Tata group }}</ref> ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱰᱮᱢᱞᱟᱨ-ᱵᱮᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ===
[[File:The Chairman of Tata Trusts, Shri Ratan Tata addressing at the launch of the “Zila Swachh Bharat Preraks”, one in each district, across the country, in New Delhi.jpg|thumb|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]], ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾]]
᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Here's a brief history of the Tata Group's six chairmen|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|access-date=2020-07-31|website=www.businesstoday.in|date=25 October 2016 |archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027054114/https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=One more push|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|access-date=2020-07-31|issn=0013-0613|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831091728/https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱴᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱩᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱟᱱᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World's cheapest car debuts in India |url=https://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |access-date=2022-04-04 |website=HISTORY |language=en |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319093344/http://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱴᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱚᱨ ᱥᱴᱮᱠ ᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱤ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱵᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Shinde|first=Shivani|date=2021-12-27|title=Chandrasekaran lists 4 themes for Tata group, warns of Covid impact|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|access-date=2021-12-28|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228211511/https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|url-status=live}}</ref>
ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (CCI) ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation |title=Bewoor, Sir Gurunath Venkatesh, (died 29 Nov. 1950), ICS (retired); Director, Tata Industries Ltd, Bombay; Director-in-charge Air-India and Air-India International |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |access-date=2022-06-17 |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706105619/https://www.ukwhoswho.com/view/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-222593 |url-status=live }}</ref>
==ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱘᱖᱘–᱑᱙᱐᱔)
* [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱒)
* ᱥᱟᱨ [[ᱱᱳᱣᱨᱳᱡᱤ ᱥᱚᱠᱞᱟᱛᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱓᱒–᱑᱙᱓᱘)
* [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑)
* [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱙᱑–᱒᱐᱑᱒)
* [[ᱥᱟᱭᱨᱟᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱒–᱒᱐᱑᱖)
* [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱑᱗)
* [[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|title=Supreme Court Stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Chairman|date=11 January 2020|newspaper=The Economic Times|access-date=14 January 2020|archive-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|url-status=live|last1=Rautray |first1=Samanwaya }}</ref>
==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ==
[[File:Tata Steel at Night.jpg|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱯᱞᱟᱸᱴ]]
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,<ref name="The rainbow effect">{{cite news |url=http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |title=The rainbow effect |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=8 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508084156/http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |url-status=live }}</ref><ref name="synergos.org">{{cite news |url=http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |title=India's Tata Group: Empowering marginalized communities |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514110353/http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="carnegiemedals.org">{{cite news |url=http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |title=U.S. and Indian philanthropists recognized for conviction, courage and sustained efforts |date=4 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080926022720/http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |archive-date=26 September 2008 |df=dmy-all}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰᱮᱢᱮᱸᱴᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]]
* [[ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]] (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ
* ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱠᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ
* [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ]]
* ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{cite web|url=http://tatacenter.mit.edu/|title=MIT Tata Center: MIT Tata Center|website=tatacenter.mit.edu|access-date=6 September 2015|archive-date=6 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906000243/http://tatacenter.mit.edu/|url-status=live}}</ref>
* ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{Cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|title=Tata Centre for Technology & Design at IIT Bombay|access-date=6 September 2015|archive-date=13 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160613193456/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|url-status=live}}</ref>
* ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ.]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]]
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
* ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://tata.com/ourcommitment/articlesinside/mDZESzKS!$!54=/TLYVr3YPkMU=|title=Tata Medical Center|access-date=15 August 2015}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]]
* ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
* ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=$50 million endowment from Tata trust bolsters Cornell ties to India, and to eminent alumnus|url=http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|work=Cornell|location=USA|date=17 October 2008|access-date=11 June 2018|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062603/http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ, ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒.᱒᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Singh|first=D. K.|date=2018-04-09|title=Tata Trusts accused of favouring Harvard over 'under-privileged' Indian universities|url=https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|access-date=2020-07-31|website=ThePrint|language=en-US|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230173813/https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |title=Tatas gift Rs220 crore to Harvard Business School – Mumbai – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=16 October 2010 |access-date=2 February 2011 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511192040/http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [https://tigs.ucsd.edu/ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ (TIGS)] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ TIGS ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tata Hall|url=https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|access-date=2020-10-01|website=blink.ucsd.edu|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926143652/https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-09-11|title=UC San Diego names new science center after Indian philanthropists|url=https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|access-date=2020-10-01|website=San Diego Union-Tribune|language=en-US|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613115324/https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tata Institute for Genetics and Society Advances with Building Naming, Inaugural Chair Holders|url=https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|access-date=2020-10-01|website=ucsdnews.ucsd.edu|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915014805/https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ) ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S.|publisher=Carnegie Mellon University|access-date=13 March 2020|archive-date=30 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-11-13|title=Why Indian Super League got the Tata Group to review its football investment|url=https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|access-date=2020-07-31|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=27 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927163427/https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ.ᱮᱢ. ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Pathak|first=Kalpana|date=2020-03-28|title=Tata Group commits ₹1,500 crore to fight Covid-19|url=https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|access-date=2020-07-02|website=Livemint|language=en|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702213409/https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|url-status=live}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://www.tata.com/}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ]]
qjmftn433u1mwyw2p56mwhksnq64efn
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
0
27455
193128
149634
2026-06-25T11:56:58Z
MT731
2184
193128
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club
| clubname = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
| image = Tata Football Academy.svg
| image_size = 200px
| fullname = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
| nickname = ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ.
| founded = ᱑᱙᱘᱗<ref>[https://www.rsssf.org/tablesi/indiafound.html India - List of Foundation Dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023194819/http://www.rsssf.com/tablesi/indiafound.html |date=23 October 2021 }}. ''RSSSF''. Retrieved 17 August 2021.</ref>
| ground = [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]]<br /> ᱴᱤᱱᱯᱞᱮᱴ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔<br />᱕,᱐᱐᱐
| league = ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱤᱜᱽ<br />[[:en:Elite League (India)|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱭᱩ–᱑᱘]]<br />[[:en:Elite League (India)|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱭᱩ–᱑᱕]]<br />[[:en:Elite League (India)|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱭᱩ–᱑᱓]]
| website = http://www.tatafootballacademy.com/
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ''' ('''ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱯᱷ.ᱮ.''' ᱥᱮ '''ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ.''') ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|first=Atanu|last=Mitra|url=https://scroll.in/field/822605/delhi-dynamos-much-travelled-kean-lewis-has-finally-found-himself-at-home-in-isl-2016|title=Delhi Dynamos' much travelled Kean Lewis has finally found himself at home in ISL 2016|website=Scroll.in|date=27 November 2016|access-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108091123/https://scroll.in/field/822605/delhi-dynamos-much-travelled-kean-lewis-has-finally-found-himself-at-home-in-isl-2016|archive-date=8 November 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/indian-football-transfer-season-201213-updated|title=Indian Football: Transfer Season 2012/13 Updated|date=3 December 2012|access-date=15 July 2022|website=sportskeeda.com|publisher=Sportskeeda|first=Arunava|last=Chaudhuri|archive-date=21 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321155010/https://www.sportskeeda.com/indian-football/indian-football-transfer-season-201213-updated}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ET-Jamshedpur ISL entry">{{cite news|title=Tata Steel successfully bids for the Jamshedpur team of ISL|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/tata-steel-successfully-bids-for-the-jamshedpur-team-of-isl/articleshow/59113831.cms|access-date=28 March 2019|work=[[The Economic Times]]|date=12 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.indianfootball.com/team/tfa.html |title=Tata Football Academy<!