ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱯᱟᱴᱱᱟ 0 1226 195654 186876 2026-07-26T20:15:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195654 wikitext text/x-wiki [[File:PatnaMontage.jpg|thumb|ᱯᱟᱴᱱᱟ]] '''ᱯᱟᱴᱱᱟ''' ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱬᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕.᱖᱐᱒᱒ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱠᱷᱭᱟᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱘᱕.᱑᱑᱙᱔ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱨᱟᱜᱷᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱛᱩᱲᱩᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Achalpur.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924133630/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Achalpur.html |date=2015-09-24 }} Directory of Cities, Towns, and Regions in India</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱓᱒᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |title=Table - 3 : Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 |access-date=2004-06-16 |archive-date=2004-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓.᱓᱗% ᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱖.᱖᱓% ᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒.᱖᱗% ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒.᱑᱗% ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓.᱑᱕% ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙.᱕᱑% ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱘.᱑᱑% ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱢᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱴᱟᱜᱩᱴᱤ ᱞᱚᱞᱥᱚᱝ ᱓᱑.᱓°C ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙.᱖<sup>o</sup> C ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱑᱒᱑᱓.᱓ mm/inch ᱾ ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱷᱟᱱ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=yes}} * [https://web.archive.org/web/20100416105758/http://www.patna.nic.in/ Official website of Patna district] * [http://www.pmcbihar.in Official website of the Municipal Corporation of Patna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108165224/http://patnanagarnigam.in/ |date=2020-01-08 }} * [https://www.colonialvoyage.com/portuguese-bay-bengal/ The Portuguese on the Bay of Bengal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417111733/https://www.colonialvoyage.com/portuguese-bay-bengal/ |date=2021-04-17 }} {{Navboxes |list = {{Patna topics}} {{Tourist attractions in Patna}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}} {{Million-plus cities in India}} {{Patna Division}} {{ᱵᱤᱦᱟᱨ}} }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:5th-century BC establishments]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]<!--state capital city--> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]<!--present day capital of Bihar state--> [[ᱛᱷᱚᱠ:Holy cities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated places established in the 5th century BC]] 40amdj1z5omvv571ixvcbc55g1ukqzw ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ 0 2449 195659 130487 2026-07-26T22:23:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195659 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ |official_name = Λευκωσία ([[Greek language|Greek]]) Lefkoşa ([[Turkish language|Turkish]]) |image_flag = |flag_size = |image_skyline = Nicosia Collage.png |imagesize = 300px |subdivision_type = ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |subdivision_name = ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ |subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name1 = {{flag|ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ}} |subdivision_type2 = [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] |subdivision_name2 = [[ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] |TotalArea_sq_mi = |area_total = |leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ |leader_name = ᱠᱚᱱᱥᱴᱟᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱚᱥ ᱭᱚᱣᱚᱨᱠᱟᱰᱤᱥ |party = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ (ᱠᱚᱧᱮ)<br />᱒᱐᱐᱖ (ᱮᱛᱚᱢ) |population_metro = ᱒᱓᱙,᱒᱗᱗ (ᱠᱚᱧᱮ)<br />᱗᱑,᱐᱗᱘ (ᱮᱛᱚᱢ) |population_total = ᱓᱑᱐᱓᱕᱕ |demonym = ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟᱱ |latd = 35 |latm = 10 |lats = |latNS = N |longd = 33 |longm = 22 |longs = |longEW = E |elevation_m = 220 |timezone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |website = {{flagicon|Cyprus}} [http://www.nicosia.org.cy Nicosia Municipality] }} '''ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ '''ᱞᱮᱯᱷᱠᱚᱥᱤᱭᱟ''' ([[ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱨᱤᱠ]]: Λευκωσία; [[ᱛᱩᱨᱠᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱨᱠᱤᱥ]]: Lefkoşa) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱰᱤᱭᱚᱥ (ᱠᱟᱱᱞᱤᱰᱤᱨᱮ) ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Derya Oktay, "Cyprus: The South and the North", in Ronald van Kempen, Marcel Vermeulen, Ad Baan, ''Urban Issues and Urban Policies in the new EU Countries'', Ashgate Publishing, Ltd., 2005, ISBN 978-0-7546-4511-5, [https://books.google.com/books?id=FHou6czhjqwC&pg=PA207 p. 207.]</ref> ᱱᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱔,᱕᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱐ ᱥᱟᱭᱟᱸᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱠᱚᱧᱮᱛ ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱴ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱮᱛ ᱛᱩᱨᱠᱤᱥ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱮᱛ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱᱟ (powerful) ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=World's richest cities by purchasing power|publisher=City Mayors |date=18 August 2011 |accessdate=10 March 2012}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱕᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱢᱟᱥᱟᱪᱩᱴ ᱨᱮ ᱩᱨᱵᱩᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=21 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315231529/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm |archive-date=15 March 2012 |dead-url=yes |df=dmy-all }}</ref>ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱞᱮᱰᱨᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱚᱡᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ "ᱟᱪᱤᱭᱟᱱᱥ" ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱒ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ=== ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟ-ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟᱡᱟᱠ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/World_K%C3%B6ppen_Map.jpg Map]</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜᱲᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜᱼᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱮ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱩᱦᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱦᱲᱟᱹ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ (frost) ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱾ᱱᱤᱠᱚᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱯᱷᱠᱚᱯᱟ ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱔᱔ᱹ᱗° C ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?lang=en&ind=17515&ano=2017&mes=7&day=2&hora=18&min=0&ndays=30|title=Ogimet daily weather summary}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Nicosia}} * [http://www.nicosia.org.cy/ English-language website for Municipality of Nicosia (Λευκωσια)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224172237/http://www.nicosia.org.cy/ |date=2007-12-24 }} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.tzalavras.com/Nicosia_htm/Nicosia_Thumbnails.html "Nicosia in Dark and White" A photo project about the city's old abandoned buildings] * [http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/history/ottoman/evkaf.html Organisational structure of Islamic religion in Cyprus] * [http://www.adamsebire.info/LongDistanceCall/ Echoes Across the Divide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224102900/http://www.adamsebire.info/LongDistanceCall/ |date=2012-02-24 }} (2008) is a documentary film about an attempt to bridge the [[Green Line (Cyprus)|Green Line]] with a bicommunal music project performed from the rooftops of Old Nicosia [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] b90v0oh2zc3qemntzaz73l1edocrdvw ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ 0 4641 195664 158581 2026-07-27T01:07:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195664 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT guideline. --> | native_name_lang = | other_name = ᱵᱟᱭᱨᱟᱛ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = City of Bairat-Viratnagar.jpg | image_alt = | image_caption = The city as seen from [[Bairat Temple]] | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India#India Rajasthan | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.433189|N|76.181591|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Rajasthan]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kotputli-Behror district]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 430 | population_total = 17237 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = http://www.viratnagar.in | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]] | footnotes = | official_name = Viratnagar }} '''ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱭᱨᱟᱛ (IAST: Bairāṭ) ᱥᱮ ᱵᱟᱭᱨᱟᱛ (IAST: Bairāṭh) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱴᱯᱩᱴᱞᱤ-ᱵᱮᱦᱨᱚᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱭᱨᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱗.᱔᱕° ᱮᱱ ᱗᱖.᱑᱘° ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱔᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Bairat.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bairat |publisher=Fallingrain.com |access-date=2012-06-05 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026080712/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Bairat.html |url-status=dead }}</ref> 6wevis0ne576i1x468w07rvvn5r3g6t ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ 0 4712 195628 129691 2026-07-26T13:36:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195628 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ | other_name = ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ | nickname = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Odisha, India | coordinates = {{coord|22.12|N|84.03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Sundargarh district|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[Sundargarh (Lok Sabha constituency)|ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | leader_name1 = [[Jual Oram|ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱞ ᱳᱨᱟᱢ]], ([[Bharatiya Janata Party|BJP]])|footnotes | leader_title2 = [[Sundargarh (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Member of Legislative Assembly]] | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱩᱥᱩᱢ ᱴᱮᱴᱮ, ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 233 | population_total = 48969 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟ.ᱢᱟ.ᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[Odia language|ᱳᱰᱤᱭᱟ.]] | demograpgics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[Ho language|ᱦᱳ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 770XXX | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱖᱒᱒ | registration_plate = OD-᱑᱖ | website = http://sundergarh.nic.in/ | official_name = }} '''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟ. ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱕,᱐᱓᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=401595|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=1 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Municipality|url=http://sundergarh.nic.in/municipality.html |publisher=National Informatics Centre|accessdate=26 April 2015}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚ == ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱫᱚ {{Coord|22.12|N|84.03|E|}}.ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc -Sundargarh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Sundargarh.html |access-date=2019-08-08 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522012222/https://www.fallingrain.com/world/IN/21/Sundargarh.html |url-status=dead }}</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱥᱚᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱤᱵᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱛᱚᱨ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱭᱞᱚᱝ == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭᱞᱚᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱒᱓᱐ ᱢᱤᱹᱢᱤᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱜᱚᱸᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱔᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱸᱣ (ᱨᱟᱣᱞᱠᱮᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱚᱭᱟᱹ ᱨᱚᱜᱷᱩᱡᱤ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱟᱭ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱔᱓᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=sens>{{cite web|title=way back machine - ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|accessdate=24 September 2015|archive-date=16 June 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|url-status=dead}}</ref>ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚ ᱕᱐ᱹ᱖᱘% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱲᱟᱨᱮ ᱔᱙ᱹ᱓᱒% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒ᱹ᱘᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑ᱹ᱙᱖% ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ᱹ᱙᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱖ᱹ᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱓ᱹ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱖ ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref name=sens/> == ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ == ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱣᱞᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨ ᱑᱐ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} nh9ao7se710uc30ogcufqeyvw85er66 ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ 0 6480 195643 161799 2026-07-26T16:38:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195643 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱨᱩᱯᱟᱨ | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = Satluj S058.JPG | image_alt = | image_caption = Gurudwara Tibbi Sahib situated on the banks of Satluj, Rupnagar. | nickname = Ropar | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|30.9664|N|76.5331|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ]] | established_title = <!----> ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = 19th century (2000 BCE) | founder = | named_for = | government_type = Municipal council | governing_body = Ropar MC | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 262 | population_total = 48165 | population_as_of = 2001 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱑᱔᱐ ᱐᱐᱑ | area_code = ᱙᱑-᱑᱘᱘᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = PB-12 | website = {{URL|http://rupnagar.nic.in/}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] }} '''ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ʊ|p|n|ə|g|ər}}; [[List of renamed places in India|formerly known as]] '''Ropar''' or '''Rupar''') ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱚᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱚᱯᱯᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱷᱳᱜᱚᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱵᱷᱟᱛᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱛᱤᱵᱤ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱣᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ == ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱴ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱠᱥᱟᱨ ᱑᱑ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱩᱯ ᱥᱮᱱ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱤᱱᱫᱩᱥ ᱥᱚᱝᱜᱟᱦ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ === [[File:Indus Valley Civilization site, Roopnagar (Rupar), Punjab, India.jpg|thumb|left|ᱤᱱᱫᱩᱥ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱫᱩᱥ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱚᱯᱯᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱵᱟᱵᱟᱚᱫ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣ ᱟᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱭᱩᱤᱡᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱯᱯᱟ ᱥᱯᱥᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱥᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱵᱨᱚᱧᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱯᱯᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟᱚᱫ ᱛᱮᱵᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://rupnagar.nic.in/html/asi_museum.htm|title=ASI Museum - Rupnagar|website=rupnagar.nic.in|access-date=2017-07-12}}</ref> ᱮᱥ ᱦᱚᱨᱤ ᱥᱤᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱩᱯᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱫ [[1763|1763 A.D]] ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱟᱴ ᱥᱤᱝ ᱨᱩᱯᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[File:Archaeological Museum, Rupnagar, Punjab.jpg|thumb|center|ᱟᱨᱠᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱵᱽᱱᱟ {{Coord|30.97|N|76.53|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Rupnagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Rupnagar.html |access-date=2019-10-29 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035333/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Rupnagar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱞᱮᱡᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱟᱞᱤᱠ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱞᱚᱞᱚᱣᱟ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱟᱵᱟᱝᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱫᱚᱭ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱚᱥᱚᱢ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱤᱛᱩ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ, [[ᱢᱟᱨᱪ]] ᱠᱷᱚᱱᱟ [[ᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱢᱚᱩᱥᱩᱢᱤ ᱵᱟᱭᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ {{Convert|1|C}} ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱳ {{Convert|47|C}} ᱾ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱟ ᱟᱨ [[ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱲᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Convert|775.6|mm}} ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://rupnagar.nic.in/html/about.htm|title=About District - Rupnagar|website=rupnagar.nic.in|access-date=2017-12-26}}</ref> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ===ᱨᱮᱞ=== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱥᱲᱟ=== ===ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ=== ==ᱟᱨᱦᱚᱸᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * https://en.wikipedia.org/wiki/ᱨᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ * {{Cite EB1911|wstitle=Rupar|volume=23|page=855}} * [http://www.rupnagar.nic.in/ Govt. Website on Rupnagar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516221126/http://www.rupnagar.nic.in/ |date=2014-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/20091001043716/http://www.punjab.bsnl.co.in/search_rp.php Rupnagar BSNL telephone directory search] * [http://asi.nic.in/asi_museums_ropar.asp Archaeological Museum in Rupnagar (Archaeological Survey of India)] * [https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&printsec=frontcover&dq=jane+mcintosh&source=bl&ots=jakTDBxdN3&sig=6hB1k7q7oEeZfwHXEBpJIUta4lM&hl=en&sa=X&ei=HrsYUOGmCsftrAfHxYGACg&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=ropar&f=false Location of Ropar in IVC map] * [https://data.gov.in/data-manager/dr-rattan-chand] c0b6yiglr1e30pycf0cko9tk4346gjh ᱥᱟᱭᱦᱟ 0 7742 195624 161932 2026-07-26T12:15:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195624 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱭᱦᱟ | native_name = ᱥᱟᱭᱦᱟ | native_name_lang = Mara Reih | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Mizoram#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22.48|N|92.97|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Saiha district|Saiha]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1225 | population_total = 25,110 | population_as_of = 2014 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=290122|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Mara language|Mara Reih]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN Code]] | postal_code = 796901 | registration_plate = MZ03 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | website = {{URL|mizoram.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱭᱟᱦᱟ''' (ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱩᱱᱥᱤᱞ ᱮᱮᱢ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.madconline.com/wp-content/uploads/2015/01/Official_Resolution.pdf |access-date=2020-01-02 |archive-date=2016-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008083953/http://www.madconline.com/wp-content/uploads/2015/01/Official_Resolution.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ''ᱥᱤᱭᱟ '' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱢᱚᱥᱤᱦᱟ'' ᱵᱟᱝᱢᱟ ''ᱦᱟᱹᱛᱤ'' ᱟᱨ ''ᱦᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱰᱟᱴᱟ'' ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ''ᱥᱤᱭᱟᱦᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱣᱲᱤ ᱜᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|22.48|N|92.97|E|}} ᱾ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Saiha |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |access-date=2020-01-02 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185947/http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Saiha.html |url-status=dead }}</ref> [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱙᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙,᱗᱓᱑ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱳ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱔᱘% ᱾ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱦᱟᱨᱤ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗᱙% ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱕᱙ᱹ᱕% ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗᱗% ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱖% ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱙,᱒᱗᱕ ᱡᱷᱚᱬ, ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙,᱗᱓᱑ ᱡᱷᱚᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>Dept. of Economic & Statistic, Gov't of Mizoram [http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf Statistical Handbook 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035411/http://desmizo.nic.in/file/stat-handbook2008.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱦᱚᱝᱥ (ᱦᱚᱭ ᱜᱮᱰᱮ) ([[:en:Pawan Hans]]) <ref>{{cite web|title=MIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG|url=http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|publisher=Mizoram DIPR|accessdate=14 August 2012|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|url-status=dead}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱭᱡᱟᱣᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Nilaini atangin ‘Helicopter Service|url=http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63|accessdate=20 August 2012|newspaper=The Zozam Times|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923163051/http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63|url-status=dead}}</ref> ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱟᱭᱡᱟᱣᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱥ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱯ]] ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱥᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Aizawl to Siaha|url=http://mizoram.nic.in/more/rsaiha.htm|publisher=Mizoram NIC|accessdate=29 August 2012}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.saiha.nic.in/ District Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624155330/http://saiha.nic.in/ |date=2018-06-24 }} Siaha * [https://web.archive.org/web/20091207044315/http://www.maraland.net/ Maraland.NET : Mara people's Online site] * [http://www.siahaonline.com SiahaOnline.com : Siaha Online website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127015807/http://siahaonline.com/ |date=2005-11-27 }} f8sekgt1erjf1glxrbc234ekfh8nnsr ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ 0 8256 195648 181287 2026-07-26T17:33:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195648 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = Chandipur.jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | nickname = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = ᱞᱮᱝᱜᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|21.47|N|87.02|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 0.᱒᱐᱗᱗᱓ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱓ | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = ᱳᱰᱤ ᱐᱑ | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱰᱤᱭᱟᱹ]] }} [[File:Chandipur sea beach Baleswar.jpg|thumb|ᱵᱮᱲᱟ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ]] '''ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ''', ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱪᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱢᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱠᱟᱴᱟ ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱴᱳᱨᱤᱡᱤᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|21.47|N|87.02|E|}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Chandipur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Chandipur.html |access-date=2020-02-10 |archive-date=2009-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713005911/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Chandipur.html |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090411014712/http://orissagov.nic.in/revenue/ADMN_UNIT/Sonepur/Birmaharajpur/Subalaya.htm Subalaya Town Area Chart (archive)]</ref> ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱪᱪᱚ ᱡᱩᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱕-᱔᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ, ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱗-᱒᱗ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱮᱢᱯᱨᱮᱪᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱝᱛᱨᱟᱲᱚᱭ== [[File:BrahMos supersonic cruise missile successfully test-fired from the Integrated Test Range, at Chandipur on 30 September 2019.jpg|thumb|left|ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱚᱦᱢᱳᱥ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱳᱱᱤᱠ ᱠᱨᱩᱥ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ]](Strategic Forces Command) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮᱸᱡᱽ(ᱤ.