ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱱᱟᱦᱮᱞ 0 1268 195456 192822 2026-07-23T14:36:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195456 wikitext text/x-wiki [[File:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg|thumb|ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ]]'''ᱱᱟᱦᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱩᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱫᱚ BC ᱕᱕᱐᱐ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱮᱛᱮ ᱮᱟᱱᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱰᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱮᱱᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱡᱮ ᱤᱛᱟᱹᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱮ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱥᱟᱵᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱟ ᱜᱮᱞᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱯᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱚᱯᱷᱟᱛ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱾ ==ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ== ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱩᱰᱟᱹᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ- *᱑) ᱱᱟᱦᱮᱞ *᱒)ᱤᱥᱤ *᱓)ᱟᱨᱟᱬ *᱔)ᱯᱟᱞ *᱕)ᱱᱟᱜᱽᱞᱮ *᱖)ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱟᱵᱮᱨ *᱗)ᱠᱟᱬᱵᱟ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱬᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱸᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ᱱᱟᱦᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱩᱜ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱟᱦᱮᱞ== [[File:Plough.JPG|thumb|ᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱭᱩᱜ]] ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱩᱜ, ᱯᱟᱲᱟᱜ, ᱞᱚᱥᱚᱫ, ᱤᱨᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱮᱜᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱤᱞᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱠᱚ== * [http://www.rotherhamweb.co.uk/h/plough.htm The Rotherham Plough] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924092217/http://www.rotherhamweb.co.uk/h/plough.htm |date=2015-09-24 }}&nbsp;— ''the first commercially successful iron plough'' * [http://www.deere.com/en_US/compinfo/history/index.html History of the steel plough] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505064134/http://www.deere.com/en_US/compinfo/history/index.html |date=2007-05-05 }}&nbsp;— ''as developed by John Deere in the United States'' * [http://www.antiquefarmtools.info/ Breast Ploughs and other antique hand farm tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324200911/http://www.antiquefarmtools.info/ |date=2010-03-24 }} * [https://books.google.com/books?id=yt8DAAAAMBAJ&pg=PA877#v=onepage&q=&f=true "Tractor Guide Saves Labor for the Farmer"], '''Popular Mechanics''', December 1934. [[Category:!Main category]] imrh2kh2ibzuhlkjqy132roos9bw6dm ᱯᱩᱧᱪ 0 6203 195451 130342 2026-07-23T13:15:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195451 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱧᱪ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱯᱩᱧᱪ, ᱯᱩᱞᱟᱥᱛ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ | nickname = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = Rajouris2.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jammu and Kashmir#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Jammu and Kashmir, India | coordinates = {{coord|33.7670|N|74.0957|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[Jammu and Kashmir]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Poonch district, India|ᱯᱩᱧᱪ]] | established_title = Settled | established_date = | founder = | named_for = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_title = [[Member of Legislative Assembly|MLA]] | leader_name = Tantray,Shri Shah Mohd.<ref>{{cite web|url=http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|title=members|access-date=2019-10-13|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021173039/http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|url-status=dead}}</ref> | leader_party = [[Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party|PDP]] | leader_title2 = [[Member of Legislative Council|MLC]] | leader_name2 = Pradeep Sharma.<ref>{{cite web|url=http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|title=members|access-date=2019-10-13|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021173039/http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|url-status=dead}}</ref> ([[BJP]]) | leader_title3 = [[Member of Legislative Council|MLC]] | leader_name3 = Shehnaz Ganie.<ref>{{cite web|url=http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|title=members|access-date=2019-10-13|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021173039/http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|url-status=dead}}</ref> ([[Jammu and Kashmir National Conference|JKNC]]) | leader_title4 = [[Member of Legislative Council|MLC]] | leader_name4 = Yashpal Sharma.<ref>{{cite web|url=http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|title=members|access-date=2019-10-13|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021173039/http://www.jklegislativecouncil.nic.in/|url-status=dead}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 915 | population_total = 40,987 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱩᱨᱫᱩ]], [[Pahari language|ᱯᱟᱦᱟᱨᱤ]], [[ᱜᱚᱡᱽᱨᱤ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ᱯᱩᱧᱪ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱟᱩᱱᱥᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱧᱪ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱯᱩᱧᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ {{Coord|33.77|N|74.1|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Poonch |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Punch.html |access-date=2019-10-14 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018120200/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Punch.html |url-status=dead }}</ref> ᱯᱩᱧᱪ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱧᱪ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱩᱧᱪ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱧᱡᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱞᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱤᱨ ᱯᱚᱧᱡᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱧᱪ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱝᱜᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱝᱜᱷᱟᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱨᱚᱛ]] ᱚᱝᱥᱟᱨ, <ref>MBH 7.4.5; 7/91/39-40.</ref> ᱟᱨ ᱗ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ [[ᱪᱤᱱ]] ᱫᱟᱲᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱚᱝᱥᱟᱨ,<ref>Watters, Yuan Chawang, Vol I, p 284.</ref> ᱯᱩᱧᱪ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱣᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱥᱟᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱢᱵᱚᱡᱟᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>See: Political History of Ancient India, 1996, p 133, 219/220, Dr H. C. Raychaudhury, Dr B. N. Mukerjee.</ref><ref>A History of India, p 269-71, N. R. Ray, N. K. Sinha.</ref><ref>Journal of Indian History, P 304, [[University of Allahabad]]. Department of Modern Indian History, [[University of Kerala]] - 1921; Military History of India, 1980, p 38, Hemendra Chandra Kar - History.</ref><ref>Bimbisāra to Aśoka: with an appendix on the later Saud, 1977, p 16, Sudhakar Chattopadhyaya - India - 1977.</ref><ref>Purana Index, 1992, p 79, A. B. L. Awasthi.</ref> ᱯᱩᱧᱪ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱓᱒᱔ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱮᱞᱚᱢ ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ]] [[ᱯᱩᱨᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣ ᱟᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱟᱵᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱖ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱟᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱥᱟᱝ ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱤ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱘᱕᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱫᱚᱭ ᱨᱟᱡᱮᱫ ᱴᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱚᱨᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱨᱤᱞᱚᱪᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱜᱷᱚᱡᱽᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱴᱚᱠᱠᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱜᱷᱚᱡᱽᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱑᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ {{Citation needed|date=April 2018}} ᱑᱕᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱡᱚᱫᱷᱟ ᱠᱚᱭᱤᱡ ᱜᱟᱬᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱩᱫᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱩᱧᱪ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ ᱩᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱬᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱴᱷᱚᱨ, ᱨᱟᱡᱟ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱨᱟᱡᱟᱠ ᱨᱟᱴᱷᱚᱨ, ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱩᱥᱛᱚᱢ ᱨᱟᱴᱷᱚᱨ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱨᱟᱴᱷᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱘᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱯᱩᱧᱪ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱭᱮᱭᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱛᱤ ᱥᱤᱝ ᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱯᱩᱧᱪ ᱨᱮ ᱮᱦᱚ ᱠᱮᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱬᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱤᱯᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱜᱞᱟᱱᱥᱤ ᱠᱚᱢᱚᱥᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱗᱕ ᱡᱚᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱧᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ {{Citation needed|date=April 2018}} ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱞᱤᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (LOC) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱥ ᱛᱮ, ᱯᱩᱧᱪ- ᱨᱟᱣᱟᱞᱠᱚᱴ ᱵᱚᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱤᱢᱟ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱛᱟᱣᱤ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱢᱩ-ᱯᱩᱧᱪ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ '''ᱟᱹᱠᱷᱱᱩᱨ''' ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱧᱪ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱦᱚᱨ=== ᱯᱩᱧᱪ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * https://en.wikipedia.org/wiki/Poonch_(town) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ== * Hutchinson, J. & J. PH Vogel (1933). ''History of the Panjab Hill States'', Vol. I. 1st edition: Govt. Printing, Pujab, Lahore, 1933. Reprint 2000. Department of Language and Culture, Himachal Pradesh. Chapter XXIII "Punch State", pp.&nbsp;698–724. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱨ]] 0d25d5xuu0colxzurcnkeqv2v7f4j1k ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ 0 7064 195502 191633 2026-07-24T05:41:44Z CommonsDelinker 91 Replacing Lilium-candidum-001-Zachi-Evenor.jpg with [[File:Lilium-longiflorum-001-Zachi-Evenor.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 195502 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒}} ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (state emblem), ᱡᱤᱣᱤᱻᱡᱩᱸᱛᱩ (animal), ᱪᱮᱬᱮ (bird), ᱵᱟᱦᱟ (flower), ᱫᱟᱨᱮ (tree) ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ (state songs) ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ (state mottos) ᱾ ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ== ===[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- |ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (Emblem)]] || style="text-align:center;"| || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱢᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱤ]] <br> (''To Our Mother Telugu'')|| style= "text-align center;"| [[File:Telugu Talli Statue.jpg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ ||[[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ (blackbuck)]] (''Antilope cervicapra)'' || style="text-align:center;"| [[File:Bannerghatta blackbuck 01.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ ||[[Rose-ringed parakeet|ᱨᱳᱡ ᱨᱤᱸᱜ ᱯᱟᱨᱟᱠᱤᱴ (Rose ring parakeet)]] (''Psittacula krameri'')<ref name=bnhsenvis>{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds zeitgeist fjaccessdate=25 June 2016}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|100x100px]]|| |- |ᱦᱟᱹᱠᱩ || |ᱢᱩᱨᱮᱞ (''Channa striata'') || style="text-align:center;"| ||https://www.google.com/search?q=murrel&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=TBDTxlupUIyV8M%253A%252C-2lifppbDZ0P0M%252C%252Fm%252F08sdvm&vet=1&usg=AI4_-kR5QFm8m8CavFKf7-e1XOZ0ki-ejA&sa=X&ved=2ahUKEwjjw8KA_NrlAhWWiXAKHSxSCrgQ_B0wG3oECAYQAw#imgrc=TBDTxlupUIyV8M: |- |ᱵᱟᱦᱟ || |ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ (''Jasminum officinale)''<ref name="Andhra Pradesh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Jasminum officinale.JPG|100px]]|| |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[Azadirachta indica|ᱱᱤᱢ]] (''Azadirachta indica'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Andhra%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=Andhra Pradesh | work=bsienvis.nic.in | accessdate=25 June 2016}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Neem tree leaves.JPG|100px]] || |- |ᱡᱚ || [[Mangifera indica|(Mango)]] [[ᱩᱞ]] (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] || |} ===[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) ||[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos frontalis|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] (''Bos frontalis'')<ref name="ap2">{{cite web | url=http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | title=Basic Statistical Figure of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202101141/http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | archivedate=2 February 2016 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kiap">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | title=Symbols of Arunachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ap">{{cite web | url=http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | title=Symbols of Arunachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150311201209/http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | archive-date=11 March 2015}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:B4 darjeling para-5 (cropped).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱦᱚᱨᱱ ᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[Dipterocarpus macrocarpus|ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers>{{cite web|title = State Trees and Flowers of India|url = http://flowersofindia.net/misc/state_flora.html|website = flowersofindia.net|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Arunachal%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%204.3.2014.pdf | title=State Tree of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016}}</ref> ||[[File:Bhutan pine foliage.JPG|100px]] || |} ===[[ᱟᱥᱟᱢ]]=== {{main|List of Assam state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;" |[[File:Seal of Assam.png|100px]] || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ | [[ᱳ ᱢᱩᱨ ᱟᱯᱩᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ]] <br> (''O My Endearing Country!'') | | |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱳᱱᱳᱥᱚᱨ]] (''Rhinoceros unicornis'')<ref name="kias">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | title=Symbols of Assam | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="as">{{cite web |url = http://asbb.gov.in/ataglance.asp|title = Symbols of Assam|accessdate = 15 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130810000136/http://asbb.gov.in/ataglance.asp|archive-date = 10 August 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱚᱠ]] (''Asarcornis scutulata'')<ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:White-winged.wood.duck.arp.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /><ref name="envis">{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Assam%20State%20Tree_2_12.pdf|title = Assam|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 27 January 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| || |} ===[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ |[[ᱜᱚᱩᱨ]] (''Mithun'')<ref>{{cite web|url=http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|title=State animal of Bihar (Gaur) – complete detail – updated|author=|date=|website=natureconservation.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172708/http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|url-status=dead}}</ref> || [[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ |[[House sparrow|ᱦᱟᱩᱥ ᱥᱯᱭᱟᱨᱳ]] (''Passer domesticus'')<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-sparrow-to-become-the-state-bird-of-bihar-1787037|title=Sparrow to become the state bird of Bihar {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-01-08|newspaper=dna|language=en-US|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Female in Kolkata I IMG 3787 (cropped).jpg|100px]] || |- |ᱵᱟᱦᱟ |[[Bauhinia variegata|ᱠᱚᱪᱱᱟᱨ]] (''Phanera variegata'')<ref>{{cite web|url = http://bsienvis.nic.in/State_flower/Bihar%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2010.12.2013.pdf|title = State flower of Bihar|date = |access-date = 16 February 2016|website = |publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|last = |first = }}</ref> | style="text-align:center;"|[[File:Bauhinia variegata flower.jpg|100px]] | |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤ]] (Ficus religiosa)<ref>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|title=Bihar State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-07-17|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030546/http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|url-status=dead}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|alt=|100x100px]]|| |} ===[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||Ashoka lions, ears of rice, lightning, 36 fortresses || style="text-align:center;"|[[File:Chhattisgarh Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bubalus bubalis|ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ]] (''Bubalus bubalis'')<ref name="kicht">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | title=Symbols of Chhattisgarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="cht">{{cite web | url=http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | archive-url=https://archive.is/20131015110814/http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | url-status=dead | archive-date=15 October 2013 | title=Symbols of Chhattisgarh | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:BUFFALO159.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Common hill myna|ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Beo-2.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis gigantea]] <ref name="envis-flower">{{cite web|url=http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3938.aspx|title=State Flowers of India|website=www.bsienvis.nic.in|access-date=2016-02-16}}</ref> ||[[File:Rhynchostylis gigantea.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Shorea robusta|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta - Simurali 2011-10-05 050368.JPG|100px]] || |} ===[[ᱜᱳᱣᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखमाप्नुयात् <br> (''May everyone see goodness, may none suffer any pain'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos gaurus|ᱜᱚᱩᱨ]] (''Bos gaurus'')<ref name="kigoa">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | title=Symbols of Goa | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="goa">{{cite web | url=http://www.goatourism.gov.in/destinations/sanctuaries/160-bondla-wildlife-sanctuary | title=Symbols of Goa | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Flame-throated bulbul|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ]] (''Pycnonotus gularis'')<ref name="kigoa"/><ref name="goa"/><ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|title=Ruby-throated yellow bulbul|newspaper=The Goan|access-date=2016-10-15}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Flame-throated_bulbul.jpg | 100px]] || |- | ᱦᱟᱹᱠᱩ || [[ᱜᱨᱮ ᱢᱭᱩᱞᱮᱴ]]/Shevtto in [[Konkani]] (''Mugil cephalus'')<ref>{{cite web|url=http://www.navhindtimes.in/shevtto-declared-state-fish-as-it-is-extensively-found-throughout-year/|title= Shevtto declared state fish as it is extensively found throughout year |author=|date=|website=www.navhindtimes.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214620/http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |url-status=dead }}</ref> || || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Plumeria rubra'') || [[File:Fleurs de Frangipanier (Île de la Réunion) (4125134278).jpg|172x172px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Terminalia elliptica|ᱢᱟᱴᱤ]] ''Terminalia crenulata'' || style="text-align:center;"|[[File:Terminalia_elliptica_NP.JPG | 100px]] || |- | State heritage tree || [[Cocos nucifera|ᱱᱤᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] ''Cocos nucifera'' || style="text-align:center;"|[[File:Cocos nucifera.jpg | 100px]] || |} ===[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱭ ᱜᱚᱨᱚᱵᱷᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛ]] <br> (''Victory to Proud Gujarat!'')|| ||"Jai Jai Garavi Gujarat" is a poem written by [[Gujarati language|Gujarati]] poet [[Narmadashankar Dave]], better known as Narmad in 1873. |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ | [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ]] (''Panthera leo persica'')<ref name=":0">{{Cite news|url=http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|title=State Symbols of India (State Animals, Birds, Flowers and Trees of India) – General Knowledge 2016/2017|date=2016-10-15|newspaper=General Knowledge 2016/2017|language=en-GB|access-date=2016-10-15|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807152517/http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms|title=Gujarat forgets state bird, tree and flower – Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:Adult Asiatic Lion.jpg|100px]] ||The Asiatic lion's range is restricted to the [[Gir National Park]] and environs in the Indian state of [[Gujarat]]. |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Greater flamingo|ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱢᱤᱸᱜᱳ]] (''Phoenicopterus roseus'')<ref name="envisave">{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds | work=ENVIS Centre On Avian Ecology | accessdate=17 August 2016}}</ref> || style="text-align:center"|[[File:Greater flamingo galapagos.JPG|100x100px]] ||In [[Gujarat]], a state of India, flamingos can be observed at the [[Nal Sarovar Bird Sanctuary]], [[Khijadiya Bird Sanctuary]], [[Kutch Desert Wildlife Sanctuary#Flamingo City|Flamingo City]], and in the [[Thol Bird Sanctuary]]. They remain there during the entire winter season. |- | ᱵᱟᱦᱟ | [[Tagetes|ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ]] (''Tagetes'')<ref>{{cite web|url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|title=Which is State Flower of Gujarat|author=|date=|website=www.nrigujarati.co.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230230339/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|url-status=dead}}</ref> || [[File:African Marigold.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ | style="text-align:center;" align=center colspan=3|Disputed<br/>Various official websites disagree on state tree.<ref name=":1"/><ref name=envis-tree/><ref>{{Cite web |url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx |title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |title=State Symbols of India}}</ref> |} ===[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Ashoka lions, lotus, sun rising over water and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:..Haryana Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱚᱠ]] (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽ) (''Antilope cervicapra'')<ref name="kihar">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | title=Symbols of Haryana | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ha">{{cite web | url=http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | title=Symbols of Haryana | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131010075823/http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | archive-date=10 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;" |[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Francolinus francolinus|ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱞᱤᱱ]] (''Francolinus francolinus'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Black Francolin.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]] (''Nelumbo nucifera'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|Peepal]] [[ᱦᱮᱸᱥᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Ficus religiosa'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|100px]] || |} ===[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ [[Himalayas|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Uncia uncia|ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Uncia uncia'')<ref name="kihp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | title=Symbols of Himachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="hp">{{cite web | url=http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | title=Symbols of Himachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130626221807/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | archive-date=26 June 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Uncia uncia.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱣᱮᱥᱴᱮᱨᱱ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan melanocephalus'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:WesternTragopan.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱯᱤᱸᱠ [[ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱚᱱ]] (''Rhododendron campanulatum'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Rhododendron campanulatum AJTJ.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱰᱤᱭᱳᱰᱟᱨ ᱪᱮᱰᱟᱨ]] (''Cedrus deodara'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Cedrus deodara Manali 2.jpg|100px]] || |} ===[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] || style="text-align:center;"|[[File:Jharkhand Rajakiya Chihna.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ]] (''Elephas maximus'')<ref name="kijh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | title=Symbols of Jharkhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="jh">{{cite web | url=http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | title=Symbols of Jharkhand | accessdate=15 October 2013 | archive-date=27 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233112/http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | url-status=dead }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱭᱞᱤ (''Eudynamys scolopaceus'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta in Chhattisgarh.jpg|100px]] || |} ===[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱠ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Karnataka emblem.svg|100px]] || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱱᱩᱡᱟᱛᱮ]]<ref>{{cite web|title = Poem declared 'State song'|url = http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|website = |access-date = 27 January 2016|date = 11 January 2004|work=The Hindu}}</ref> <br> (''Victory to you Mother Karnataka, The Daughter of Mother India!'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ<ref name="karn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=16 February 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kar">{{cite web | url=http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | title=A handbook of Karnataka 2010: Chapter 1 Introduction | work=karnataka.gov.in | date=2010 | accessdate=16 February 2016 | page=35 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150106105518/http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | archive-date=6 January 2015}}</ref> (''Elephas maximus'') || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Coracias indica'') || style="text-align:center;"| [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]|| |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ || [[ᱥᱟᱳᱛᱷᱮᱨᱱ ᱵᱟᱰ ᱣᱤᱸᱜ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-gets-its-own-butterfly/article18470618.ece|title=State gets its own butterfly|last=The|first=Hindu|date=May 17, 2017|work=|access-date=3 March 2018|via=}}</ref> (''Troides minos'') || style="text-align:center;"|[[File:Troides minos 06680.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Nelumbo nucifera'') || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Santalum album|ᱥᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱳᱰ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Santalum album'') || style="text-align:center;"|[[File:Sandal leaf.jpg|100px]] | |} ===[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]=== {{main|List of Kerala state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]<ref>{{cite web|title = KERALA|url = http://www.hubert-herald.nl/BhaKerala.htm|website = www.hubert-herald.nl|access-date = 2016-01-27}}</ref> || align=center|[[File:Emblem of Kerala state Vector.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟ.ᱛᱤ]] (''Elephas maximus indicus'')<ref name="kike">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | title=Symbols of Kerala | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ke">{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | title=Kerala Symbols | work=Public Relations Department, Kerala | accessdate=8 March 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221810/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | archivedate=4 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱜᱨᱮᱴ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] || |- | ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱰ]] (''Etroplus suratensis'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimeen-leaps-from-frying-pan-to-state-fish/article506189.ece | title=Karimeen leaps from frying pan to State fish | work=The Hindu | date=9 July 2010 | accessdate=1 March 2016 | author=Basheer, K.}}</ref> || align=center|[[File:Etroplus suratensis.jpg|100px]] || Green chromide was designated state fish by Government of Kerala in 2010. |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Cassia fistula|ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱟ]] (''Cassia fistula'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Konnamaram.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Cocos nucifera|ᱱᱩᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] (''Cocos nucifera'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Coconut green.JPG|100px]] || |- | ᱡᱚ |[[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]] | align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] |Jackfruit was Declared as Official State Fruit of Kerala on 21 March 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jackfruit-is-keralas-official-fruit/article23317894.ece|title=Jackfruit is Kerala's official fruit|date=2018-03-22|work=The Hindu|access-date=2018-08-30|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |} ===[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, banyan tree, ears of wheat and ears of rice || style="text-align:center;"|[[File:..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Rucervus duvaucelii|ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ.]]