-- Bot generated title --> |access-date=12 January 2008 |archive-date=8 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108222601/http://www.indianfootball.com/team/tfa.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.the-aiff.com/article/federation-declares-pk-banerjees-birthday-as-aiff-grassroots-day|title=Federation declares PK Banerjee's birth anniversary as AIFF Grassroots Day|website=the-aiff.com|publisher=[[All India Football Federation]]|date=12 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512143401/https://www.the-aiff.com/article/federation-declares-pk-banerjees-birthday-as-aiff-grassroots-day|archive-date=12 May 2023|first=AIFF|last=Media Team|location=New Delhi}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱱᱩᱥᱮᱨᱣᱟᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱟᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱚᱨ [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱫᱳᱨᱚᱵᱽ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ "ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ, ᱦᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ..." ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{cn|date=February 2023}}
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱩᱱᱤ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱩᱬ ᱜᱳᱥ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="KF">{{cite web|first=G. C.|last=Das|url=http://www.kolkatafootball.com/kolkatafootball_indian_legend_footballers_profile.html|title=Indian Legendary Football Players Profile: CHUNI GOSWAMI|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914072626/http://www.kolkatafootball.com/kolkatafootball_indian_legend_footballers_profile.html|date=14 September 2008|archive-date=14 September 2008|access-date=25 January 2011|website=www.kolkatafootball.com|publisher=Kolkata Football}}</ref><ref>{{cite web|first1=Gautam|last1=Roy|first2=Swapan|last2=Ball|date=2007|url=http://www.eastbengalfootballclub.com/club/famousPlayers3.asp|title=East Bengal Football Club – Famous Players|access-date=25 February 2009|website=www.eastbengalfootballclub.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221072434/http://www.eastbengalfootballclub.com/club/famousPlayers3.asp|archive-date=21 February 2009}}</ref>
ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟ. ᱞᱤᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱴᱞᱮᱴᱤᱠᱚ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TFA ATM tie-up">{{cite news|title=TFA tie-up with Atletico de Madrid|url=https://www.tatasteel.com/media/newsroom/in-the-news/2018/tfa-tie-up-with-atletico-de-madrid/|access-date=28 March 2019|work=Tata Steel Official Website|date=20 November 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱴᱤ.ᱯᱤ.ᱮ. ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱴᱞᱮᱴᱤᱠᱚ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TFA to be renamed">{{cite news|title=TFA Re-named to TATA Atletico Football Academia After Tie-up With Atletico de Madrid|url=https://www.news18.com/news/sports/tfa-re-named-to-tata-atletico-football-academia-after-tie-up-with-atletico-de-madrid-1946921.html|access-date=28 March 2019|work=News 18|date=22 November 2018}}</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱞᱳᱥ ᱥᱟᱱᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TFA to get new coach">{{cite news|title=TFA ties up with Atletico, names Santamarina as coach|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tfa-ties-up-with-atletico-names-santamarina-as-coach-119030701231_1.html|access-date=28 March 2019|work=News 18|date=7 March 2019}}</ref> ᱥᱟᱱᱴᱟᱢᱟᱨᱤᱱᱟ ᱟᱴᱞᱮᱴᱤᱠᱳ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱮᱴ ᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱕, ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱔, ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱓ ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱒ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ==
* [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱚ]]
bp70mbxshn210tospmwn4zgsxat2mvp
ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ
14
28838
193125
157028
2026-06-25T11:54:55Z
MT731
2184
193125
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ]]
47meqjn3thq72uuvb70tpdduha2bp6p
ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ
14
28860
193124
157097
2026-06-25T11:54:33Z
MT731
2184
193124
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
4e9t0qjvrjd7dmtsov8aeneqtzmbaxv
ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ
14
28861
193123
157098
2026-06-25T11:53:57Z
MT731
2184
193123
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
{{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]
3r27pftz5c4w88d8mdjz1grxr3q2tur
ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ
14
36254
193130
192979
2026-06-25T11:58:33Z
MT731
2184
193130
wikitext
text/x-wiki
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
s1cab6ec27t9j820g364ewrcloc5cip
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱤᱴᱨᱚᱱ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
0
36273
193110
193109
2026-06-24T15:10:21Z
MT731
2184
193110
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱤᱴᱨᱚᱱ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (JBVNL)
| logo = JBVNL logo.png
| logo_size =
| former_name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱳᱨᱰ (ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱤ.ᱵᱤ)
| type = [[ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ]]
| founded = ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓
| defunct =
| hq_location = ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ,
ᱮᱪ.ᱤ.ᱥᱤ, ᱫᱷᱩᱨᱣᱟ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], ᱘᱓᱔᱐᱐᱔
| area_served = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| industry = ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤ
| key_people = ᱟᱵᱤᱱᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱟᱭᱤ ᱮ ᱮᱥ<br /> (ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)
| parent = [[ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ)|ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| owner = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| num_employees =