ᱴ.ᱨ.) ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱩᱭᱞᱚᱨ ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱤ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ|ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱤ]], [[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ|ᱚᱜᱽᱱᱤ]], [[ᱥᱚᱣᱩᱨᱭᱚ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ|ᱥᱚᱣᱩᱨᱭᱚ]]<ref>{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/shaurya-missile-test-this-week/185874-60-117.html |title=Archive copy |access-date=2020-02-10 |archive-date=2011-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925021634/http://ibnlive.in.com/news/shaurya-missile-test-this-week/185874-60-117.html |url-status=dead }}</ref> [[ᱵᱟᱞᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ]] ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱟᱠᱟᱥ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ|ᱟᱠᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱘]] [[ᱥᱚᱨᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Barak-8 missile test-fired from Chandipur |url=http://odishatv.in/odisha/body-slider/barak-8-missile-test-fired-from-chandipur-153434/ |access-date=2020-02-10 |archive-date=2016-07-24 |archive-url=https://archive.today/20160724182809/http://odishatv.in/odisha/body-slider/barak-8-missile-test-fired-from-chandipur-153434/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱡᱚᱢᱼᱟᱜ ᱠᱚ== ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱟᱸᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱷᱭᱚ ᱡᱚᱢᱼᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{wide image|Chandipur_Beach.JPG|1800px|alt=Panorama of city with mixture of five- to ten-story buildings|[[Chandipur Beach]].}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline|ᱪᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨ}} {{ᱳᱰᱤᱥᱟ}} {{ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Hydrography of Odisha}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[Category:Beaches of Odisha]] {{Baleswar-geo-stub}} {{India-mil-stub}} cq2cq7ax3qd0crz9qubjj7v7knhf607 ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ 0 9932 195638 155662 2026-07-26T15:03:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195638 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox waterfall | name = ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | photo = Hundru.jpg | photo_caption = | location = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | coords = {{coord|23.4500|N|85.6500|E|format=dms}}<ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hundru.html |title = Hundru, India Page |publisher = Falling Rain Genomics |accessdate = 2010-04-20 |archive-date = 24 November 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151124013307/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hundru.html |url-status = dead }}</ref> | elevation = {{convert|456|m}}<ref>{{cite web |url = http://www.travelsradiate.com/asia/republic-of-india/state-of-jharkhand/1269877-hundru.html |title = Hundru, State Of Jharkhand, India |publisher = travelsradiate.com |accessdate = 2012-02-12 |archive-date = 5 January 2013 |archive-url = https://archive.is/20130105000418/http://www.travelsradiate.com/asia/republic-of-india/state-of-jharkhand/1269877-hundru.html |url-status = dead }}</ref> | type = Segmented | height = {{convert|98|m}} | height_longest = | average_width = | number_drops = | average_flow = | watercourse = [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] }} [[File:Hundru falls.JPG|thumb|ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] '''ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=database>{{cite web| title =Showing all Waterfalls in India| url =http://www.world-waterfalls.com/database.php?s=T&t=G&category=country&search=India&orderby=height%20DESC| publisher =World Waterfalls Database| accessdate =2010-06-20| url-status =dead| archiveurl =https://www.webcitation.org/6AC0BJT4W?url=http://www.worldwaterfalldatabase.com/country/India/| archivedate =2012-08-25}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://travelnewsindia.com/jharkhand-tourism-major-attraction/|title=Jharkhand Tourism {{!}} Major Destinations and Attraction {{!}} How to Reach|date=2016-08-07|newspaper=Travel News India|access-date=2017-02-24|language=en-US|archive-date=9 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909152742/http://travelnewsindia.com/jharkhand-tourism-major-attraction/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{-}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]] 9ydlvuirrofe0e74o8lp09j3cvlgm0v ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ 0 9970 195636 175241 2026-07-26T14:56:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195636 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox waterfall | name = ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | photo = Hirni Falls.JPG | photo_caption = | location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | coords = {{Coord|22.8667|N|85.3333|E|format=dms}}<ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bandgaon.html |title = Bandgaon, India Page |publisher = fallingraingenomics |accessdate = 2010-04-29 |archive-date = 2 November 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121102212700/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bandgaon.html |url-status = dead }}</ref> | elevation = {{convert|608|m}} | type = | height = {{convert|37|m}} | height_longest = | average_width = | number_drops = | average_flow = | watercourse = ᱨᱟᱢᱜᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ }} '''ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://chaibasa.nic.in/bandgaon.html | title = Bandgaon Block, West Singhbhum |publisher = District administration |accessdate = 2010-04-29 }}</ref> ==ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ== ᱵᱟᱸᱫᱽᱜᱟᱸᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱨᱟᱢᱜᱟᱲᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Sir John Houlton, ''Bihar, the Heart of India'', p. 145, Orient Longmans Ltd., 1949</ref><ref>{{cite web |url = http://go4indya.blogspot.com/2010/01/waterfall-around-ranchi.html |title = Waterfall Around Ranchi |publisher = exoticindia |accessdate = 2010-04-29 |archive-date = 8 July 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110708040454/http://go4indya.blogspot.com/2010/01/waterfall-around-ranchi.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.telegraphindia.com/1090429/jsp/jharkhand/story_10889766.jsp | title = High and dry- Dasam drained, Hundru a trickle |publisher = The Telegraph 29 April 2009 |accessdate = 2010-04-29 }}</ref> ᱡᱷᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=hirni>{{cite web |url = http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |title = Ranchi |publisher = jharkhandonline |accessdate = 2010-04-29 |archive-url = https://archive.is/20090624142505/http://www.jharkhandonline.in/TouristPlaces/Places/Ranchi.asp |archive-date = 24 June 2009 |url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱦᱤᱨᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ), [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]<ref name=hirni/> ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤᱼᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |title = Jharkhand |publisher = indiatravelmall |accessdate = 2010-04-29 |archive-date = 18 May 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100518121614/http://www.indiatravelmall.com/jharkhand.shtml |url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{-}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]] lv0gc8bqzzmw0rat3d01wnndf1v0a66 ᱥᱩᱠᱢᱟ 0 10039 195627 94858 2026-07-26T13:24:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195627 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱩᱠᱢᱟ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|18|24|0|N|81|40|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱑᱐ | population_total = ᱑᱓,᱙᱒᱖ | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]] | demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜ | demographics1_info2 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱚᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱭᱟ]], [[ᱜᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱸᱰᱤ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱘᱗᱔-᱒᱘᱔᱐᱐᱑ | registration_plate = CG | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ | blank3_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank3_info_sec1 = | website = http://sukma.gov.in | footnotes = }} '''ᱥᱩᱠᱢᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{coord|18|24|0|N|81|40|0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Sukma.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220613055111/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Sukma.html |date=2022-06-13 }} Map and weather of Sukma</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱐ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱥ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]], [[ᱵᱤᱲᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱡᱟᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱫᱚᱸᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.india9.com/i9show/Sukma-66527.htm About Sukma] * [http://www.maplandia.com/india/madhya-pradesh/bastar-jagdalpur/sukma/ Satellite image of Sukma] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] tqxf9xjli1wziwgk73xdca60iyw3urj ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ 0 10868 195660 155023 2026-07-26T22:38:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195660 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = Nellore Montage Clockwise from top left: Nellore City View, Narayana Colleges, A Ship at [[Krishnapatnam Port]], Gopuram of [[Sri Ranganathaswamy Temple, Nellore]]: | etymology = ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ:ᱱᱮᱞᱤ ᱳᱨᱩ ("Place of Indian gooseberry") | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|14.45|N|79.99|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ]] | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- requires established_title= --> | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱖ | established_title2 = Incorporated (Corporation) | established_date2 = | founder = | named_for = [[Indian gooseberry]] | parts_type = ᱣᱟᱨᱰ | parts = ᱕᱔ | government_footnotes = | government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ | leader_title2 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLAs]] | leader_name2 = {{Collapsible list | title = List of MLAs | title_style = | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = Anil Kumar Poluboina <small>([[Nellore City (Assembly constituency)|Nellore City]])</small> | 2 = Kotamreddy Sridhar Reddy <small>([[Nellore Rural (Assembly constituency)|Nellore Rural]])</small> }} | leader_title3 = [[Member of Parliament|MP]] | leader_name3 = Adala Prabhakara Reddy | leader_title4 = [[Municipal commissioner]] | leader_name4 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="profile" /> | area_total_km2 = 150.48 | area_metro_footnotes = | area_metro_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="profile">{{cite web |title=Integrated Municipal Solid Waste (MSW) Management Project |url=http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf |website=Swachha Andhra Corporation |publisher=Government of Andhra Pradesh |accessdate=9 June 2019 |page=20/4 |date=October 2016 |archive-date=10 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510141323/http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="city">{{cite news|last1=Ravikiran|first1=G.|title=Fertile lands turning into concrete jungle|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Fertile-lands-turning-into-concrete-jungle/article11332649.ece|accessdate=18 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> | population_total = ᱔᱙᱙᱕᱗᱕ | pop_est_as_of = ᱒᱐᱑᱗ | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = ᱔ ᱟᱱᱟᱜ <small>(ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)</small> | population_density_km2 = auto | population_metro_footnotes = | population_metro = ᱕᱕᱘᱕᱔᱘ | population_demonym = ᱱᱮᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ | population_note = | demographics_type1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info2 = | demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱕᱒᱔᱐᱐᱑ | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = +᱙᱑–᱘᱖᱑ | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of India|Vehicle registration]] | registration_plate = AP-39 | website = {{URL|http://nellore.cdma.ap.gov.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱮᱱᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|last1=Ravikiran|first1=G.|title=Lakhs celebrate 'gobbemma festival'|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/lakhs-celebrate-gobbemma-festival/article4315907.ece|accessdate=18 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Sri Potti Sriramulu Nellore |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2819_PART_B_DCHB_SRI%20POTTI%20SRIIAMULU%20NELLORE.pdf|website=Census of India|accessdate=14 November 2015|page=25}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web |title=District Census Hand Book : Guntur (Part A) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2819_PART_A_DCHB_SRI%20POTTI%20SRIIAMULU%20NELLORE.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |accessdate=1 June 2019 |pages=164 |date=2011}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ === ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ {{Coord|14.44|N|79.98|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/lat_long/andhra-pradesh/nellore.html|title=Latitude and Longitude of Nellore, Andhra Pradesh {{!}} Nellore Coordinates|website=www.mapsofindia.com|access-date=25 March 2016}}</ref><ref name="nellore geography">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nellore.html|title=Maps, Weather, and Airports for Nellore, India|work=fallingrain.com|access-date=4 July 2020|archive-date=22 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222193031/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nellore.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nellore geography" /> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == {{bar box |title=ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="census2001">{{cite web| title =Census of India – Socio-cultural aspects| publisher =Government of India, Ministry of Home Affairs| url =http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| accessdate =2 March 2011| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110520054852/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| archivedate =20 May 2011| df =dmy-all}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF6600|78.72}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|19.03}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#9955BB|1.59}} {{bar percent|Others|#808080|0.66}} |caption=<small>Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ, ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱟᱨᱥᱤ]]</small> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱙᱙,᱕᱗᱖ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱓᱘᱗,᱑᱙᱒ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱘᱓.᱕᱙% (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱗.᱕᱓%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱕᱒%) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓.᱐᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011)|url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|publisher=AP govt. portal|accessdate=11 June 2014|page=43|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|archive-date=14 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱚᱱ (Fusion) ᱖᱓᱑,᱗᱙᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Smart wards: Nellore woos industrialists|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/smart-wards-nellore-woos-industrialists/article6822427.ece|accessdate=25 August 2015|work=The Hindu|date=26 January 2015|location=Nellore}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ<ref>{{cite web|url=http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf|title=INTEGRATED MUNICIPAL SOLID WASTE (MSW) MANAGEMENT PROJECT FOR ZONE-IV OF ANDHRA PRADESH|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=10 Nov 2016|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510141323/http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf|url-status=dead}}</ref> !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !ᱜᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ |- |᱑᱙᱖᱑ |᱑᱐᱖᱗᱗᱖ | --- |- |᱑᱙᱗᱑ |᱑᱓᱓᱕᱙᱐ |᱒᱕.᱑ |- |᱑᱙᱘᱑ |᱒᱓᱗᱐᱖᱕ |᱗᱗.᱕ |- |᱑᱙᱙᱑ |᱓᱑᱖᱖᱐᱖ |᱓᱓.᱖ |- |᱒᱐᱐᱑ |᱔᱐᱔᱗᱗᱕ |᱒᱗.᱘ |- |᱒᱐᱑᱑ |᱖᱓᱑᱗᱓᱑ |᱕᱖.᱐᱘ |} == ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ == [[File:Andhra Pradesh NH 5 Highway India.jpg|thumb|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖]] [[File:Nellore.Rly station. front view.JPG|thumb|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="traffic">{{cite news|title=Growing number of vehicles cause of traffic chaos in Nellore|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/%E2%80%98Growing-number-of-vehicles-cause-of-traffic-chaos-in-Nellore%E2%80%99/article17293587.ece|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|date=13 February 2017|location=Nellore}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱗᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="orr">{{cite news|title=ORR proposed for Nellore to decongest city traffic|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Travel/2017-04-21/ORR-proposed-for-Nellore-to-decongest-city-traffic/294932|accessdate=4 July 2017|work=The Hans India|language=en}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Bus stations across AP to be linked to PNBS|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Bus-stations-across-AP-to-be-linked-to-PNBS/article13976957.ece|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ''ᱮ ᱜᱨᱮᱰ'' ᱟᱨ ''ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1327487244480-Division%20profile-new.pdf |title = Vijayawada Division – a profile| publisher= Indian Railways| accessdate = 13 February 2013}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱮᱛᱚᱢ,<ref>{{cite news|title=Railways will help develop AP|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-07-25/Railways-will-help-develop-AP/244477|accessdate=4 July 2017|work=The Hans India|language=en}}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Nellore South Railway Station |url=http://indiarailinfo.com/station/map/2253?|website=Indian Railways Trains & Stations – India Rail Info|accessdate=18 July 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱰᱩᱜᱩᱯᱟᱰᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ (MEMU) ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The Hindu : Nellore-Central MEMU services from tomorrow|url=http://www.thehindu.com/2002/11/08/stories/2002110808670300.htm|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|date=8 November 2002|location=Chennai}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚ ᱯᱨᱤᱞ (no frills) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Reddy|first1=B. Dasarath|title=Traffic rise in old airports gives a boost to Andhra's plan to build 6 new runways|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/traffic-rise-in-old-airports-gives-a-boost-to-andhra-s-plan-to-build-6-new-runways-115122200787_1.html|accessdate=24 May 2017|work=Business Standard India|date=25 December 2015}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱑,᱑᱘᱙.᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓᱙.᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Details of Roads in each ULB of Andhra Pradesh|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|website=Municipal Administration and Urban Development Department|accessdate=27 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|archivedate=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱨᱚᱯᱚᱣᱩᱡᱷ (proposed) ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱨᱚᱰ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭᱟ ᱾<ref name="orr" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱕ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=NHAI Under Pressure to Lay Another Bypass Road|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/NHAI-Under-Pressure-to-Lay-Another-Bypass-Road/2014/08/25/article2397230.ece|accessdate=4 June 2016|work=The New Indian Express|date=25 August 2014|archive-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629135709/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/NHAI-Under-Pressure-to-Lay-Another-Bypass-Road/2014/08/25/article2397230.ece|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ}} {{ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ}} {{ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Use dmy dates|date=August 2016}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] j6rmyhnia5gbj0gi95ee3w8xqhj89pn ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ 0 10906 195639 177315 2026-07-26T15:17:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195639 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name_lang = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | other_name = ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Setani ghat hoshangabad.jpg | image_alt = | image_caption = ᱥᱮᱛᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱴ | nickname = ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22.75|N|77.72|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱣᱟᱨᱰ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_name3 = ᱓᱔ ᱣᱟᱨᱰ | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱔᱐᱖ | founder = ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱥᱟᱝ ᱥᱟᱦ | named_for = | government_type = | governing_body = ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = MLA | leader_name = ᱰᱨ. ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ (BJP) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱗᱘ | population_total = ᱑᱑᱗,᱙᱘᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="DHCB_2011"/> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱑᱗ | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱖᱑᱐᱐᱑ | area_code = ᱐᱗᱕᱗᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = MP-05 | website = {{URL|https://narmadapuram.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] }} '''ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ '''ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱵ ᱗᱖.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱥᱟᱝ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱨᱵᱩᱰᱰᱟ (ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ) ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Hunter, William Wilson, Sir, et al. (1908). ''Imperial Gazetteer of India'', Volume 6. 1908-1931; Clarendon Press, Oxford</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮᱴᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱩᱵᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{Coord|22.75|N|77.72|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hoshangabad |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Hoshangabad.html |access-date=2020-07-05 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303052958/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Hoshangabad.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱑᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ== ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ, ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱟᱱ ᱠᱷᱟᱛᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱢᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱯᱨᱤᱨᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟ ᱠᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱗,᱙᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱑,᱗᱑᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱖,᱒᱗᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱗.᱐᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱑.᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱑.᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="DHCB_2011">[http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/23/2332_PART_A_DCHB_HOSHANGABAD.pdf Hoshangabad District Census Handbook]</ref> {{bar box |title=ᱦᱚᱥᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|75}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|20}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|3.7}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|1.3}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.2%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.2%).</small> }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * http://www.wunderground.com/global/stations/42763.html * [http://eklavya.in/go/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=12&id=52&Itemid=74 Hoshanhabad Science Teaching Program (HSTP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707172128/https://eklavya.in/go/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=12&id=52&Itemid=74 |date=2020-07-07 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] ptuc5r3zxqo22ymxtv13y3bt6uueylb ᱥᱤᱠᱟᱨ 0 11259 195625 103743 2026-07-26T12:42:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195625 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱤᱠᱟᱨ | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = Left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|27.62|N|75.15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱠᱟᱨ]] | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Federal Republic]] | governing_body = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 22.57 | elevation_footnotes = | elevation_m = 427 | population_total = ᱒᱓᱗᱕᱗᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | demographics1_info2 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ]] or [[ᱥᱮᱠᱷᱟᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱠᱷᱟᱣᱟᱛᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱓᱒᱐᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱟᱳᱰ | area_code = ᱙᱑-᱑᱕᱗᱒ | registration_plate = RJ-23 | blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank1_info_sec1 = ᱗᱗.