<ref name="kimp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | title=Symbols of Madya Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mp">{{cite web|url=http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |title=Symbols of Madya Pradesh |accessdate=18 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019091527/http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |archivedate=19 October 2013 }}</ref> (''Rucervus duvaucelii'') || style="text-align:center;"|[[File:The barasingha.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ|| [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱪᱟᱪᱮᱨ]] (''Terpsiphone paradisi'')<ref name=mpsbb>{{cite web | url=http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | title=State Symbols of MP | publisher=Madhya Pradesh State Biodivesity Board | work=mpsbb.nic.in | accessdate=25 June 2016 | archive-date=25 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160725091913/http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|100px]] || |- | ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[Tor tor|ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱨ]] (''Tor tor'')<ref name=mpsbb/> || align=center|[[File:Tor tor Bhavani.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Lilium candidum|ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium candidum'')<ref>{{cite web |url = http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title = State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|publisher = ENVIS Centre on Forestry | work=frienvis.nic.in | accessdate = 10 January 2017}}</ref> || [[File:Lilium-longiflorum-001-Zachi-Evenor.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] <ref>{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Madhya%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf|title = Madhya Pradesh|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9797.JPG|100px]] || |} ===[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[Diya (lamp)|''ᱥᱟᱢᱟᱭ'']] || align=center|[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]]|| |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्व वंदिता महाराष्ट्रस्य राज्यस्य मुद्रा भद्राय राजते <br> (''The glory of this Seal of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshiped by the world and will shine only for the well being of people'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kimh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | title=Symbols of Maharashtra | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> (''Ratufa indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Ratufa indica (Bhadra, 2006).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Treron phoenicoptera|ᱥᱟ.ᱜᱣᱟ. ᱯᱟᱨᱣᱟ]]<ref name="kimh"/> (''Treron phoenicoptera'') || align=center|[[File:Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg|100px]] || |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[Papilio polymnestor|ᱵᱞᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩᱱ]] (''Papilio polymnestor'')<ref name="maha-thehindu">{{Cite news|title = Maharashtra gets ‘State butterfly’ |url = http://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-gets-state-butterfly/article7342955.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-06-22|access-date = 2016-01-27|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> || align=center|[[File:Papilio polymnestor by Kadavoor.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Lagerstroemia speciosa|ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱨᱩᱞ]] (''Lagerstroemia speciosa'')<ref>{{cite web | url=http://www.bsienvis.nic.in/State_flower/Maharashtra%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title=State Flower of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Jarul.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ (''Mangifera indica'')<ref>{{cite web | url= http://bsienvis.nic.in/State_trees/Maharashtra%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title= State Tree of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Mango blossoms.jpg|100px]] || |} ===[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱥᱟᱱᱜᱟᱭ]] (''Rucervus eldii eldii'')<ref name="kimn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mn">{{cite web | url=http://manipurforest.gov.in/ | title=Official website of Forest Department, Government of Manipur, India: | work=manipurforest.gov.in | accessdate=20 January 2014 | archive-date=5 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140105082025/http://manipurforest.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Cervus eldii4.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant|ᱱᱚᱱᱜᱭᱤᱱ]] (''Syrmaticus humiae'')<ref>{{cite web | url=http://www.manenvis.nic.in/Database/Nongin_3355.aspx | title=State Bird: Nongin | work=manenvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱤᱨᱳᱭ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium mackliniae'')<ref name="kimn" /><ref name="mn" /> || align=center|[[File:Lilium mackliniae.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱭᱩᱱᱤᱝᱫᱳ (''[[Phoebe hainesiana]]'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Manipur%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=State Tree of Manipur | work=bsienvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || || |} ===[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Meghalaya.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱞᱟᱩᱰᱮᱰ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Neofelis nebulosa'')<ref>{{Cite web|url=http://megbiodiversity.nic.in/faunal-biodiversity.html|title=Meghalaya Biodiversity Board {{!}} Faunal Diversity in Meghalaya|website=megbiodiversity.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Clouded leopard.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061117/asp/northeast/story_7011106.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Northeast|website=www.telegraphindia.com|access-date=2016-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|website=www.frienvis.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Gracula religiosa robusta-01.JPG|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Paphiopedilum insigne'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Paphiopedilum insigne Orchi 01.jpg|100px]]|| |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱜᱚᱢᱦᱟᱨ]] (''Gmelina arborea'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Meghalaya%20State%20Tree_2_12.pdf | title=State Tree of Meghalaya | accessdate=27 January 2016}}</ref> || align=center|[[File:Gmelina arborea 2.jpg|100px]]|| |} ===[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kimiz">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | title=Symbols of Mizoram | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="miz">{{cite web | url=http://mizoram.nic.in/about/glance.htm | title=Symbols of Mizoram | accessdate=22 January 2014}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱤ]] (''Capricornis thar'') || align=center|[[File:Himalayan Serow Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 13.02.2016.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant]] (''Syrmaticus humiae'') || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟ (''[[Renanthera imschootiana]]'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Renanthera imschootiana 01.jpg|100x100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'') || align=center|[[File:MesuaFerrea IronWood.jpg|100px]] || |} ===[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kinag">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | title=Symbols of Nagaland | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="nag">{{cite web | url=http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | title=Symbols of Nagaland | accessdate=20 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023015817/http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | url-status=dead }}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ''Unity'' || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] || [[File:Mithun.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱟᱭᱤᱛᱷᱼᱥ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan blythii'') || align=center|[[File:Tragopan blythii01.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ | ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron arboreum]]'')<ref name="envis-flower" /><ref name=":0" /> || [[File:Manaslu-Circuit Rhododendron.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ | ᱟᱞᱰᱮᱨ (''[[Alnus nepalensis]]'')<ref name=":0" /><ref name="envis-tree" />|| [[File:Alnus nepalensis.JPG|100px]] || |} ===[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Warrior and the Horse sculpture from the [[ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]]|| [[File:Seal of Odisha.png|100px]]|| |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]] <br> (''I Adore Thee, O Mother Utkala!'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Cervus unicolor|ᱥᱮᱞᱮᱰ]] (''Cervus unicolor'')<ref name="kiod">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=8 November 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="odisha">{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/sambar_the_state_animal_of_orissa.pdf | title=Sambar : The State Animal of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=December 2005 | accessdate=8 November 2013 | pages=62 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Sambhar Deer by N A Nazeer.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref>{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay : The State Bird of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=April 2005 | accessdate=7 November 2013 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> (''Coracias benghalensis'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Roller Bandhavgarh.jpg|100px]] || |- | ᱨᱮᱯᱴᱟᱭᱤᱞ || [[ᱛᱟᱭᱟᱱ]] (''Crocodylus porosus'') || [[File:Saltwater crocodile.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus racemosa|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱜ ᱴᱨᱤ]] (''Ficus racemosa'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus racemosa foliage.jpg|100px]] || |} ===[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kipun">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | title=Symbols of Punjab | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pun">{{cite web | url=http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/Wildlife%20introduction%20%20State%20animal%20bird%20tree%20notifications.pdf | title=Symbols of Punjab | accessdate=23 January 2014}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, swords and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:Emblem-Punjab-Protocol-Manual-page98-appendix12.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ]] (''Antilope cervicapra'') || style="text-align:center;"|[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱜ ᱡᱩᱱᱛᱩ |ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|title=Indus River Dolphin declared Punjab’s State aquatic animal|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143514/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|url-status=dead}}</ref> | | |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Eastern goshawk|ᱵᱟᱡ]] (''Accipiter gentilis'') || style="text-align:center;"|[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱜᱞᱟᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱥ]] (''Gladiolus grandiflorus'') || style="text-align:center;"| [[File:Acidanthera.jpg|100px]]<ref name=envis-flower/> || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Dalbergia sissoo|ᱥᱤᱥᱟᱢ]] (''Dalbergia sissoo'') || style="text-align:center;"|[[File:Dalbergia sissoo.jpg|100px]] || |} ===[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol<ref name="raj">{{cite web |url=http://www.rajforest.nic.in/?q=image/tid/13 |title=Symbols of Rajasthan |accessdate=21 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030120000/http://www.rajforest.nic.in/?q=image%2Ftid%2F13 |archivedate=30 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="kiraj">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | title=Symbols of Rajasthan | work=knowindia.gov.in | accessdate=21 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || [[File:Emblem Rajasthan.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱪᱷᱩᱱᱠᱟᱨᱟ]] (''Gazella bennettii'') || style="text-align:center;"|[[File:Chinkara.jpg|100px]] || |- | ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ || [[ᱰᱨᱳᱢᱮᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱞ]] (''Camelus dromedarius'') || style="text-align:center;"|[[File:Camelus dromedarius 1.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Ardeotis nigriceps|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱥᱴᱟᱨᱰ]] (''Ardeotis nigriceps'') || style="text-align:center;"|[[File:Sonchiriya.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Tecomella undulata|ᱨᱳᱦᱤᱰᱟ]] (''Tecomella undulata'') || style="text-align:center;"|[[File:Rohida (Tecomella Undulata).jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ]] (''Prosopis cineraria'') || style="text-align:center;" |[[File:Khejari (Prosopis cineraria).JPG|100px]] || |- |ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ || [[cactaceae|ᱠᱟᱠᱽᱴᱚᱥ]] (cactaceae) || || |} ===[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱟᱛᱤᱠ || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] || |- | ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ༄༅།ཁམས་གསུམ་དབང་འདུས <br> (''Conqueror of the three worlds'') || || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱨᱮᱰ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] (''Ailurus fulgens'')<ref name="kisik">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=13 June 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="sik">{{cite web | url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx | title=Flora and Fauna | work=sikkimtourism.gov.in | accessdate=13 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:RedPandaFullBody.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱡᱟᱸᱴ]] (''Ithaginis cruentus'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Blood Pheasant.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱵᱤᱭᱚᱢ (''[[Dendrobium nobile]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Dendrobium nobile - flower view 01.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron niveum]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Rhododendron niveum AJT Johnsingh P1020212.JPG|100px]] || |} ===[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]=== {{main|List of Tamil Nadu state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbols<ref name="kitn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | title=Symbols of Tamil Nadu | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tn">{{cite web| url=http://www.forests.tn.nic.in/| title=Symbols of Tamil Nadu| accessdate=12 December 2013| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020195613/http://www.forests.tn.nic.in/| archivedate=20 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ! width=100 | Image ! Notes |- |ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] || |- |ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Tamil Nadu)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || align=center|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] || |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱨ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') || align=center|[[File:Niltahr.jpg|100px]] || |- |ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱮᱢᱮᱨᱞᱟᱰ ᱰᱳᱵᱷ]] (''Chalcophaps indica'') || align=center|[[File:Emerald dove444.jpg|100px]] || |- |ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) |[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱭᱮᱢᱳᱱ]] (''Cirrochroa thais'') |align=center|[[File:Tamil Yeoman (Cirrochroa thais) (22851276940).jpg|alt=Tamil yeoman|thumb|100px]] || |- |ᱵᱟᱦᱟ || [[Gloriosa superba|ᱜᱞᱳᱨᱤᱳᱥᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Gloriosa superba'') || align=center|[[File:Gloriosa Superba.jpg|100px]] || |- |ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱛᱟᱞᱮ|ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Borassus flabellifer'') || align=center|[[File:Palm Tamil Nadu.jpg|100px]] || |- |ᱡᱚ || [[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ]] ("Artocarpus heterophyllus") || align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] || |} ===[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |+ |- ! width="90" | Title ! style="width:300px;" | Symbol ! width="100" | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱡᱚᱭᱚ ᱦᱮ ᱛᱮᱞᱮᱸᱜᱟᱱᱟ]] <br> (''Victory to Mother Telangana!'')|| style="text-align:center|[[File:Telangana Talli Statue in Pedda Korpole.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chital|(Spotted deer) ᱡᱤᱱᱠᱟ]] (''Axis axis'')<ref name="Telangana Symbols">{{Cite web |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |title=Know India.gov.in – Telangana Symbols |website=Know India .gov.in |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212202436/https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Chital or Spotted Deer.JPG|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|(Indian roller) ᱯᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱟ]] (''Coracias indica'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" | [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]|| |- | ᱦᱟ.ᱠᱤ || ᱠᱚᱨᱟᱢᱤᱱᱳ (''Channa striatus'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/murrel-is-state-fish/article8878381.ece | title=Murrel is State fish | work=[[The Hindu]] | date=21 July 2016 | accessdate=17 August 2016}}</ref> || || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Senna auriculata|ᱛᱟᱸᱜᱤᱰᱤ]] (''Senna auriculata'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:A Cassia auriculata shrub.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱡᱟᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱳ]] (''Prosopis cineraria'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|100px]] || |- | ᱡᱚ|| ᱩᱞ (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] || |} ===[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! width=300 | Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱯᱷᱟᱭᱨᱮᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱦᱟ.ᱬᱩ]] (''Trachypithecus phayrei'')<ref name="kitri">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | title=Symbols of Triputa | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tri">{{cite web | url=http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | title=Symbols of Tripura | accessdate=22 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023014445/http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Phayre's Langur, Trachypithecus phayrei in Phu Khieo Wildlife Sanctuary (21134240148).jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Ducula aenea'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:DuculaAenea.JPG|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱷᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Flowers of Mesua ferrea Kaziranga TR AJTJ P1010329.JPG|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱜᱟᱨ-ᱳᱰ]]<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Gardenology.org-IMG 8103 qsbg11mar.jpg|100px]] || |- | ᱡᱚ || ᱠᱭᱩᱭᱤᱱ ᱯᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱞ (''[[Ananas comosus]]'')<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-declares-queen-pineapple-as-tripuras-state-fruit/articleshow/64512923.cms|title=President declares queen pineapple as Tripura's 'State Fruit' - Times of India|publisher=}}</ref> || [[File:Pineapple and cross section.jpg|100px]] || |} ===[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]=== <!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ---> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title !! style="width:300px;"| Symbol !! width=100 | Image !! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Uttar Pradesh.png|100px]] || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ]] (''Rucervus duvaucelii'')<ref name="kiup">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | title=Symbols of Uttar Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="up">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | title=Symbols of Uttar Pradesh | accessdate=22 January 2014 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:The barasingha.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱥᱟᱨᱥᱚᱥ ᱠᱨᱮᱱ]] (''Grus antigone'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱫᱟᱨᱮ|ᱢᱩᱨᱩᱫ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] || |} ===[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]=== {{main|List of Uttarakhand state symbols}} {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱩᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| || |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ ||[[ᱤᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱮᱵ&ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱢᱟᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱢᱤ]] <br> (''Uttarakhand, Land of the Gods, O Motherland!'')|| style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱥᱠ ᱰᱤᱭᱚᱨ]] (''Moschus chrysogaster'')<ref name="kiuk">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | title=Symbols of Uttrakhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="uk">{{cite web | url=http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | title=Symbols of Uttarakhand | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715112114/http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | archivedate=15 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> || align=center| [[File:Moschus chrysogaster.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]] (''Lophophorus impejanus'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center| [[File:Himalayan Monal, Male (28466143101).jpg|100px]] || |- | ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[ᱣᱮᱥᱴ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱯᱤᱠᱚᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |title=Archived copy |accessdate=2017-01-07 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108094143/http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |archivedate=8 January 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102220838/http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |archivedate=2 January 2017 |df=dmy-all }}</ref> (''Papilio bianor polyctor'') || align="center" |[[File:Davidraju Common peacock-shillong.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ]] (''Saussurea obvallata'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Brahmakamal Kaluvinayak Chamoli Uttarakhand 2014-08-23.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱩᱨᱟᱱᱥ]] (''Rhododendron arboreum'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Rhododendron in full bloom! (8620051426).jpg|100px]] || |} ===[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbols ! width=100 | Image ! Notes |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| || |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ | [[ᱯᱷᱤᱥᱤᱸᱜ ᱠᱮᱴ]]<ref name="kiwb">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | title=Symbols of West Bengal | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="wb">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | title=Symbols of West Bengal | accessdate=12 December 2013 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | url-status=dead }}</ref> (''Prionailurus viverrinus'')<ref name="wiisymbols">{{cite web|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615001645/http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|url-status=dead|archive-date=15 June 2007|format=PDF|title=State animals, birds, trees and flowers|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=5 March 2012|df=dmy-all}}</ref> || align=center|[[File:Fishing Cat Pessac zoo.jpg|100px]] || |- | ᱪᱮᱬᱮ | [[ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱤᱸᱜ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]]<ref name="kiwb"/><ref name="wb"/> (''Halcyon smyrnensis'') || align=center|[[File:White-throated kingfisher BNC.jpg|100px]] || |- | ᱵᱟᱦᱟ | [[ᱧᱤᱫᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Nyctanthes arbor-tristis'')<ref name="wiisymbols"/> || align=center|[[File:Flower & flower buds I IMG 2257.jpg|100px]] || |- | ᱫᱟᱨᱮ | [[Alstonia scholaris|ᱪᱷᱟᱛᱤᱢ ᱴᱨᱤ]] (''Alstonia scholaris'')<ref name="wiisymbols"/><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/State%20Tree%20of%20West%20Bengal%20-%2011_8_13.pdf | title=West Bengal | publisher=bsienvis.nic.in | accessdate=13 June 2016}}</ref>|| align=center|[[File:Alstonia scholaris.jpg|100px]] || |} ==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ== ===[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ,ᱢᱳᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ || style="text-align:center;"|[[:File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|Link to image]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱰᱩᱜᱳᱸᱜ]] sea cow <ref name="kia&n">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | title=Symbols of Andaman & Nicobar | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="a&n">{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |title=Symbols of Andaman & Nicobar |accessdate=15 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082436/http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |archivedate=6 January 2015 }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Manatee.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱳᱰ ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Columba palumboides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:ColumbaPalumboides.jpg|100px]] |- |ᱵᱟᱦᱟ |ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱭᱢᱟ (''Lagerstroemia hypoleuca'')<ref name="envis-flower" /> || style="text-align:center;"|[[File:Phalaenopsis speciosa 1.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱳᱰ]] (''Pterocarpus dalbergioides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:Andaman padauk 02.JPG|100px]] |} ===[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱳᱯᱮᱱ ᱦᱮᱸᱰ ᱢᱳᱱᱳᱢᱮᱸᱴ]] || align=center| |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱢᱚᱱᱜᱳᱡ]]<ref name="kichd">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | title=Symbols of Chandigarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="chd">{{cite web | url=http://chandigarh.nic.in/pdf%5Cforest-state-abft.pdf | title=Symbols of Chandigarh | accessdate=15 October 2013 | archive-date=16 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916193208/http://chandigarh.nic.in/pdf/forest-state-abft.pdf | url-status=dead }}</ref> (''Herpestes edwardsii'') || style="text-align:center;"|[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Ocyceros birostris'')|| style="text-align:center;"|[[File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Butea monosperma|ᱰᱷᱟᱠ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Butea monosperma'') || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''mangifera indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Jacaranda mimosifolia 3707.jpg|100px]] |} ===[[ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱳ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- | '''Title''' | '''Symbol''' | '''Image''' |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg|100px]] |- |ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" || style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/> |- |ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/> |- | ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/> |- | ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/> |} ===[[ᱰᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- | '''Title''' | '''Symbol''' | '''Image''' |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Daman and Diu.svg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/> |- |ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/> |- | ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/> |- | ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/> |} ===[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱟᱹᱭ]]<ref name=frienvis>{{cite web | url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx | title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India | work=ENVIS Centre on Forestry | date=2 July 2015 | accessdate=8 March 2016}}</ref> (''Boselaphus tragocamelus'') || style="text-align:center;"|[[File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]] (''Passer domesticus'')<ref name="kidel">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | title=Symbols of Delhi | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="del">{{Cite web |url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |title=Symbols of Delhi |page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015220751/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |website=delhi.gov.in |archive-date=15 October 2013 |url-status=dead |access-date=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Male in Kolkata I IMG 5904.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱞᱯᱷᱟᱞᱯᱷᱟ]] <ref name=envis-flower/> || align=center|[[File:Luzerne-600.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Delonix regia|ᱯᱷᱟᱢᱵᱳᱭᱟᱸᱴ]] (''Delonix regia'') <ref name=envis-tree>{{cite web|title = State Trees of India|url = http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3937.aspx|access-date = 16 February 2016|date = 26 April 2017|work = ENVIS Centre on Floral Diversity}}</ref> || align=center|[[File:Royal Ponciana.jpg|100px]] |} ===[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱡᱟᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]]=== The symbols of the union territory of Jammu and Kashmir are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in">{{Cite web |url=https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007162255/https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱡᱚᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Jammu and Kashmir color.png|100px]] <ref>{{Cite web |url=https://jammukashmir.nic.in/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110144359/https://jammukashmir.nic.in/ |url-status=dead }}</ref> |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱴᱟᱜ]] (''Cervus elaphus hanglu'') || align=center|[[File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || ''To be determined'' || |- | ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' || |} ===[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]=== The symbols of the union territory of Ladakh are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in"/> {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File: Seal of Ladakh.png|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱭᱟᱠ]] (''Bos grunniens'') || style="text-align:center;"|[[File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱚᱸᱜ]] (''Grus nigricollis'') <ref>https://hillpost.in/2019/10/jammu-kashmir-ladakh-and-the-crane/112723/</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' || |- | ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' || |} ===[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- | ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center| |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chaetodon falcula|ᱵᱚᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ ᱯᱷᱳᱥ]] (''Chaetodon falcula'')<ref name="kilak">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | title=Symbols of Lakshadweep | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="lk">{{cite web | url=http://lakshadweep.nic.in/lakkeyindicators07.pdf#page=3 | page=1 | title=Symbols of Laksdweep | accessdate=17 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Bep chaetodon falcula.jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[Anous stolidus|ᱱᱳᱰᱤ ᱴᱮᱨᱱ]] (''Anous stolidus'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Anous stolidus by Gregg Yan 01.