| website = {{URL|https://jbvnl.co.in/}}
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱤᱴᱨᱚᱱ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (JBVNL)''', '''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱳᱨᱰ (ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱤ.ᱵᱤ)''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=hindu/>
ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱮ.ᱵᱤ. ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ (ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ) ᱟᱹᱱ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱯᱷᱚᱞᱚᱱ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱘᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hindu>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article2062878.ece| title = Koda's bail plea rejected - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 30 May 2011}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱳᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱮ.ᱵᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ. ᱫᱚ ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jharkhand Bijli Vitran Nigam Limited |url=https://jbvnl.co.in/compprofile#:~:text=The%20company%20started%20operations%20on,JSEB)%20in%20the%20year%202013. |access-date=2025-03-09 |website=jbvnl.co.in}}</ref>
==ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ==
* [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱘᱔᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱐% ᱯᱤ ᱮᱞ ᱮᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-12-29/news/27607079_1_ntpc-official-ptps-patratu-thermal-power-station| archive-url = https://web.archive.org/web/20140322001816/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-12-29/news/27607079_1_ntpc-official-ptps-patratu-thermal-power-station| url-status = dead| archive-date = 22 March 2014| title = Business News Live, Share Market News - Read Latest Finance News, IPO, Mutual Funds News}}</ref> ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.jseb.org.in/ptps.html |title=Official Website Jharkhand State Electriciy Board |accessdate=2014-08-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821222227/http://www.jseb.org.in/ptps.html |archivedate=2014-08-21 }}</ref>
* ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱑᱓᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (᱒x᱖᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jseb.org.in/shrp.html| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20140821215325/http://www.jseb.org.in/shrp.html| archive-date = 2014-08-21| title = Official Website Jharkhand State Electriciy Board..}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]]
*[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.jseb.org.in/ official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821221324/http://www.jseb.org.in/ |date=21 August 2014 }}
* [http://www.jseb.org.in/j_generation.php Official website of Jharkhand Urja Utpadan Nigam Limited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821224737/http://www.jseb.org.in/j_generation.php |date=21 August 2014 }}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
6tfffgx2lyizy7wolg3ohrksis12fcz
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
0
36274
193111
2026-06-25T00:46:12Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
"{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. --> | official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ | native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
193111
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
2wu7i4km2tilhuz9ez34c16ma40hhi4
193112
193111
2026-06-25T03:48:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
193112
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱰᱮᱞᱴᱟ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
kthc4p478uob0tvpuknafqjb8ah5b45
193113
193112
2026-06-25T03:52:13Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
193113
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref> [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
9xtstf3c2s5iz5hqc8n1niio59lpssp
193114
193113
2026-06-25T03:52:52Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
193114
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref>
[[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
gk12bubgxq40arj84wdojbiqnyc2zzf
ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
0
36275
193115
2026-06-25T05:10:28Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}{{Infobox venue | name = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ | nickname = ''ᱫᱟ ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ'' | image = J.R.D. Tata Stadium.jpg | image_size = 270px | caption = ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
193115
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}{{Infobox venue
| name = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
| nickname = ''ᱫᱟ ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''
| image = J.R.D. Tata Stadium.jpg
| image_size = 270px
| caption = ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| fullname = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| coordinates =
| broke_ground =
| opened = ᱑᱙᱙᱑
| renovated = ᱒᱐᱑᱗<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|title=JRD Sports Complex to get Rs 40 cr facelift for ISL|first=InsideSport|last=Desk|date=23 June 2017|access-date=21 July 2017|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003085818/https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|url-status=dead}}</ref>
| closed =
| demolished =
| owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
| operator = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]]
| surface = [[ᱵᱚᱨᱢᱩᱰᱟ ᱜᱨᱟᱥ]]
| dimensions = ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ × ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱔ ᱯᱷᱤᱴ × ᱒᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ)
| construction_cost = [[:en:Indian Rupees|INR ₹]] ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="auto"/> (ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ)