᱒᱕%(᱒ ᱟᱱᱟᱜ) | blank2_name_sec1 = ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ | blank2_info_sec1 = {{convert|280|km|mi}} ([[Indian highways|land]]) | blank3_name_sec1 = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ | blank3_info_sec1 = {{convert|114|km|mi}} ([[Indian highways|land]]) | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Köppen climate classification]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = Avg. annual temperature | blank2_info_sec2 = 16-20 °C | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = 45-46 °C | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = 0-1 °C | website = {{URL|www.sikar.rajasthan.gov.in}} }} '''ᱥᱤᱠᱟᱨ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱒ ᱨᱮ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱮᱞᱤ (ᱢᱩᱜᱚᱞᱼᱡᱩᱜᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘᱐ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱥᱤᱠᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ {{Coord|27.62|N|75.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Sikar.html |title=Falling Rain Genomics, Inc a – Sikar |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=2011-12-29 |archive-date=28 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128205152/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Sikar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱒᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱐᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box |title=ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|56.26}} {{bar percent|[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|green|42.43}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱓᱗,᱗᱕᱙ <ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/78-sikar.html |title=Census 2011 data – Sikar city |publisher=census2011.co.in |date= |accessdate=2011-12-29}}</ref> ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱓᱗,᱕᱗᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱓ᱢ ᱑᱕᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱔,᱔᱒᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱮ ᱙᱒᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱑᱕᱘,᱔᱑᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱑,᱔᱐᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱫᱚ ᱖᱗,᱐᱑᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱗.᱑᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱖ ᱒᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱗.᱓᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱐ᱼ᱖) ᱓᱒,᱑᱘᱙ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗,᱒᱓᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔,᱙᱕᱓ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱮ ᱘᱖᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱨᱮᱞ=== ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ]], [[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱩᱨᱩ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]], [[ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱦᱤᱥᱟᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]], [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]], [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]], ᱟᱵᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ, [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱒ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱟᱞ ᱜᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱯᱩᱛᱞᱤ ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱰᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱟᱦᱡᱟᱦ]], ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱯᱩᱨᱟ (ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://sikar.rajasthan.gov.in/content/raj/sikar/en/home.html/ Official page:Sikar] <!--start of Navigation boxes--> {{ᱥᱤᱠᱟᱨ}} {{ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ}} {{ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱡᱮᱞᱟ.}} <!--end of Navigation boxes--> {{Use dmy dates|date=January 2012}} [[Category:Sikar| ]] [[Category:Cities and towns in Sikar district]] [[Category:Shekhawati]] [[Category:Thar Desert]] pwid1v7eci8t5b6az13kv5iat1edsli ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ 0 11403 195644 136798 2026-07-26T16:54:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195644 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ | other_name Manpur Village = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|30.73|N|78.45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1158 | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ population_total = ᱓᱒᱙,᱖᱘᱖ area_magnitude= sq. km | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱔᱙᱑᱙᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱑᱓᱗᱔ | registration_plate = UK10 | website = {{URL|uttarkashi.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ''', ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱤᱱᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱥᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (generally) ᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱱᱤᱨᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱭᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱥᱤ (ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ) ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ ᱥᱚᱢᱟᱱ, ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱵᱷᱚᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱴ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ''ᱵᱟᱨᱩᱱᱟ'' ᱟᱨ ''ᱟᱥᱤ'' ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ, ᱢᱚᱱᱤᱠᱚᱨᱱᱤᱠᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱨᱯᱤᱛ (Dedicated) ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ (ᱠᱟᱥᱤ ᱵᱤᱣᱟᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ) ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ {{Coord|30.73|N|78.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Uttarkashi |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Uttarkashi.html |access-date=2020-07-13 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705084538/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Uttarkashi.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑,᱑᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱔᱓᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ (ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ) ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱩᱱᱚᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟᱢ ᱜᱟᱝᱜᱚᱛᱨᱤ (ᱜᱚᱢᱩᱠᱷ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱤ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱫᱽ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱡ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Morning at Uttarkashi Town.JPG|thumb|ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ]] ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖,᱒᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙ᱟ. ᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱨᱮ, ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱸᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱷᱚᱴᱤᱭᱟ ᱡᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.theindianhawk.com/2020/01/things-that-will-definitely-make-you-to.html Things That Will Definitely Make You to Visit Uttarkashi]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://uk.gov.in/ Uttarakhand Government Portal, Official website] *[https://web.archive.org/web/20070312060630/http://gov.ua.nic.in/uttaranchaltourism/uttarkashi.htm Uttarkashi at Uttaranchal Tourism website] *[http://www.uttarkashitourism.com Uttarkashi Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714081804/http://www.uttarkashitourism.com/ |date=2020-07-14 }} *[http://www.naturecampsindia.com Resort in Uttarkashi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713034612/https://www.naturecampsindia.com/ |date=2020-07-13 }} {{ᱩᱛᱚᱨᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[Category:Uttarkashi| ]] [[Category:Cities and towns in Uttarkashi district]] o8ld3lbssira8yrea8iwrdn3n81k6js ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ 0 11496 195634 58886 2026-07-26T14:46:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195634 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Habra.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱡᱮᱥᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.83|N|88.63|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date Unknown = | founder British Indian = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | named_for None = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_title1 = ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name1 = ᱱᱤᱞᱤᱢᱮᱥ ᱫᱟᱥ<ref>[http://north24parganas.nic.in/municipality.html Official District Administration site] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070115061456/http://north24parganas.nic.in/municipality.html |date=2007-01-15 }}</ref> | leader_title2 = MLA | leader_name2 = [[Jyotipriyo Mullick]], {{small|Minister of State, Food and distribution}} [[Government of West Bengal|Govt. of WB]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 21.8 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 13 | population_total = ᱓᱐᱔,᱕᱘᱔(UA) | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱗᱔᱓᱒᱖᱙,᱗᱔᱓᱒᱗᱑,᱗᱔᱓᱒᱖᱓ | area_code = +᱙᱑ ᱓᱒᱑᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ)|ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ]] | website = {{URL| http://www.habramunicipality.com/}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ''' ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱩᱯᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ<ref>[http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/01/Table-3.htm District-wise list of statutory towns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163402/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/01/Table-3.htm |date=2011-07-21 }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱮᱥᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱟᱞ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ {{Coord|22.83|N|88.63|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Habra |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Habra.html |access-date=2020-07-15 |archive-date=2008-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327060315/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Habra.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱗,᱒᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗᱒,᱖᱒᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱖᱙᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱑᱒᱑,᱙᱕᱒ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱘᱙.᱙᱘%) ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 29 May 2018 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱐᱔,᱕᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱔,᱘᱖᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱙,᱗᱒᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱓,᱐᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱭᱩᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱒᱕᱖,᱓᱑᱓ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱙᱑.᱐᱓%) ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomeration/ Cities having population above 1 lakh | work = Provisional Population Totals, Census of India, 2011| publisher = Government of India | accessdate = 3 June 2018}}</ref> ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱟᱱᱴ (constituents) ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ (ᱮᱢ), ᱟᱥᱚᱠᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱜᱟᱲ (ᱮᱢ), ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱤᱴᱤ), ᱜᱩᱢᱟ (ᱥᱤᱴᱤ), ᱚᱱᱟᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱫᱟᱵᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomeration having population of 1 lakh and bove | work = Provisional Population Totals, Census of India, 2011 | publisher = Government of India | accessdate = 3 June 2018}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒᱗,᱖᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ=== [[File:Habra Station.jpg|thumb|right|ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦᱼᱵᱟᱸᱜᱟᱣᱳᱸ ᱵᱨᱟᱝᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref>Eastern Railway time table</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨᱤᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ, ᱜᱚᱵᱚᱨᱰᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱜᱟᱸᱣ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦᱼᱵᱟᱸᱜᱟᱣᱳᱸ ᱵᱨᱟᱝᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱨᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (NH 35) (ᱡᱮᱥᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱜᱟᱸᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[Category:Cities and towns in North 24 Parganas district]] bb5pqooca656rj1rcns568n1sb2zooi ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ 0 11526 195641 159299 2026-07-26T15:53:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195641 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ | native_name = | native_name_lang = ᱦᱤ | other_name = | nickname = ᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21.10|N|81.03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name = ᱦᱮᱢᱟ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱚᱥ | leader_name1 = ᱢᱨ. ᱴᱠ ᱵᱷᱮᱨᱢᱟ (IAS). | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ᱘᱐᱒᱒.᱕᱕ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱓᱐᱗ | population_total = ᱑᱕᱓᱗᱑᱓᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ | population_density_km2 = ᱑᱙᱒ | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=459788|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref> | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱙᱑᱔᱔᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱗᱗᱔᱔ | registration_plate = CG-08 | blank1_name_sec1 ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱓ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = {{URL|www.rajnandgaon.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱓,᱑᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=cen2011>{{cite web|first=|title=census 2011|url=http://www.census2011.co.in/census/district/493-rajnandgaon.html|accessdate=29 January 2013}}</ref> [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rajnand">{{cite web |url=http://www.rajnandgaon.nic.in/district.htm#pubrep |title=official website of rajnandgaon |access-date=2020-07-16 |archive-date=2015-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209142459/http://www.rajnandgaon.nic.in/district.htm#pubrep |url-status=dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name="cen2011"/> ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱑᱖᱓,᱑᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱘᱑,᱙᱒᱙ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱘᱑,᱑᱘᱕ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱖.᱙᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱑.᱑᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱒.᱙᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===᱒᱐᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ=== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name=cen2001>{{cite web|title=census 2001|url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=2209&category=M.Corp.|accessdate=29 January 2013}}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱓,᱗᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱕₹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ {{Coord|21.10|N|81.03|E|}}<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Raj Nandgaon |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Raj_Nandgaon.html |access-date=2020-07-16 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163126/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Raj_Nandgaon.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱐᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱨᱮᱞᱣᱮ=== ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ SECR ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱰᱚᱸᱜᱚᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱭᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱾ [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]], ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱜᱚᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱱᱟᱥᱤᱠ, ᱦᱟᱯᱟ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱵᱟᱥ === ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ, ᱟᱫᱚ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ MSRTC [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱰᱤᱯᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://rajnandgaon.nic.in/ Official website of Rajnandgaon district] {{ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱱᱫᱽᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[Category:Former capital cities in India]] [[Category:Municipal corporations in Chhattisgarh]] idbbm5s113z7nehrowpv7vtr6q51758 ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ 0 11697 195658 175329 2026-07-26T21:40:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195658 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Dindigul Fort2.JPG | image_alt = | image_caption = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ | nickname = | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|10.35|N|77.95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱢᱮᱴᱨᱚ | subdivision_type4 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_name2 = [[ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ]] | subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱙᱘᱕ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | governing_body = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Vacant | unit_pref = Metric | area_footnotes = <!--6266.67 --> | area_total_km2 = 46.9 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 268 | population_total = ᱒᱐᱗᱓᱒᱗ | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = automatic | population_rank = ᱑᱑ | population_demonym = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞᱮ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱒᱔᱐᱐᱑ | area_code = +᱙᱑-᱔᱕᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = TN-57/TN-94 | GI_Tags = Dindigul=Locks Sirumalai=Bananas Palani=Panchamirutham Kodaikanal=Malai Punddu Sinnallapatti=Kandaagi Saree Natham=Oil Parotta Dindigul=Biriyani | website = [http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm Dindigul Municipal Corporation] | leader_title2 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱮᱨᱥᱚᱱ | leader_name2 = ᱢᱨ. ᱵᱤᱨᱟᱠᱩᱢᱟᱨ | leader_title3 = Commissioner of City Corporation | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | official_name = }} '''ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱢᱚᱫᱩᱨᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ, ᱳᱲᱟᱱᱪᱚᱛᱨᱚᱢ, ᱵᱷᱮᱫᱽᱥᱩᱱᱫᱚᱨ, ᱱᱤᱞᱠᱚᱴᱟᱭ, ᱠᱚᱰᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱱᱟᱛᱷᱚᱢ, ᱟᱛᱷᱩᱨ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱞᱳᱠ ᱢᱮᱠᱟᱨ, ᱞᱮᱫᱟᱨ ᱴᱮᱱᱮᱨᱤ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱥᱯᱤᱱᱤᱝ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱥᱮᱵᱟ, ᱪᱟᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ, ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱔.᱐᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110423/http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm |url-status=dead |archive-date=2010-02-18 |newspaper=[[The Hindu]] |title=Tamil Nadu News : Dindigul District – A Profile |date=2010-02-15 |access-date=2013-03-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱒,᱕᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱩᱢᱚᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱘᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=heady>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623183228/http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm |url-status=dead |archive-date=2011-06-23 |title=Tamil Nadu News : A heady mix of all, for all |date=2008-05-31 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=2013-03-03}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ {{Coord|10.35|N|77.95|E|}}<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Dindigul.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Dindigul|publisher=Falling Rain Genomics Inc}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱖᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞ)ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱩᱢᱚᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ |titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|69.11}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|14.17}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|16.59}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.02}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.02}}{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Blue|0.01}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.1}}}} {{Historical populations |align = right |state=collapsed |1901|25182 |1911|25052 |1921|30922 |1931|43617 |1941|56275 |1951|78361 |1961|92947 |1971|128429 |1981|164103 |1991|182477 |2001|196619 |2011|207327 |footnote=Sources:<br/> * 1901 – 2001<ref name="urbaninfra24">[[#urban|Urban Infrastructure Report]] 2008, pp. 2-4</ref> * 2011<ref name=2011census/> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱙᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 Jan 2014}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱩᱴ ᱑᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱐,᱑᱒᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙,᱔᱗᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱗.᱕᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱐.᱐᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱗᱒.᱙᱙% ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱑.᱖᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱒,᱑᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱕,᱔᱓᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱖,᱖᱙᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱖᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙.᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱓.᱔᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱔.᱘᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱒᱖,᱑᱖᱙ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2011Cities>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF|page=12 | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2012-12-29}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱓᱑.᱗᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱑.᱘᱕᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱑. ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓.᱔᱖ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱙᱘.᱓᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱑.᱐᱘᱘ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱴᱩᱢᱤᱱᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱙.᱓᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱕᱐ ᱢᱤᱞ) ᱜᱮᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱨᱤ (pavements) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, NH 44 (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ), ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ NH 45A ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱨ NH 83 ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱛᱛᱤᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱲᱟᱝᱪᱟᱛᱷᱨᱚᱢ, ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱨᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱛᱷᱚᱞᱜᱩᱸᱰᱩ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Dindigul roads |url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm |publisher=Dindigul municipality |year=2011 |accessdate=2012-12-29 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004224820/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm |archivedate=2013-10-04 }}</ref><ref name="urbaninfra40">[[#urban|Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 40</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{refbegin|30em}} * {{cite book|title=The Madura Country: A Manual|url=https://books.google.com/books?id=-QpN1BDaS4cC&pg=PA287&dq=history+of+dindigul&hl=en&sa=X&ei=5BPPUc6bDpPc9QTDh4HQBw&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=history%20of%20dindigul&f=false|publisher=Asian Educational Services|year=1989|last=Nelson|first=James Henry|isbn=9788120604247|ref=Nelson}} * {{cite report|url=http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/Dindigul.pdf |format=PDF |title=Conversion of City Corporate Plan into Business Plan |last=Urban Infrastructure report |publisher=Tamil Nadu Urban Infrastructure Financial Services Limited |year=2009 |accessdate=2012-12-29 |ref=urban }}{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 3eemrf4pzbtya37te04c6rb8vytcu0w ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ 0 12219 195649 86524 2026-07-26T19:44:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195649 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Kirtistambh of Palanpur Gujarat.jpg | image_alt = | image_caption = Kirti Stambh, a tower commemorating the history of the town and its former ruling dynasty | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|24.17|N|72.43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱱᱟᱥᱠᱟᱱᱴᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱱᱟᱥᱠᱟᱸᱴᱷᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 209 | population_total = ᱑᱔᱐,᱓᱔᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ) | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱘᱕ ᱐᱐᱑ | area_code = +᱙᱑ ᱒᱗᱔᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = GJ-08 | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | official_name = }} '''ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱱᱟᱥᱠᱟᱱᱴᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱰᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>http://theconversation.com/the-rise-and-rise-of-belgiums-indian-diamond-dynasties-32332</ref><ref>https://www.rediff.com/business/special/how-palanpurs-diamond-merchants-conquered-the-world/20200207.htm</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ {{Coord|24.10|N|72.25|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Palanpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Palanpur.html |access-date=2020-07-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205058/http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Palanpur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱔᱐,᱓᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ {{IndiaCensusPop|state= |title= ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱴ |1941= 20300 |1951= 22600 |1961= 29100 |1981= 61300 |1991= 90300 |2001= 122300 |2011= 141592 |footnote= source:<ref name="censusindia1"/> }} {{bar box |title=ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|74}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|3.4}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|22}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ†|black|0.6}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.2%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.2%).