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱴᱨᱳᱵᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱮᱥ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] || align=center|[[File:Strobilanthes kunthianus Kurinji Flowers.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[Artocarpus incisa|ᱵᱨᱮᱰ ᱯᱨᱩᱴ]] (''Artocarpus incisa'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Breadfruit Tree.jpg|100px]] |} ===[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]=== {| class="wikitable" style="width: 100%;" |- ! width=90 | Title ! style="width:300px;"| Symbol ! width=100 | Image |- || ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Puducherry.svg|100px]] |- | ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Puducherry)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || style="text-align:center;"|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] |- | ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kipond">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | title=Symbols of Pondicherry | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pond">{{cite web | url=http://forest.puducherry.gov.in/ | title=Symbols of Pondicherry | accessdate=23 January 2014 | archive-date=20 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180220121615/http://forest.puducherry.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> (''Funambulus palmarum'') || align=center|[[File:Funambulus palmarum (Bengaluru).jpg|100px]] |- | ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Eudynamys scolopaceus'') || align=center|[[File:Asian koel.jpg|100px]] |- | ᱵᱟᱦᱟ || [[Couroupita guianensis|ᱠᱟᱱᱳᱱᱵᱚᱞ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Couroupita guianensis'') || align=center|[[File:Lingam Flower.jpg|100px]] |- | ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱤᱡᱟᱹ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Aegle marmelos'') || align=center|[[File:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|100px]] |} ==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== * [[National symbols of India]] * [[List of Indian state flags]] * [[List of Indian state emblems]] * [[List of Indian state songs]] * [[List of Indian state animals]] * [[List of Indian state birds]] * [[List of Indian state flowers]] * [[List of Indian state trees]] ==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols] ==ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱟᱱᱟ== {{Reflist|30em}} *102-Journal de Kanpur Vol-3/ year 2018 *GSV Journalism Research Center.India.Kanpur ====ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ==== * [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols] {{Symbols of Indian states}} {{DEFAULTSORT:Symbols of Indian states and territories}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Lists of Indian state symbols|India national symbols]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] cxihoosnyt07bvuxuks6em65ci08eb3 ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ 0 7547 195448 39569 2026-07-23T12:43:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195448 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Panipat | official_name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = City | translit_lang1 = | image_skyline = Raja Hemu's 'Beheading Place'.JPG | image_alt = | image_caption = [[Hemu's Samadhi Sthal|Raja Hemu Samadhi Sthal]] | nickname = | pushpin_map = India Haryana#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | coordinates = {{coord|29.39|N|76.97|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = [[Haryana]] | subdivision_name2 = [[Panipat district|Panipat]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 219 | population_total = 295970 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web|title=Panipat City Population Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/census/city/37-panipat.html|website=www.census2011.co.in}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Language |demographics1_title2=Regional | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 132103 | area_code = 0180 | area_code_type = Telephone code | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-HR]] | registration_plate = HR-06 (Private Vehicles) HR-67 (Commercial Vehicles) | website = http://panipat.gov.in | footnotes = | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] |demographics1_info2=[[Haryanvi language|Haryanvi]] }} '''ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ''' {{Audio|Hi-panipat.ogg|ᱩᱪᱟᱨᱚᱱ}}, ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱤ ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ 90&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ 169&nbsp;km ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ,ᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ- ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱑᱕᱒᱖, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱱᱤᱯᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱑᱕᱕᱖ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱑᱗᱖᱑ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱛᱮᱧ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="vecono" >{{cite news|author=|title=Panipat, the global centre for recycling textiles, is fading|url=https://www.economist.com/news/business/21728661-industrys-decline-missed-opportunity-india-panipat-global-centre-recycling|work=[[The Economist]]|date=7 September 2017}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Statue of Hem Chandra Vikramaditya at Panipat.JPG|thumb|right|Statue of the Hindu Emperor of Delhi in 1556 [[Hemu|Hem Chandra Vikramaditya]], at Panipat, who lost his life in the [[Second Battle of Panipat]]]] ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱱᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱱᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱥ ᱠᱟᱫ ᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱒ ᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ (पाण्डवप्रस्थ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱰᱩᱨᱡᱚᱫᱷᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ "ᱯᱟᱧᱪ ᱯᱚᱛ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ * ᱯᱟᱱᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ ( ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ) * ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ ( ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ) * ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ ( ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱞᱤ) * ᱵᱭᱟᱜᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ ( ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱟᱜᱷᱯᱚᱛ) * ᱛᱤᱞᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱦᱚ ( ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱤᱞᱚᱯᱚᱛ) ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱕᱒᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱞᱚᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱵᱟᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵ᱾ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱞᱮᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱫᱩᱞ ᱞᱚᱫᱷᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱞᱚᱫᱷᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱕᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱮᱢ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13 |title=The Mughal Empire |series=The New Cambridge History of India |editor-first=John F. |editor-last=Richards |edition=7th |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |origyear=1993 |isbn=9780521566032 |page=13 |accessdate=2013-05-29}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=SrdiVPsFRYIC&pg=PA163 |title=Naukar, Rajput, and Sepoy: The Ethnohistory of the Military Labour Market of Hindustan, 1450-1850 |first=Dirk H. A. |last=Kolff |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |page=163 |isbn=9780521523059 |accessdate=2013-05-29}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|29.39|N|76.97|E|}}.<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html|title=Maps, Weather, and Airports for Panipat, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2019-12-18|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127072930/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Panipat.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ 219&nbsp;ᱢᱤᱴᱚᱨ (718&nbsp;ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== <!-- There is a separate article for the district, so statistics should be for the city only!! --> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱙᱔,᱒᱙᱒ ᱾ <ref name="census2011">{{cite web|title=Panipat City Population Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/census/city/37-panipat.html|website=www.census2011.co.in}}</ref> ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱓% ᱾ <ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 2012-07-26 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline}} * {{Cite EB1911|wstitle=Panipat |short=x}} ffm1ooe9m2mkyxnhj6027vc6bmwh7yr ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ 0 11410 195449 130305 2026-07-23T12:52:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195449 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱟᱜᱟᱲ | native_name = | native_name_lang = ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Pithoragarh Sunrise.jpg | image_alt = | image_caption = View of Pithoragarh city during Sunrise | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|29.58|N|80.22|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱑᱘᱐᱐ | population_total = ᱕᱗,᱐᱔᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=56255|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱖᱒᱕᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑᱕᱙᱖᱔ | registration_plate = UK-05 | website = {{URL|pithoragarh.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱟᱜᱟᱲ''' ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱞᱟᱥᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱮᱢᱤᱼᱟᱨᱵᱟᱱᱤᱡᱮᱰ (Semi urbanized) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱤᱢᱟᱸᱛ ᱤᱱᱥᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== "ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱨᱩ, ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱜᱚᱥᱟᱭ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤᱜᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ, ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾"<ref name=gazetteer /> [[File:Pithoragarh Fort.jpg|thumb|A view of Pithoragarh town from the Pithoragarh Fort (also known as London Fort)]] ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:AesculusIndica.jpg|left|250px|thumb| Himalayan view from Pithoragarh]] ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ {{Coord|29.58|N|80.22|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Pithoragarh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Pithoragarh.html |access-date=2020-07-13 |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006012929/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Pithoragarh.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref>{{cite book|title=Kumaon Himalaya|publisher=Shree Almora Book Depot|isbn=9788190020992|url=https://books.google.co.in/books?id=pWs-AgAACAAJ&dq=almora&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjDltfA6u_OAhXHtY8KHautDV44HhDoAQgoMAQ|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑,᱕᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=gazetteer>[http://pithoragarh.nic.in/Gazetteer/gazetter19.pdf A document from official website of Pithoragarh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410072247/http://pithoragarh.nic.in/Gazetteer/gazetter19.pdf |date=10 April 2009 }}</ref><ref>[http://pithoragarh.nic.in/ Official website of Pithoragarh]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱵᱭᱩᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱛ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱽᱴᱤ (sensitivity) ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ I ᱠᱷᱚᱱ V ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱱᱟᱯ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱚᱛ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ V ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite book|title=Hazard profiles of Indian districts|publisher=National Capacity Building Project in Disaster Management, UNDP|url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|accessdate=17 October 2016|archive-date=19 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:pithoragarh Panorama.jpg|center|900px|thumb|A panoramic view of Pithoragarh]] [[File:Naini Saini Airport.jpg|thumb|ᱱᱮᱭᱱᱤ ᱥᱮᱭᱱᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2015/163579.pdf|title=National highway 9 route substitution notification|date=31 Mar 2015|website=[[The Gazette of India]]|access-date=1 Aug 2018}}</ref> ᱚᱛ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱤᱞ ᱯᱚᱥᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱧᱩᱨᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Kautilya|title=263 roads across Uttarakhand closed, efforts on to open them for vehicular movement|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/263-roads-across-Uttarakhand-closed-efforts-on-to-open-them-for-vehicular-movement/articleshow/53288408.cms|accessdate=18 October 2016|agency=TNN|publisher=The Times of India|date=19 July 2016|location=Dehradun}}</ref><ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Kautilya|title=Heavy rains block 338 roads in Uttarakhand|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Heavy-rains-block-338-roads-in-Uttarakhand/articleshow/53271509.cms|accessdate=18 October 2016|agency=TNN|publisher=The Times of India|date=18 July 2016|location=Dehradun}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Wikivoyage|ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ}} {{Commons category}} * [http://pithoragarh.nic.in/ Pithoragarh website] * [http://wikimapia.org/country/India/Uttaranchal/Pithoragarh/ Pithoragarh] at ''[[wikimapia]]''. {{ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[Category:Pithoragarh| ]] [[Category:Tourism in Uttarakhand]] t0q6ya7wnj2p6owe5agbufwuh4fnta6 ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ 0 11805 195470 168708 2026-07-23T16:01:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195470 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ | native_name = | native_name_lang = ᱦᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Bageshwar.jpg{{!}}A bird's eyeview of Bageshwar | photo1b = Bageshwar view 01.jpg{{!}}Ghat on the Sarju River | photo2a = Bagnath Bageshwar .jpg{{!}}Bagnath Temple | photo3a = Saryu Jhula Pul 03.jpg{{!}}Suspension Bridge on the Sarju River | photo3b = Saryu Jhula Pul 02.jpg{{!}}Suspension Bridge on the Sarju River | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 275 | foot_montage = Clockwise from top: A bird's eyeview of Bageshwar, [[Sarju River|Sarju Ghat]], [[Bagnath Temple]] and Suspension Bridge on the Sarju }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|29.838|N|79.771|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 5.50 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1004 | population_total = ᱙᱐᱗᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<br>[[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] | demographics1_title3 = Native | demographics1_info3 = [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = [http://www.citypincode.in/PinCodeOf.jsp?area=Bageshwar%20&district=Bageshwar 263642] | registration_plate =UK-02 | website = {{URL|uk.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Indusnettechnologies|first1=Goutam Pal, Dipak K S, SWD|title=Location: District of Bageshwar, Uttarakhand, India|url=http://bageshwar.nic.in/pages/display/62-location|website=bageshwar.nic.in|accessdate=3 August 2016}}</ref> ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱢᱚᱡᱽ, ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱚᱨ, ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.citypincode.in/PinCodeOf.jsp?area=Bageshwar%20&district=Bageshwar |title=Bageshwar PinCode |publisher=citypincode.in |date= |accessdate=2014-03-17 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135530/http://www.citypincode.in/PinCodeOf.jsp?area=Bageshwar%20&district=Bageshwar |url-status=dead }}</ref> ᱥᱚᱨᱭᱩ ᱟᱨ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|last1=Dehradun|first1=NIC, Uttarakhand State Unit|title=District of Almora, Uttarakhand, India|url=http://almora.nic.in/pages/view/29/50-bageshwar-location|website=almora.nic.in|accessdate=9 September 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=नमामी सरयू योजना शुरू करे सरकार 14430986|url=http://www.jagran.com/uttarakhand/bageshwar-14430986.html|accessdate=3 August 2016}}</ref> ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱱᱤ ᱠᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱛᱤᱵᱵᱟᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V06_189.gif Bageshwar, The Imperial Gazetter of India, 1909]</ref> ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱼᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Bageshwar in 2006.jpg|right|300px|thumb|᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ]] ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ {{coord|29.49|N|79.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc. - Bageshwar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Bageshwar.html |access-date=2020-07-19 |archive-date=2017-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026215001/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Bageshwar.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱔᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref>{{cite book|title=Kumaon Himalaya|publisher=Shree Almora Book Depot|isbn=9788190020992|url=https://books.google.com/?id=pWs-AgAACAAJ&dq=almora|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱮᱴᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|publisher=India Research Press|isbn=9788183860376|language=en|year=2006}}</ref> ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱒᱙᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱐᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱗᱑᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱓᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name = "population" /> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱙᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=bageshwar-district-glance|url=http://www.uttarakhandguide.com/bageshwar/bageshwar-district-glance/|accessdate=5 August 2016}}</ref> ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=लिंगानुपात की स्थिति चिंताजनक- Amarujala|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/bageshwar/the-situation-alarming-sex-ratio-hindi-news|accessdate=5 August 2016}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Uttarakhand: Sex Ratio as per Census 2011|url=http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/uttarakhand-sex-ratio-as-per-census-2011-1392448534-1|accessdate=5 August 2016|date=15 February 2014}}</ref> ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱘᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱗᱖% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name = "Census" /> ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name = "Census" /> ᱒,᱒᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name = "Census" /> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱘᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.phpstad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|website= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕,᱗᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = "population" /> ==ᱦᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱯᱚᱸᱛᱚᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱭᱟᱠᱚ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱮᱭᱱᱤ ᱥᱮᱭᱱᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱛᱮᱨᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite news|last1=Prashant|first1=Shishir|title=Govt seeks Rs 25 cr from Centre for Naini-Saini airport|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/govt-seeks-rs-25-cr-from-centre-for-naini-saini-airport-112121202003_1.html|accessdate=4 August 2016}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://210.212.78.56/bageshwar/ Bageshwar city, Official website]{{Dead link|date=October 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bageshwar.nic.in Official website of Bageshwar district] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] hegkyp8af13zx2srx34yo9ykd6xy2mo ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ 0 19136 195450 177588 2026-07-23T13:13:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195450 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = https://images.app.goo.gl/ULQK9XDCF7vWVQT46 | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jammu and Kashmir#India | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|33.8741|N|74.9001|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱙᱗᱙ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = <!-- Put name of mayor here --> | governing_body = ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | parts_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ | parts = ᱓᱕{{Citation needed|date=April 2020}} | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=Census2011-town_pop>{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/2011census/PCA/A4.html |title=A-4 Towns And Urban Agglomerations Classified By Population Size Class In 2011 With Variation Since 1901 |work=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}<br>{{cite report |url=https://censusindia.gov.in/2011census/PCA/CLASS%20IV.xlsx |title=Class - IV Population of 10,000 and 19,999}}</ref> | area_total_km2 = 3.00 | elevation_footnotes = <ref name=fallingrain>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Pulwama |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Pulwama.html |access-date=2022-01-11 |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217201509/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Pulwama.html |url-status=dead }}</ref> | elevation_ft = 5419 | population_total = 18,440 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱤᱭᱟᱱ{{citation needed|date=February 2021}} | population_footnotes = <ref name=0112_PART_B_DCHB_PULWAMA>{{cite report |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0112_PART_B_DCHB_PULWAMA.pdf |page=102 |work=Census of India 2011 |title=District Census Handbook Pulwama, Part B |date=16 June 2014 |access-date=21 November 2020}}</ref><ref name=Census2011-town_pop/> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱚᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="OfficialLang">{{cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |publisher=The Gazette of India|date=27 September 2020 |access-date=27 September 2020}}</ref><ref>{{cite news | title=Parliament passes JK Official Languages Bill, 2020 | work=Rising Kashmir | date=23 September 2020 | url=http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020 | archive-date=24 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200924141909/http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | url-status=dead }}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱑᱙᱒᱓᱐᱑ | registration_plate = JK13 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +᱙᱑-᱑᱙᱓᱓ | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱓ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]/[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank2_info_sec1 = ᱘᱓.᱒᱔% | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = {{convert|23|km|mi}} | website = [https://pulwama.gov.in/ pulwama.gov.in] | footnotes = | official_name = ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | native_name = ᱯᱩᱞᱣᱚᱢ,ᱯᱩᱞᱜᱟᱢ }} '''ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ''' ᱫᱚ (ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ '''ᱯᱚᱱᱣᱚᱝᱜᱚᱢ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jasbir Singh">{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ROfsAAAAMAAJ&q=Pulwama+name|author=Jasbir Singh|title=The economy of Jammu & Kashmir|publisher = Radha Krishan Anand & Co.|quote=The original name of Pulwama was Panwangam, which comprised four local namely, Malikpora, Dangerpora, Chatapora, Dalipora.|access-date = 2010-12-02|isbn=9788188256099|year=2004}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ '''ᱯᱩᱞᱜᱟᱢ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ)<ref name="Parvéz Dewân">{{cite book|author=Parvéz Dewân|url=https://books.google.com/books?id=LCZuAAAAMAAJ&q=Panwangam|title=Parvéz Dewân's Jammû, Kashmîr, and Ladâkh: Kashmîr|publisher=Manas Publications|year=2004|isbn=9788170491798|quote=The original name of Pulwama city(from which the district takes its name) was Panwangam. Over the centuries it got shortened to Pulgam. This in turn gradually changed to Pulwama.|access-date=2010-12-02}}</ref> [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱤᱞᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Historical populations |source = <ref name=Census2011-town_pop/> |percentages=pagr | cols = 1 | 1981 | 7,731 | 2001 | 14,229 | 2011 | 18,440 }} {{pie chart |thumb = right |caption = ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Pulwama City Population">{{cite web|url=https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/pulwama/pulwama/pulwama-mc-population.html|title=Pulwama City Population|work=Census India 2011|accessdate=10 July 2021|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710142408/https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/pulwama/pulwama/pulwama-mc-population.html|url-status=dead}}</ref> |label1 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |value1 = 94.59 |color1 = Green |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |value2 = 4.63 |color2 = Orange |label3 = [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] |value3 = 0.34 |color3 = Yellow |label4 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |value4 = 0.17 |color4 = Blue |label5 = [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] |value5 = 0.02 |color5 = Gold |label6 = [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] |value6 = 0.01 |color6 = Maroon |label7 = Not Stated |value7 = 0.24 |color7 = Grey }} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱔᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱐᱗᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘,᱓᱗᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref name=0112_PART_B_DCHB_PULWAMA/> ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱓,᱑᱖᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡᱼᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱗.᱑᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=0112_PART_B_DCHB_PULWAMA/> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱓᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱗᱑᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱑.᱑᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱗.᱑᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱧᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ ᱾<ref name="census2011.co.in">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/800026-pulwama-jammu-and-kashmir.html |title=Pulwama Population Census 2011 - 2019 |work=census2011.co.in |access-date=17 February 2019}}</ref> ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙᱔.᱕᱙% ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟ ᱱᱟᱠᱚ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔.᱖᱓% ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟ ᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ (᱐.᱓᱔%), ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ (᱐.᱑᱗%), ᱵᱚᱫᱷ ᱫᱚ (᱐.᱐᱒%) ᱟᱨ ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱚ (᱐.᱐᱑%) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ;<ref name="census2011.co.in"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} {{ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ]] 2ngccvicwibgd0xjr6998iw9vguxey7 ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ 10 20560 195492 193142 2026-07-24T01:51:34Z MT731 2184 195492 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[File:Tata logo.svg|18px]] [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] |bodyclass = hlist |groupstyle = font-size:95%; |image = [[File:Tata logo.svg|120px]] |group1 = [[List of entities associated with Tata Group|ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ<br>ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ]] |list1 ={{Navbox|child |group1 = ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ<br>ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ |list1 = * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] * [[TCS China]] * [[Tata Elxsi]] * [[Tata Technologies]] |group2 = ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ |list2 = * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ** [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ** [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] (᱘᱔%) * [[ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] (᱕᱑%) |group3 = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ |list3 = * [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] * [[NatSteel]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ.]