| architect =
| structural_engineer =
| services_engineer =
| general_contractor =
| project_manager =
| main_contractors =
| capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔ ''([[:en:Indian Super League|ISL]] ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)''
| suites =
| tenants = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]]<ref name="auto"/> <br/> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽᱥ]] <br/> [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱭᱩᱛᱷᱥ]] <br/> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] (ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ) <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱞᱤᱜᱽ
}}
'''ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱔,᱔᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:JRD Sports Ground.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱶᱟᱛᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱡᱮᱟᱨᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱾]]
ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ, 'ᱥᱚᱛᱨᱚᱝ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱱᱩᱨᱟᱱᱤ, ᱞᱳᱭ ᱢᱮᱱᱰᱳᱱᱥᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱩᱞᱳ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ.]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱤᱪᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱤᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱥᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱚᱱᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ, ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ, ᱯᱟᱭᱨᱟ, ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱯᱷᱤᱴᱱᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱤᱱ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱪᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱯᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
* ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
* ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
* ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ
* ᱯᱟᱭᱨᱟ
* ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
* ᱨᱤᱞᱮ
* ᱢᱟᱨᱪᱤᱝ
* ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ
* ᱥᱩᱴᱤᱝ
* ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
* ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ
* ᱫᱟᱵᱟ
* ᱭᱳᱜᱟ
* ᱠᱟᱨᱟᱴᱮ
* ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ
* ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
* ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
==ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ==
{{row counter|{| class{{=}}"wikitable sortable"
!ᱵᱷᱟᱲᱟᱭᱤᱡ!!ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ!!ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ!!ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ<ref>{{cite web | title=Indian Super League Performance Stats, 2024-25 Season - ESPN (IN) | url=https://www.espn.in/football/stats/_/league/IND.1/view/performance }}</ref>
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ || ᱑᱑ || ᱑᱔,᱙᱙᱖
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ || ᱑᱐ || ᱑᱔,᱖᱕᱒
|-
|} }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ]]
{{coord|22|48|21.68|N|86|11|36.73|E|type:landmark|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
75vk8k7hxqr2k5dgewqadiu6m5bq56s
193116
193115
2026-06-25T05:12:50Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
193115
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}{{Infobox venue
| name = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
| nickname = ''ᱫᱟ ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''
| image = J.R.D. Tata Stadium.jpg
| image_size = 270px
| caption = ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| fullname = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| coordinates =
| broke_ground =
| opened = ᱑᱙᱙᱑
| renovated = ᱒᱐᱑᱗<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|title=JRD Sports Complex to get Rs 40 cr facelift for ISL|first=InsideSport|last=Desk|date=23 June 2017|access-date=21 July 2017|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003085818/https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|url-status=dead}}</ref>
| closed =
| demolished =
| owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
| operator = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]]
| surface = [[ᱵᱚᱨᱢᱩᱰᱟ ᱜᱨᱟᱥ]]
| dimensions = ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ × ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱔ ᱯᱷᱤᱴ × ᱒᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ)
| construction_cost = [[:en:Indian Rupees|INR ₹]] ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="auto"/> (ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ)
| architect =
| structural_engineer =
| services_engineer =
| general_contractor =
| project_manager =
| main_contractors =
| capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔ ''([[:en:Indian Super League|ISL]] ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)''
| suites =
| tenants = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]]<ref name="auto"/> <br/> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽᱥ]] <br/> [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱭᱩᱛᱷᱥ]] <br/> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] (ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ) <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱞᱤᱜᱽ
}}
'''ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱔,᱔᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:JRD Sports Ground.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱶᱟᱛᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱡᱮᱟᱨᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱾]]
ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ, 'ᱥᱚᱛᱨᱚᱝ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱱᱩᱨᱟᱱᱤ, ᱞᱳᱭ ᱢᱮᱱᱰᱳᱱᱥᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱩᱞᱳ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ.]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱤᱪᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱤᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱥᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱚᱱᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ, ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ, ᱯᱟᱭᱨᱟ, ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱯᱷᱤᱴᱱᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱤᱱ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱪᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱯᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
* ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
* ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
* ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ
* ᱯᱟᱭᱨᱟ
* ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
* ᱨᱤᱞᱮ
* ᱢᱟᱨᱪᱤᱝ
* ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ
* ᱥᱩᱴᱤᱝ
* ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
* ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ
* ᱫᱟᱵᱟ
* ᱭᱳᱜᱟ
* ᱠᱟᱨᱟᱴᱮ
* ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ
* ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
* ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
==ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ==
{{row counter|{| class{{=}}"wikitable sortable"
!ᱵᱷᱟᱲᱟᱭᱤᱡ!!ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ!!ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ!!ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ<ref>{{cite web | title=Indian Super League Performance Stats, 2024-25 Season - ESPN (IN) | url=https://www.espn.in/football/stats/_/league/IND.1/view/performance }}</ref>
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ || ᱑᱑ || ᱑᱔,᱙᱙᱖
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ || ᱑᱐ || ᱑᱔,᱖᱕᱒
|-
|} }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ]]
{{coord|22|48|21.68|N|86|11|36.73|E|type:landmark|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
75vk8k7hxqr2k5dgewqadiu6m5bq56s
193118
193116
2026-06-25T05:14:03Z
MT731
2184
193118
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}{{Infobox venue
| name = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
| nickname = ''ᱫᱟ ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''
| image = J.R.D. Tata Stadium.jpg
| image_size = 270px
| caption = ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| fullname = ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| coordinates =
| broke_ground =
| opened = ᱑᱙᱙᱑
| renovated = ᱒᱐᱑᱗<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|title=JRD Sports Complex to get Rs 40 cr facelift for ISL|first=InsideSport|last=Desk|date=23 June 2017|access-date=21 July 2017|archive-date=3 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003085818/https://www.insidesport.co/jrd-sports-complex-get-rs-40-cr-facelift-isl/|url-status=dead}}</ref>
| closed =
| demolished =
| owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
| operator = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ]]
| surface = [[ᱵᱚᱨᱢᱩᱰᱟ ᱜᱨᱟᱥ]]
| dimensions = ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ × ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱔ ᱯᱷᱤᱴ × ᱒᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ)
| construction_cost = [[:en:Indian Rupees|INR ₹]] ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="auto"/> (ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ)
| architect =
| structural_engineer =
| services_engineer =
| general_contractor =
| project_manager =
| main_contractors =
| capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔ ''([[:en:Indian Super League|ISL]] ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)''
| suites =
| tenants = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]]<ref name="auto"/> <br/> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽᱥ]] <br/> [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱭᱩᱛᱷᱥ]] <br/> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] (ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ) <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ]] <br/> ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱞᱤᱜᱽ
}}
'''ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱷᱩᱨᱱᱮᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱔,᱔᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:JRD Sports Ground.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱶᱟᱛᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱡᱮᱟᱨᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱾]]
ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ, 'ᱥᱚᱛᱨᱚᱝ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱱᱩᱨᱟᱱᱤ, ᱞᱳᱭ ᱢᱮᱱᱰᱳᱱᱥᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱣ ᱯᱟᱣᱩᱞᱳ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱰᱚᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ.]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱤᱪᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱤᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱥᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱚᱱᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ, ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ, ᱯᱟᱭᱨᱟ, ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱯᱷᱤᱴᱱᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱤᱱ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱪᱮᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱯᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
* ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
* ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
* ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ
* ᱯᱟᱭᱨᱟ
* ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱴᱮᱱᱤᱥ
* ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
* ᱨᱤᱞᱮ
* ᱢᱟᱨᱪᱤᱝ
* ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ
* ᱥᱩᱴᱤᱝ
* ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
* ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ
* ᱫᱟᱵᱟ
* ᱭᱳᱜᱟ
* ᱠᱟᱨᱟᱴᱮ
* ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ
* ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
* ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
==ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ==
{{row counter|{| class{{=}}"wikitable sortable"