</small> }} {{Bar chart | title = Population growth through the years | label_type = Year | data_type = Population | bar_width = 35 | width_units = em | data_max = 150,000 | label8 = 1941 | data8 = 20300 | label9 = 1951 | data9 = 22600 | label10 = 1961 | data10 = 29100 | label11 = 1968 | data11 = | label12 = 1971 | data12 = | label13 = 1981 | data13 = 61300 | label14 = 1991 | data14 = 90300 | label15 = 2001| data15 = 122300 | label16 = 2011 | data16 = 141592 }} ♦<small> Source:<ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|url-status=dead}}</ref></small> ♦<small> Source:<ref name="censusindia2">{{cite web|url= http://citypopulation.de/India-Gujarat.html|title= Census of Palanpur}}</ref></small> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[ᱵᱚᱱᱟᱥᱠᱟᱸᱴᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱟᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Palanpur, 1952.jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱑᱙᱕᱒]] ===ᱨᱮᱞ=== ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱜᱽᱨᱟᱼᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱼᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]], [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱦᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱡᱽ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱣᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ ᱰᱮᱥᱟᱼᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱤᱨᱚᱦᱤ), (ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ) ᱟᱨ (ᱯᱟᱞᱤ) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ SH 712, SH 132 ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ SH 41 ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱮᱦᱥᱟᱬᱟ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱮᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ,ᱚᱠᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=toi11>{{cite news|title=Helipad in every taluka {{sic|headqua|ters|nolink=y}} |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Helipad-in-every-taluka-headquaters/articleshow/11273994.cms|accessdate=2 January 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=28 December 2011}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{commons category}} {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱱᱟᱥᱠᱟᱱᱴᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] k9txa0l2gxy1ctsut6m3rl9ladyc3e8 ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 12585 195657 80411 2026-07-26T21:36:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195657 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.95|N|81.08|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱖᱔᱐ | population_total = ᱑᱗᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱐᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1= [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = MP-52 | website = {{URL|www.dindori.nic.in}} | footnotes= }} '''ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ''', ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ (spiritual) ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱢᱟᱰᱣᱟ, ᱠᱩᱠᱟᱨᱚᱢᱚᱴᱷ, ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟᱣᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ {{Coord|22.95|N|81.08|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dindori |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Dindori.html |access-date=2020-08-11 |archive-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918231317/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Dindori.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱖᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱐᱙᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱘᱐,᱗᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references/> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] http://dindori.nic.in/Profile.html jj1n8lmzx0fx3sr1c5a3p8yrykilmi3 ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ 0 12729 195647 151244 2026-07-26T17:07:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195647 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ | native_name = ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱛᱤ | native_name_lang = | other_name = UDP | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.53|N|91.48|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[ᱩᱫᱚᱭ ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱟ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱒ | population_total = ᱓᱗᱗᱘᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱕ | population_footnotes = <ref>http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱓ ᱟᱱᱟᱜ (ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ) | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱖᱙᱙᱑᱒᱐ | registration_plate = TR-03 | website = {{URL|http://gomati.nic.in/umc/welcome.html}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]] }} '''ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ''', ᱢᱟᱲᱟᱝ '''ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱛᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨ ᱥᱩᱱᱫᱽᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱮᱥᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Tripura map.png|thumb|right|200px|State of Tripura having 4 districts, roadways & small railway network.]] ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ {{Coord|23.53|N|91.48|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Udaipur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/26/Udaipur.html |access-date=2020-08-20 |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219182307/http://www.fallingrain.com/world/IN/26/Udaipur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱓᱗,᱗᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱔.᱘᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱖.᱕᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱓.᱑᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱒% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱑᱗% ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱳᱭᱱᱳ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱛᱟᱵᱟᱮᱤ ᱥᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱩᱢᱰᱤᱝᱼᱥᱚᱵᱽᱨᱩᱢ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱢᱰᱤᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ NH 8, ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱵᱽᱨᱩᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱨᱚᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url=http://indiarailinfo.com/station/map/udaipur-tripura-udprt/10667| title=UDPRT/Udaipur Tripura| website=India Rail Info}}</ref><ref>[http://www.ndtv.com/india-news/first-commercial-broad-guage-freight-train-arrives-in-tripura-1280080?site=full First Commercial Broad Gauge Freight Train Arrives In Tripura]</ref><ref>[http://www.tripurainfo.com/info/ArchiveDet.aspx?WhatId=16856 BG railhead reaches Udaipur amid cheers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321072648/http://www.tripurainfo.com/info/ArchiveDet.aspx?WhatId=16856 |date=2016-03-21 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.irctc.co.in/|title=IRCTC Next Generation eTicketing System|last=|first=|last2=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2007-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} [[Category:Cities and towns in Gomati district]] 6or1jjhm1e61wmmjkndjdvlvkdwvh5u ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ 0 12850 195631 193023 2026-07-26T14:25:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195631 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ | other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Hajipur Montage October 2015.jpg | imagesize = 270px | image_alt = A montage of images related to Hajipur city | image_caption = Anticlockwise from top: [[Hajipur Junction railway station|Hajipur Railway Station]], Old Gandak bridge view, Cinekrishna Mall, [[Institute of Hotel Management, Hajipur|Institute of Hotel Management]], Hotel Anamika, view of [[Mahatma Gandhi Setu]], Nageshwarnath Temple and Circuit House. | pushpin_map = India Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = A map showing location of Hajipur in Bihar, India. | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|25.68|N|85.22|E|display=inline,title}} | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | subdivision_name2 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱤ]] | subdivision_type3 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name3 = ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ | subdivision_type4 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name4 = [[ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ]] | subdivision_type5 = ᱣᱟᱨᱰ | subdivision_name5 = ᱓᱙ | named_for = [[ᱦᱟᱡᱤ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱥᱟᱦ]] |established_title = Founded |established_date = 1350 AD | government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ | governing_body = ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱤᱫᱽ<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html Government of Bihar (Hajipur)] census2011.co.in</ref> | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ<ref>https://www.jagran.com/bihar/vaishali-chief-councilor-of-hajipur-city-council-19353885.html</ref> | leader_title1 = [[Parliament of India|MP]] | leader_name1 = [[Pashupati Kumar Paras]], [[Lok Janshakti Party|LJP]]<ref>[http://www.elections.in/bihar/parliamentary-constituencies/hajipur.html Ram Vilas Paswan won 2014 lok Sabha election (Hajipur)] elections.in</ref> | leader_title2 = [[Member of legislative assembly|MLA]] | leader_name2 = [[Avdhesh Kumar Singh]], [[BJP]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = (᱒᱐᱑᱑)<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Total area of Hajipur including urban and rural as on (2001)] Page-24 PDF censusindia.gov.in access date-2011</ref> | area_total_km2 = 19.64 | elevation_footnotes = <ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Elevation details of Hajipur city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215223321/https://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur |date=2019-12-15 }} hajipuronline.in</ref> | elevation_m = 46 | population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Population details of Hajipur including urban and rural] Page-24 PDF censusindia access date-2011</ref> | population_total = ᱑᱔᱗,᱑᱒᱖ | population_as_of = 2011<ref>{{Cite web |url= http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html |title= Hajipur City Population Census 2011 {{!}} Bihar |website= www.census2011.co.in |access-date= 2017-12-23}}</ref> | population_rank = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ]] (ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ) | population_density_km2 = auto |population_demonym = ᱦᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱵᱟᱡᱡᱤᱠᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱟᱝᱜᱤᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱝᱜᱤᱠᱟ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]]<ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Hindi is official language of Hajipur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215223321/https://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur |date=2019-12-15 }} hajipuronline.in</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱘᱔᱔᱑᱐X | area_code_type = [[Telephone code|Area code(s)]] | area_code = +᱙᱑–᱖᱒᱒᱔ | registration_plate = BR-31 | blank_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ (᱒᱐᱑᱑) | blank_info_sec1 = ᱗᱙.᱒᱖% | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html Human sex ratio of Hajipur] census2011.co.in access date- 2011</ref> | blank1_info_sec1 = ᱑.0᱘᱙᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | blank2_name_sec1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ (᱑᱒᱓)]] | blank4_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency | blank4_info_sec1 = [[Bihar Urban Infrastructure Development Corporation]] | blank5_name_sec1 = Civic agency | blank5_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Csa]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank3_name_sec2 = [[Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|993|mm|in}} | blank4_name_sec2 = Avg. annual temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}} | website = {{URL|hajipur.biharurban.in}}<br>{{URL|vaishali.bih.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ<ref>[http://www.maps-streetview.com/India/Hajipur/ International Alphabet of Sanskrit Transliteration (Hajipur)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129030738/http://www.maps-streetview.com/India/Hajipur/ |date=2016-01-29 }} maps-street view.com</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in Tirhut Division Official website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316011819/http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in/ |date=2015-03-16 }} tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑.᱔᱗ ᱞᱟᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://gov.bih.nic.in/Profile/districts/vaishali.htm Vaishali district is also known as Hajipur district] gov.bih.nic.in</ref> ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://wap.business-standard.com/article/elections-2014/urban-dream-hajipurs-export-dreams-that-didnt-take-off-114050601100_1.html District rank in Bihar in terms of growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403021839/http://wap.business-standard.com/article/elections-2014/urban-dream-hajipurs-export-dreams-that-didnt-take-off-114050601100_1.html |date=2016-04-03 }} business-standard.com</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.timesofindia.com/city/patna/Banana-scarcity-in-Hajipur-on-Chhath-eve/articleshow/1763691027.cms Hajipur- City of Banana] timesofindia.com Retrieved-(2001-11-20)</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ PRDA ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref name="area">{{cite web |url= http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf |title= CDP Patna |publisher= PATNA&nbsp;— Urban Development Department |work= Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd., C - 2, Green Park Extension, New Delhi&nbsp;– 110016, INDIA. |date= July 2006 |accessdate= 13 April 2014 |pages= 20, 21 (area) 52 (metropolis), 31 (geography) |archive-date= 4 March 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160304072731/http://www.urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf |url-status= dead }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.telegraphindia.com/1140213/jsp/bihar/story_17930537.jsp#.VVo-5rmqqko |title= Growth goes west, south & green Master plan to add more areas |publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]] |date= 13 February 2014 |accessdate= 19 May 2015}}</ref> [[ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱚᱞ]], ᱕.᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱕᱗ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/infrastructure/nine-exemplary-bridges-in-india/mahatma-gandhi-setu/slideshow/25751932.cms</ref><ref>{{cite web |url= http://www.thecolorsofindia.com/interesting-facts/infrastructure/longest-river-bridge-in-india.html |title= Longest River Bridge in India&nbsp;— Mahatma Gandhi Setu&nbsp;— Longest River Bridge in World |publisher= Thecolorsofindia.com |date= |accessdate= 4 March 2012}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱱᱟ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱮᱛᱩ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱯᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱸᱰᱚᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.hajipuronline.in/city-guide/history-of-hajipur# Connectivity with Patna & details about the longest river bridge in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929151424/http://www.hajipuronline.in/city-guide/history-of-hajipur |date=2015-09-29 }}. ''hajipuronline.in''.</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ {{Coord|25.68|N|85.22|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hajipur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Hajipur.html |access-date=2020-08-25 |archive-date=2013-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715014921/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Hajipur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{Historical populations |align = right |source = <ref>[http://www.moef.nic.in/sites/default/files/ngrba/NGRBA-DPR%20hajipur%20Final%2026-05-2010.pdf Historical populations of Hajipur city from 1901- 2011] moef.nic.in access date- 2010-05-26</ref> |1901| 21398 |1911| 19233 |1921| 16760 |1931| 19299 |1941| 21963 |1951| 25149 |1961| 34044 |1971| 41890 |1981| 62520 |1991| 87687 |2001| 119412 |2011| 147688 |footnote= Population history of Hajipur city (1901-2011) }} ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱗,᱖᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱘,᱐᱔᱗ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱙,᱖᱖᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖.᱘᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱒.᱔᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱔.᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱙᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱔᱔ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱᱟᱞ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.ecr.indianrailways.gov.in] Official website of East Central railway] ecr.indianrailways.gov.in</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=sonpurrail.gov.in>{{cite web|title=Official Website of Sonpur Division of East Central Railway |url=http://www.sonpurrail.gov.in/ |publisher=Government of India |accessdate=27 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120506225623/http://www.sonpurrail.gov.in/ |archivedate= 6 May 2012 }}</ref> ===ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ=== ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱐᱕᱐᱓/᱒᱐᱕᱐᱔), ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱒᱕᱕᱓/᱑᱒᱕᱕᱔), ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱟᱢᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱒᱕᱖᱕/᱑᱒᱕᱖᱖), ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱒᱖᱑/᱑᱒᱒᱐᱔), ᱥᱟᱣᱟᱛᱟᱝᱛᱨᱟ ᱥᱮᱱᱟᱱᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱒᱕᱖᱑/᱑᱒᱕᱖᱒), ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱚᱦᱤᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱕᱖᱕᱑/᱑᱕᱖᱕᱒), ᱞᱤᱪᱪᱷᱣᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱔᱐᱐᱕/᱑᱔᱐᱐᱖), ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱒᱔᱑᱑/᱒᱒᱔᱑᱒) ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>[http://m.indiarailinfo.com/search/hajipur-hjp-to-sonpur-see/700/0/701 official Rail Info and list of train stoppages in Hajipur junction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131344/http://m.indiarailinfo.com/search/hajipur-hjp-to-sonpur-see/700/0/701 |date=2016-03-04 }} indiarailinfo.com</ref> ===ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ=== * ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱠ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱤᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] (PAT) ᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱑.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓.᱒ ᱢᱤᱞ) SW ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱾ * ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (GAY) ᱼ (᱑᱐᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) SSW<ref>[http://www.timeanddate.com/worldclock/india/hajipur About nearest airport to Hajipur with distance and directions] timeanddate.com</ref> ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ}} *{{cite EB1911|wstitle=Hajipur |volume=12 |short=x}} *[http://vaishali.bih.nic.in Official website of Vaishali District] * [http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in Official website of Tirhut Division] {{Vaishali district topics}} {{Tirhut Division}} {{ᱵᱤᱦᱟᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ| ]] m2tj7epawq6azawm9d9g5kh253wcnqe ᱦᱟᱯᱩᱲ 0 13780 195633 159728 2026-07-26T14:38:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195633 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱯᱩᱲ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|28.730937|N|77.775736|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱯᱩᱲ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 216.1032 | population_total = 262983 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://citypopulation.de/India-UttarPradesh.html|title=Uttar Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=citypopulation.de|accessdate=1 January 2021}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱠᱷᱟᱨᱤᱵᱚᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 245101 | area_code_type = ᱐᱑᱒᱒ | area_code = ᱕᱗᱓᱑ | registration_plate = UP-37 | website = http://hapur.nic.in/ | footnotes = | official_name = }} '''ᱦᱟᱯᱩᱲ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (NCR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱟᱯᱩᱲ {{Coord|28.72|N|77.78|E|}} ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Hapur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hapur.html |access-date=2021-01-12 |archive-date=2013-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926210903/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hapur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱑᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱙᱙ ᱯᱷᱤᱴ) (ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="Censu2011HapurCity" /> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|66.27}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|32.12}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|1.6}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.82%), [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] (0.37%), [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] (0.29%), ᱟᱨ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.06%).</small> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱖᱒,᱘᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱙,᱖᱙᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱓,᱑᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱕.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |access-date = 7 July 2012 }}</ref> ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱗᱔,᱒᱗᱘ (᱖᱖.᱒᱗%) ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱘᱔,᱔᱗᱗ (᱓᱒.᱑᱒%) ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱒,᱑᱖᱓ (᱐.᱘᱒%), ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱙᱘᱑ (᱐.᱓᱗%), ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱗᱖᱕ (᱐.᱒᱙%), ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱑᱖᱒ (᱐.᱐᱖%) ᱾ ᱑᱕᱖ (᱐.᱐᱖%) ᱫᱚ "ᱱᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ" ᱟᱨ ᱑ (᱐.᱐᱐%) ᱨᱮ "ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ" ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Censu2011HapurCity">{{cite web |title=Hapur City Census 2011 data |url=<!-- https://www.census2011.co.in/census/city/107-hapur.html (blacklisted URL, commented out 20 August 2019, annotated 23 June 2020) --> |website=Census 2011 India |access-date=<!-- 20 August 2019 -->}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Cite EB1911|wstitle=Hapur|short=x}} {{ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱯᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱯᱩᱲ]] dlllc00xovzx4xw34m6l2exqbui8aku ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ 0 13902 195653 188059 2026-07-26T20:00:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195653 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Jagannath Temple at Paradeep.jpg | photo3a = Paradip Port.jpg | photo2b = Paradeep light House - panoramio.jpg | photo2a = PARADEEP BEACH - panoramio.jpg | photo3b = | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | text = From Top; Left to Right: Paradip Jagannath Temple, Paradeep light House, Paradip Sea Beach and Paradip Port }} | image_alt = | image_caption = | nicknames = Smart Industrial Port City <ref>{{cite web|url =https://www.townland.com/portfolio-item/paradip-smart-industrial-port-city-india.html|title =Paradip Smart Industrial Port City|publisher =townland, 12 May 2020|access-date =2020-05-17}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | pushpin_map = India Odisha#India#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|20.316|N|86.610|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1 | population_total = 68,585 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑<ref>http://www.citypopulation.de/php/india-odisha.php</ref> | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯᱤᱭᱟᱱᱥ | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱗᱕᱔᱑᱔᱒ | registration_plate = | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱫᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.paradeepmunicipality.org/|title=Welcome to the Paradeep Municipality|website=www.paradeepmunicipality.org|access-date=2019-09-30|archive-date=2019-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930125902/http://www.paradeepmunicipality.org/|url-status=dead}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱫᱚ (᱒᱑᱐ ᱑᱕ '᱕᱕-᱔᱔ "ᱮᱱ ᱘᱐᱖ ᱔᱐' ᱓᱔-᱖᱒" ᱤ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱫᱚ {{Coord|20.16|N|86.40|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Paradip |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Paradip_Garh.html |access-date=2021-02-03 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404050320/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Paradip_Garh.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱚᱸᱫᱤᱠᱷᱚᱞᱟ, ᱰᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱵᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ) ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱜᱩᱭ (ᱤᱢᱯᱚᱨᱴ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{mapframe|frame=yes|type=point|zoom=SWITCH:4,6,10|switch=zoomed out, zoomed mid, zoomed in}} [https://www.rss.org/eng/cricbuzz.html cricbuzz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201201037/https://www.rss.org/eng/cricbuzz.html |date=2023-02-01 }} ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ=== ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ᱼ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.paradipport.gov.in/ |title=Paradip Port Trust website |access-date=9 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224035244/http://paradipport.gov.in/ |archive-date=24 February 2018 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱒᱐° ᱕᱕.᱔᱔' ᱮᱱ ᱟᱨ ᱮ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱘᱖°᱓᱔.