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱞᱚᱝᱜᱽ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] * [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ]] |group4 = ᱚᱴᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ |list4 = * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱠᱟᱨᱥ]] * [[ᱡᱟᱜᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ]] ** [[ᱰᱟᱭᱢᱞᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ** [[ᱪᱮᱨᱤ ᱡᱟᱜᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱟᱭᱣᱩ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱥᱯᱟᱱᱳ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱴᱟᱪᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮᱥᱤᱱᱟᱨᱤ]] |group5 = Consumer <br/>& Retail |list5 = {{Navbox|child |group1 = [[Tata Consumer Products|Tata Consumer <br>Products]] |list1 = * [[Eight O'Clock Coffee]] * [[Tata Coffee]] * [[Good Earth Tea]] * [[Tetley]] * Tata Tea * [[Tata Salt]] * Tata Cha * Himalayan Water * Tata Sampann * NourishCo * Tata Consumer Soulfull |group2 = [[Tata Chemicals]] |list2 = * [[British Salt]] * [[Tata Chemicals Europe]] * [[Magadi Soda Company|Tata Chemicals Magadi]] * [[Tata Swach]] * Rallis India |group3 = [[Trent (Westside)|Trent]] |list3 = * [[Landmark Bookstores|Landmark]] * [[Star Bazaar]] * [[Trent (Westside)|Westside]] |group4 = [[Titan Company]] |list4 = * [[Tanishq]] * [[Fastrack (fashion accessories)|Fastrack]] * Taneira * [[Favre-Leuba]] |group5 = Other |list5 = * [[Voltas]] * [[Cromā]] }} |group6 = ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ |list6 = {{Navbox|child |group1= [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] |list1= {{Navbox|child |group1= ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ |list1= * [[ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ|ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱭᱩᱮᱢᱯᱤᱯᱤ]] * [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] |group2= ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ |list2= * [[Tata Power Delhi Distribution Limited]] * [[TP Central Odisha Distribution Limited]] * [[Western Electricity Supply Company of Odisha|TP Western Odisha Distribution Limited]] * TP Southern Odisha Distribution Limited * [[North Eastern Electricity Supply Company of Odisha]] (51%) * TP Ajmer Distribution Limited |group3= ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list3= * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟᱨ]] * TP Renewable Microgrid * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ]] * Powerlinks Transmission (51%) }} |group2= ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list2= * [[Tata Housing Development Company]] * Tata Projects }} |group7 = Financial Servcies |list7 = * [[Tata Capital]] * [[TATA AIG]] * [[Tata AIA Life Insurance]] * [[TATA AMC]] * [[Tata Cards]] * Tata Motors Finance * [[Indicash ATM]] * [[Ferbine]] |group8 = Aerospace & Defence |list8 = * [[Tata Advanced Systems]] * [[Tata Boeing Aerospace Limited]] * [[Tata Sikorsky Aerospace Limited]] * [[Tata Power SED]] |group9 = Tourism & Travel |list9 = * [[Indian Hotels Company Limited]] ** [[Ginger Hotels]] ** [[Taj Hotels]] ** [[TajAir]] ** TajSATS ** [[Vivanta]] ** [[The Pierre]] ** [[The Newbury Boston]] |group10 = Telecom & Media |list10 = * [[Tata Communications]] ** [[VSNL International Canada]] * [[Tata Business Support Services]] * [[Tata Teleservices]] * [[Tata Play]] * [[Tejas Networks]] |group11 = Trading & Investments |list11 = * [[Tata Investment Corp]] * [[Tata Industries]] }} |group2 = Joint ventures |list2 = * [[AirAsia India]] (84%) * [[Tata AIA Life Insurance]] (74%) * [[TATA AIG]] (74%) * [[Tata Cliq]] * [[Tata Hitachi Construction Machinery]] (40%) * [[Tata Starbucks]] (50%) * [[Vistara]] (51%) |group3 = Former <br/>holdings |list3 = * [[Piaggio Aerospace]] (33.3%) * [[Tata Oil Mills Company]] ** [[Lakmé Cosmetics]] * [[Tata Textiles]] * [[Tata Docomo]] ([[Airtel India]]) * [[Tata McGraw-Hill]] * [[Tata Interactive Systems]] * [[CMC (company)|CMC]] * [[New India Assurance]] |group4 = Sports |list4 = * [[JRD Tata Sports Complex]] * [[Tata Football Academy]] * [[Telco Club Ground]] * [[Jamshedpur FC]] * [[Tata Steel Chess Tournament]] |group5 = Institutions |list5 = {{Navbox|child |group1 = [[Tata Institute of Fundamental Research|TIFR]] |list1 = * [[Tata Institute of Fundamental Research|TIFR, Mumbai]] * [[National Centre for Radio Astrophysics|NCRA - TIFR, Pune]] * [[Tata Institute of Fundamental Research Hyderabad|TIFR, Hyderabad]] * [[TIFR Centre for Applicable Mathematics|CAM Bangalore]] * [[Homi Bhabha Centre for Science Education|HBCSE Bangalore]] * ICTS Bangalore * [[National Centre for Biological Sciences|NCBS Bangalore]] |group2 = Other |list2 = * [[Bhabha Atomic Research Centre]] * [[Homi Bhabha National Institute]] * [[Indian Institute of Science]] * [[The Energy and Resources Institute]] ** [[TERI School of Advanced Studies]] * [[Tata Institute of Social Sciences]] * [[Tata Management Training Centre]] * [[Tata Theatre]] * [[Tata-Dhan Academy]] }} |group6 = Hospitals |list6 = * [[Homi Bhabha Cancer Hospital and Research Centre, Visakhapatnam|Homi Bhabha Cancer Hospital & Research Centre]] * [[Tata Memorial Centre]] |group7 = Trusts |list7 = * [[Sir Dorabji Tata and Allied Trusts]] * [[Sir Ratan Tata Trust]] |group8 = ᱦᱚᱲ |list8 = {{Navbox|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |group1= ᱜᱩᱴ <br/>ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ |list1= * [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱱᱳᱣᱨᱳᱡᱤ ᱥᱚᱠᱞᱟᱛᱣᱟᱞᱟ]] * [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] * [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ)}} |group2= Current |list2= {{Navbox|child |group1= Board of <br/>Tata Sons |list1= * [[Natarajan Chandrasekaran]] (Chairman) * Farida Khambata * [[Venu Srinivasan]] * [[Ajay Piramal]] * [[Ralf Speth]] * Bhaskar Bhat * [[Harish Manwani]] * Saurabh Agrawal (CFO) |group2= ᱜᱩᱴ <br/>ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ |list2= * [[ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[Surya Kant]] (TCS) * [[Rajesh Gopinathan]] (TCS) * [[Subramaniam Ramadorai]] * [[Guenter Butschek]] (Tata Motors) * [[Thierry Bolloré]] (JLR) |group3= ᱴᱟᱴᱟ <br/>ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱠᱚ |list3= * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ) * [[R. K. Krishna Kumar]] * [[Venu Srinivasan]] * [[Ajay Piramal]] * [[Vijay Singh (administrator)|Vijay Singh]] * [[Pramit Jhaveri]] * [[Prafulla Desai]] * [[Mammen Chandy]] }} |group3= ᱢᱟᱨᱮ |list3= {{Navbox|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |group1= ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ |list1= * [[ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱥᱤᱢᱳᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ]] |group2= ᱮᱴᱟᱜ |list2= * [[Cyrus Mistry]] * [[Pallonji Mistry]] * [[Nowroji Saklatwala]] * [[R. Gopalakrishnan]] * [[Jamshed Jiji Irani]] * [[Ishaat Hussain]] * [[Sumant Moolgaokar]] * [[Karl Slym]] * [[Ardeshir Dalal]] * [[Russi Mody]] * [[B. Muthuraman]] * [[F. C. Kohli]] * [[S. Jaishankar]] }} }} |group9 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list9 = * [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱣᱩᱥ]] * [[ᱜᱚᱞ ᱚᱠ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] * [[ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ]] * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ]] |below = * {{icon|category}} '''[[:ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱛᱷᱚᱠ]]''' }}<noinclude> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]] </noinclude> 05h2z387ozzty2ssv1jivvgmn0k79f5 195493 195492 2026-07-24T04:10:25Z MT731 2184 195493 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[File:Tata logo.svg|18px]] [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] |bodyclass = hlist |groupstyle = font-size:95%; |image = [[File:Tata logo.svg|120px]] |group1 = [[List of entities associated with Tata Group|ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ<br>ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ]] |list1 ={{Navbox|child |group1 = ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ<br>ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ |list1 = * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] * [[TCS China]] * [[Tata Elxsi]] * [[Tata Technologies]] |group2 = ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ |list2 = * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ** [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ** [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] (᱘᱔%) * [[ᱵᱷᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] (᱕᱑%) |group3 = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ |list3 = * [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] * [[NatSteel]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ.]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱞᱚᱝᱜᱽ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] * [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ]] |group4 = ᱚᱴᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ |list4 = * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱠᱟᱨᱥ]] * [[ᱡᱟᱜᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ]] ** [[ᱰᱟᱭᱢᱞᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ** [[ᱪᱮᱨᱤ ᱡᱟᱜᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱟᱭᱣᱩ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱥᱯᱟᱱᱳ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱴᱟᱪᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮᱥᱤᱱᱟᱨᱤ]] |group5 = Consumer <br/>& Retail |list5 = {{Navbox|child |group1 = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ <br>ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ]] |list1 = * [[Eight O'Clock Coffee]] * [[Tata Coffee]] * [[Good Earth Tea]] * [[Tetley]] * Tata Tea * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱞᱴ]] * Tata Cha * Himalayan Water * Tata Sampann * NourishCo * Tata Consumer Soulfull |group2 = [[Tata Chemicals]] |list2 = * [[British Salt]] * [[Tata Chemicals Europe]] * [[Magadi Soda Company|Tata Chemicals Magadi]] * [[Tata Swach]] * Rallis India |group3 = [[Trent (Westside)|Trent]] |list3 = * [[Landmark Bookstores|Landmark]] * [[Star Bazaar]] * [[Trent (Westside)|Westside]] |group4 = [[Titan Company]] |list4 = * [[Tanishq]] * [[Fastrack (fashion accessories)|Fastrack]] * Taneira * [[Favre-Leuba]] |group5 = Other |list5 = * [[Voltas]] * [[Cromā]] }} |group6 = ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ |list6 = {{Navbox|child |group1= [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] |list1= {{Navbox|child |group1= ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ |list1= * [[ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ|ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱭᱩᱮᱢᱯᱤᱯᱤ]] * [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] |group2= ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ |list2= * [[Tata Power Delhi Distribution Limited]] * [[TP Central Odisha Distribution Limited]] * [[Western Electricity Supply Company of Odisha|TP Western Odisha Distribution Limited]] * TP Southern Odisha Distribution Limited * [[North Eastern Electricity Supply Company of Odisha]] (51%) * TP Ajmer Distribution Limited |group3= ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list3= * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟᱨ]] * TP Renewable Microgrid * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮᱥ ᱤ ᱰᱤ]] * Powerlinks Transmission (51%) }} |group2= ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list2= * [[Tata Housing Development Company]] * Tata Projects }} |group7 = Financial Servcies |list7 = * [[Tata Capital]] * [[TATA AIG]] * [[Tata AIA Life Insurance]] * [[TATA AMC]] * [[Tata Cards]] * Tata Motors Finance * [[Indicash ATM]] * [[Ferbine]] |group8 = Aerospace & Defence |list8 = * [[Tata Advanced Systems]] * [[Tata Boeing Aerospace Limited]] * [[Tata Sikorsky Aerospace Limited]] * [[Tata Power SED]] |group9 = Tourism & Travel |list9 = * [[Indian Hotels Company Limited]] ** [[Ginger Hotels]] ** [[Taj Hotels]] ** [[TajAir]] ** TajSATS ** [[Vivanta]] ** [[The Pierre]] ** [[The Newbury Boston]] |group10 = Telecom & Media |list10 = * [[Tata Communications]] ** [[VSNL International Canada]] * [[Tata Business Support Services]] * [[Tata Teleservices]] * [[Tata Play]] * [[Tejas Networks]] |group11 = Trading & Investments |list11 = * [[Tata Investment Corp]] * [[Tata Industries]] }} |group2 = Joint ventures |list2 = * [[AirAsia India]] (84%) * [[Tata AIA Life Insurance]] (74%) * [[TATA AIG]] (74%) * [[Tata Cliq]] * [[Tata Hitachi Construction Machinery]] (40%) * [[Tata Starbucks]] (50%) * [[Vistara]] (51%) |group3 = Former <br/>holdings |list3 = * [[Piaggio Aerospace]] (33.3%) * [[Tata Oil Mills Company]] ** [[Lakmé Cosmetics]] * [[Tata Textiles]] * [[Tata Docomo]] ([[Airtel India]]) * [[Tata McGraw-Hill]] * [[Tata Interactive Systems]] * [[CMC (company)|CMC]] * [[New India Assurance]] |group4 = Sports |list4 = * [[JRD Tata Sports Complex]] * [[Tata Football Academy]] * [[Telco Club Ground]] * [[Jamshedpur FC]] * [[Tata Steel Chess Tournament]] |group5 = Institutions |list5 = {{Navbox|child |group1 = [[Tata Institute of Fundamental Research|TIFR]] |list1 = * [[Tata Institute of Fundamental Research|TIFR, Mumbai]] * [[National Centre for Radio Astrophysics|NCRA - TIFR, Pune]] * [[Tata Institute of Fundamental Research Hyderabad|TIFR, Hyderabad]] * [[TIFR Centre for Applicable Mathematics|CAM Bangalore]] * [[Homi Bhabha Centre for Science Education|HBCSE Bangalore]] * ICTS Bangalore * [[National Centre for Biological Sciences|NCBS Bangalore]] |group2 = Other |list2 = * [[Bhabha Atomic Research Centre]] * [[Homi Bhabha National Institute]] * [[Indian Institute of Science]] * [[The Energy and Resources Institute]] ** [[TERI School of Advanced Studies]] * [[Tata Institute of Social Sciences]] * [[Tata Management Training Centre]] * [[Tata Theatre]] * [[Tata-Dhan Academy]] }} |group6 = Hospitals |list6 = * [[Homi Bhabha Cancer Hospital and Research Centre, Visakhapatnam|Homi Bhabha Cancer Hospital & Research Centre]] * [[Tata Memorial Centre]] |group7 = Trusts |list7 = * [[Sir Dorabji Tata and Allied Trusts]] * [[Sir Ratan Tata Trust]] |group8 = ᱦᱚᱲ |list8 = {{Navbox|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |group1= ᱜᱩᱴ <br/>ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ |list1= * [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱱᱳᱣᱨᱳᱡᱤ ᱥᱚᱠᱞᱟᱛᱣᱟᱞᱟ]] * [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] * [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]] {{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ)}} |group2= Current |list2= {{Navbox|child |group1= Board of <br/>Tata Sons |list1= * [[Natarajan Chandrasekaran]] (Chairman) * Farida Khambata * [[Venu Srinivasan]] * [[Ajay Piramal]] * [[Ralf Speth]] * Bhaskar Bhat * [[Harish Manwani]] * Saurabh Agrawal (CFO) |group2= ᱜᱩᱴ <br/>ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ |list2= * [[ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[Surya Kant]] (TCS) * [[Rajesh Gopinathan]] (TCS) * [[Subramaniam Ramadorai]] * [[Guenter Butschek]] (Tata Motors) * [[Thierry Bolloré]] (JLR) |group3= ᱴᱟᱴᱟ <br/>ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱠᱚ |list3= * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ) * [[R. K. Krishna Kumar]] * [[Venu Srinivasan]] * [[Ajay Piramal]] * [[Vijay Singh (administrator)|Vijay Singh]] * [[Pramit Jhaveri]] * [[Prafulla Desai]] * [[Mammen Chandy]] }} |group3= ᱢᱟᱨᱮ |list3= {{Navbox|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ |group1= ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ |list1= * [[ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱥᱤᱢᱳᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] * [[ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ]] |group2= ᱮᱴᱟᱜ |list2= * [[Cyrus Mistry]] * [[Pallonji Mistry]] * [[Nowroji Saklatwala]] * [[R. Gopalakrishnan]] * [[Jamshed Jiji Irani]] * [[Ishaat Hussain]] * [[Sumant Moolgaokar]] * [[Karl Slym]] * [[Ardeshir Dalal]] * [[Russi Mody]] * [[B. Muthuraman]] * [[F. C. Kohli]] * [[S. Jaishankar]] }} }} |group9 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |list9 = * [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱣᱩᱥ]] * [[ᱜᱚᱞ ᱚᱠ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] * [[ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ]] * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱚᱱ]] |below = * {{icon|category}} '''[[:ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱛᱷᱚᱠ]]''' }}<noinclude> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]] </noinclude> slftdxi0h8re7lixfb44o1qgw97eo77 ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23378 195454 130428 2026-07-23T14:15:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195454 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Naxalbari in Darjeeling (West Bengal).svg | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.68|N|88.22|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 181.88 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 165,523 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ-ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ-ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] | website = {{URL|darjeeling.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ {{Coord|26.68|N|88.22|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Naxalbari |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Naksalbari.html |access-date=2023-08-05 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024025946/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Naksalbari.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱝ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱸᱛ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf | title = District Census Handbook, Darjeeling, Series 20, Part XII A, 2011 Census of India| work= Map of Darjeeling district on the fifth page| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.stat.go.jp/info/meetings/nepal/pdf/findexmap.pdf| title = Map of Nepal by district | publisher = Nepal|access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱑.᱘᱘&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 12 February 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref name=census2001>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Darjeeling district (01)| access-date = 12 February 2020| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040244/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| archive-date = 19 July 2011| df = dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of District Darjiling with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱜᱳᱥᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱷᱤᱥᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱨᱟᱢ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://darjeeling.gov.in/misc/District-Detail.pdf | title = Egiye Bangla Darjeeling | work= Miscellaneous - District Detail| publisher = District administration |access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱕,᱕᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱗,᱗᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱖᱗,᱘᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱕,᱐᱕᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱐,᱔᱖᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘,᱘᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱔,᱓᱒᱘ (᱒᱖.᱗᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱒,᱓᱘᱘ (᱑᱙.᱕᱗%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱰᱩᱢᱨᱤᱜᱩᱲᱤ (᱑᱓,᱔᱑᱖), ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ (᱒᱕,᱐᱔᱔), ᱡᱮᱱᱤ (᱘,᱗᱔᱗), ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱢ (᱑᱑,᱐᱕᱘), ᱞᱟᱞᱢᱚᱱ (᱖,᱘᱙᱔) ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ (᱒,᱖᱔᱗) ᱾<ref name=census2011/> ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱠᱚᱢᱞᱟ (᱔,᱙᱐᱘) ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤᱰᱟᱸᱜᱟ (᱔,᱖᱕᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱨᱚᱝᱯᱟᱹᱱᱤ (᱓,᱖᱑᱙), ᱰᱷᱚᱠᱱᱟ (᱓,᱕᱓᱗) ᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ (᱑,᱖᱑᱘) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱐,᱖᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱕.᱔᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱒,᱒᱗᱐ (᱘᱒.᱗᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘,᱓᱙᱓ (᱖᱗.᱘᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱔.᱘᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|86.03}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|6.57}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|5.69}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Yellow|1.31}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.40}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱔᱒,᱓᱙᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱖.᱐᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱐,᱘᱗᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱙,᱔᱒᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕.᱖᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒,᱑᱖᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱖᱖᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱔᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 32.64 |color1 = orchid |label2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value2 = 14.79 |color2 = red |label3 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 13.27 |color3 = salmon |label4 = [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]] |value4 = 12.47 |color4 = plum |label5 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value5 = 12.22 |color5 = orange |label6 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value6 = 2.97 |color6 = mediumseagreen |label7 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value7 = 1.69 |color7 = gold |label8 = [[ᱵᱳᱲᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱲᱳ]] |value8 = 1.07 |color8 = steelblue |label9 = 'ᱮᱴᱟᱜ' ᱵᱟᱝᱞᱟ |value9 = 1.02 |color9 = mediumpurple |label10 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value10 = 0.91 |color10 = darkturquoise |label11 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value11 = 6.95 |color11 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱓᱒.᱖᱔% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱔.᱗᱙% ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱑᱓.᱒᱗% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱑᱒.᱔᱗% ᱫᱚ [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], ᱑᱒.᱒᱒% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒.᱙᱗% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], ᱑.᱖᱙% ᱫᱚ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], ᱑.᱐᱗% ᱫᱚ [[ᱵᱳᱲᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱲᱳ]] ᱟᱨ ᱐.᱙᱑% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes|inline=}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 21 February 2020}}</ref> ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ, ᱦᱚᱛᱤᱜᱷᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/all/14247/553/445| title = 55715 => 75743 Katihar-Siliguri DEMU| work=Time Table| publisher = India Railinfo |access-date = 22 February 2020}}</ref> [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/allAirports/bagdogra_generalinfo.jsp |title=Airports Authority of India |access-date=2 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222055616/http://www.aai.aero/allAirports/bagdogra_generalinfo.jsp |archive-date=22 December 2015 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱗᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕,᱑᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱕,᱐᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf| title = District Census Handbook, Darjiling, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 394, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 12 February 2020}}</ref> *[[ᱠᱟᱞᱤᱯᱟᱫᱚ ᱜᱷᱳᱥ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.kgtm.in/index.php | title = Kalipada Ghosh Tarai Mahavidyalaya| publisher = KGTM|access-date = 24 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/kalipada-ghosh-tarai-mahavidyalaya-bagdogra | title = Kalipada Ghosh Tarai Mahavidyalaya| publisher = Careers360 |access-date = 24 February 2020}}</ref> *[[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://nakshalbaricollege.com/ |title = Nakshalbari College |publisher= NC | access-date = 27 February 2020 }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱕᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =28 February 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 28 February 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage inline|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 9y81jk4mh69rzk1hsb2510u0htwcuow ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱫᱭᱟᱞᱚᱭ 0 25113 195471 188346 2026-07-23T17:21:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195471 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱫᱭᱟᱞᱚᱭ | native_name = | image = Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya.svg | motto = <small>{{native phrase|sa|ज्ञानेन त्राृदूध्याताम सीता|italics=off}}</small> | established = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑, ᱑᱙᱗᱔}} | type = [[Public university|Public]] [[ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | chancellor = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨl]] | vice_chancellor = ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱜᱳᱣᱛᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟ | budget = {{INRConvert|165.73980|c}} <small>(2021-22 est.)</small><ref>{{cite web|date=Feb 5, 2021 |title=Detailed Demands For Grants For 2021-22 |url=http://wbfin.nic.in/writereaddata/Budget_Publication/2021_bp11.pdf |access-date=Feb 6, 2021}}</ref> | faculty = 218 ({{small|2022}})<ref name=nirf_stud/> | students = 2,119 ({{small|2022}})<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2022 |url=https://www.bckv.edu.in/images/pdf/NIRF_2022.pdf |publisher=ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱚᱣᱟᱵᱤᱫᱽᱫᱭᱟᱞᱚᱭ |access-date=2023-10-21 |archive-date=2024-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101114443/https://www.bckv.edu.in/images/pdf/NIRF_2022.pdf |url-status=dead }}</ref> | undergrad = ᱑,᱐᱔᱐({{small|2022}})<ref name=nirf_stud/> | postgrad = ᱕᱕᱖ ({{small|᱒᱐᱒᱒}})<ref name=nirf_stud/> | doctoral = ᱕᱒᱓ ({{small|᱒᱐᱒᱒}})<ref name=nirf_stud/> | city = [[Mohanpur, Nadia|Mohanpur]] | state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ l]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coor = {{Coord|22|56|42.88|N|88|32|0.86|E|region:IN-WB_type:edu|display=inline,title}} | campus = [[ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱴᱚᱡᱷᱟ ᱠᱚ|Rural]] | website = {{Official URL}} | accreditation = [[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]] | academic_affiliations = {{hlist| [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ(ᱥᱤᱧᱚᱛ)|UGC]] | [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ|AIU]]}} |}} ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱫᱭᱟᱞᱚᱭ (ᱵᱤ ᱥᱤ ᱠᱮ ᱵᱷᱤ) , ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱥ , ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ , ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱳᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱪᱟᱥ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱳᱢᱮᱴᱤᱠ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱲᱟᱜ , ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ , ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱝ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱨᱤᱭᱟᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ ᱯᱷᱚᱠᱚᱞᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ (ᱟᱭ ᱟᱭ ᱮᱥ ᱤ ᱟᱨᱼ ᱠᱮ) ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢᱼᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱮᱥ ᱤ ᱟᱨᱼ ᱠᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱠᱮ ᱵᱷᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱮᱥ ᱤ ᱟᱨ ᱼ ᱠᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ , ᱡᱟᱜᱩᱞᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱰᱩᱣᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ , ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱮᱱᱴᱤᱤᱱ , ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ , ᱡᱮᱨᱳᱠᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱨᱟ ᱾]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ &nbsp; ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱔ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱾]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾&nbsp;&nbsp; ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱵᱼᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ # ᱪᱟᱥ [[College of Agriculture, Burdwan|ᱞᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱾ # ᱪᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱾ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ == === ᱥᱟᱥᱚᱱ === ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱟᱟᱨ , ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱴᱨᱳᱞᱟᱨ , ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ , ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱳᱨ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱠ , ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰ , ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Administration |url=http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=3c59dc048e8850243be8079a5c74d07915 |access-date=19 September 2017 |publisher=Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya |archive-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915111006/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=3c59dc048e8850243be8079a5c74d07915 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ , ᱵᱤᱠᱟᱥᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱳᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/prof-bikashchandra-singha-mahapatra-appointed-vc-of-bidhan-chandra-krishi-viswavidyalaya/east/news/2261225.html|title=Prof Bikashchandra Singha Mahapatra appointed VC of Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya|date=12 December 2020|work=United News of India|access-date=23 January 2021}}</ref> === ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ === ==== ᱪᱟᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==== [[File:BCKV_Panorama.jpg|thumb|500x500px|ᱵᱤ ᱥᱤ ᱠᱮ ᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱞ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱾ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ (᱑᱐+᱒) ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱩᱱᱭᱟᱹᱫᱽ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱛᱳ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ (ᱟᱨ ᱮ ᱳᱭᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ (ELP) ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Faculty of Agriculture |url=http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=c4ca4238a0b923820dcc509a6f75849b1 |access-date=19 September 2017 |publisher=Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919173213/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=c4ca4238a0b923820dcc509a6f75849b1 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ == === ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭᱹ ᱚᱲᱟᱜ === [[File:Central_Library_BCKV.JPG|thumb|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ BCKV]] ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱕᱗᱕ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱱ ᱛᱚᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱗᱒᱔᱒ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱾ ᱮᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨ IT-ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱝᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱠᱮᱥ ᱠᱮᱴᱟᱞᱳᱜ (OPAC) ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Central Library |url=http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=903ce9225fca3e988c2af215d4e544d38f |access-date=19 September 2017 |publisher=Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya |archive-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915111341/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=903ce9225fca3e988c2af215d4e544d38f |url-status=dead }}</ref> === ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱞ === ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱥᱢᱮᱸᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Placement Cell |url=http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=8d5e957f297893487bd98fa830fa641393 |access-date=19 September 2017 |publisher=Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya |archive-date=1 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401154838/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=8d5e957f297893487bd98fa830fa641393 |url-status=dead }}</ref> === ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ === ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱷᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱠ (ᱮᱱ ᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "BCKVians" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾  {{citation needed|date=May 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2021)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> === ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ === [[File:Sir_CV_Raman_Hostel.jpg|thumb|ᱨᱟᱢᱚᱱ ᱚᱵᱟᱥ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭ CV ᱨᱟᱢᱚᱱ ᱦᱚᱞ ᱾]] [[File:Way_to_Faculty_of_Ag._BCKV.jpg|thumb|ᱮ ᱡᱤ ᱯᱷᱮᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾ BCKV]] ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱱᱜᱚᱛᱟᱼᱠᱟᱱᱪᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱡᱚᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱮᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱥᱴᱮᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱮᱢᱚᱱ ᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱨᱟᱢᱚᱱ ᱚᱵᱟᱥ (UG ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ) * ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱡᱮᱹᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱦᱚᱞ (UG ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ) * ᱵᱤᱫᱭᱚᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱞ (PG ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ) * ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱟᱵᱟᱥ (PG ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ) * ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱟᱵᱟᱥ (ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ) * ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ V * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱭᱤᱱᱝ ᱦᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱚᱢ ᱵᱳᱨᱰ , ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ , ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱾ ᱰᱚᱜᱚᱨ(ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ)ᱥᱟᱠᱟᱢ , ᱳᱣᱟᱭᱰᱤᱥᱠᱨᱤᱱ , ᱮᱞᱹ ᱥᱤ ᱰᱤ , ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱣᱟᱭᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱨᱟᱰᱵᱮᱱᱰ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ(ᱡᱚᱲᱟᱣ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ === ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱥᱰᱤᱭᱩᱱᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱰᱤᱭᱩᱴᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ (ᱥᱤ ᱮᱥ ᱤᱭᱩ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱥ ᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱟᱡᱟ, ᱥᱟᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱱᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱜᱼᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟᱠᱚ === * ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱭᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠ ᱫᱩᱭᱟᱹᱨ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ * ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱵᱟᱨᱩᱱᱼ ᱮᱠ ᱱᱳᱴᱩᱱ ᱟᱞᱳᱨ ᱩᱫᱵᱷᱟᱥ (ᱯᱷᱨᱮᱥᱟᱨᱥ ᱟᱜ ᱳᱣᱟᱠᱚᱞᱠᱚᱢᱼ''ᱱᱟᱭᱦᱨᱤᱛᱼ ᱮᱠ ᱥᱟᱝᱳᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱱᱳᱵᱳᱰᱤᱜᱳᱱᱴᱳ'' (ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟᱼᱱᱤᱥᱳᱨᱜᱳ ᱼ ᱢᱩᱠᱷᱳᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱳᱥᱤᱵᱟᱨ ᱴᱳᱨᱮ ᱥᱮᱥ ᱵᱮᱞᱟ (ᱯᱷᱟᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱝᱪᱳᱨᱮᱱᱡᱟᱼ ᱤᱱᱴᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ) ᱾ * ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ * ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱤᱡᱽ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ * ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ * ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ === ᱥᱮᱵᱟ === * ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐% ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱵᱮᱱᱮᱵᱷᱚᱞᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱱᱰ: ᱮᱥ ᱤᱭᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱞᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱰᱚᱜᱚᱨ(ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ/ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ)ᱥᱮᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JRF, NET, CAT, WBCS ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾ ᱮᱥ ᱤᱭᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ(ᱥᱚᱦᱮᱫ) ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ(ᱥᱚᱦᱮᱫ) ᱾ * ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱼ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱭᱢᱟᱼᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ == * ᱥᱟᱛᱚᱨᱩᱯ ᱥᱟᱱᱭᱟᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱾{{citation needed|date=February 2018}} * ᱛᱚᱯᱚᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱱᱫᱩ ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱡᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱛ, ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱵᱷᱟᱛᱱᱟᱜᱚᱨ ᱾ ᱮᱱᱼᱵᱟᱭᱳᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱾<ref name="Biographical Information">{{Cite web |date=2016 |title=Biographical Information |url=http://www.jncasr.ac.in/tdl/cvsir.html |access-date=October 20, 2016 |publisher=Jawaharlal Nehru Centre for Advanced Scientific Research}}</ref> * ᱠᱟᱣᱥᱴᱩᱵ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱡᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱛ ᱮᱱᱼᱵᱟᱭᱳᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱾<ref name="Faculty Member - F1000Prime">{{Cite web |date=2018-02-03 |title=Faculty Member - F1000Prime |url=https://f1000.com/prime/thefaculty/member/1303935136244309 |access-date=2018-02-03 |website=f1000.com}}</ref> * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱱᱤᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱮᱱᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱥᱤᱥᱴ ᱩᱛᱯᱟᱞ ᱱᱟᱛᱷ ᱾<ref>{{Cite web |last=Nath |first=Utpal |title=Prof. |url=https://www.sgrfconferences.org/2015/NGBT/Utpal_Nath.php |access-date=2 December 2021}}</ref> * ᱱᱤᱨᱵᱟᱥᱠᱟᱼᱞᱤᱝᱠᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱞᱤᱠ ᱛᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱠᱚᱨ ᱨᱚᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Roy |title=Team &#124; Roy Research Group &#124; Nebraska |url=https://roy.unl.edu/team |access-date=2 December 2021 |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202041401/https://roy.unl.edu/team |url-status=dead }}</ref> * [[Kanishka Bhunia|ᱠᱚᱱᱤᱥᱠᱟ ᱵᱷᱩᱱᱤᱭᱟ]] , ᱟᱭ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱠᱷᱨᱚᱜᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱝᱜᱤᱱᱮᱨᱤᱝ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱨᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱾<ref>{{Cite web |last=KB |url=http://www.iitkgp.ac.in/cv/ag-kanishka;jsessionid=39987EC55A9BB7590FAF45ACC97F3191}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[List of agricultural universities and colleges#India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ]] * [[Indian Council of Agricultural Research|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱰᱮᱹᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱝ]] * [[List of institutions of higher education in West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ]] * == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references group="" responsive="1"></references> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bckv.edu.in ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216110541/http://bckv.edu.in/ |date=2014-12-16 }} lvq2dcnldw8b4hovqa3a68alo0rgcfh ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱹᱜᱽᱨᱤ 0 27301 195452 148314 2026-07-23T13:19:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195452 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | name = ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱹᱜᱽᱨᱤ<br>पुण्य नगरी | logo = | image = | caption = | type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ | owners = ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱹᱜᱽᱨᱤ ᱱᱤᱭᱡᱽᱜᱨᱩᱯ | founder = ᱢᱩᱨᱟᱞᱤᱫᱷᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱮ<ref>{{Cite web|title=Mumbai: Chief Minister Uddhav Thackeray offers condolences|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=738597|website=Daiji World}}</ref> | foundation = 1999;23 years ago | language = ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ | publishing_country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | circulation = 416,625 | sister newspapers = {{plainlist| *''Mumbai Choufer'' *''Aapla Vartahar'' *''Yashobhoomi'' *''Karnataka Malla'' *''Tamil Times'' *''Hindmata''<ref>{{Cite web|title=Muralidhar Shingote, founder-editor of Dainik Punyanagari passed away|url=https://www.mymahanagar.com/mumbai/murdhilar-shingote-founder-of-dainik-punyanagari-passed-away/207663/|website=My Mahanagar}}</ref> }} | website = http://www.epunyanagari.com/ }} '''ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱹᱜᱽᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤᱫᱷᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱮ (Muralidhar Shingote) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Marathi |first=TV9 |date=2020-08-06 |title='दैनिक पुण्यनगरी'चे संस्थापक-संपादक बाबा शिंगोटे यांचे निधन |url=https://www.tv9marathi.com/latest-news/dainik-punyanagari-founder-editor-baba-shingote-dies-252913.html |access-date=2023-02-20 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-08-08 |title=Baba Shingote, the Marathi school dropout who sold fruits and set up Kannada and Tamil newspapers in Mumbai, passes away |url=https://indianjournalismreview.com/2020/08/08/baba-shingote-the-marathi-school-dropout-who-sold-fruits-and-set-up-kannada-and-tamil-newspapers-in-mumbai-passes-away/ |access-date=2023-02-20 |website=IJR |language=en |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220191318/https://indianjournalismreview.com/2020/08/08/baba-shingote-the-marathi-school-dropout-who-sold-fruits-and-set-up-kannada-and-tamil-newspapers-in-mumbai-passes-away/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=पुण्यनगरीचे संस्थापक मुरलीधर (बाबा) शिंगोटे यांचे निधन |url=https://www.esakal.com/pune/murlidhar-baba-shingote-founder-punyanagari-newspaper-passed-away-330560 |access-date=2023-02-20 |website=eSakal - Marathi Newspaper |language=mr-IN}}</ref> ᱚᱣᱰᱤᱴ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑᱖,᱖᱒᱕ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱱᱟᱥᱤᱠ]], [[ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱛᱷᱟᱱᱮ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱩᱞᱮ]], [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱞᱚᱛᱩᱨ]], [[ᱟᱠᱳᱞᱟ]], [[ᱟᱢᱨᱚᱵᱚᱛᱤ]], [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱚᱛᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=punyanagari |url=http://www.epunyanagari.com/ |access-date=2023-02-20 |website=www.epunyanagari.com}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱯᱩᱱᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱮ (Murlidhar Shingote) ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱣᱟᱥᱷᱮᱛ ᱰᱟᱝᱜᱟᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Marathi |first=TV9 |date=2020-08-06 |title='दैनिक पुण्यनगरी'चे संस्थापक-संपादक बाबा शिंगोटे यांचे निधन |url=https://www.tv9marathi.com/latest-news/dainik-punyanagari-founder-editor-baba-shingote-dies-252913.html |access-date=2023-04-27 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref> ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱪᱚᱣᱯᱷᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱯᱚᱞ ᱵᱚᱨᱛᱷᱚᱨ, ᱭᱟᱥᱳᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟᱞᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱟᱭᱢᱮᱥ, ᱦᱤᱱᱫᱽᱢᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-08-07 |title=Adhvaryu Muralidhar Shingote of 'Punyanagari' passes away {{!}} वृत्तपत्र विक्रेता ते संस्थापक : ‘पुण्यनगरी’चे अध्वर्यू मुरलीधर शिंगोटे यांचे निधन {{!}} Lokmat.com |url=https://www.lokmat.com/pune/adhvaryu-muralidhar-shingote-punyanagari-passes-away-a601/ |access-date=2023-04-27 |website=LOKMAT |language=mr}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.epunyanagari.com/ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] mpxx4ygptlijmhlf5ynh11qpeocllfn ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ 0 30505 195441 180584 2026-07-23T12:25:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195441 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="age">{{Cite web |last=Banerjee |first=Debesh |date=19 October 2010 |title=Building on Bollywood |url=http://archive.indianexpress.com/news/building-on-bollywood/699315/ |access-date=6 January 2022 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2010-03-01 |title=2010-03 Sydney (2) by Indian Link - Issuu |url=https://issuu.com/indianlink/docs/2010-03_sydney_2_ |access-date=2024-06-27 |website=issuu.com |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱥᱦᱟᱨᱟᱢ (᱒᱐᱑᱓), ᱦᱟᱣᱟᱭᱡᱟᱫᱟ (᱒᱐᱑᱕) ᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱡᱟᱱ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱵᱷ ᱭᱳᱨ ᱞᱮᱜᱽᱥ! (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱥ ᱱᱳᱨᱴᱚᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱴᱚᱢ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱨᱤ, ᱫᱟ ᱴᱣᱮᱞᱵᱷ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱳᱢ-ᱠᱳᱢ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱯᱚᱨᱛᱷ, ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟ ᱥᱟᱨᱫᱟ<ref name="age3">{{Cite news |title=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pallavi-sharda-talks-to-toi-about-her-indian-australian-upbringing-her-observation-on-her-co-star-ranbir-kapoor-and-how-the-indian-australian-issues-were-sensationalised-by-the-indian-medi/articleshow/22117248.cms |access-date=17 June 2022 |website=The Times of India |date=29 August 2013 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤᱱ ᱠᱟᱱᱛ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda |title=UWA Staff Profile : The University of Western Australia : The University of Western Australia |publisher=Uwa.edu.au |access-date=27 February 2015 |archive-date=29 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929015746/http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author=Nalin Kant Sharda |url=http://nalinsharda.com |title=Dr.Nalin Kant Sharda |publisher=Nalinsharda.com |access-date=27 February 2015 |archive-date=9 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009085643/http://nalinsharda.com/ |url-status=live}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮᱥᱮᱱᱰᱳᱱ ᱨᱮ ᱞᱳᱣᱛᱷᱟᱨ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱮ (ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱟᱨᱱ ᱞᱮᱸᱜᱽᱣᱮᱡᱥ (ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ) ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱒᱑ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-25 |title=Pallavi Sharda - Australian South Asian Centre |url=https://australiansouthasiancentre.com/blogs/pallavi-sharda/ |access-date=2024-05-03 |language=en-US |archive-date=2024-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503105548/https://australiansouthasiancentre.com/blogs/pallavi-sharda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://maribyrnonghobsonsbay.starweekly.com.au/classifieds/1792786-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-05-10 |website=Maribyrnong & Hobsons Bay |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-05-10 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2021-03-18 |title=Meet Pallavi Sharda, The Indian-Australian Actress From Netflix's 'The One' To Keep On Your Radar |url=https://www.elle.com.au/culture/celebrity/the-one-pallavi-sharda-megan-24857/ |access-date=2024-05-10 |website=ELLE |language=en-AU |archive-date=2024-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510170656/https://www.elle.com.au/culture/celebrity/the-one-pallavi-sharda-megan-24857/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱚᱨᱟᱱ ᱡᱳᱦᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡ ᱠᱷᱟᱱ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭᱤ ᱟᱯᱳᱡᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱠ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱥ ᱛᱳᱞᱟ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱵᱷᱟᱵᱤ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱡ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱵᱷ ᱭᱳᱨ ᱞᱮᱜᱽᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱵᱷ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱥᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱯᱚᱨᱴᱨᱮᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱳᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱳᱨ ᱜᱚᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨ, ᱦᱟᱣᱟᱭᱡᱟᱫᱟ, ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩ ᱯᱩᱨᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱳ-ᱥᱴᱟᱨᱟᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱵᱽᱠᱟᱨ ᱵᱟᱯᱩᱡᱤ ᱛᱟᱞᱯᱟᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱑᱘᱙᱕ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱴᱮᱥᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱠᱞᱮᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ (ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱤ ᱤᱮᱥᱯᱤᱮᱱ ᱴᱤᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{oweb|https://www.pallavisharda.net/}} * {{IMDb name|3354963}} g7o5ncd1klagop2r8ec9zwm7rnky2w6 ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ 0 35173 195457 189314 2026-07-23T14:50:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195457 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = ᱡᱟᱢᱳ ᱡᱟᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱣᱟᱱ, ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | education = ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱯᱩᱱᱮ | occupation = IAF ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | alias = | status = ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ | title = | family = | spouse = ᱣᱤᱝ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱡᱷᱟ | children = | relatives = | credits = | URL = |known for = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ }} ᱣᱤᱝ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ '''ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱑᱐:᱑᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ (IST) ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Nirupama-first-Bihari-to-scale-Mt-Everest/articleshow/9019465.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924124703/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-28/patna/29711945_1_mount-everest-nirupama-pandey-mt-everest |url-status=live |archive-date=2012-09-24 |title=Nirupama first Bihari to scale Mount Everest |date= 2011-06-28|work=The Times of India |access-date=2011-08-29}}</ref> ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ IAF ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱪᱳᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱨᱟᱡᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/173291/this-time-scaling-different-height.html|title=This time, scaling a different height - Deccan Herald|date=2011-07-02|accessdate=2017-05-29}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱤᱥᱴᱳᱠ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱤ (᱖᱑᱒᱑ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱤ (᱖᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ), ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱟᱢᱮᱴ (᱗,᱗᱕৭ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱚᱵᱷᱤᱜᱟᱢᱤᱱ (᱗᱓᱕᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ), ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱥᱟᱥᱮᱨ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱑ (᱗᱖᱗᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ), ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱛᱨᱤᱥᱩᱞ ᱗᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱢᱚᱱᱤᱨᱚᱝ ᱖᱕᱙᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ (ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱳ ᱡᱟᱞᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱩᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ MBA ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Jun 28 |first1=Kumod Verma / TNN / Updated |title=Nirupama first Bihari to scale Mt Everest {{!}} Patna News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nirupama-first-bihari-to-scale-mt-everest/articleshow/9019465.cms |work=The Times of India |language=en}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱠᱚᱨᱯᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110701/jsp/bihar/story_14180856.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102174351/http://www.telegraphindia.com/1110701/jsp/bihar/story_14180856.jsp |url-status=dead |archive-date=2 November 2012 |title=Mt Everest at her feet, achiever brings laurels to state |publisher=Telegraphindia.com |date=2011-07-01 |accessdate=2011-08-29 |location=Calcutta, India |first=Aarohi |last=Keshav}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱤᱯᱚᱴᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.news.biharprabha.com/2011/06/nirupama-pandey-becomes-first-bihari-to-climb-mount-everest/ |title=Nirupama Pandey becomes first Bihari to climb Mount everest &#124; Bihar News |publisher=News.biharprabha.com |date= |accessdate=2011-08-29 |archive-date=2011-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907232338/http://www.news.biharprabha.com/2011/06/nirupama-pandey-becomes-first-bihari-to-climb-mount-everest/ |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱫᱮᱡᱚᱜ == Sqn Ldr ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱑᱐:১৫ ᱴᱟᱲᱟᱝ (IST) ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ IAF ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=72301|title=IAF Women Expedition Team Scales Everest - Press Information Bureau, Govt. of India|date=2011-05-25|accessdate=2017-05-29}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱛᱮᱨᱟᱝᱜᱟ ᱦᱤᱯᱤᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱤᱥᱴᱷ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Aug 29 |title=Squadron Leader Nirupama Pandey from Siwan district on Monday received Ati Vishisht Khel Samman memento, citation and cash award of Rs 1 lakh from Bihar CM Nitish Kumar at Khel Samman Samaroh for unfurling the tiranga on Mount Everest. - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/squadron-leader-nirupama-pandey-from-siwan-district-on-monday-received-ati-vishisht-khel-samman-memento-citation-and-cash-award-of-rs-1-lakh-from-bihar-cm-nitish-kumarat-khel-samman-samarohfor-unfurling-the-tiranga-on-mount-everest-/articleshow/9786829.cms |website=The Times of India |date=29 August 2011 |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * http://indianairforce.nic.in/ [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱣᱟᱱ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 23l0cdaoajpdyw07f7rn50paua13z7n ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ 0 37509 195464 195411 2026-07-23T15:34:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195464 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | type = [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱥᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | logo = Steel_Authority_of_India_logo.svg | logo_size = 70px | image = Bokaro Steel Plant .jpg | founded = 1964 | hq_location = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ, ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | revenue = $᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://currentbokaro.com/sail-revenue-crosses-rupees-one-lakh-crore-achieves-best-ever-profitability/ | title=SAIL Revenue crosses rupees One Lakh Crore, Bokaro Steel achieves best ever profitability | date=23 May 2022 }}</ref> | net_income = $᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html#:~:text=TT-,Bokaro%20Steel%20Plant%20creates%20record%20of%20production,of%2050%20years%3A%20Amarendu%20Prakash&text=In%20SAIL%27s%2050%2Dyear%20history,ever%20production%20of%20all%20products | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash }}</ref> | industry = ᱥᱴᱤᱞ | products = [[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱕᱙᱘᱖]] ᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ<br />[[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱮᱥ ᱑᱐᱗᱙ ]] ᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱥᱴᱤᱞ }} '''ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:BSL-SAIL.jpg|thumb|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱵᱚᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱥ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ, ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP85T00875R001100130127-2.pdf |title=Intelligence Memorandum, Indo-Soviet Relations |date=4 December 1972 |publisher=CIA}}</ref> ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱨᱚᱫᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱤᱝᱜᱩᱴ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news |date=17 October 1964 |title=Bokaro, made in the USSR |url=https://www.epw.in/system/files/pdf/1964_16/42/bokaromadeinussr.pdf |access-date=28 July 2024 |work=The Economic Weekly}}</ref> ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | date=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢ.ᱮᱱ. ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=bqG0AAAAIAAJ | title=The Bokaro Steel Plant: A Study of Soviet Economic Assistance | isbn=9780444103888 | last1=Desai | first1=Padma | date=1972 | publisher=North-Holland Publishing Company }}</ref> ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Sengupta1979">{{cite book|author=Nirmal Sengupta|title=Destitutes and Development: A Study of the Bauri Community in the Bokaro Region|url=https://books.google.com/books?id=dQXAoHucmMkC&pg=PA25|year=1979|publisher=Concept Publishing Company|pages=25–|id=GGKEY:73SPC2220UQ}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱥᱮᱞ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Steel Authority Of India Limited |url=http://www.sail.co.in/ |access-date=2026-07-23 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002103624/http://www.sail.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[File:Steel Plant, Bokaro Steel City.jpg|thumbnail|right|250px|ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] ==ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕.᱘ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱞᱤᱠᱣᱤᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BOKARO STEEL PLANT - PRODUCT BASKET |url=https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |access-date=2026-07-23 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928031253/https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱤᱯᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱑᱒ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱖᱔ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱣᱡᱟ (ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ: # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞᱥ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ) # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱴᱤᱱ ᱢᱤᱞ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱜᱮᱞᱵᱷᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱜᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱴ # ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱵᱟᱭᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ # ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ # ᱰᱤᱮᱢᱟᱨ ᱜᱨᱮᱰ # ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ # ᱠᱚᱢ ᱚᱡᱚᱱ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ # ᱡᱟᱠᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ # ᱥᱮᱠᱭᱩᱟᱨ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱵᱟᱨᱥ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ, ᱮᱞᱯᱤᱡᱤ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓᱓᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash }}</ref> ==ᱜᱚᱲᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱽᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | year=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * {{cite book|author=Sutinder Bhatia|title=Bokaro steel plant: some economic aspects|url=https://books.google.com/books?id=DjUgAAAAIAAJ|date=1 January 1991|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-540-7}} * {{cite book|author=Padma Desai|title=The Bokaro steel plant: a study of Soviet economic assistance|url=https://books.google.com/books?id=Ryc0AAAAMAAJ|year=1972|publisher=North-Holland Pub. Co.|isbn=978-0-444-10388-8}} *{{cite web|url=https://thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-jarnail-singh/|title=Legends of Indian Football : Peter Thangaraj|date=14 May 2018|access-date=7 October 2022|first=Somnath|last=Sengupta|website=thehardtackle.com|publisher=The Hard Tackle|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164430/https://thehardtackle.com/2012/legends-of-indian-football-peter-thangaraj/|archive-date=13 April 2021}} {{commons category|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ]] o3qqllkbnoqrryciejf09vt3l9ugoo4 ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ 0 37510 195437 195427 2026-07-23T12:15:42Z Joy sagar Murmu 381 195437 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ | native_name = വല്ലാർപാടം | native_name_lang = ml | other_name = | settlement_type = ᱴᱟᱹᱯᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ | coordinates ={{coord|9.990|N|76.255|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱢᱩᱞᱩᱣᱟᱠᱩᱲ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL-7 | blank1_name_sec1 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = ᱠᱚᱪᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] constituency | blank2_info_sec1 = ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ | blank3_name_sec1 = ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ | blank3_info_sec1 = ᱢᱩᱞᱩᱣᱟᱠᱩᱽ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ }} ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Take pride in the bonda or pakora. It is our gift to the world | website=Hindustan Times | date=18 April 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/brunch/take-pride-in-the-bonda-or-pakora-it-is-our-gift-to-the-world/story-khxwM10l0NT8HLZ8ik9G7I.html | access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web | last=Gupta | first=Chef Niru | title=10 Best Karnataka (Kannada) Recipes | website=food.ndtv.com | date=1 February 2016 | url=http://food.ndtv.com/lists/10-best-karnataka-kannada-recipes-1275758 | access-date=9 January 2017}}</ref>, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱣᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱡ ᱵᱟᱭᱯᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱥᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱩᱞᱵᱩᱜᱽᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱯᱤᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱯᱷᱞᱟᱭᱚᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱚᱴᱚᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱗ᱥᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱙᱖᱖ᱮ) ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱗ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱗.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱐.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱗ ᱟᱨ ᱔᱗ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱥᱮᱱᱟ᱾ ==ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱖᱒᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱮ ᱮᱲᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web |url=http://www.railway-technology.com/news/news59988.html |title=Longest Rail Bridge in India Nearing Completion - Railway Technology |access-date=27 July 2009 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411011815/http://www.railway-technology.com/news/news59988.html |url-status=dead }}</ref>᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ== ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱐% ᱥᱟᱭᱠᱟᱲᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱨᱤᱴᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱩᱡᱩᱜ-ᱟ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱟᱠᱩ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱡᱽ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱠᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱠᱮᱴᱴᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== cvp68mo6sp5idd8h5i0jugc247sw47x 195438 195437 2026-07-23T12:16:12Z Joy sagar Murmu 381 195438 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ | native_name = വല്ലാർപാടം | native_name_lang = ml | other_name = | settlement_type = ᱴᱟᱹᱯᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ | coordinates ={{coord|9.990|N|76.255|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱢᱩᱞᱩᱣᱟᱠᱩᱲ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | area_code = 0484 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL-7 | blank1_name_sec1 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = ᱠᱚᱪᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] constituency | blank2_info_sec1 = ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ | blank3_name_sec1 = ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ | blank3_info_sec1 = ᱢᱩᱞᱩᱣᱟᱠᱩᱽ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ }} ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱣᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱯᱟᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱡ ᱵᱟᱭᱯᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱥᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱩᱞᱵᱩᱜᱽᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱯᱤᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱯᱷᱞᱟᱭᱚᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱚᱴᱚᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱗ᱥᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱙᱖᱖ᱮ) ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱗ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱗.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱐.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱗ ᱟᱨ ᱔᱗ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱥᱮᱱᱟ᱾ ==ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱖᱒᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱮ ᱮᱲᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web |url=http://www.railway-technology.com/news/news59988.html |title=Longest Rail Bridge in India Nearing Completion - Railway Technology |access-date=27 July 2009 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411011815/http://www.railway-technology.com/news/news59988.html |url-status=dead }}</ref>᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ== ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱐% ᱥᱟᱭᱠᱟᱲᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱨᱤᱴᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱩᱡᱩᱜ-ᱟ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱟᱠᱩ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱡᱽ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱠᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱠᱮᱴᱴᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 2d5x7crj2fsmj63ng0tic9vcfmz1nc1 ᱵᱚᱱᱰᱟ 0 37512 195434 195432 2026-07-23T12:09:00Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ */ 195434 wikitext text/x-wiki ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱤ ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== d8joof046yr2ofojq62s7a310a8uva4 195435 195434 2026-07-23T12:13:39Z Joy sagar Murmu 381 195435 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱵᱚᱱᱰᱟ | image = The real South Indian Bonda.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱚᱯ/ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | course = | served = ᱩᱨᱜᱩᱢ | main_ingredient = [[ᱵᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱷᱤ, [[ᱟᱹᱞᱤ]] (ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ) | variations = | calories = | other = }} ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱤ ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== heacm3thpetk45a8bh62g069d84ugy4 195436 195435 2026-07-23T12:14:44Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195436 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱵᱚᱱᱰᱟ | image = The real South Indian Bonda.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱚᱯ/ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | course = | served = ᱩᱨᱜᱩᱢ | main_ingredient = [[ᱵᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱷᱤ, [[ᱟᱹᱞᱤ]] (ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ) | variations = | calories = | other = }} ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref>᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱤ ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== lsgknx95ysx0jgkddu0hghxm88j74xp 195439 195436 2026-07-23T12:16:31Z Joy sagar Murmu 381 195439 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱵᱚᱱᱰᱟ | image = The real South Indian Bonda.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱚᱯ/ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | course = | served = ᱩᱨᱜᱩᱢ | main_ingredient = [[ᱵᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱷᱤ, [[ᱟᱹᱞᱤ]] (ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ) | variations = | calories = | other = }} ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ<ref>{{cite web | title=Take pride in the bonda or pakora. It is our gift to the world | website=Hindustan Times | date=18 April 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/brunch/take-pride-in-the-bonda-or-pakora-it-is-our-gift-to-the-world/story-khxwM10l0NT8HLZ8ik9G7I.html | access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web | last=Gupta | first=Chef Niru | title=10 Best Karnataka (Kannada) Recipes | website=food.ndtv.com | date=1 February 2016 | url=http://food.ndtv.com/lists/10-best-karnataka-kannada-recipes-1275758 | access-date=9 January 2017}}</ref>᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref>᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱤ ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== o52qiys5cpoksjrsrfktaloaenc67fs 195440 195439 2026-07-23T12:18:07Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ */ 195440 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱵᱚᱱᱰᱟ | image = The real South Indian Bonda.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱚᱯ/ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | course = | served = ᱩᱨᱜᱩᱢ | main_ingredient = [[ᱵᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱷᱤ, [[ᱟᱹᱞᱤ]] (ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ) | variations = | calories = | other = }} ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ<ref>{{cite web | title=Take pride in the bonda or pakora. It is our gift to the world | website=Hindustan Times | date=18 April 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/brunch/take-pride-in-the-bonda-or-pakora-it-is-our-gift-to-the-world/story-khxwM10l0NT8HLZ8ik9G7I.html | access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web | last=Gupta | first=Chef Niru | title=10 Best Karnataka (Kannada) Recipes | website=food.ndtv.com | date=1 February 2016 | url=http://food.ndtv.com/lists/10-best-karnataka-kannada-recipes-1275758 | access-date=9 January 2017}}</ref>᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref>᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |url=https://udupi-recipes.com/vegetable-bonda-veg-bonda-recipe | title=Vegetable Bonda {{!}} Veg Bonda Recipe | website=Udupi-Recipes | date=24 July 2019 |access-date=10 January 2020}}</ref>, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ '''ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱮ''' ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== d13wtu3spio9n67615t54tnhj3cv08x 195468 195440 2026-07-23T15:53:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195468 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱵᱚᱱᱰᱟ | image = The real South Indian Bonda.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱚᱯ/ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | course = | served = ᱩᱨᱜᱩᱢ | main_ingredient = [[ᱵᱮᱥᱚᱱ]] ᱜᱷᱤ, [[ᱟᱹᱞᱤ]] (ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ) | variations = | calories = | other = }} ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱞᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱱᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ<ref>{{cite web | title=Take pride in the bonda or pakora. It is our gift to the world | website=Hindustan Times | date=18 April 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/brunch/take-pride-in-the-bonda-or-pakora-it-is-our-gift-to-the-world/story-khxwM10l0NT8HLZ8ik9G7I.html | access-date=9 January 2017}}</ref><ref>{{cite web | last=Gupta | first=Chef Niru | title=10 Best Karnataka (Kannada) Recipes | website=food.ndtv.com | date=1 February 2016 | url=http://food.ndtv.com/lists/10-best-karnataka-kannada-recipes-1275758 | access-date=9 January 2017 | archive-date=17 June 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240617233833/https://food.ndtv.com/lists/10-best-karnataka-kannada-recipes-1275758 | url-status=dead }}</ref>᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ‘ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱱᱰᱟ’ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱴᱮᱭᱞᱤ-ᱚᱠᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱹᱱᱤᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱥᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱚᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱚᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱨᱱᱟᱠᱚᱴ - ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱚᱱᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref>᱾ ==ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ== ᱢᱚᱥᱚᱞᱟᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯᱷᱤᱝ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱯᱮᱨ-ᱞᱮᱯᱮᱨ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱷᱲᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ (ᱴᱮᱭᱯᱤ-ᱳᱠᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱟ; ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ (ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ), ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱞᱩᱱᱰᱩ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱰᱟᱞᱩ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱱᱟᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱩᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |url=https://udupi-recipes.com/vegetable-bonda-veg-bonda-recipe | title=Vegetable Bonda {{!}} Veg Bonda Recipe | website=Udupi-Recipes | date=24 July 2019 |access-date=10 January 2020}}</ref>, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱫᱤ-ᱠᱷᱤᱫᱤ ᱜᱮᱫ ᱩᱛᱩᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱵᱤᱸᱥ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱦᱟᱹᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱷᱟᱯᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ '''ᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱡᱮ''' ᱫᱚ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱥᱮ ᱢᱮᱝᱜᱽᱞᱚᱨ ᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 6wh1cgvjxe5tx1do45547imltw3ou6m ᱠᱟᱧᱡᱤ (ᱡᱚᱢᱟᱜ) 0 37513 195442 2026-07-23T12:31:01Z Joy sagar Murmu 381 "ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195442 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ r6m3po56i7ft20ijekmdjjwufg23owu 195443 195442 2026-07-23T12:32:55Z Joy sagar Murmu 381 195443 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== kfkro595kq1fz5bgwu8cuvktaynmsyx 195444 195443 2026-07-23T12:33:54Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ */ 195444 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ 7hmtaisimqki4xr845hc3v0elwwrj7e 195445 195444 2026-07-23T12:34:19Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ */ 195445 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ rgd78d17v67fj3075hrgmwlhqhl1rl5 195446 195445 2026-07-23T12:34:49Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ */ 195446 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== nd9yiqjxa4x68mrjehzha3l9bb6enb4 195447 195446 2026-07-23T12:39:36Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ */ 195447 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ 5sgn5erqxl9g7nlwok3ywb80wwwf17p 195458 195447 2026-07-23T15:14:41Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ */ 195458 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ== ror2utmh2y0i4n9b1zlmjckj1resd0y 195459 195458 2026-07-23T15:22:09Z Joy sagar Murmu 381 /* =ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ */ 195459 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ,ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱰᱷᱮᱢᱚᱸᱥ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱢᱵᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱭ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱟᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ cyugyz75oye8soyl2h1mhkmt2vgigmr 195460 195459 2026-07-23T15:23:40Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ */ 195460 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ,ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱰᱷᱮᱢᱚᱸᱥ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱢᱵᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱭ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱟᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ== 5p6mb5f3wvlqwqmh5t6gbq2hfhlr55b 195461 195460 2026-07-23T15:24:49Z Joy sagar Murmu 381 /* =ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ */ 195461 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ,ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱰᱷᱮᱢᱚᱸᱥ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱢᱵᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱭ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱟᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ== ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱲᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱢ ᱰᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱨᱴᱷᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ a4cyd6pwxrzhzt5bxyzb9ujn5o35y85 195462 195461 2026-07-23T15:25:32Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ */ 195462 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ,ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱰᱷᱮᱢᱚᱸᱥ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱢᱵᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱭ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱟᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱛᱳᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ== ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱲᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱢ ᱰᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱨᱴᱷᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 6im5iksjgwtwt40hmccjpf2wfyvkgjt 195463 195462 2026-07-23T15:30:46Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱛᱳᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ */ 195463 wikitext text/x-wiki ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱧᱩᱣᱟᱜ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱴᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ‘ᱥᱝᱦᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽ’ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ “ᱪᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ” (᱕᱖ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱰᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ‘ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱟᱶᱞᱟ ᱳᱥᱟ’ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱮᱤ ‘ᱥᱟᱛᱷᱤ’ ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱤᱢᱠᱚ== ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar &#124; Cuttack &#124; Puri}}</ref>᱾ ===ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱪᱟᱞᱣᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱟᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱵᱮᱥᱚᱱ) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ===ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ (ᱩᱛᱩ) ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ,ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱰᱷᱮᱢᱚᱸᱥ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱢᱵᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱭ ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷ᱾ᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱟᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱛᱳᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱧᱡᱤ=== ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱩᱲᱤᱭᱟ: ତୋରାଣି) "ᱯᱮᱡᱟ ᱛᱳᱨᱟᱱᱤ" (ᱩᱲᱤᱭᱟᱺ ପେଜ ତୋରାଣି) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱷᱚᱛᱚ ᱛᱮᱫ᱾ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱧᱡᱤ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱛᱚᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱡᱚᱜ᱾ ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱟᱢᱥᱤᱨ (ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱩᱞ) ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ (ᱩᱲᱤᱭᱟ ᱺ ଆମ୍ବୁଲ) ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ== ᱠᱟᱧᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱲᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱢ ᱰᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱨᱴᱷᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 9vt4nrg8c9w87ffjk4tt3whdcqidmee ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ 0 37514 195453 2026-07-23T13:33:56Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{Infobox company | name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | logo = Steel Authority of India logo.svg | logo_size = 70px | image = দূর্গাপুর ইস্পাত কারখানা - Durgapur Steel Plant-1.jpg | founded = ᱑᱙᱕᱙ | hq_location = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195453 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{Infobox company | name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | logo = Steel Authority of India logo.svg | logo_size = 70px | image = দূর্গাপুর ইস্পাত কারখানা - Durgapur Steel Plant-1.jpg | founded = ᱑᱙᱕᱙ | hq_location = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱵᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱟᱨᱡᱽ, ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ | num_employees = | industry = ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ | products = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ, ᱨᱟᱭ, ᱮᱠᱥᱮᱞ | revenue = $᱙.᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓) | net_income = }} '''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.''') ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title= Durgapur Steel Plant: A pillar of India's steel industry|url= https://www.incredibleindia.gov.in/en/west-bengal/durgapur/durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp1’> {{cite web|title=Steel Authority of India Limited |url= https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref> [[File:Queen Elizabeth at Durgapur.jpg|250px|thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱷᱮᱴ|right]] [[File:Durgapur Steel Plant.jpg |thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱥ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ]] ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱒᱓° ᱒᱗' ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱘᱘° ᱒᱙' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Durgapur Steel Plant {{!}} SAIL |url=https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927175348/https://www.sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-date=2024-09-27 |access-date=2025-01-04 |website=sail.co.in |language=en}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ: (᱑) ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱰᱮᱞᱤᱝ; (᱒) ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱰ ᱵᱞᱚᱥ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱓) ᱵᱮᱥ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟᱢ ᱠᱮᱥᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱔) ᱨᱚᱞᱤᱝ ᱢᱤᱞ: ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱢᱤᱞ, ᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱚᱰ ᱢᱤᱞ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱨᱴ ᱢᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱕) ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱯᱞᱟᱱᱴ: ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱾<ref name=’dsp1’/><ref> {{cite web|title= SCRIBD Durgapur Steel Plant Overview and History|url= https://www.scribd.com/document/267046420/DSP-PlantSpecific |access-date=9 April 2026}}</ref> ==ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=’dsp2’> {{cite web|title=SCRIBD Durgapur Steel Plant|url= https://www.scribd.com/document/608889189/Durgapur-Steel-plant-Report|access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref> ‘DSP Modernisation’ published by Durgapur Steel Plant, page 7</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱒.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp3’> {{cite web|title=Modrnisation Projects of DSP and IISCO Steel Plant |url= https://steel.gov.in/sites/default/files/2025-04/ru%203347.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref><ref name=’dsp2’/> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓.᱐᱙ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web|title=Proposed Brown Field Expansion of Durgapur Steel Plant. |url= https://www.wbpcb.gov.in/files/Tu-07-2025-07-25-59Exe%20Summary%20English.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Durgapur Steel Plant to get second unit with likely investment of ₹35,000 crore |url= https://www.msn.com/en-in/news/india/durgapur-steel-plant-to-get-second-unit-with-likely-investment-of-35-000-crore/ar-AA24UHUc?ocid=msedgntp&pc=W230&cvid=6a2499b5056f44b5bf9e58a534a795c3&ei=15 |website= |publisher= The Statesman, 6 June 2026|access-date= 7 June 2026 |language=en}}</ref> ==ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱴᱚᱱ/ ᱥᱮᱨᱢᱟ== : ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ 280,000 : ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ 500,000 : ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱨ ᱠᱚ 58,000 : ᱥᱮᱢᱤᱥ 861,000 : ᱜᱩᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ 2,262,000 ᱡᱟᱞᱤ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱒᱐᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱟᱭᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱕᱕ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱚᱵᱽᱞᱚᱠ ᱪᱟᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html |access-date=2010-10-16 |title=Railway Gazette: Wheel production in Durgapur |archive-date=19 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119002831/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{official|https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] fx5abmvg99kjnlh5je1aly8g5nn34wp ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 1 37515 195455 2026-07-23T14:28:33Z ~2026-41192-79 11367 /* okta */ new section 195455 wikitext text/x-wiki == okta == med [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/&#126;2026-41192-79|&#126;2026-41192-79]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:&#126;2026-41192-79|talk]]) ᱑᱔:᱒᱘, ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) inwmqmbfd0xhgh5yy22sc5tc4xcdhfg ᱩᱯᱢᱟ 0 37516 195465 2026-07-23T15:41:01Z Joy sagar Murmu 381 "'''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195465 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱴᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ 3v8r2xyn1q9j6b0jmluab9mea71wj9x 195466 195465 2026-07-23T15:42:45Z Joy sagar Murmu 381 195466 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱴᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ==ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ== kddf8y5vhr0yxnzuy2vep8xmrssgxx3 195467 195466 2026-07-23T15:46:58Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ */ 195467 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱴᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ==ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱯᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱩᱯᱯᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱝ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱰᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱯᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ 15r7rfichigi34m01m730kbzvf4hbn3 195469 195467 2026-07-23T15:59:36Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ */ 195469 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱴᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ==ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱯᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱩᱯᱯᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱝ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱰᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱯᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ {|class="wikitable" |- ! ᱯᱟᱹᱥᱨᱤ!! ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ !! ᱱᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- | [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| ઉપમા |- | [[Kannada]] || ᱩᱯᱯᱤᱴᱴᱩ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ || ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು, ಖಾರಬಾತ್ |- | [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]] || ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ||உப்புமா |- | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ || ഉപ്പുമാവ് |- |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]|| ᱩᱯᱢᱟ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ || ఉప్మా, ఉప్పిండి |- | [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] || ᱥᱟᱱᱡᱟ, ᱩᱯᱢᱟ, ᱩᱯᱤᱛ || सांजा, उपमा, उपीट |- | [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ]] || ᱨᱩᱞᱟᱱᱩ|| रुलांव |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| उपमा |- | [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| ଉପମା |- |[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| উপমা |} {{nutritionalvalue | name=Upma | serving_size=120 gm | fat =3.78 | satfat =0.916 g | polyfat =0.944 g | monofat =1.54 g | protein =8.11 | carbs =45.67 | sugar =2.63 | fiber =3.2 g | sodium_mg =190 | potassium_mg=223 | note =[http://www.fatsecret.co.in/calories-nutrition/=Full Link to Fatsecret India] |kJ=1046}} bklqti7vciji6svtt6z7nn3njd764xo 195499 195469 2026-07-24T04:42:35Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 195499 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱯᱢᱟ''' ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱯᱤᱛ, ᱩᱯᱮᱛ, ᱨᱩᱞᱟᱱᱣ, ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ ᱥᱮ ᱩᱯᱯᱤᱛᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱚᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱟᱠᱟ, ᱟᱸᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱚᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱴᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱯᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱩᱯᱯᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩ ᱢᱟᱱᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱝ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱰᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱯᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ {|class="wikitable" |- ! ᱯᱟᱹᱥᱨᱤ!! ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ !! ᱱᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- | [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| ઉપમા |- | [[Kannada]] || ᱩᱯᱯᱤᱴᱴᱩ, ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱛᱷ || ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು, ಖಾರಬಾತ್ |- | [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]] || ᱩᱯᱯᱩᱢᱟ||உப்புமா |- | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ᱩᱯᱯᱩᱢᱟᱣᱩ || ഉപ്പുമാവ് |- |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]|| ᱩᱯᱢᱟ, ᱩᱯᱯᱤᱱᱰᱤ || ఉప్మా, ఉప్పిండి |- | [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] || ᱥᱟᱱᱡᱟ, ᱩᱯᱢᱟ, ᱩᱯᱤᱛ || सांजा, उपमा, उपीट |- | [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ]] || ᱨᱩᱞᱟᱱᱩ|| रुलांव |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| उपमा |- | [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| ଉପମା |- |[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ]] || ᱩᱯᱢᱟ|| উপমা |} {{nutritionalvalue | name=Upma | serving_size=120 gm | fat =3.78 | satfat =0.916 g | polyfat =0.944 g | monofat =1.54 g | protein =8.11 | carbs =45.67 | sugar =2.63 | fiber =3.2 g | sodium_mg =190 | potassium_mg=223 | note =[http://www.fatsecret.co.in/calories-nutrition/=Full Link to Fatsecret India] |kJ=1046}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 597v7mhehae2ho8vbr0upv1wi8itfga ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ 0 37517 195472 2026-07-23T18:37:50Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195472 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ f72kc56bl6qmfaelg13l5edhi971hhf 195473 195472 2026-07-23T18:45:25Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 195473 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ hku2a6ba7nclo3fubk0av6cfickpla4 195474 195473 2026-07-23T18:47:29Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ */ 195474 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ, ᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱞᱟᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/punalur-paper-mills-reopened/article7647502.ece|title = Punalur Paper Mills reopened|newspaper = The Hindu|date = 13 September 2015}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱜ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ 1h9z88si10ah9yax4z40rignkh23t8l 195475 195474 2026-07-23T18:50:30Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ */ 195475 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ, ᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱞᱟᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/punalur-paper-mills-reopened/article7647502.ece|title = Punalur Paper Mills reopened|newspaper = The Hindu|date = 13 September 2015}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱜ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (KIP)''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ|ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ]] ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱟᱰᱩᱨ, ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ {{convert|61630|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ {{convert|53514|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Kallada-River-38931.htm | title = Kallada River | publisher = india9 | access-date = 2010-06-26 }}</ref> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|56.016|km|abbr=on}} ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|69.752|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ {{convert|61.692|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ {{convert|47.573|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kallada Irrigation Project {{!}} Irrigation-kerala|url=https://irrigation.kerala.gov.in/kallada-irrigation-project|access-date=2021-10-30|website=irrigation.kerala.gov.in}}</ref> ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱞᱩᱠᱟᱣᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ jfu9mraryuryoxe577388bv7rnwaq3m 195476 195475 2026-07-23T18:51:39Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 195476 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ, ᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱞᱟᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/punalur-paper-mills-reopened/article7647502.ece|title = Punalur Paper Mills reopened|newspaper = The Hindu|date = 13 September 2015}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱜ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (KIP)''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ|ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ]] ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱟᱰᱩᱨ, ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ {{convert|61630|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ {{convert|53514|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Kallada-River-38931.htm | title = Kallada River | publisher = india9 | access-date = 2010-06-26 }}</ref> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|56.016|km|abbr=on}} ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|69.752|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ {{convert|61.692|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ {{convert|47.573|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kallada Irrigation Project {{!