!ᱵᱷᱟᱲᱟᱭᱤᱡ!!ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ!!ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ!!ᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ<ref>{{cite web | title=Indian Super League Performance Stats, 2024-25 Season - ESPN (IN) | url=https://www.espn.in/football/stats/_/league/IND.1/view/performance }}</ref>
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ || ᱑᱑ || ᱑᱔,᱙᱙᱖
|-
| [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.]] || ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ || ᱑᱐ || ᱑᱔,᱖᱕᱒
|-
|} }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ]]
{{coord|22|48|21.68|N|86|11|36.73|E|type:landmark|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
hbduygu0gj62wnwg4thhcynoxqwyywp
ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
0
36276
193117
2026-06-25T05:12:50Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
193117
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]]
lqxrxjbev8sw03r1bj9nshxyl4k9puy
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ
0
36277
193119
2026-06-25T11:46:05Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | logo = Tata Power SED.svg | image = Tata Power SED - Bengaluru Office.JPG | image_caption = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱴ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
193119
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}}
{{Infobox company
| name = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ
| logo = Tata Power SED.svg
| image = Tata Power SED - Bengaluru Office.JPG
| image_caption = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱰᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ
| type = [[ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ]]
| founded =
| founder =
| hq_location = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| area_served = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| industry = [[ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱰᱟᱹ|ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]]
| revenue =
| operating_income =
| net_income =
| assets =
| equity =
| parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ]]
| website = {{URL|http://www.tatapowersed.in/|tatapowersed.in}}
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ''' ('''ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Tata Power completes sale of its defence business to Tata Advanced Systems |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/tata-power-completes-sale-of-its-defence-business-to-tata-advanced-systems/articleshow/78994672.cms |access-date=30 October 2022 |work=The Economic Times}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ==
[[File:Pinaka Multi Launcher Rocket System passes through the Rajpath, at the 72nd Republic Day Celebrations, in New Delhi on January 26, 2021.jpg|thumb| ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤᱱᱟᱠᱟ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱷᱟᱞ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱞᱚᱱᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Tata Power's Strategic Engineering Division bags Rs 490 cr order for 2 Pinaka regiments |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/tata-powers-strategic-engineering-division-bags-rs-490-cr-order-for-2-pinaka-regiments/articleshow/77909244.cms |access-date=10 January 2023 |work=The Economic Times}}</ref>]]
[[File:Tata Power SED Aero India 2015.JPG|thumb|ᱮᱨᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱾]]
===ᱯᱤᱱᱟᱠᱷᱟ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱞ.===
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱚᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱨᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱱᱟᱠᱷᱟ ᱢᱚᱞᱴᱤ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱞᱚᱸᱪᱟᱨ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱞ.) ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="sed-weapons">{{cite web|url=http://www.tatapowersed.com/product-range/weapon-systems.html|title=Tata Power Strategic Electronics Division :: Product Range :: Weapon Systems|website=Tatapowersed.com|accessdate=9 October 2017|archive-date=28 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131128064021/http://www.tatapowersed.com/product-range/weapon-systems.html|url-status=dead}}</ref>
===ᱟᱠᱟᱥ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ===
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱟᱥ ᱥᱮᱢ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱪᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="id-akashlauncher">{{cite web|url=http://www.india-defence.com/reports-4296|title=Defense19|website=India-defence.com|date=August 2024 }}</ref>
===ᱟᱨᱤᱦᱟᱱᱴ-ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱥᱟᱵᱽᱢᱮᱨᱤᱱ===
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱦᱟᱱᱴ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱢᱮᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{fact|date=July 2022}}
===ᱮᱢᱟᱨᱮᱥᱮᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱥ===
===ᱮᱴᱤᱮᱡᱤᱮᱥ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ===
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕᱕ x ᱕᱒ ᱠᱮᱞ ᱟᱨᱴᱤᱞᱟᱨᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱟᱞ ᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱳᱱᱟᱨ==
===ASAT ᱞᱚᱱᱪᱟᱨ===
==ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱢᱮᱯᱷᱟᱭᱤ)==
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱟᱭᱤ (ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱑᱖᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱢᱮᱯᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱯ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.defencestar.in/defence-industry/defence-company/tata-power-sed-to-modernise-indias-military-airfields-in-a-160-million-contract/3460/|title= Tata Power SED to modernize India's military airfields in a $160 million contract |date=8 May 2020|website=Defence Star}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
3a4xxhbgsq8kmywemzg0s49im8u8fkq
ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ
0
36278
193121
2026-06-25T11:48:45Z
MT731
2184
MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
193121
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
pfhvdi7sgv08celaet565ymlmtq5cw7