᱖᱒' ᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱞᱮᱭᱜᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱨᱤᱛᱨᱤᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱵᱤᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨ, ᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱓,᱖᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline|ᱯᱟᱨᱟᱫᱤᱯ}} * [http://www.paradipport.com/ Port of Paradip] * [http://www.indianexpress.com/story/3230.html At Hannover, India’s big infrastructure idea: Special Economic Regions] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] au3fjfgwwvz3avjn8bewu4s656x8hut ᱠᱚᱪᱤ 0 14033 195669 159088 2026-07-27T05:14:37Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ */ 195669 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱪᱤ | official_name = | native_name = | other_name = ᱠᱚᱪᱤᱱ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | translit_lang1_info = | image_skyline = Kochi montage2.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] Skyline, [[Chinese fishing nets|Chinese Fishing Nets]] at [[Fort Kochi]], [[Cochin Shipyard]], [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]], [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace]], [[InfoPark, Kochi|InfoPark]] | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| archive-date=8 February 2016| df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=978-81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| archive-date=6 February 2016| df=dmy-all| date=September 2010}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | coordinates = {{coord|9.97|N|76.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] | subdivision_name3 = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | established_title = Formed | established_date = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘<ref name="ernakulam.nic.in"/> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ ᱟᱱᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|website=demographia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=5 August 2011}}</ref> | population_total = ᱖᱗᱗,᱓᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]| access-date=15 August 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱒,᱑᱑᱙,᱗᱒᱔ | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> | population_demonym = ᱠᱚᱪᱤᱱᱤᱛᱮ<ref name="Sadasivan2005">{{cite book|work=Political and Administrative Integration of Princely States|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=Mittal Publications|date=2005|title=Territorial Integration|page=64|isbn=9788170999683}}</ref><ref name="Menon1977">{{cite magazine|title=My Kerala|magazine=Sunday|publisher=[[ABP Group|Ananda Bazar]]|volume=4|issue=44|page=31|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185|last=Menon|first=K.P.S.|author-link=K.P.S. Menon|date=23 January 1977}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics2_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN code(s)]] | postal_code = ᱖᱘᱒ XXX, ᱖᱘᱓ XXX | area_code = +᱙᱑-᱔᱘᱔ | registration_plate = KL-7, KL-39, KL-41, KL-42, KL-43, KL-63 | blank_name_sec1 = ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | blank_info_sec1 = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank1_name_sec2 = Development Agency | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{URL|https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱮ IPS | demographics1_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱘ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|/♀]] /᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱕% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} }} '''ᱠᱚᱪᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱰᱤᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Corporation Stats" /> ᱟᱨ ᱔᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=Urban Sector Kerala |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195839/http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm |archive-date=6 September 2013 | df=dmy-all }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱼ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱵᱚᱱᱤᱡ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱮᱭᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/ |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |access-date=5 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 }}</ref> (GCDA) ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (GIDA) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian Census 2011 list of cities |access-date=5 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 }}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱮᱝᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤᱢ (Cocym), চচিম (Cochym), ᱠᱚᱪᱤᱢ(Cochin) ᱨ ᱠᱚᱪᱤ (Kochi) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱜᱤᱱ' (Kogin, Hebrew: קוגין) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ (Synagogue) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ 'ᱛᱩᱦᱯᱷᱟᱛ ᱩᱞ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱽᱫᱤᱱ' ᱧᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾'ᱠᱚᱪᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱳᱪᱩ ᱟᱡᱤ' (kochu azhi) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱭ-ᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱨᱦᱟ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱦᱟ'᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱨᱟ ᱯᱟᱣᱞᱤᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱪᱤ' ᱠᱚ ᱢᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱞ (Backwaters) ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱩᱛᱤᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱹᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ 'ᱚᱪᱤ; ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|<center>ᱠᱩᱸᱰᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱮᱣᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ </center>]] ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ {{Coord|9|58|N|76|13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱫᱩᱢᱵᱽᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱚᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖B ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| df=dmy-all}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| df=dmy-all}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| work=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box | title = ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF7E00|44}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#5218FA|38}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#00693E|17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#FF007F|1}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱗,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱼᱠᱷᱚᱱᱼᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑,᱐᱒᱘: ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱓᱓: ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱠᱚᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Sister project links|ᱠᱚᱪᱤ|voy=ᱠᱚᱪᱤ}} <!-- NO COMMERCIAL LINKS PLEASE --> * {{Official website|http://www.ekm.kerala.gov.in}} (Government of Kerala) * {{Official website|http://ernakulam.nic.in}} (Government of India) * [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml The Story of India: South India], Cochin, BBC {{ᱠᱚᱪᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} {{Neighbourhoods of Kochi}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱪᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former Portuguese colonies]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Historic Jewish communities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] ewfh6gg7l1r2g4zw2xkbcnhgzev1g7n 195670 195669 2026-07-27T05:34:51Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195670 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱪᱤ | official_name = | native_name = | other_name = ᱠᱚᱪᱤᱱ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | translit_lang1_info = | image_skyline = Kochi montage2.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] Skyline, [[Chinese fishing nets|Chinese Fishing Nets]] at [[Fort Kochi]], [[Cochin Shipyard]], [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]], [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace]], [[InfoPark, Kochi|InfoPark]] | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| archive-date=8 February 2016| df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=978-81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| archive-date=6 February 2016| df=dmy-all| date=September 2010}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | coordinates = {{coord|9.97|N|76.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] | subdivision_name3 = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | established_title = Formed | established_date = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘<ref name="ernakulam.nic.in"/> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ ᱟᱱᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|website=demographia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=5 August 2011}}</ref> | population_total = ᱖᱗᱗,᱓᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]| access-date=15 August 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱒,᱑᱑᱙,᱗᱒᱔ | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> | population_demonym = ᱠᱚᱪᱤᱱᱤᱛᱮ<ref name="Sadasivan2005">{{cite book|work=Political and Administrative Integration of Princely States|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=Mittal Publications|date=2005|title=Territorial Integration|page=64|isbn=9788170999683}}</ref><ref name="Menon1977">{{cite magazine|title=My Kerala|magazine=Sunday|publisher=[[ABP Group|Ananda Bazar]]|volume=4|issue=44|page=31|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185|last=Menon|first=K.P.S.|author-link=K.P.S. Menon|date=23 January 1977}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics2_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN code(s)]] | postal_code = ᱖᱘᱒ XXX, ᱖᱘᱓ XXX | area_code = +᱙᱑-᱔᱘᱔ | registration_plate = KL-7, KL-39, KL-41, KL-42, KL-43, KL-63 | blank_name_sec1 = ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | blank_info_sec1 = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank1_name_sec2 = Development Agency | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{URL|https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱮ IPS | demographics1_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱘ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|/♀]] /᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱕% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} }} '''ᱠᱚᱪᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱰᱤᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Corporation Stats" /> ᱟᱨ ᱔᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=Urban Sector Kerala |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195839/http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm |archive-date=6 September 2013 | df=dmy-all }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱼ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱵᱚᱱᱤᱡ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱮᱭᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/ |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |access-date=5 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 }}</ref> (GCDA) ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (GIDA) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian Census 2011 list of cities |access-date=5 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 }}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱮᱝᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤᱢ (Cocym), চচিম (Cochym), ᱠᱚᱪᱤᱢ(Cochin) ᱨ ᱠᱚᱪᱤ (Kochi) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱜᱤᱱ' (Kogin, Hebrew: קוגין) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ (Synagogue) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ 'ᱛᱩᱦᱯᱷᱟᱛ ᱩᱞ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱽᱫᱤᱱ' ᱧᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾'ᱠᱚᱪᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱳᱪᱩ ᱟᱡᱤ' (kochu azhi) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱭ-ᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱨᱦᱟ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱦᱟ'᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱨᱟ ᱯᱟᱣᱞᱤᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱪᱤ' ᱠᱚ ᱢᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱞ (Backwaters) ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱩᱛᱤᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱹᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ 'ᱚᱪᱤ; ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱚᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱟᱭᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱚᱵᱽ,ᱭᱚᱵᱚᱱ (ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱ) ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱭ ᱫᱷᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱲᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟ ᱦᱩᱭᱱᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱢᱤᱨᱮ ᱡᱮᱝ ᱦᱮᱨ ᱡᱟᱦᱡᱽ ᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔᱔᱐ ᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱚ ᱰᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱛᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱱᱟᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱩᱚᱢ ᱯᱯᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱫᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱳ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱚ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ' ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱚᱸ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱟᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱴᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|<center>ᱠᱩᱸᱰᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱮᱣᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ </center>]] ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ {{Coord|9|58|N|76|13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱫᱩᱢᱵᱽᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱚᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖B ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| df=dmy-all}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| df=dmy-all}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| work=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box | title = ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF7E00|44}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#5218FA|38}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#00693E|17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#FF007F|1}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱗,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱼᱠᱷᱚᱱᱼᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑,᱐᱒᱘: ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱓᱓: ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱠᱚᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Sister project links|ᱠᱚᱪᱤ|voy=ᱠᱚᱪᱤ}} <!-- NO COMMERCIAL LINKS PLEASE --> * {{Official website|http://www.ekm.kerala.gov.in}} (Government of Kerala) * {{Official website|http://ernakulam.nic.in}} (Government of India) * [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml The Story of India: South India], Cochin, BBC {{ᱠᱚᱪᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} {{Neighbourhoods of Kochi}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱪᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former Portuguese colonies]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Historic Jewish communities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] nf3rpezn8y7ehrylcxd860thlntevga 195671 195670 2026-07-27T05:41:22Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195671 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱪᱤ | official_name = | native_name = | other_name = ᱠᱚᱪᱤᱱ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | translit_lang1_info = | image_skyline = Kochi montage2.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] Skyline, [[Chinese fishing nets|Chinese Fishing Nets]] at [[Fort Kochi]], [[Cochin Shipyard]], [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]], [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace]], [[InfoPark, Kochi|InfoPark]] | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| archive-date=8 February 2016| df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=978-81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| archive-date=6 February 2016| df=dmy-all| date=September 2010}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | coordinates = {{coord|9.97|N|76.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] | subdivision_name3 = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | established_title = Formed | established_date = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘<ref name="ernakulam.nic.in"/> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ ᱟᱱᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|website=demographia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=5 August 2011}}</ref> | population_total = ᱖᱗᱗,᱓᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]| access-date=15 August 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱒,᱑᱑᱙,᱗᱒᱔ | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> | population_demonym = ᱠᱚᱪᱤᱱᱤᱛᱮ<ref name="Sadasivan2005">{{cite book|work=Political and Administrative Integration of Princely States|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=Mittal Publications|date=2005|title=Territorial Integration|page=64|isbn=9788170999683}}</ref><ref name="Menon1977">{{cite magazine|title=My Kerala|magazine=Sunday|publisher=[[ABP Group|Ananda Bazar]]|volume=4|issue=44|page=31|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185|last=Menon|first=K.P.S.|author-link=K.P.S. Menon|date=23 January 1977}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics2_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN code(s)]] | postal_code = ᱖᱘᱒ XXX, ᱖᱘᱓ XXX | area_code = +᱙᱑-᱔᱘᱔ | registration_plate = KL-7, KL-39, KL-41, KL-42, KL-43, KL-63 | blank_name_sec1 = ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | blank_info_sec1 = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank1_name_sec2 = Development Agency | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{URL|https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱮ IPS | demographics1_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱘ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|/♀]] /᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱕% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} }} '''ᱠᱚᱪᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱰᱤᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Corporation Stats" /> ᱟᱨ ᱔᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=Urban Sector Kerala |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195839/http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm |archive-date=6 September 2013 | df=dmy-all }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱼ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱵᱚᱱᱤᱡ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱮᱭᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/ |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |access-date=5 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 }}</ref> (GCDA) ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (GIDA) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian Census 2011 list of cities |access-date=5 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 }}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱮᱝᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤᱢ (Cocym), চচিম (Cochym), ᱠᱚᱪᱤᱢ(Cochin) ᱨ ᱠᱚᱪᱤ (Kochi) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱜᱤᱱ' (Kogin, Hebrew: קוגין) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ (Synagogue) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ 'ᱛᱩᱦᱯᱷᱟᱛ ᱩᱞ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱽᱫᱤᱱ' ᱧᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾'ᱠᱚᱪᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱳᱪᱩ ᱟᱡᱤ' (kochu azhi) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱭ-ᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱨᱦᱟ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱦᱟ'᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱨᱟ ᱯᱟᱣᱞᱤᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱪᱤ' ᱠᱚ ᱢᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱞ (Backwaters) ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱩᱛᱤᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱹᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ 'ᱚᱪᱤ; ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱚᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱟᱭᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱚᱵᱽ,ᱭᱚᱵᱚᱱ (ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱ) ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱭ ᱫᱷᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱲᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟ ᱦᱩᱭᱱᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱢᱤᱨᱮ ᱡᱮᱝ ᱦᱮᱨ ᱡᱟᱦᱡᱽ ᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔᱔᱐ ᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱚ ᱰᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱛᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱱᱟᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱩᱚᱢ ᱯᱯᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱫᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱳ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱚ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ' ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱚᱸ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱟᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱴᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[File:Miniature of Pedro Alvares Cabral (cropped).jpg|thumb|left|upright|᱑᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱫᱽᱨᱚ ᱟᱞᱵᱦᱟᱨᱟᱥ ᱠᱟᱵᱽᱨᱟᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱫᱚᱞᱟᱱᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱪᱤᱢ'(Cochim) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞᱟᱱ ᱜᱟᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾]] ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|<center>ᱠᱩᱸᱰᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱮᱣᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ </center>]] ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ {{Coord|9|58|N|76|13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱫᱩᱢᱵᱽᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱚᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖B ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| df=dmy-all}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| df=dmy-all}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| work=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box | title = ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF7E00|44}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#5218FA|38}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#00693E|17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#FF007F|1}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱗,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱼᱠᱷᱚᱱᱼᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑,᱐᱒᱘: ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱓᱓: ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱠᱚᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Sister project links|ᱠᱚᱪᱤ|voy=ᱠᱚᱪᱤ}} <!-- NO COMMERCIAL LINKS PLEASE --> * {{Official website|http://www.ekm.kerala.gov.in}} (Government of Kerala) * {{Official website|http://ernakulam.nic.in}} (Government of India) * [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml The Story of India: South India], Cochin, BBC {{ᱠᱚᱪᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} {{Neighbourhoods of Kochi}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱪᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former Portuguese colonies]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Historic Jewish communities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] 7qmi4siqhzvg1wurivqk7gvljqm4hch 195672 195671 2026-07-27T05:44:46Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195672 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱪᱤ | official_name = | native_name = | other_name = ᱠᱚᱪᱤᱱ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | translit_lang1_info = | image_skyline = Kochi montage2.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] Skyline, [[Chinese fishing nets|Chinese Fishing Nets]] at [[Fort Kochi]], [[Cochin Shipyard]], [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]], [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace]], [[InfoPark, Kochi|InfoPark]] | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| archive-date=8 February 2016| df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=978-81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| archive-date=6 February 2016| df=dmy-all| date=September 2010}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | coordinates = {{coord|9.97|N|76.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] | subdivision_name3 = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | established_title = Formed | established_date = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘<ref name="ernakulam.nic.in"/> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ ᱟᱱᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|website=demographia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=5 August 2011}}</ref> | population_total = ᱖᱗᱗,᱓᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]| access-date=15 August 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱒,᱑᱑᱙,᱗᱒᱔ | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> | population_demonym = ᱠᱚᱪᱤᱱᱤᱛᱮ<ref name="Sadasivan2005">{{cite book|work=Political and Administrative Integration of Princely States|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=Mittal Publications|date=2005|title=Territorial Integration|page=64|isbn=9788170999683}}</ref><ref name="Menon1977">{{cite magazine|title=My Kerala|magazine=Sunday|publisher=[[ABP Group|Ananda Bazar]]|volume=4|issue=44|page=31|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185|last=Menon|first=K.P.S.