}} Irrigation-kerala|url=https://irrigation.kerala.gov.in/kallada-irrigation-project|access-date=2021-10-30|website=irrigation.kerala.gov.in}}</ref> ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱞᱩᱠᱟᱣᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} bnx78i81mtq2aaz0ucz61gh1v1zhfje 195477 195476 2026-07-23T18:52:31Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 195477 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} [[File:Kallada river near Uppood.jpg|alt=|thumb|ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ/ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, {{convert|120|km|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱟᱥᱛᱟᱢᱩᱰᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ|ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ|ᱥᱮᱱᱫᱩᱨᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱡᱷᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱤᱭᱟᱨᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ|ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱥᱮᱫ|ᱦᱚᱭ ᱥᱮᱫ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱯᱩᱡᱷᱟ|ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱟᱭᱤᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ]], [[ᱮᱰᱟᱢᱳᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱢᱩᱠᱩᱢᱪᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱤ]], [[ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱤᱵᱷᱮᱨᱠᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱩᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]], [[ᱢᱩᱱᱨᱳ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠ|ᱚᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱞᱮᱠ (ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱑᱘᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]] (''ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱡᱚᱞᱳᱛᱥᱚᱵᱚᱢ'') ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ "''ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ - ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱨᱟ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟ ᱞᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱫᱟᱜ (ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ) ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ {{convert|1.5|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ== ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ, ᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱞᱟᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/punalur-paper-mills-reopened/article7647502.ece|title = Punalur Paper Mills reopened|newspaper = The Hindu|date = 13 September 2015}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣᱜ ᱟᱨ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== '''ᱠᱟᱞᱞᱟᱲᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ (KIP)''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ|ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ]] ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱟᱰᱩᱨ, ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ {{convert|61630|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ {{convert|53514|ha|abbr=on}} ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Kallada-River-38931.htm | title = Kallada River | publisher = india9 | access-date = 2010-06-26 }}</ref> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|56.016|km|abbr=on}} ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ {{convert|69.752|km|abbr=on}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱫᱚ {{convert|61.692|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ {{convert|47.573|km|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kallada Irrigation Project {{!}} Irrigation-kerala|url=https://irrigation.kerala.gov.in/kallada-irrigation-project|access-date=2021-10-30|website=irrigation.kerala.gov.in}}</ref> ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱞᱩᱠᱟᱣᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20040315134925/http://www.hindu.com/2004/01/26/stories/2004012602460300.htm ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ] {{coord|8|59|N|76|38|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ ᱜᱟᱰᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] tkb3cocs5joo4noilibgs2dvbxixko9 ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ 0 37518 195478 2026-07-23T18:58:47Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = Pambar.jpg | image_size = | image_caption = | source1_location = ᱛᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ | source1_coordinates= {{coord|10|8|N|77|7|E|region:IN}} | mouth_loc..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195478 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = Pambar.jpg | image_size = | image_caption = | source1_location = ᱛᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ | source1_coordinates= {{coord|10|8|N|77|7|E|region:IN}} | mouth_location = [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ | mouth_coordinates = {{coord|10|21|2|N|77|14|14|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 =[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length = ~{{convert|31|km|mi}} | source1_elevation = {{convert|2073|m|ft}} | mouth_elevation = {{convert|473|m|ft}} | discharge1_avg = | basin_size = }} '''ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ mvf5xdfe9vp43tulx6lbp7lxurekins 195479 195478 2026-07-23T19:01:52Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 195479 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = Pambar.jpg | image_size = | image_caption = | source1_location = ᱛᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ | source1_coordinates= {{coord|10|8|N|77|7|E|region:IN}} | mouth_location = [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ | mouth_coordinates = {{coord|10|21|2|N|77|14|14|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 =[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length = ~{{convert|31|km|mi}} | source1_elevation = {{convert|2073|m|ft}} | mouth_elevation = {{convert|473|m|ft}} | discharge1_avg = | basin_size = }} '''ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱥ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱭᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱠᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ]] ᱜᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala Forest department, Chinnar Wildlife Sanctuary, Management Plan (2002–2011) {{usurped|1=[https://archive.today/20130113082428/http://chinnar.org/html/managementplan.htm 2.5. Water sources]}}</ref> ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Blue Yonder Holidays Pvt Ltd, Chinnar, the real treasure trove, retrieved 8/30/2007 [http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 Koottar Tree House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015043825/http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 |date=15 October 2008 }}</ref> ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=November 2023}} k9muwr0kgktlfvri4gv6f0zuclqaqfv 195480 195479 2026-07-23T19:04:51Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ */ 195480 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = Pambar.jpg | image_size = | image_caption = | source1_location = ᱛᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ | source1_coordinates= {{coord|10|8|N|77|7|E|region:IN}} | mouth_location = [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ | mouth_coordinates = {{coord|10|21|2|N|77|14|14|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 =[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length = ~{{convert|31|km|mi}} | source1_elevation = {{convert|2073|m|ft}} | mouth_elevation = {{convert|473|m|ft}} | discharge1_avg = | basin_size = }} '''ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱥ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱭᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱠᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ]] ᱜᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala Forest department, Chinnar Wildlife Sanctuary, Management Plan (2002–2011) {{usurped|1=[https://archive.today/20130113082428/http://chinnar.org/html/managementplan.htm 2.5. Water sources]}}</ref> ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Blue Yonder Holidays Pvt Ltd, Chinnar, the real treasure trove, retrieved 8/30/2007 [http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 Koottar Tree House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015043825/http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 |date=15 October 2008 }}</ref> ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=November 2023}} ==ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ== ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞᱚᱜ [[ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱤᱨ ᱮᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <gallery> Image:Pambar River.JPG|[[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗(ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ))|ᱮᱥ.ᱮᱪ ᱑᱗]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ File:ThoovanamFalls from SH17.jpg|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱮᱞ File:ThoovanamFalls from SH17 zoom.jpg|ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱮᱞ </gallery> jqva7xrizjbbz95q46uybwn4qxqqohl 195481 195480 2026-07-23T19:06:23Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 195481 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ | image = Pambar.jpg | image_size = | image_caption = | source1_location = ᱛᱟᱞᱟᱭᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ | source1_coordinates= {{coord|10|8|N|77|7|E|region:IN}} | mouth_location = [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ | mouth_coordinates = {{coord|10|21|2|N|77|14|14|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 =[[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length = ~{{convert|31|km|mi}} | source1_elevation = {{convert|2073|m|ft}} | mouth_elevation = {{convert|473|m|ft}} | discharge1_avg = | basin_size = }} '''ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱰᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱥ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱭᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱠᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ]] ᱜᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala Forest department, Chinnar Wildlife Sanctuary, Management Plan (2002–2011) {{usurped|1=[https://archive.today/20130113082428/http://chinnar.org/html/managementplan.htm 2.5. Water sources]}}</ref> ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱴᱴᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Blue Yonder Holidays Pvt Ltd, Chinnar, the real treasure trove, retrieved 8/30/2007 [http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 Koottar Tree House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015043825/http://www.theblueyonder.com/chinnar.htm#link3 |date=15 October 2008 }}</ref> ᱪᱤᱱᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱷᱚᱛᱤ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=November 2023}} ==ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ== ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞᱚᱜ [[ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱤᱨ ᱮᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <gallery> Image:Pambar River.JPG|[[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗(ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ))|ᱮᱥ.ᱮᱪ ᱑᱗]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ File:ThoovanamFalls from SH17.jpg|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱮᱞ File:ThoovanamFalls from SH17 zoom.jpg|ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱮᱞ </gallery> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{commons category|Pambar River}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] 2r9kfsb0r4elbtoue2tf5rc6scsyj2p ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ 14 37519 195482 2026-07-23T19:06:52Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195482 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] 47cjo4deghig9mdm3kj7aovyiqtpz0m ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ 0 37520 195483 2026-07-23T19:24:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195483 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ]], ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ eav1fbn61547554oaan53hgju5363yb 195484 195483 2026-07-23T19:27:34Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 195484 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ]], ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ (ᱵᱤᱪ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱟᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ [ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)᱾ 61ccu0u4t8v8plqbp3bydpm4a2vlrys 195485 195484 2026-07-23T19:29:11Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ */ 195485 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ]], ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ (ᱵᱤᱪ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱟᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ [ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)᱾ ==ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ== [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ kx7sabp7yg2ijglj6ws209gsp8ebc4d 195486 195485 2026-07-23T19:30:20Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ */ 195486 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ]], ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ (ᱵᱤᱪ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱟᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ [ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)᱾ ==ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ== [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''[[ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ ᱛᱷᱤᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ]]'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ") ᱨᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 87khrgwmovh6efinlbaerqwdmen3kew 195487 195486 2026-07-23T19:31:56Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ */ 195487 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ]], ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ (ᱵᱤᱪ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱟᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ [ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)᱾ ==ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ== [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''[[ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ ᱛᱷᱤᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ]]'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ") ᱨᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category|Mahé River}} {{coord|11|42|N|75|32|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] c45u8p3nipuoalsghgs0k23w6n486pj 195498 195487 2026-07-24T04:36:29Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 195498 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ) | image = | image_caption = | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | length_km = 54 | source1_elevation = | discharge1_avg = | basin_size_km2 = 394 | basin_size_ref = <ref>{{cite web|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|title=Rivers of Western Ghats|publisher=ernet.in|access-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm|archive-date=25 June 2018|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ''' ({{IPAc-en|'|m|ɑː|h|eɪ}}) ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ''' ({{IPA|ml|mɐjːɐɻipːuɻɐ|lang}}) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱠᱥᱠᱞᱮᱵᱽ ᱢᱟᱦᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱝᱜᱚᱰ, ᱵᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱞ, ᱡᱟᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ, ᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱮᱨᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱠᱩᱱᱱᱩᱠᱟᱨᱟ, ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱫᱩᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |publisher = Government of Kerala |work = Kozhikode |url = http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |title = Official website of Kozhikode |access-date = 2006-08-06 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070709035857/http://www.kkd.kerala.gov.in/resource.htm |archive-date = 2007-07-09 }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ (ᱵᱤᱪ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱟᱠᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ [ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ)᱾ ==ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ== [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ== ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''ᱢᱟᱭᱭᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ ᱛᱷᱤᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ") ᱨᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category|Mahé River}} {{coord|11|42|N|75|32|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱦᱮ ᱜᱟᱰᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] j9pdk0do7v1tlbxugnpi7qfyuprlqy9 ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ 0 37521 195488 2026-07-24T01:44:57Z MT731 2184 "{{Short description|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tayo Rolls logo.jpg | logo_size = 280px | type = ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ | traded_as = [[:en:Bombay Stock Exchange|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ:]] ᱕᱐᱔᱙..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195488 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tayo Rolls logo.jpg | logo_size = 280px | type = ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ | traded_as = [[:en:Bombay Stock Exchange|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ:]] ᱕᱐᱔᱙᱖᱑ | founded = {{start date and age|1968}} | fate = ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ | hq_location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱱ (ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)<br /> ᱚᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ) | products = ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ, ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] | website = [http://www.tayo.co.in/ www.tayo.co.in] | footnotes = }} '''ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ<ref>{{Cite news |date=2019-07-19 |title=NCLAT dismisses plea against insolvency of Tayo Rolls |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/nclat-dismisses-plea-against-insolvency-of-tayo-rolls/articleshow/70293525.cms?from=mdr |access-date=2024-01-17 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof>{{cite web|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=TTYO.BO|title=Profile: Tayo Rolls Ltd (TTYO.BO)|accessdate=22 August 2012|publisher=Reuters}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/tayo-rolls-ltd/infocompanyhistory/companyid-12932.cms|title=Tayo Rolls Ltd. Company History & Profile|accessdate=22 August 2012|publisher=The Economic Times}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱮᱱᱣᱟᱨᱠ ᱥᱟᱞᱡᱚᱣᱟᱨᱯᱷᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218211047/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|url-status=dead|archive-date=18 February 2016|title=Two group cos drop Tata brand name|accessdate=23 August 2012|publisher=The Economic Times| date=26 December 2003}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱡᱤᱝᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱘ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article975129.ece?ref=archive|title=Tata Steel arm opens forgings unit|accessdate=22 August 2012|work=The Hindu| date=9 January 2010}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱖,᱕᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱨᱳᱞᱥ, ᱒᱒,᱖᱐᱔ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱾{{update inline|date=December 2016}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.tayo.co.in/ Tayo Rolls official website] {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] qhfwj0o61qbfwfhjyyo9hdkxvh6gfla 195489 195488 2026-07-24T01:46:20Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195488 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tayo Rolls logo.jpg | logo_size = 280px | type = ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ | traded_as = [[:en:Bombay Stock Exchange|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ:]] ᱕᱐᱔᱙᱖᱑ | founded = {{start date and age|1968}} | fate = ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ | hq_location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱱ (ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)<br /> ᱚᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ) | products = ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ, ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] | website = [http://www.tayo.co.in/ www.tayo.co.in] | footnotes = }} '''ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ<ref>{{Cite news |date=2019-07-19 |title=NCLAT dismisses plea against insolvency of Tayo Rolls |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/nclat-dismisses-plea-against-insolvency-of-tayo-rolls/articleshow/70293525.cms?from=mdr |access-date=2024-01-17 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof>{{cite web|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=TTYO.BO|title=Profile: Tayo Rolls Ltd (TTYO.BO)|accessdate=22 August 2012|publisher=Reuters}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/tayo-rolls-ltd/infocompanyhistory/companyid-12932.cms|title=Tayo Rolls Ltd. Company History & Profile|accessdate=22 August 2012|publisher=The Economic Times}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱮᱱᱣᱟᱨᱠ ᱥᱟᱞᱡᱚᱣᱟᱨᱯᱷᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218211047/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|url-status=dead|archive-date=18 February 2016|title=Two group cos drop Tata brand name|accessdate=23 August 2012|publisher=The Economic Times| date=26 December 2003}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱡᱤᱝᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱘ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article975129.ece?ref=archive|title=Tata Steel arm opens forgings unit|accessdate=22 August 2012|work=The Hindu| date=9 January 2010}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱖,᱕᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱨᱳᱞᱥ, ᱒᱒,᱖᱐᱔ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱾{{update inline|date=December 2016}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.tayo.co.in/ Tayo Rolls official website] {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] qhfwj0o61qbfwfhjyyo9hdkxvh6gfla 195491 195489 2026-07-24T01:48:39Z MT731 2184 195491 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tayo Rolls logo.jpg | logo_size = 280px | type = ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ | traded_as = [[:en:Bombay Stock Exchange|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ:]] ᱕᱐᱔᱙᱖᱑ | founded = {{start date and age|1968}} | fate = ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ | hq_location = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱱ (ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)<br /> ᱚᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ) | products = ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ, ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] | website = [http://www.tayo.co.in/ www.tayo.co.in] | footnotes = }} '''ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱸᱴ<ref>{{Cite news |date=2019-07-19 |title=NCLAT dismisses plea against insolvency of Tayo Rolls |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/nclat-dismisses-plea-against-insolvency-of-tayo-rolls/articleshow/70293525.cms?from=mdr |access-date=2024-01-17 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱳᱞᱥ, ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof>{{cite web|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyProfile?symbol=TTYO.BO|title=Profile: Tayo Rolls Ltd (TTYO.BO)|accessdate=22 August 2012|publisher=Reuters}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/tayo-rolls-ltd/infocompanyhistory/companyid-12932.cms|title=Tayo Rolls Ltd. Company History & Profile|accessdate=22 August 2012|publisher=The Economic Times}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱮᱱᱣᱟᱨᱠ ᱥᱟᱞᱡᱚᱣᱟᱨᱯᱷᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ-ᱭᱳᱰᱳᱜᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=econtimprof/> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218211047/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-26/news/27554612_1_tata-brand-tata-sons-tata-steel|url-status=dead|archive-date=18 February 2016|title=Two group cos drop Tata brand name|accessdate=23 August 2012|publisher=The Economic Times| date=26 December 2003}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱡᱤᱝᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱳᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱘ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article975129.ece?ref=archive|title=Tata Steel arm opens forgings unit|accessdate=22 August 2012|work=The Hindu| date=9 January 2010}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱫᱚ ᱖,᱕᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱨᱳᱞᱥ, ᱒᱒,᱖᱐᱔ ᱴᱚᱱ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=reutprof/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱾{{update inline|date=December 2016}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.tayo.co.in/ ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] 98a6qt3fs1n6351fgq52i1i11zxotkr ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ 0 37522 195490 2026-07-24T01:46:20Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195490 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱴᱟᱭᱳ ᱨᱳᱞᱥ]] lbdof4aor9m9gqabr91n5fkqtx6qk8w ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ 0 37523 195494 2026-07-24T04:16:50Z Joy sagar Murmu 381 "'''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195494 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾ jgupvibeuqoy0umtsvymax86b00j0l8 195495 195494 2026-07-24T04:18:07Z Joy sagar Murmu 381 195495 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== sytu0wqyh1kc3q9uyf25xktx9j6oc61 195496 195495 2026-07-24T04:20:38Z Joy sagar Murmu 381 ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱤᱥᱴᱮᱠ 195496 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ngmwgjdbwj7e4x30o6lfcej3nj69xv6 195497 195496 2026-07-24T04:33:47Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 195497 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== mdczd4gkvy8r1gqajhl0odwckg34fq0 195500 195497 2026-07-24T04:51:14Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195497 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== mdczd4gkvy8r1gqajhl0odwckg34fq0 195503 195500 2026-07-24T05:58:23Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195503 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ 6g6rlapou81xu5z4a6cxgj7q79l884g 195504 195503 2026-07-24T06:00:50Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195504 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== qwk4qvfz2dhcy3m2hmxu1v810i4ewjy 195505 195504 2026-07-24T06:05:55Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ */ 195505 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱥᱟᱭᱤᱰ" ᱟᱨ "ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱟᱭᱤᱰ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱤᱰᱟ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱵᱷᱚᱜᱟᱣᱚᱵᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱛᱷ᱾ᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱷᱨᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ 4ndqpa3dicyd38zs4t5ekxpgpebrpux 195506 195505 2026-07-24T06:07:51Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ */ 195506 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱥᱟᱭᱤᱰ" ᱟᱨ "ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱟᱭᱤᱰ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱤᱰᱟ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱵᱷᱚᱜᱟᱣᱚᱵᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱛᱷ᱾ᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱷᱨᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ===ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== ===ᱯᱩᱨᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== 2x56b6nvabiqaw7q3rcy8y3rnbttrub 195507 195506 2026-07-24T06:13:51Z Joy sagar Murmu 381 195507 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = Thrissur Pooram | caption = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ | official_name = Thrissur Pooram | observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ | date = [[Leo (constellation)|Pooram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Medam]] | observances = {{hlist|''Vilambaram''|''Kudamatam'' (കുടമാറ്റം)|''[[Ilanjithara Melam]]'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|Madathil Varavu (മഠത്തില്‍ വരവ്)|fireworks (വെടിക്കെട്ട്)|''Ezhunilappu''}} | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ | longtype = ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱷᱩ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ | significance = ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ | date2015 = 28 April | date2016 = 17 April | date2017 = 5 May<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |url-status=dead }}</ref> | date2018 = 25 April | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = 23 April }} {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱥᱟᱭᱤᱰ" ᱟᱨ "ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱟᱭᱤᱰ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱤᱰᱟ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱵᱷᱚᱜᱟᱣᱚᱵᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱛᱷ᱾ᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱷᱨᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ===ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== ===ᱯᱩᱨᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== fjxe9wfc5z20jj4ymisn4mackagoxjx 195508 195507 2026-07-24T06:16:54Z Joy sagar Murmu 381 195508 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ | caption = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ | official_name = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ | observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ | date = [[Leo (constellation)|Pooram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Medam]] | observances = {{hlist|''ᱣᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''|''ᱠᱩᱫᱟᱢᱟᱛᱟᱢ'' (കുടമാറ്റം)|''[[ᱤᱞᱟᱱᱡᱤᱛᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ]]'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|ᱢᱟᱫᱷᱟᱛᱷ᱾ᱞ ᱣᱟᱨᱟᱣᱩ(മഠത്തില്‍ വരവ്)| ᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱣᱚᱨᱠᱥ (വെടിക്കെട്ട്)|''ᱮᱲᱩᱱᱤᱞᱟᱯᱯᱩ''}} | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ | longtype = ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱷᱩ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ | significance = ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ | date2015 = 28 April | date2016 = 17 April | date2017 = 5 May<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |url-status=dead }}</ref> | date2018 = 25 April | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = 23 April }} {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱥᱟᱭᱤᱰ" ᱟᱨ "ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱟᱭᱤᱰ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱤᱰᱟ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱵᱷᱚᱜᱟᱣᱚᱵᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱛᱷ᱾ᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱷᱨᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ===ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== ===ᱯᱩᱨᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== thtezx0jz4x9byqvcs9bjwhytzeqa9d 195510 195508 2026-07-24T06:20:48Z Joy sagar Murmu 381 added [[Category:ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 195510 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ | caption = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ | official_name = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ | observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ | date = [[Leo (constellation)|Pooram]] [[Nakshatra]] in the Malayalam Calendar month of [[Malayalam calendar|Medam]] | observances = {{hlist|''ᱣᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''|''ᱠᱩᱫᱟᱢᱟᱛᱟᱢ'' (കുടമാറ്റം)|''[[ᱤᱞᱟᱱᱡᱤᱛᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ]]'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|ᱢᱟᱫᱷᱟᱛᱷ᱾ᱞ ᱣᱟᱨᱟᱣᱩ(മഠത്തില്‍ വരവ്)| ᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱣᱚᱨᱠᱥ (വെടിക്കെട്ട്)|''ᱮᱲᱩᱱᱤᱞᱟᱯᱯᱩ''}} | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ | longtype = ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱷᱩ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ | significance = ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ | date2015 = 28 April | date2016 = 17 April | date2017 = 5 May<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com/2017-marathi-calendar-panchang/1/ |url-status=dead }}</ref> | date2018 = 25 April | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = 23 April }} {{DISPLAYTITLE:ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ}} '''ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱟᱦᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ-ᱟ ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ 'ᱛᱚᱣᱟᱫᱟᱨᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱣᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱟᱹᱵᱡ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱚᱨᱟᱢᱟ᱾{{ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱗᱙᱐-᱑᱘᱐᱕)᱾[᱓] ᱛᱷᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱟᱯᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱫᱟᱜᱮᱞ (ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱟᱩ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱣᱟᱰᱤ, ᱪᱮᱢᱯᱩᱠᱠᱟᱣᱩ ᱠᱟᱨᱟᱢᱩᱠᱠᱩ, ᱞᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱭᱭᱟᱸᱛᱷᱳᱞ, ᱪᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣᱩ, ᱱᱮᱭᱛᱦᱟᱞᱟᱠᱩᱣᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ) ᱟᱨᱟᱴᱴᱯᱩᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱮᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱝᱚᱪ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱛᱟᱱ ᱛᱷᱟᱸᱯᱩᱨᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱭ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮ ᱱᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ‘ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ’ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱴ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱣᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱢ (ᱥᱤᱵᱽ) ᱰᱚᱵᱚᱜ ᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱥᱤᱥ ᱡᱟᱣ ᱥᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱰᱳᱢ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱨ ‘ᱱᱮᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ’ (ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱢᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ==ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ== ᱥᱟᱠᱛᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱥᱟᱭᱤᱰ" ᱟᱨ "ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱟᱭᱤᱰ"᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱤᱰᱟ, ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱥᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱠᱠᱟᱣᱩ ᱵᱷᱚᱜᱟᱣᱚᱵᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱛᱷ᱾ᱨᱩᱣᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱥᱷᱨᱤ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ===ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== ===ᱯᱩᱨᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ=== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] exk5547ce9zz6256ymdxg5u1df64ge2 ᱛᱨᱤᱥᱩᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ 0 37524 195501 2026-07-24T04:51:14Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195501 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱯᱩᱨᱟᱢ]] qegxexf3k8peu0ansryrd5m3gd7yeqh ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ 14 37525 195509 2026-07-24T06:18:20Z Joy sagar Murmu 381 ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ 195509 wikitext text/x-wiki ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ᱾ d5gq32j62n1q1nqd4dfxvln4k8pz0r9 ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ 0 37526 195511 2026-07-24T08:27:47Z Joy sagar Murmu 381 "'''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195511 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ a9ugh1bntmi0i3tcf80otpvvh3ooq89 195512 195511 2026-07-24T08:30:11Z Joy sagar Murmu 381 195512 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ gknxy8eboz36kdzztw9fbb9cu3qjd7f 195513 195512 2026-07-24T08:30:28Z Joy sagar Murmu 381 195513 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== 65hpx9bwuuagaksfz1m02jscdbkvob1 195515 195513 2026-07-24T08:38:33Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ */ 195515 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ 2r0ou4juqwwiex518zcdpnwfob7jwiy 195516 195515 2026-07-24T08:39:53Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ */ 195516 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== hd1zwimuikb4pqb3yjjtjg39cd129xe 195517 195516 2026-07-24T08:47:30Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ */ 195517 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== == Filmography == {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} 651liw4w5rqdko7zzjejc2j0xjelk16 195518 195517 2026-07-24T08:49:10Z Joy sagar Murmu 381 195518 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 7sfcozei2x8f17rz7sxas99rkp3ev6z 195519 195518 2026-07-24T08:50:01Z Joy sagar Murmu 381 195519 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{cite web |title=Shudharil Shudhan surprises |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-malayalam-movie-review-shudharil-shudhan/20090907.htm |publisher=rediff |date=7 September 2009 |accessdate=4 August 2015}}</ref>ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 9yih4nzen9olptfuxncl6zefo1cp4j0 195520 195519 2026-07-24T08:50:22Z Joy sagar Murmu 381 195520 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{cite web |title=Shudharil Shudhan surprises |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-malayalam-movie-review-shudharil-shudhan/20090907.htm |publisher=rediff |date=7 September 2009 |accessdate=4 August 2015}}</ref>ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite web |title=Money Back Policy Movie Review – Is mediocre |url=https://www.indiaglitz.com/money-back-policy-malayalam-movie-review-17117.html |work=indiaglitz |date=24 June 2013 |accessdate=4 August 2015}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 0rcr7zlk34njpss11jr4pd63hmyqot2 195521 195520 2026-07-24T08:50:43Z Joy sagar Murmu 381 195521 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{cite web |title=Shudharil Shudhan surprises |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-malayalam-movie-review-shudharil-shudhan/20090907.htm |publisher=rediff |date=7 September 2009 |accessdate=4 August 2015}}</ref>ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite web |title=Money Back Policy Movie Review – Is mediocre |url=https://www.indiaglitz.com/money-back-policy-malayalam-movie-review-17117.html |work=indiaglitz |date=24 June 2013 |accessdate=4 August 2015}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite news |title=Viswasam Athalle Ellam Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Viswasam-Athalle-Ellam/movie-review/48330188.cms |newspaper=The Times of India |date=6 April 2016 |first=Asha |last=Prakash |accessdate=20 January 2019}}</ref>᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== ocx7r76l4pu6bmpwvwjzhb8xvkgz3dy 195522 195521 2026-07-24T08:53:10Z Joy sagar Murmu 381 195522 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ | image = JayarajVijay.jpg | caption = | birth_name = | other_names = ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡ | birth_date = | birth_place = ᱩᱫᱟᱭᱟᱢᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<br />ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ | website = | years_active = ᱑᱙᱙᱘- ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ | spouse = | awards = }} '''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{cite web |title=Shudharil Shudhan surprises |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-malayalam-movie-review-shudharil-shudhan/20090907.htm |publisher=rediff |date=7 September 2009 |accessdate=4 August 2015}}</ref>ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite web |title=Money Back Policy Movie Review – Is mediocre |url=https://www.indiaglitz.com/money-back-policy-malayalam-movie-review-17117.html |work=indiaglitz |date=24 June 2013 |accessdate=4 August 2015}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite news |title=Viswasam Athalle Ellam Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Viswasam-Athalle-Ellam/movie-review/48330188.cms |newspaper=The Times of India |date=6 April 2016 |first=Asha |last=Prakash |accessdate=20 January 2019}}</ref>᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ |- | ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ |- | ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== pkoqknzdu559pce0euqfsnjtwfgr9l8 ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ 0 37527 195514 2026-07-24T08:35:56Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{Infobox company | name = ᱥᱮᱞ-ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | image = File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_dedicates_the_Modernised_and_Expanded_Bhilai_Steel_Plant_to_the_Nation,_in_Chhattisgarh_on_June_14,_2018._The_Union_Minister_for_Steel,_Shri_Chaudhary_Bi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195514 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{Infobox company | name = ᱥᱮᱞ-ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | image = File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_dedicates_the_Modernised_and_Expanded_Bhilai_Steel_Plant_to_the_Nation,_in_Chhattisgarh_on_June_14,_2018._The_Union_Minister_for_Steel,_Shri_Chaudhary_Birender_Singh_is_also_seen.JPG | image_caption = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ | type = | founded = ᱑᱙᱕᱕ | hq_location = [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | industry = ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ | products = ᱨᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱴ, ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨᱟᱞ, ᱨᱤᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱨ ᱨᱚᱰᱥ | parent = ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | website = {{URL|http://www.sail.co.in/bhilai-steel-plant/about-bhilai-steel-plant/|sail.co.in/bhilai-steel-plant}} | logo = Steel Authority of India logo.svg | key_people = ᱪᱤᱛᱛᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (MD) }} '''ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.'''), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱣᱮᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱥ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱞ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="steel plant 1">{{cite web|title=The Bhilai Steel Plant|url=http://www.fieldtofactory.lse.ac.uk/SteelPlantHistory.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030405121223/http://www.fieldtofactory.lse.ac.uk/SteelPlantHistory.htm|archive-date=5 April 2003|access-date=24 June 2012|work=Field to Factory: Film and ethnography of industrialisation in Chhattisgarah, Central India|publisher=Jandarshan and LSE}}</ref> ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=https://www.sail.co.in/sail-press-release/prime-minister-hands-over-pms-trophy-best-integrated-steel-plant-country-bhilai | title=Prime Minister hands over PM'S Trophy for best Integrated Steel Plant in the Country to BHILAI Steel Plant | publisher=SAIL | date=4 February 2015 | access-date=26 January 2019 | archive-date=2 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120119/https://www.sail.co.in/sail-press-release/prime-minister-hands-over-pms-trophy-best-integrated-steel-plant-country-bhilai | url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱚᱣᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/bhilai-steel-records-its-best-ever-loading-for-dispatch-to-indian-railways/articleshow/59426278.cms|title=Bhilai Steel records its best ever loading for dispatch to Indian Railways|newspaper=The Economic Times|access-date=30 December 2017|last1=Mazumdar|first1=Rakhi}}</ref> ᱑᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/companies/sail-bsp-starts-production-of-world-s-longest-single-piece-rail-116113000455_1.html | title=SAIL-BSP starts production of world's longest single-piece rail | date=30 November 2016 | newspaper=Business Standard | first=R Krishna | last=Das | access-date=26 January 2019 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱣᱮᱭᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱰ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽᱥᱟᱹᱯ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱠᱥᱤᱞᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/markets/new-generation-rails-will-be-bhilai-steel-s-crown-jewel-113070101084_1.html | title=New generation rails will be Bhilai Steel's crown jewel | date=1 July 2013 | newspaper=Business Standard | first=Kunal | last=Bose | access-date=26 January 2019 }}</ref> ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱥ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱮ ᱥᱢᱮᱞᱴᱤᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ== ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱔,᱐᱖᱐ ᱠᱩᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱘,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱩᱰᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2019}}<ref>{{cite web|title=Bhilai Steel Plant's Modernisation and Expansion Program Gains Momentum|url=http://www.sail.co.in/BSP_list_of_packages_in_CPFR.pdf|work=Steel Authority of India Limited|publisher=SAIL|access-date=24 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503143642/https://www.sail.co.in/BSP_list_of_packages_in_CPFR.pdf|archive-date=3 May 2012|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱢᱩᱞᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱤᱦᱟᱞ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱩᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱨᱤᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱴᱚᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ (ᱵᱤ.ᱮ.ᱟᱨ.ᱥᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱭᱩᱴᱨᱤᱱᱳ ᱚᱵᱽᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ (ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱳ) ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱟᱵᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱪᱩᱢᱵᱚᱜ ᱯᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤ ᱥᱟᱵᱽᱢᱟᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱵᱷᱮᱴ, ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ ᱠᱟᱢᱳᱨᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱟᱭ-ᱴᱮᱱᱥᱟᱭᱤᱞ (DMR249A) ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ETimesKamorta20140712">{{cite web | title=GRSE hands over first indigenous warship, INS Kamorta to Indian Navy | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-12/news/51392339_1_indian-navy-garden-reach-shipbuilders-blue-water-navy | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042747/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-12/news/51392339_1_indian-navy-garden-reach-shipbuilders-blue-water-navy | url-status=dead | archive-date=16 July 2014 | publisher=Economic Times | date=12 July 2014 | access-date=14 July 2014}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱩᱴᱯᱩᱴ== {| class="wikitable" border="1" |+ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ! ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱢᱮ !! ᱴᱚᱱ/ᱥᱮᱨᱢᱟ |- | ᱥᱮᱢᱤᱥ|| ᱕᱓᱓,᱐᱐᱐ |- | ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨᱟᱞ|| ᱗᱕᱐,᱐᱐᱐ |- | ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱠᱩᱸᱴ, ᱪᱟᱱᱮᱞ, ᱨᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱨ)|| ᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ |- | ᱣᱟᱭᱟᱨ ᱨᱚᱰᱥ (ᱴᱤ ᱮᱢ ᱴᱤ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱰ)|| ᱔᱒᱐,᱐᱐᱐ |- | ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ (᱓᱖᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨ)|| ᱙᱕᱐,᱐᱐᱐ |- | ᱜᱩᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ|| ᱓,᱑᱕᱓,᱐᱐᱐<ref>{{Cite web|url=https://durg.gov.in/bhilai-steel-plant/|title=Bhilai Steel Plant &#124; District DURG, Government of Chhattisgarh &#124; India|accessdate=24 May 2023}}</ref> |} ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ== ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ) ​​ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱯᱮᱠᱮᱡ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱚᱝᱜᱚᱛ ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱑᱓ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱥᱢᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱢᱮᱞ ᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱞᱟᱜᱽ, ᱥᱠᱨᱮᱯ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱱᱡᱽ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱭ-ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ== ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱥᱤᱞ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱛᱟᱛᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱯᱨᱤᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱞᱟᱢ ᱮᱥᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱠᱚ ᱥᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ, ᱟᱨ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱠᱰᱚᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱯᱴᱤᱵᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱰᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/raoghat-mines-in-bastar-iron-in-their-souls/story-wh0f6njppQ5tR0lsHAHflM.html|title=Raoghat mines in Bastar: Iron in their souls|date=29 March 2014|website=Hindustan Times}}</ref> ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/312472296|title=Air and Leaching Pollution Scenario by Iron and Steel Plants, in central India|accessdate=24 May 2023}}</ref> ᱥᱤ ᱮ ᱡᱤ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤ ᱳ ᱒ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱭᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱦᱟ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ * ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ * ᱵᱷᱟᱥᱴ ᱚᱯᱷᱚᱨᱱ (BF) #᱘ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱥ ᱰᱤᱥᱠᱟᱨᱡᱽ ᱯᱨᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ * ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱮᱨᱭᱟᱵᱚᱞ ᱣᱳᱞᱴᱮᱡᱽ ᱣᱮᱨᱭᱟᱵᱚᱞ ᱯᱷᱨᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ * ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱤᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ (ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱒) ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://sail.co.in/sites/default/files/2022-11/SAIL%20SUSTAINABILITY%20REPORT-2021-22-17-11-22.pdf Sail Sustainability Report] sail.co.in 2021</ref> ==ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ== ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱮᱥ ᱞᱤᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱩᱨᱜᱷᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱢᱯ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱢᱚᱱᱚ ᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ ᱞᱤᱠ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhilai Steel Plant gas Leak Accident kills 6 and injures 40|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/bhilai-steel-plant-gas-leak-accident-kills-6-and-injures-40/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=13 June 2014}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱨᱚᱞ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱖ᱺ᱑᱐ ᱵᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱓ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ (ᱯᱩᱱ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱞᱟᱥ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/laxity-found-in-ensuring-safety-by-sail-at-bhilai-plant-cag-report/articleshow/80785092.cms?from=mdr|title=Laxity found in ensuring safety by SAIL at Bhilai plant: CAG report|newspaper=The Economic Times |date=10 February 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://bhilai.co.in ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] *[https://web.archive.org/web/20081201184455/http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=bhilai ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ] *[http://explore-chhattisgarh.blogspot.com/2011/02/bhilai-steel-plant.html ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱢ] {{coord|21|10|41.08|N|81|23|21.95|E|display=title}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ]] 4fvafggvwcsk99e71p0mbld48wjhtif ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ 0 37528 195523 2026-07-24T09:26:51Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363168892|Papadam]]" 195523 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱯᱟᱯᱟᱲ|image=Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|caption=ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|alternate_name=ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱚᱯᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱟᱯᱟᱨ|creator=|course=ᱡᱩᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ|served=|main_ingredient=ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱪᱟᱞᱣ ᱦᱚᱞᱚᱝ|variations=ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱥᱟᱜᱚ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱱ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱟᱯᱚᱲ|calories=|other=}} '''ᱯᱟᱯᱟᱲᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤ ᱜᱚᱞ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ-ᱠᱷᱩᱨᱩᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱥᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱽᱞᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱪᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱟᱯᱤ-ᱳᱠᱟ, ᱠᱚᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ᱾ 28h6kxx9ef7tfnwpuu2qlr6xax9p5ls 195524 195523 2026-07-24T09:32:51Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363168892|Papadam]]" 195524 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱯᱟᱯᱟᱲ|image=Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|caption=ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|alternate_name=ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱚᱯᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱟᱯᱟᱨ|creator=|course=ᱡᱩᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ|served=|main_ingredient=ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱪᱟᱞᱣ ᱦᱚᱞᱚᱝ|variations=ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱥᱟᱜᱚ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱱ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱟᱯᱚᱲ|calories=|other=}} '''ᱯᱟᱯᱟᱲᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤ ᱜᱚᱞ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ-ᱠᱷᱩᱨᱩᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱥᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱽᱞᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱪᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱟᱯᱤ-ᱳᱠᱟ, ᱠᱚᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ᱾ == ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ == ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱟᱯᱯᱟᱴᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱯᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱟᱠᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱭᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱯᱴᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱩᱟᱴᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱰᱟᱹᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ"᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱦᱟᱯᱯᱟᱞᱟ᱾ aytd1z0n3osq2k2eplclwssd4g3y63s 195525 195524 2026-07-24T09:35:59Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363168892|Papadam]]" 195525 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|image=Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|caption=ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|alternate_name=ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱚᱯᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱟᱯᱟᱨ|creator=|course=ᱡᱩᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ|served=|main_ingredient=ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱪᱟᱞᱣ ᱦᱚᱞᱚᱝ|variations=ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱥᱟᱜᱚ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱱ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱟᱯᱚᱲ|calories=|other=}} '''ᱯᱟᱯᱟᱲᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤ ᱜᱚᱞ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ-ᱠᱷᱩᱨᱩᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱥᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱽᱞᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱪᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱟᱯᱤ-ᱳᱠᱟ, ᱠᱚᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ᱾ == ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ == ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱟᱯᱯᱟᱴᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱯᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱟᱠᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱭᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱯᱴᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱩᱟᱴᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱰᱟᱹᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ"᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱦᱟᱯᱯᱟᱞᱟ᱾ == ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱠᱚ == [[ᱨᱮᱫ:RollednRoastedPapads.jpg|thumb|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ]] [[ᱨᱮᱫ:Different_Papad_-_Kolkata_2015-10-21_6134.JPG|thumb|ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ]] === ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ === == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱱᱚᱲ == o38jhumg1r2vlf7ci9zwwwvjm35g0oj 195526 195525 2026-07-24T09:36:49Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱱᱚᱲ */ 195526 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|image=Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|caption=ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|alternate_name=ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱚᱯᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱟᱯᱟᱨ|creator=|course=ᱡᱩᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ|served=|main_ingredient=ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱪᱟᱞᱣ ᱦᱚᱞᱚᱝ|variations=ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱥᱟᱜᱚ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱱ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱟᱯᱚᱲ|calories=|other=}} '''ᱯᱟᱯᱟᱲᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤ ᱜᱚᱞ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ-ᱠᱷᱩᱨᱩᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱥᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱽᱞᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱪᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱟᱯᱤ-ᱳᱠᱟ, ᱠᱚᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ᱾ == ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ == ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱟᱯᱯᱟᱴᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱯᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱟᱠᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱭᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱯᱴᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱩᱟᱴᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱰᱟᱹᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ"᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱦᱟᱯᱯᱟᱞᱟ᱾ == ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱠᱚ == [[ᱨᱮᱫ:RollednRoastedPapads.jpg|thumb|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ]] [[ᱨᱮᱫ:Different_Papad_-_Kolkata_2015-10-21_6134.JPG|thumb|ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ]] === ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ === == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == tip0pagjt4rn3lnusy3euqwip96elcg 195527 195526 2026-07-24T09:42:19Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363168892|Papadam]]" 195527 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|image=Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|caption=ᱪᱷᱟᱱᱠᱟᱣ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ|alternate_name=ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱚᱯᱯᱟᱲᱟᱢ, ᱯᱟᱯᱟᱨ|creator=|course=ᱡᱩᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ|served=|main_ingredient=ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱪᱟᱞᱣ ᱦᱚᱞᱚᱝ|variations=ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱥᱟᱜᱚ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱱ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱟᱯᱚᱲ|calories=|other=}} '''ᱯᱟᱯᱟᱲᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱡ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤ ᱜᱚᱞ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ-ᱠᱷᱩᱨᱩᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱥᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱽᱞᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱪᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱟᱯᱤ-ᱳᱠᱟ, ᱠᱚᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱞᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱴᱤᱡ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱟ᱾ == ᱮᱴᱤᱢᱚᱞᱚᱡᱤ == ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱯᱟᱯᱯᱟᱴᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱯᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱨᱟᱠᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱭᱱ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱯᱴᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱩᱟᱴᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ ᱰᱟᱹᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ"᱾ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱦᱟᱯᱯᱟᱞᱟ᱾ == ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱠᱚ == [[ᱨᱮᱫ:RollednRoastedPapads.jpg|thumb|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ]] [[ᱨᱮᱫ:Different_Papad_-_Kolkata_2015-10-21_6134.JPG|thumb|ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ]] === ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ === ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱯᱯᱟ (ᱮᱫᱮᱞ ᱥᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱟᱨᱟᱪᱤᱱᱤ, ᱪᱮᱱᱤ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ/ ᱟᱯᱯᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱣᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱯᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱜᱚᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱡᱤᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱮᱢᱟᱱ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱱᱚᱲ == e329q07q3u7vgr06ogmqe9y6y8s5whr ᱠᱟᱞᱚᱱ 0 37529 195528 2026-07-24T09:52:55Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364603172|Kaalan]]" 195528 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱠᱟᱞᱚᱱ|image=ᱠᱟᱞᱚᱱ ᱠᱮᱨᱮᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ.jpg|caption=ᱠᱟᱞᱚᱱ ᱤᱥᱤᱱ|alternate_name=ᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱩ ᱠᱟᱞᱚᱱ|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|region=ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ|type=ᱩᱛᱩ|main_ingredient=ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱥᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ, ᱜᱚᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ}} '''ᱠᱟᱞᱚᱱ''' (ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢᱺ കാളൻ [kaːɭan] ) [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱟᱹᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱡᱤᱱᱥ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ di7rucs1sqoksssi9q5tvdfw6eootpj 195529 195528 2026-07-24T09:53:31Z Joy sagar Murmu 381 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364603172|Kaalan]]" 195529 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱠᱟᱞᱚᱱ|image=ᱠᱟᱞᱚᱱ ᱠᱮᱨᱮᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ.jpg|caption=ᱠᱟᱞᱚᱱ ᱤᱥᱤᱱ|alternate_name=ᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱩ ᱠᱟᱞᱚᱱ|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|region=ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ|type=ᱩᱛᱩ|main_ingredient=ᱥᱮᱠᱮᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱥᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ, ᱜᱚᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ}} '''ᱠᱟᱞᱚᱱ''' (ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢᱺ കാളൻ [kaːɭan] ) [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱟᱹᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱡᱤᱱᱥ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ == mw47ta744ffr751775cwe1vhdstcc93