|author-link=K.P.S. Menon|date=23 January 1977}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics2_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN code(s)]] | postal_code = ᱖᱘᱒ XXX, ᱖᱘᱓ XXX | area_code = +᱙᱑-᱔᱘᱔ | registration_plate = KL-7, KL-39, KL-41, KL-42, KL-43, KL-63 | blank_name_sec1 = ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | blank_info_sec1 = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank1_name_sec2 = Development Agency | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{URL|https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱮ IPS | demographics1_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱘ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|/♀]] /᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱕% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} }} '''ᱠᱚᱪᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱰᱤᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Corporation Stats" /> ᱟᱨ ᱔᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=Urban Sector Kerala |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195839/http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm |archive-date=6 September 2013 | df=dmy-all }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱼ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱵᱚᱱᱤᱡ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱮᱭᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/ |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |access-date=5 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 }}</ref> (GCDA) ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (GIDA) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian Census 2011 list of cities |access-date=5 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 }}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱮᱝᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤᱢ (Cocym), চচিম (Cochym), ᱠᱚᱪᱤᱢ(Cochin) ᱨ ᱠᱚᱪᱤ (Kochi) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱜᱤᱱ' (Kogin, Hebrew: קוגין) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ (Synagogue) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ 'ᱛᱩᱦᱯᱷᱟᱛ ᱩᱞ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱽᱫᱤᱱ' ᱧᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾'ᱠᱚᱪᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱳᱪᱩ ᱟᱡᱤ' (kochu azhi) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱭ-ᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱨᱦᱟ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱦᱟ'᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱨᱟ ᱯᱟᱣᱞᱤᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱪᱤ' ᱠᱚ ᱢᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱞ (Backwaters) ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱩᱛᱤᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱹᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ 'ᱚᱪᱤ; ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱟᱭᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱚᱵᱽ,ᱭᱚᱵᱚᱱ (ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱ) ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱭ ᱫᱷᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱲᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟ ᱦᱩᱭᱱᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱢᱤᱨᱮ ᱡᱮᱝ ᱦᱮᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔᱔᱐ ᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱚ ᱰᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱛᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱱᱟᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱩᱚᱢ ᱯᱮᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱫᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱚ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ' ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱟᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱴᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[File:Miniature of Pedro Alvares Cabral (cropped).jpg|thumb|left|upright|᱑᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱫᱽᱨᱚ ᱟᱞᱵᱦᱟᱨᱟᱥ ᱠᱟᱵᱽᱨᱟᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱫᱚᱞᱟᱱᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱪᱤᱢ'(Cochim) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞᱟᱱ ᱜᱟᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾]] ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|<center>ᱠᱩᱸᱰᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱮᱣᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ </center>]] ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ {{Coord|9|58|N|76|13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱫᱩᱢᱵᱽᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱚᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖B ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| df=dmy-all}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| df=dmy-all}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| work=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box | title = ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF7E00|44}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#5218FA|38}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#00693E|17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#FF007F|1}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱗,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱼᱠᱷᱚᱱᱼᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑,᱐᱒᱘: ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱓᱓: ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱠᱚᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Sister project links|ᱠᱚᱪᱤ|voy=ᱠᱚᱪᱤ}} <!-- NO COMMERCIAL LINKS PLEASE --> * {{Official website|http://www.ekm.kerala.gov.in}} (Government of Kerala) * {{Official website|http://ernakulam.nic.in}} (Government of India) * [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml The Story of India: South India], Cochin, BBC {{ᱠᱚᱪᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} {{Neighbourhoods of Kochi}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱪᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former Portuguese colonies]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Historic Jewish communities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] 9dmy1i63wzp9lxj7xi4jnjmb5ih637b 195673 195672 2026-07-27T06:03:38Z Joy sagar Murmu 381 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195673 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱚᱪᱤ | official_name = | native_name = | other_name = ᱠᱚᱪᱤᱱ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | translit_lang1_info = | image_skyline = Kochi montage2.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Marine Drive, Kochi|Marine Drive]] Skyline, [[Chinese fishing nets|Chinese Fishing Nets]] at [[Fort Kochi]], [[Cochin Shipyard]], [[Queen's Way, Kochi|Queen's Way]], [[Hill Palace, Tripunithura|Hill Palace]], [[InfoPark, Kochi|InfoPark]] | image_flag = | image_seal = | nickname = ''Queen of the Arabian Sea''<ref>{{Cite book| author=K. C. Sivaramakrishnan| title=People's Participation in Urban Governance| url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| page=156| year=2006| isbn=81-8069-326-0| publisher=Concept Publishing Company| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156| archive-date=8 February 2016| df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book| author=Ganesh Kumar| title=Modern General Knowledge| url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| page=194| isbn=978-81-7482-180-5| publisher=Upkar Prakashan| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194| archive-date=6 February 2016| df=dmy-all| date=September 2010}}</ref> | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | coordinates = {{coord|9.97|N|76.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] | subdivision_name3 = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ | established_title = Formed | established_date = ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱘<ref name="ernakulam.nic.in"/> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ ᱟᱱᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ([[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|website=demographia.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=5 August 2011}}</ref> | population_total = ᱖᱗᱗,᱓᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{cite web| url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction| title=Profile of Kochi| publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]| access-date=15 August 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱒,᱑᱑᱙,᱗᱒᱔ | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|archive-date=15 December 2011}}</ref> | population_demonym = ᱠᱚᱪᱤᱱᱤᱛᱮ<ref name="Sadasivan2005">{{cite book|work=Political and Administrative Integration of Princely States|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=Mittal Publications|date=2005|title=Territorial Integration|page=64|isbn=9788170999683}}</ref><ref name="Menon1977">{{cite magazine|title=My Kerala|magazine=Sunday|publisher=[[ABP Group|Ananda Bazar]]|volume=4|issue=44|page=31|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185|last=Menon|first=K.P.S.|author-link=K.P.S. Menon|date=23 January 1977}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱨᱚᱲ | demographics2_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN code(s)]] | postal_code = ᱖᱘᱒ XXX, ᱖᱘᱓ XXX | area_code = +᱙᱑-᱔᱘᱔ | registration_plate = KL-7, KL-39, KL-41, KL-42, KL-43, KL-63 | blank_name_sec1 = ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | blank_info_sec1 = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank1_name_sec2 = Development Agency | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{URL|https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱮ IPS | demographics1_info1 = [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank2_info_sec1 = ᱑᱐᱒᱘ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|/♀]] /᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱕% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} }} '''ᱠᱚᱪᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱰᱤᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱗᱗,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Corporation Stats" /> ᱟᱨ ᱔᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |title=Urban Sector Kerala |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm | work=The Hindu | title=Steps to control pollution in Greater Kochi area mooted | date=20 September 2010 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130906195839/http://www.hindu.com/2010/09/20/stories/2010092058650300.htm |archive-date=6 September 2013 | df=dmy-all }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱤᱭᱟᱨ ᱼ ᱒ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱵᱚᱱᱤᱡ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱠᱚᱪᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱮᱭᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.gcdaonline.com/ |title=GCDA - Greater Cochin Development Authority |access-date=5 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 }}</ref> (GCDA) ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱨᱤ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱢᱮᱸᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (GIDA) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Indian Census 2011 list of cities |access-date=5 June 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 }}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱥᱮᱝᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤᱢ (Cocym), চচিম (Cochym), ᱠᱚᱪᱤᱢ(Cochin) ᱨ ᱠᱚᱪᱤ (Kochi) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱜᱤᱱ' (Kogin, Hebrew: קוגין) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ (Synagogue) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ 'ᱛᱩᱦᱯᱷᱟᱛ ᱩᱞ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱽᱫᱤᱱ' ᱧᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾'ᱠᱚᱪᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱴᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱳᱪᱩ ᱟᱡᱤ' (kochu azhi) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱭ-ᱩᱢᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱨᱦᱟ' ᱥᱮ 'ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱦᱟ'᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱨᱟ ᱯᱟᱣᱞᱤᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱪᱤ' ᱠᱚ ᱢᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱮᱞ (Backwaters) ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱩᱛᱤᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱹᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ 'ᱚᱪᱤ; ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱟᱭᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱚᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱚᱵᱽ,ᱭᱚᱵᱚᱱ (ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱ) ᱡᱤᱦᱩᱫᱤ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱭ ᱫᱷᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱲᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟ ᱦᱩᱭᱱᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱢᱤᱨᱮ ᱡᱮᱝ ᱦᱮᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔᱔᱐ ᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱚ ᱰᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱛᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱱᱟᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱹᱨ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱩᱚᱢ ᱯᱮᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱫᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱚ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ 'ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ' ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱟᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱴᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[File:Miniature of Pedro Alvares Cabral (cropped).jpg|thumb|left|upright|᱑᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱫᱽᱨᱚ ᱟᱞᱵᱦᱟᱨᱟᱥ ᱠᱟᱵᱽᱨᱟᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱫᱚᱞᱟᱱᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱠᱚᱪᱤᱢ'(Cochim) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞᱟᱱ ᱜᱟᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾]] ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱟᱯᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱝ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱲᱟᱢ ᱜᱱᱰᱮᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱟᱱᱚᱛᱠᱚ ᱮᱢᱟᱣᱫᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ‘ᱠᱮᱭᱤᱞᱤ’ (Keyili) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱟᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱟᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱯᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱶᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱮᱰᱢᱤᱨᱟᱞ ᱡᱮᱝ ᱦᱮᱡ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱭᱤᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷ᱾ ᱨᱮ ᱠᱚᱪᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱹ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟ ᱰᱟ ᱠᱚᱱᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱪᱤᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱚᱭᱟᱹᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱨᱳᱢᱤᱱ ᱯᱚᱱᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱱᱟᱱᱤᱴᱷᱮᱱ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱫᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱪᱤ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ ‘ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ’ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱨᱳᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱧᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|<center>ᱠᱩᱸᱰᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱮᱣᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ </center>]] ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ {{Coord|9|58|N|76|13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱙᱔.᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱫᱩᱢᱵᱽᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱚᱥᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖ᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖B ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| df=dmy-all}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| df=dmy-all}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| work=The Hindu| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| df=dmy-all}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box | title = ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF7E00|44}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#5218FA|38}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#00693E|17}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#FF007F|1}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱗,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱼᱠᱷᱚᱱᱼᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑,᱐᱒᱘: ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱓᱓: ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱠᱚᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Sister project links|ᱠᱚᱪᱤ|voy=ᱠᱚᱪᱤ}} <!-- NO COMMERCIAL LINKS PLEASE --> * {{Official website|http://www.ekm.kerala.gov.in}} (Government of Kerala) * {{Official website|http://ernakulam.nic.in}} (Government of India) * [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml The Story of India: South India], Cochin, BBC {{ᱠᱚᱪᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)}} {{Neighbourhoods of Kochi}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱪᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Former Portuguese colonies]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Historic Jewish communities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] bjsv7rfupulssat1p73dd6rbbhmrz5w ᱦᱚᱨᱫᱟ 0 16202 195629 95062 2026-07-26T14:16:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195629 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱚᱨᱫᱟ | native_name_lang = | nickname = | other_name = ᱦᱩᱨᱫᱟᱜ | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22.33|N|77.1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱨᱫᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ./ᱟᱭᱤ.ᱱ.ᱥᱤ. | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = ᱑᱑ | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 296 | population_total = 68,162<!-- This is of Harda Municipalty please dont confuse with harda district --> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱑᱕ | population_density_10km = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/> | demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=21 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱗᱕᱗᱗ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱖᱑᱓᱓᱑ | registration_plate = MP 47 | website = {{URL|www.harda.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱦᱚᱨᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ=== ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱸᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱚᱸᱰᱤᱭᱟ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱮᱥᱣᱟ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱰᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱛᱟᱯᱤᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱚᱨ ᱫᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱸᱰᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ''ᱟᱢᱤᱞ'' (ᱢᱩᱬ) ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱚᱰᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱚᱥᱵᱚᱸᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱥᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱫᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱦᱚᱨ ᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱸᱰᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="2011_census">{{cite book |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2331_PART_B_DCHB_HARDA.pdf |title=District Census Book: Harda |publisher=Directorate of Census Operation, Madhya Pradesh |access-date=21 December 2015 }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱚᱨᱫᱟ {{Coord|22.33|N|77.1|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Harda.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Harda |publisher=Fallingrain.com |access-date=6 May 2012 |archive-date=25 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025084709/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Harda.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱗᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱘,᱑᱖᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔,᱙᱗᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱓,᱑᱙᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘,᱒᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱕᱒,᱗᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐.᱙% ᱟᱨ ᱗᱓.᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱗᱗.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱘.᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱒.᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱓.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱗᱕᱘ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱓᱙᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱓᱔᱙᱓ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Harda |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=546052 |website=www.censusindia.gov.in |access-date=9 October 2019}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱑,᱗᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱖᱖.᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱫᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 7piega8zr5tko58e62v4dl6oxvv5x0k ᱯᱟᱞᱤ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ 0 16591 195650 130257 2026-07-26T19:47:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195650 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱞᱤ | native_name = ᱯᱟᱞᱤ-ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Rajasthan#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|25.77|73.33|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name1 = ᱢᱨᱥ. ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱵᱷᱟᱛᱤ |leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱚᱞᱤᱥ |leader_name2 = ᱢᱨ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ, [[Indian Police Service|IPS]] | leader_title3 = ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨ | leader_name3 = ᱢᱨ. ᱟᱸᱥ ᱫᱤᱯ, [[Indian Administrative Service|IAS]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 153 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 229956 | population_metro = 2,86,214 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ]], [[ᱜᱚᱰᱣᱟᱨᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱐᱖᱔᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱤᱰ ᱨᱟᱹᱱᱤ | area_code = ᱐᱒᱙᱓᱒ | registration_plate = RJ-22 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱖ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = {{URL|pali.rajasthan.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]] | footnotes = }} '''ᱯᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ "ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱯᱟᱞᱤ ᱫᱚ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱚᱞᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱣᱟᱲ ᱤᱡ ᱜᱩᱦᱤᱞᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱᱚ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱑᱕᱓ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱞᱚᱸᱠᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱜ ᱡᱟᱜᱤᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱟᱦᱟᱰᱟᱰᱮᱵᱷᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱞᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱜᱽᱨᱟ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱞᱤ {{Coord|25.77|N|73.33|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Pali |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Pali.html |access-date=2021-06-27 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704014450/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Pali.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱔&nbsp;ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱐᱒&nbsp;ᱯᱷᱤᱴ ) ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|75.59}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|18.79}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱙,᱙᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒.᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗.᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱘.᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱗.᱒᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ ᱓᱐᱖᱔᱐᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱞᱤ ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://webconte.com/pin_code/place/pali_city/2490|title=Pin Code Pali City, Pali District, Rajasthan Government}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.pali.rajasthan.gov.in Pali District website] **[https://palinews.online Pali Online News Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128135742/https://palinews.online/ |date=2020-11-28 }} *[https://web.archive.org/web/20070928002835/http://www.investrajasthan.com/kommon/bin/sr.php?kall=wmaps&code=160260 Map of Pali District (Invest Rajasthan)] {{ᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] or1yt6jvjev3tz3naxs81khn0fcerk0 ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 16952 195655 177348 2026-07-26T21:09:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195655 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ | official_name = | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|25.93|N|80.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ]] | established_title = <!--ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ | seat = [[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ)|ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ]] | parts_type = | government_footnotes = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (NPP) ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ | leader_party = [[ᱥᱟᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | leader_title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name = ᱱᱟᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱟᱛᱩᱱ | leader_title1 = MLA | leader_name1 = [[ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ)|ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]])| | leader_title2 = SDM | leader_name2 = ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ (PPS) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Census Info'/> | area_total_km2 = 57 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 110 | population_total = 193193 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name='Census Info'>{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/india/uttarpradesh/fatehpur/0944204000__fatehpur/|title=Uttar Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=citypopulation.de|access-date=2 January 2021}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_rural = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=21 December 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="langoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱒᱑᱒᱖᱐᱑ | registration_plate = UP-71 | website = {{URL|fatehpur.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱵᱷᱟᱭ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱟᱨᱮᱦᱯᱩᱨ {{Coord|25.93|N|80.8|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Fatehpur.html|title=Maps, Weather, and Airports for Fatehpur, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2021-07-23|archive-date=2012-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026001212/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Fatehpur.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱼ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱼ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱲᱜᱮ ᱠᱷᱚᱛ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ 'ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (NH-19) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ, ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fatehpur.nic.in">{{cite web |title=District Fatehpur, Government of Uttar Pradesh {{!}} The City of Doaba {{!}} India |url=https://fatehpur.nic.in/ |website=FATEHPUR |access-date=23 September 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓,᱑᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱑᱐᱑,᱒᱖᱓ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱙᱑,᱙᱓᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖.᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.co.in/towns/fatehpur-population-fatehpur-uttar-pradesh-801064|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|last=|first=|date=|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203060630/https://www.censusindia.co.in/towns/fatehpur-population-fatehpur-uttar-pradesh-801064|archive-date=3 December 2024|access-date=7 July 2012|url-status=dead}}</ref> ᱵᱚᱦᱩᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱐᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱙.᱖᱗% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ᱖᱕.᱕᱑% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱟᱜ ᱘᱙᱒,᱒᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱕᱒᱘ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/fatehpur-tehsil-uttar-pradesh-878|title=Fatehpur Tehsil Population, Religion, Caste Fatehpur district, Uttar Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=21 February 2019|archive-date=21 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221224212/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/fatehpur-tehsil-uttar-pradesh-878|url-status=dead}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱤᱞᱞᱟᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱮᱼᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (NH 19) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓᱒ (NH ᱒᱓᱒) ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |title=PM Modi to inaugurate Raebareli-Fatehpur-Banda section of NH-232 |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-to-inaugurate-raebareli-fatehpur-banda-section-of-nh-232201812142319440001/ |access-date=7 April 2020 |work=ANI News |date=14 December 2018 |language=en |archive-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407081845/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-to-inaugurate-raebareli-fatehpur-banda-section-of-nh-232201812142319440001/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ}} {{Allahabad division topics}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] kn0njmr91xueump564nlbge2b9gc9vd ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ 0 17098 195626 159530 2026-07-26T13:14:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195626 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.08|N|79.53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱘᱖᱗ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | mayor = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 40 | elevation_footnotes = | elevation_m = 611 | population = 102,343 | population_rank = ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ (ᱢᱯ) | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱘᱐᱖᱖᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱗᱖᱙᱒ | registration_plate = MP-22 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Tropical savanna climate|Aw]] | website = http://www.seoni.mp.gov.in/ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | footnotes = }} '''ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱩᱰᱭᱟᱨᱰ ᱠᱤᱯᱞᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, '''ᱥᱤᱳᱱᱤ''', '''ᱫᱟ ᱡᱟᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱠ''' ᱟᱨ '''ᱫᱟ ᱥᱮᱸᱠᱮᱰ ᱡᱟᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱠ''' ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱽᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱸᱴᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱑᱘᱙᱔ᱼ᱑᱘᱙᱕), ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱚᱫᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱮᱱᱜᱟᱝᱜᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱔ ᱮᱛᱚᱢᱼᱠᱚᱧᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ (᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ) ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱷᱛᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ/ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱟᱨ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ {{Coord|22.08|N|79.53|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Seoni |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Seoni.html |access-date=2021-08-02 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303204819/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Seoni.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱑᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]' ᱟᱨ [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱒,᱓᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ,<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Seoni |volume=24 |page=651}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱸᱠ ᱫᱟᱞᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱘᱗᱕᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱸᱰᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]) ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤᱼᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱮᱨᱚᱼᱜᱮᱡᱽ ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟᱼᱱᱮᱱᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ, ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱴᱟᱝᱜᱤ, ᱠᱮᱣᱞᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== {{Weather box | location = ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (᱑᱙᱘᱑ᱼ᱒᱐᱑᱐, ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱑᱙᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱒) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 35.2 | Feb record high C = 37.2 | Mar record high C = 43.2 | Apr record high C = 45.0 | May record high C = 45.2 | Jun record high C = 45.0 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 36.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 36.1 | Nov record high C = 35.4 | Dec record high C = 34.2 | year record high C = 45.2 | Jan high C = 26.5 | Feb high C = 29.4 | Mar high C = 34.0 | Apr high C = 38.5 | May high C = 40.3 | Jun high C = 35.8 | Jul high C = 29.9 | Aug high C = 28.8 | Sep high C = 30.3 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 28.8 | Dec high C = 26.9 | year high C = 31.7 | Jan low C = 13.5 | Feb low C = 15.6 | Mar low C = 20.3 | Apr low C = 24.9 | May low C = 27.0 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.5 | Sep low C = 23.3 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 17.5 | Dec low C = 14.2 | year low C = 20.9 | Jan record low C = 2.8 | Feb record low C = 3.3 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 11.7 | May record low C = 15.0 | Jun record low C = 15.0 | Jul record low C = 14.0 | Aug record low C = 14.0 | Sep record low C = 16.0 | Oct record low C = 10.6 | Nov record low C = 5.0 | Dec record low C = 3.3 | year record low C = 2.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 22.2 | Feb rain mm = 27.8 | Mar rain mm = 21.2 | Apr rain mm = 9.6 | May rain mm = 22.2 | Jun rain mm = 182.9 | Jul rain mm = 365.2 | Aug rain mm = 286.7 | Sep rain mm = 179.3 | Oct rain mm = 57.6 | Nov rain mm = 18.0 | Dec rain mm = 9.1 | year rain mm = 1201.8 | Jan rain days = 1.8 | Feb rain days = 1.8 | Mar rain days = 2.0 | Apr rain days = 0.9 | May rain days = 2.0 | Jun rain days = 8.8 | Jul rain days = 15.9 | Aug rain days = 14.3 | Sep rain days = 9.4 | Oct rain days = 3.4 | Nov rain days = 1.1 | Dec rain days = 0.7 | year rain days = 62.1 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 51 | Feb humidity = 44 | Mar humidity = 39 | Apr humidity = 29 | May humidity = 30 | Jun humidity = 57 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 74 | Oct humidity = 60 | Nov humidity = 51 | Dec humidity = 50 | year humidity = 55 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Seoni Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 691–692 | access-date = 6 January 2021}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M130 | access-date = 6 January 2021}}</ref> }} ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱒,᱓᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱐.᱔᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙.᱕᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱐.᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱔.᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱖.᱐᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2020}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated places established in 1774]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] tiwp8ddq6b26i958nfmykypw11ktpbo ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ 0 17231 195665 81935 2026-07-27T01:28:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195665 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ | official_name = ᱵᱮᱞᱟᱜᱟᱵᱤ | other_name = ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ<ref name="Belgaon"/> | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Kittur Chenamma.jpg | photo2a = Suvarna Vidhana Soudha.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = white }} | image_alt = | image_caption = From Top:[[ᱠᱤᱛᱛᱩᱨ ᱪᱮᱱᱱᱚᱢᱢᱟ|ᱠᱤᱛᱛᱩᱨ ᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱱᱱᱚᱢᱢᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱱᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱣᱫᱷᱟ]] | nicknames = | map_alt = | map_caption = ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|15|51|N|74|30|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ]] | subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | governing_body = [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title = ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ | leader_name = ᱠᱮ ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ<ref>{{cite news |title=New DC for Belagavi |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/new-dc-for-belagavi/article34132058.ece |access-date=22 March 2021 |work=The Hindu |date=22 March 2021 |language=en-IN}}</ref> | leader_title2 = ᱥᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | leader_name2 = ᱢᱚᱸᱜᱽᱞᱟ ᱚᱝᱜᱽᱞᱤ<ref>{{cite news |title=New MP for Belgaum Lok Sabha Constituency |url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/karnataka-bypolls-results-basavakalyan-maski-belgaum-7298917/}} </ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref name="Belgaum city summary">{{cite web|url=http://www.belgaumcity.gov.in |title=city/town summary |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929123745/http://www.belgaumcity.gov.in/ |archive-date=29 September 2006}}</ref> | area_total_km2 = 94 | area_rank = 4 | elevation_m = 784 | population_total = 488,292 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes =<ref name="census2011_provisional">{{cite web|title=Cities ohaving population 1 lakh and above, Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Government of India}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 610,350 | population_rank = | population_demonym = ᱵᱮᱞᱜᱟᱢᱤᱴᱮᱥ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ | timezone1 = [[Indian Standard Time|ST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱕᱙᱐᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱐᱐᱒᱐ | area_code = (+᱙᱑) ᱘᱓᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = KA-22 | website = https://belagavi.nic.in/en/ | footnotes = | leader_title3 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name3 = ᱵᱚᱥᱚᱯᱯᱟ ᱪᱤᱠᱠᱚᱞᱫᱤᱱᱤ<ref name="toi-mayor">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/belagavi-gets-1st-kannada-mayor-in-5-yrs/articleshow/63130913.cms|title=Belagavi gets 1st Kannada mayor in 5 yrs|date=2 March 2018|access-date=3 March 2018|work=The Times of India}}</ref> | leader_title4 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name4 = ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱨᱤ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ<ref name="toi-mayor"/> | demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=14 January 2019|page=108|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_info2 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] }} '''ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ''' ᱫᱚ ('''ᱵᱮᱞᱜᱟᱶ''' ᱦᱚᱸ<ref name="Belgaon">{{cite book |last= Malleson |first=Colonel |author-link= |date= 31 January 2021 |title= KAYE and MALLESONS HISTORY OF INDIAN MUTINY |url= https://books.google.com/books?id=5ysKAQAAIAAJ&q=Belgaon+history&pg=PA22|location= [[London]] |publisher=William Clowes and Sons|page=22|isbn=}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱵᱮᱞᱟᱜᱚᱵᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite web|title = Official Website of Belgaum District|url = http://www.belgaum.nic.in/|website = www.belgaum.nic.in|access-date = 28 June 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150630210052/http://www.belgaum.nic.in/|archive-date = 30 June 2015|url-status = dead}}</ref><ref>[https://www.britannica.com/place/Belgavi Belgavi], Encyclopædia Britannica</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱷᱚᱣᱚᱱ ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱱᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱣᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Belgaum to be declared second capital of Karnataka">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-13/bangalore/28142614_1_suvarna-vidhana-soudha-belgaum-legislature-session |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015042825/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-13/bangalore/28142614_1_suvarna-vidhana-soudha-belgaum-legislature-session |url-status=dead |archive-date=15 October 2012 |title=Decision on second capital status for Belgaum soon |date=13 August 2010 |work=[[The Times of India]] |access-date=22 July 2011}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|15.87|N|74.5|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fallingrain.com">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Belgaum.html|title=Maps, Weather, and Airports for Belgaum, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2021-08-16|archive-date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326050903/https://www.fallingrain.com/world/IN/19/Belgaum.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱔᱖᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ (ᱜᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑ ᱢᱤᱞ)) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱒ ᱢᱤᱞ), [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱐ ᱢᱤᱞ), [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱑,᱔᱑᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒,᱑᱒᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱔.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱒᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱘,᱒᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱥᱚᱦᱨᱤ/ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱭ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱑᱐,᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑% (᱓᱐᱙,᱖᱘᱙) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙% (᱓᱐᱐,᱕᱐᱐) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱤ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱩᱠᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱕᱔% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱖% ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Census of India">[https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 Census of India]</ref> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart | thumb = right | caption = '''ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ'''(᱒᱐᱑᱑)<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 23 January 2021}}</ref> |label1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |value1 = 40 |color1 = Blue |label2 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] |value2 = 38.8 |color2 = Orange |label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 13.7 |color3 = Green |label4 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value4 = 3 |color4 = Brown |label5 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value5 = 4.5 |color5 = Grey }} ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱸᱠᱬᱤ]] ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱚ ᱾{{citation needed|date=January 2021}} ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ}} * {{wikivoyage-inline|ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ}} * [http://www.belagavicity.gov.in/ Municipal Corporation of Belgaum]{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160807065346/http://www.belagavi.nic.in/ Government website for Belgaum district] * [https://web.archive.org/web/20110721155418/http://belgaumdic.gov.in/ Directorate of Industries & Commerce] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] icnp1bwtwcch9v8unf93efdyac7fllv ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ 0 18192 195666 188035 2026-07-27T01:35:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195666 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ | common_name = ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ | image_flag = Flag of Belize.svg | image_coat = Coat of arms of Belize.svg | symbol_type = [[Coat of arms of Belize|Coat of arms]] | national_motto = {{native phrase|la|Sub umbra floreo|icon=yes}}<br />{{small|"Under the shade I flourish"}} | national_anthem = "[[Land of the Free (anthem)|Land of the Free]]"<br/> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File: Land of the Free instrumental.ogg]]}}</div> | royal_anthem = "[[God Save the Queen]]"<ref>{{citation|page=79|title=The World Factbook|year=2012|publisher=Central Intelligence Agency|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_World_Factbook/ZAv6-0rGsW8C}}</ref><br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | image_map = BLZ orthographic.svg | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=[[the Americas]] |region_color=none}} | image_map2 = | capital = [[ᱵᱮᱞᱢᱳᱯᱟᱱ]] | coordinates = {{Coord|17|15|N|88|46|W|type:city_region:BZ}} | largest_city = [[ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]<br />{{coord|17|29|N|88|11|W|type:city_region:BZ|display=inline}} | languages_type = ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<br /> {{nobold|ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} | languages = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] | ethnic_groups = {{vunblist | 52.9% [[Hispanic Belizean|Mestizo]] | 25.9% [[Belizean Creole people|Creole]] | 11.3% [[Maya people|Maya]] | 6.1% [[Garifuna people|Garifuna]] | 3.9% [[Indo-Belizeans|East Indian]] | 3.6% [[Mennonites in Belize|Mennonite]] | 1.2% [[White Caribbeans|Caucasian]] | 1.0% [[Ethnic Chinese in Belize|Asian]] | 1.2% [[Demographics of Belize#Ethnic groups|Other]] | 0.3% Not stated }} | ethnic_groups_year = 2010 | ethnic_groups_ref = <ref name="sib.org.bz" /><ref name=CIAFactbookPeople2019>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |title=Belize, People and Society, The World Factbook |publisher=CIA |date=14 August 2019 |access-date=7 November 2021 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109132306/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |url-status=dead }}</ref>{{efn|Percentages add up to more than 100% because respondents were able to identify more than one ethnic origin.}} | religion = {{vunblist |74.3% [[Christianity in Belize|Christianity]] |15.6% [[Irreligion|No religion]] |9.6% [[Religion in Belize|Other]] |0.3% Not stated }} | religion_year = 2010 | religion_ref = <ref name="sib.org.bz" /><ref name=CIAFactbookPeople2019/> | demonym = {{hlist |[[Belizeans|Belizean]] |B'zean (''colloquial'')}} | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Belize|Monarch]] | leader_name1 = [[Elizabeth II]] | leader_title2 = [[Governor-General of Belize|Governor-General]] | leader_name2 = [[Froyla Tzalam]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Belize|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Johnny Briceño]] | legislature = [[National Assembly (Belize)|National Assembly]] | upper_house = [[Senate (Belize)|Senate]] | lower_house = {{nowrap|[[House of Representatives (Belize)|House of Representatives]]}} | sovereignty_type = [[History of Belize|Independence]] | sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] | established_event1 = [[History of Belize#Decolonization and the border dispute with Guatemala|Self-governance]] | established_date1 = January 1964 | established_event2 = Independence | established_date2 = 21 September 1981 | area_km2 = 22966 | area_footnote = <ref name=CIAFactbookGeography2019>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |title=Belize, Geography, The World Factbook |publisher=CIA |date=14 August 2019 |access-date=7 November 2021 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109132306/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |url-status=dead }}</ref><ref name=censusarea/> | area_rank = 147th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 8867 | percent_water = 0.8 | population_estimate = 419,199<ref name=est>{{cite web |url=http://sib.org.bz/statistics/population |title=Population and Population Density 2010, Postcensal estimates |publisher=Statistical Institute of Belize |access-date=18 August 2019}}</ref> | population_census = 324,528<ref name="census2010">{{cite web |title=Belize Population and Housing Census 2010: Country Report |url=http://www.sib.org.bz/Portals/0/docs/publications/census/2010_Census_Report.pdf |publisher=Statistical Institute of Belize |year=2013 |access-date=11 December 2014 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127084833/http://www.sib.org.bz/Portals/0/docs/publications/census/2010_Census_Report.pdf |archive-date=27 January 2016}}</ref> | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = 176th | population_census_year = 2010 | population_density_km2 = 17.79 | population_density_sq_mi = 46 | population_density_rank = 169th | GDP_PPP = $3.484&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=6&sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=339&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Belize |publisher=International Monetary Fund}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 177th | GDP_PPP_per_capita = $9,576<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 133rd | GDP_nominal = $1.987&nbsp;billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $4,890<ref name=imf2/> | Gini = 53.1 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_ref = <ref>{{cite news |title=Income Gini coefficient |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |access-date=7 July 2019 |publisher=United Nations Development Programme |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161000/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = 10th | HDI = 0.716 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 110th | currency = [[Belize dollar]] | currency_code = BZD | time_zone = [[Central Time Zone|CST]] (GMT-6)<ref>{{cite web|url=http://www.belizelaw.org/web/lawadmin/PDF%20files/cap339.pdf|last=Belize|title=Definition of Time Act|date=11 March 1947|access-date=11 September 2020|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.belizelaw.org/web/lawadmin/PDF%20files/cap339.pdf|url-status=dead}} Unusually, the legislation states that standard time is six hours ''later'' than Greenwich mean time.</ref> | utc_offset = -6 | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = right | calling_code = +501 | cctld = [[.bz]] | footnote_a = | footnote_b = <!--Orphaned (see population_density_rank)--> | languages2_type = Regional and minority languages | languages2 = {{hlist |[[ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱟᱱ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ|ᱠᱨᱤᱭᱳᱞ]] |[[ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱭᱟᱱ]] |[[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱜᱟᱨᱤᱯᱷᱩᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱟᱨᱤᱯᱷᱩᱱᱟ]] |[[ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ]]<ref name="sib.org.bz">{{cite web |url=https://sib.org.bz/wp-content/uploads/2017/05/Census_Report_2010.pdf |title=Belize Population and Housing Census 2010: Country Report |publisher=Statistical Institute of Belize |year=2013 |access-date=2021-11-07 |archive-date=2018-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113162438/http://sib.org.bz/wp-content/uploads/2017/05/Census_Report_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> }} }} '''ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ''' ᱫᱚ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱣᱟᱛᱮᱢᱟᱞᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱒,᱙᱗᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱔᱑᱙,᱑᱙᱙ (᱒᱐᱒᱐) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=est/> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱘᱗% (᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱮᱞᱢᱳᱯᱟᱱ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜ‌ᱟᱢ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Belize|ᱵᱮᱹᱞᱤᱡᱽ}} * [https://www.belize.gov.bz/ Government of Belize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110020204/https://www.belize.gov.bz/ |date=2021-01-10 }} – Official governmental site * [http://www.royal.uk/belize Official webpage of Queen Elizabeth II as Queen of Belize] * {{Wikiatlas|Belize}} * [https://travel.state.gov/content/passports/en/country/belize.html Profile at U.S. Department of State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171125013742/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/belize.html |date=2017-11-25 }} * [http://www.nemo.org.bz Belize National Emergency Management Organization] – Official governmental site * [https://web.archive.org/web/20130204023932/http://wildlifebelize.com/ Belize Wildlife Conservation Network] – Belize Wildlife Conservation Network * [https://web.archive.org/web/20120205214449/http://www.cathalac.org/ CATHALAC] – Water Center for the Humid Tropics of Latin America and the Caribbean * [http://lanic.utexas.edu/la/ca/belize/ LANIC Belize page] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ Belize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109132306/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20130511095345/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/belize.htm Belize] at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Central_America/Belize}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1211472.stm Belize] from the [[BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=BZ Key Development Forecasts for Belize] from [[International Futures]] * [http://www.hydromet.gov.bz/ Hydromet.gov.bz] – Official website of the Belize National Meteorological Service * [https://bzj.miraheze.org/wiki/Main_Page Bileez Kriol Wiki - A wiki in Belizean Creole about Belize] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== ns4scm1snpm75lwt6f633ynf8liipqh ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ 0 18748 195630 176571 2026-07-26T14:20:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195630 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.60|N|78.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱖ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱗ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ) | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 142 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 178 | population_total = 160909 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱐᱔᱑᱐᱑ | area_code = ᱐᱕᱗᱒᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = UP-86 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱘᱗᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = {{URL|hathras.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] }} '''ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ, [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/akhilesh-renames-eight-districts/article3676628.ece|title=Akhilesh renames eight districts|date=24 July 2012|access-date=6 January 2019|website=Thehindu.com}}</ref> [[File:Hathras temple.jpg|thumb|ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱜᱚᱠᱷᱚᱸᱰ (ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ, ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱮᱨᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱜᱚᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ, ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Administrative Setup {{!}} District Hathras, Government of Uttar Pradesh {{!}} India|url=https://hathras.nic.in/administrative-setup/|language=en-US|access-date=2020-05-13}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ {{Coord|27.6|N|78.05|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hathras.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hathras |website=Fallingrain.com |access-date=2012-06-23 |archive-date=2011-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209064451/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hathras.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱨᱚᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ : ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ,<ref>{{Cite web|title=Hathras Road Railway Station (HTJ) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/hathras-road-htj-station|website=www.ndtv.com|language=en|access-date=2020-05-25}}</ref> ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱖ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=About District {{!}} District Hathras, Government of Uttar Pradesh {{!}} India|url=https://hathras.nic.in/about-district/|language=en-US|access-date=2020-05-25}}</ref> ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://odopup.in/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-04 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204075935/http://odopup.in/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://hathras.nic.in/ Hathras district profile] * [https://hathras.nic.in/tourist-places/ Tourist Places at Hathras] {{Geographic Location |Centre = ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ |North = [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]] |Northeast = [[ᱠᱟᱰᱜᱚᱸᱡᱽ]] |East = [[ᱤᱴᱟ]] |Southeast = [[ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ]] |South = [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]][ᱥᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ] |Southwest = [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ]], |West = [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱟᱱ]] |Northwest = [[ᱠᱷᱮᱲ]] }} {{ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Aligarh division topics}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ]] shql3bxbieao5waexvtskbvj81g7cqt ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ 0 19058 195640 90132 2026-07-26T15:23:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195640 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|16|59|40|N|73|18|00|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = ᱥᱚᱦᱚᱨ | elevation_footnotes = | elevation_m = 11 | population_total = 3,27,120 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱘ | population_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802875-ratnagiri.html|title=Ratnagiri City Population Census 2011 - Maharashtra|website=Census2011.co.in|access-date=18 July 2018}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤᱠᱚᱨ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱑᱕᱖᱑᱒, ᱔᱑᱕᱖᱓᱙ | area_code = ᱐᱒᱓᱕᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MH]] | registration_plate = MH-08 | website = {{URL|www.ratnagiri.nic.in}} | footnotes = | | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | official_name = }} [[File:Temple of Lord MahaLakshmi.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] '''ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref>{{Cite web|url=http://ratnagiri.nic.in/distGazette/Part2.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210151337/http://ratnagiri.nic.in/distGazette/Part2.pdf |title=RATNAGIRI DISTRICT 91 Poisonous|url-status=dead|archive-date=2012-02-10|date=2012-02-10|access-date=2019-05-12}}</ref> ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ {{Coord|16.98|N|73.3|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Ratnagiri.html|title=Maps, Weather, and Airports for Ratnagiri, India|website=Faiingrain.com}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== {{Weather box|width=auto | location = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ (᱑᱙᱘᱑–᱒᱐᱑᱐, extremes 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 37.0 | Feb record high C = 39.0 | Mar record high C = 40.6 | Apr record high C = 37.5 | May record high C = 37.8 | Jun record high C = 39.0 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 34.2 | Sep record high C = 35.7 | Oct record high C = 37.5 | Nov record high C = 38.1 | Dec record high C = 36.7 | year record high C = 40.6 | Jan high C = 31.7 | Feb high C = 31.5 | Mar high C = 31.8 | Apr high C = 32.3 | May high C = 32.9 | Jun high C = 30.5 | Jul high C = 29.0 | Aug high C = 28.6 | Sep high C = 29.4 | Oct high C = 32.2 | Nov high C = 33.6 | Dec high C = 32.8 | year high C = 31.3 | Jan low C = 19.1 | Feb low C = 19.4 | Mar low C = 21.9 | Apr low C = 24.5 | May low C = 26.2 | Jun low C = 24.9 | Jul low C = 24.4 | Aug low C = 24.1 | Sep low C = 23.8 | Oct low C = 23.5 | Nov low C = 22.0 | Dec low C = 20.2 | year low C = 22.8 | Jan record low C = 12.2 | Feb record low C = 11.6 | Mar record low C = 14.4 | Apr record low C = 16.1 | May record low C = 21.4 | Jun record low C = 19.2 | Jul record low C = 18.4 | Aug record low C = 21.1 | Sep record low C = 20.4 | Oct record low C = 17.7 | Nov record low C = 15.4 | Dec record low C = 13.5 | year record low C = 11.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 0.3 | Feb rain mm = 0.1 | Mar rain mm = 0.3 | Apr rain mm = 2.1 | May rain mm = 43.8 | Jun rain mm = 869.5 | Jul rain mm = 972.5 | Aug rain mm = 723.3 | Sep rain mm = 364.9 | Oct rain mm = 123.6 | Nov rain mm = 17.0 | Dec rain mm = 0.8 | year rain mm = 3118.1 | Jan rain days = 0.1 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.0 | Apr rain days = 0.3 | May rain days = 2.8 | Jun rain days = 19.9 | Jul rain days = 25.8 | Aug rain days = 25.6 | Sep rain days = 14.8 | Oct rain days = 6.1 | Nov rain days = 1.0 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 96.6 |time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 55 | Feb humidity = 57 | Mar humidity = 63 | Apr humidity = 66 | May humidity = 68 | Jun humidity = 81 | Jul humidity = 85 | Aug humidity = 86 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 72 | Nov humidity = 61 | Dec humidity = 55 |year humidity = 69 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Ratnagiri Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 663–664 | access-date = 10 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M152 | access-date = 10 April 2020}}</ref> }} ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=585570 |title=censusindia (Archived copy) |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123955/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=585570 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱖,᱒᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:ThibaPalace.jpg|thumb|right|270px|ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱛᱷᱤᱵᱚ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category-inline}} {{Wikivoyage}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{Ancient Dharmic centres of Higher Learning}} [[Category:ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]] t578b2976fwmdcbbto10h72kwqota35 ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ 0 19070 195635 177579 2026-07-26T14:52:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195635 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | area_total_km2 = 22.5 | elevation_footnotes = | elevation_m = 457 | population_total = 85,102 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | area_footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱓᱑᱕᱑᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱒᱔᱕᱖ | registration_plate = MH-38 | website = {{URL|www.hingoli.nic.in}} | area_rank = | unit_pref = Metric | other_name = | coordinates = {{coord|19.72|N|77.15|E|display=inline,title}} | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | governing_body = | subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | footnotes = }} '''ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]<ref name=":0">{{Cite web|title=About District {{!}} Hingoli, Government of Maharashtra {{!}} India|url=https://hingoli.nic.in/about-district/|access-date=2021-10-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hingoli Tourism, Hingoli Travel Guide - Cleartrip|url=https://www.cleartrip.com/india/hingoli/|access-date=2021-10-23|website=Cleartrip Tourism|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=HINGOLI Pin Code - 431513, Hingoli All Post Office Areas PIN Codes, Search HINGOLI Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/maharashtra/hingoli/hingoli-pincode-431513.html|url-status=live|access-date=2021-10-23|website=[[ABP Live]]}}</ref> ᱨᱮ ᱑᱘᱔,᱔᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|title=Hingoli Population (2020/2021), District Talukas List, Maharashtra|url=https://www.indiagrowing.com/Maharashtra/Hingoli_District|access-date=2021-10-23|website=www.indiagrowing.com|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026111822/https://www.indiagrowing.com/Maharashtra/Hingoli_District|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ== ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ {{Coord|19.72|N|77.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Hingoli.html|title=Maps, Weather, and Airports for Hingoli, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917012317/https://fallingrain.com/world/IN/16/Hingoli.html|url-status=dead}}</ref> ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱔,᱔᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱔,᱙᱗᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙,᱔᱗᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="auto"/> ==ᱛᱷᱟᱱ== ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱕,᱑᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱕᱓.᱔᱑%, [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱫᱚ ᱓᱓.᱔᱗%, [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱐.᱒᱔%, [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] ᱫᱚ ᱐.᱑᱓%, [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱑᱐.᱖᱓%, [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] ᱫᱚ ᱒.᱐᱓%, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱐.᱐᱒%, ᱐.᱐᱗% ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=Hingoli City Population - Hingoli, Maharashtra|url=https://www.censusindia2011.com/maharashtra/hingoli/hingoli/hingoli-m-cl-population.html|access-date=2021-10-23|website=Censusindia2011.com|language=en-US|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023065351/https://www.censusindia2011.com/maharashtra/hingoli/hingoli/hingoli-m-cl-population.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱣᱟᱲᱟ}} {{ᱦᱚᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]] 3evj85t2zywzuv3pv0lbebsxx4h80qx ᱰᱤᱯᱷᱩ 0 22730 195656 119012 2026-07-26T21:33:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195656 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox settlement | name = ᱰᱤᱯᱷᱩ | native_name = | native_name_lang = ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Diphu hills.JPG | image_alt = ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱵᱩᱨᱩ | image_caption = ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱵᱩᱨᱩ | nickname = | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|25.83|N|93.43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = | subdivision_name2 = [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱟᱝ]] | subdivision_type3 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = ᱞᱩᱢᱵᱟᱡᱚᱝ | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱟᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 186 | population_total = 61,797 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|Assamese]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]],[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]], [[ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱘᱒᱔᱖᱐, ᱗᱘᱒᱔᱖᱒ | area_code = ᱐᱓᱖᱗᱑ | area_code_type = Telephone code | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | registration_plate = AS-09 | website = | footnotes = | official_name = }} '''ᱰᱤᱯᱷᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== "ᱰᱤᱯᱷᱩ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱰᱤᱢᱟᱥᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱸᱰ ᱫᱟᱜ'' (''ᱫᱟᱜ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱰᱤ'', ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱯᱩᱸᱰ'') ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱥᱤᱡᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱮᱰᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱟᱜᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱝ ᱯᱩᱸᱰᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Rongpharpi Rongbe.jpg|thumb|ᱨᱚᱝᱯᱷᱟᱨᱯᱤ ᱨᱚᱝᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ]] ᱰᱤᱯᱷᱩ {{Coord|25.83|N|93.43|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Diphu |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Diphu.html |access-date=2023-06-23 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208214842/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Diphu.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱒᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱒᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱓,᱖᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ (᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱙᱙,᱙᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱘᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱨᱵᱤ, ᱦᱤᱢᱟᱥᱟ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ, ᱜᱟᱨᱳ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ, ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱝᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |Thumb = right |caption = ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="censuslang">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX}}</ref> |label1 = [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]] |value1 = 40.53 |color1 = green |label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 21.68 |color2 = Red |label3 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] |value3 = 12.96 |color3 = Yellow |label4 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value4 = 8.54 |color4 = orange |label5 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value5 = 4.37 |color5 = blue |label6 = [[ᱵᱳᱲᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]] |value6 = 3.09 |color6 = teal |label7 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value7 = 8.83 |color7 = purple}} ᱒᱕,᱐᱔᱕ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱓,᱔᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱘,᱐᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱕,᱒᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱑,᱙᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱳᱰᱳ ᱟᱨ ᱒,᱗᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ== *[[ᱟᱥᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱚᱲᱟᱜ<ref>[http://www.aus.ac.in/diphucampus.html "Assam University Diphu Campus"]</ref> *[[ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] *[[ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] *[[ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]] *ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱸᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱟᱭᱤ) *[[ᱯᱨᱮᱥᱵᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱰᱤᱯᱷᱩ|ᱯᱨᱮᱥᱵᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒᱙ᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱩᱢᱰᱤᱝ-ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱛᱨᱟ ᱢᱮᱞ, ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱡᱟᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱷᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=2008-10-05 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=2006-05-04 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱟᱥᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 1ed4muz0kfomxu58wcksqtfbcruh40n ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 25111 195661 168356 2026-07-26T22:48:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195661 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=University of Oslo|native_name=Universitetet i Oslo|image_name=|latin_name=Universitas Osloensis|established={{start date and age|1811|09|02|df=yes}}<ref>{{cite web|url=https://www.edumaritime.net/norway/scandinavian-institute-of-maritime-law-oslo|title=University of Oslo (UiO) - Maritime & North Sea Energy Law Education|work=EduMaritime.net|access-date=24 Oct 2018}}</ref>|type=[[Public university|Public]]|rector=Svein Stølen|students=28,000 (2020)|faculty=7,000 (2020)|administrative_staff=1,725 (2020)|city=[[Oslo]]|country=[[Norway]]|academic_affiliation=[[European University Association|EUA]], [[Guild of European Research-Intensive Universities]], [[Network of Universities from the Capitals of Europe|UNICA]]|colors={{color box|#da291c}} <ref name=UIOColor>{{cite web|url=https://www.uio.no/om/designmanual/profilelementer/fargepalett/index.html/|title=Fargepalett|publisher=University of Oslo|access-date=2 February 2022}}</ref>|website={{URL|www.uio.no/english|uio.no}}|footnotes=}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="5" style="font-size:125%;" |ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="nickname">ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱮᱴ ᱟᱭ ᱳᱥᱞᱳ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" | |- | colspan="2" class="infobox-full-data nickname" |لاطینی: ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱨᱤᱥᱮᱴᱟᱥ ᱳᱥᱞᱳᱭᱮᱱᱥᱤᱥ''ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱨᱤᱥᱮᱴᱟᱥ ᱳᱥᱳᱞᱮᱱᱤᱥᱤᱥ'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾</div> | class="infobox-data nickname" |ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (1811ᱼ1939) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱢᱮ ᱾ | class="infobox-data" |[[Public university|ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱾]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ | class="infobox-data" |2 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1811ᱼ212 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ <span style="display:none"> (<span class="bday dtstart published updated">1811-09-02</span>)&nbsp;</span> &nbsp;<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="588">[https://www.edumaritime.net/norway/scandinavian-institute-of-maritime-law-oslo "University of Oslo (UiO) - Maritime & North Sea Energy Law Education"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="589">''EduMaritime.net''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="590"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">24 October</span> 2018</span>.</span></cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾</div> | class="infobox-data" |ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱼᱤᱱᱴᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱭᱤᱭᱩᱭᱮ ᱜᱤᱞᱰ [[Network of Universities from the Capitals of Europe|ᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱟ]] ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |[[Rector (academia)|ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱾]] | class="infobox-data" |ᱥᱵᱷᱤᱱ ᱥᱴᱳᱞᱮᱱ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾</div> | class="infobox-data" |7,000 (2020) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾</div> | class="infobox-data" |1,725 (2020) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ | class="infobox-data" |28,000 (2020) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱴᱷᱟᱶ ᱾ | class="infobox-data adr" |<div class="locality" style="display:inline">[[Oslo|ᱳᱥᱞᱳ ᱾]]</div>, , , , ᱾<div class="country-name" style="display:inline">[[Norway|ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱾]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |[[School colors|ᱨᱚᱝᱠᱚ ᱾]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Legend/styles.css" /><span class="legend-color" style="background-color:#da291c; color:white;">&nbsp;</span> <ref name="UIOColor"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.uio.no/om/designmanual/profilelementer/fargepalett/index.html/ "Fargepalett"]. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.uio.no/english ᱤᱭᱩᱤᱭᱳ ᱾ ᱵᱟᱝ]</span> |} [[Category:Articles using infobox university]] [[Category:Pages using infobox university with the image name parameter]] [[File:Universitetet_i_Oslo_sentrum.jpg|right|thumb|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱹᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱞᱰᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱨᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠᱷ ᱥᱤᱱᱠᱮᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] '''ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' (ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ , ′ ᱼᱞᱮᱛᱤᱱ , ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱳᱥᱞᱳᱭᱮᱱᱥᱤᱥ ') ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱥᱞᱳ ᱾ ᱱᱳᱣᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠᱼᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲᱼᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱟᱡᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱝ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ ᱖ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ''ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ " ᱫᱟ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ " (ᱰᱮᱴ ᱠᱜᱚᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱯᱷᱚᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱮᱴ (' ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱗,᱗᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=About Oslo |url=http://eu-hem.eu/oslo/about-oslo/ |access-date=2018-09-16 |website=European Union – Health Education and Management (EU–HEM) |language=en-US |archive-date=2015-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609053828/http://eu-hem.eu/oslo/about-oslo/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱞᱩᱴᱟᱨᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ (ᱞᱩᱴᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱑᱕᱓᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱨᱪ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱹᱱ, ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ , ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ , ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱫᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱟᱹᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱯᱷᱮᱞᱟᱠᱴᱤ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱝ (CICERO), NKVTS ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱴᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱩᱛᱚᱱᱚᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=I år skal Nobels fredspris utdeles på UiO - Uniforum |url=https://www.uniforum.uio.no/nyheter/2020/09/nobels-fredspris-i-aulaen.html |access-date=2022-09-19 |website=www.uniforum.uio.no |language=no}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱴᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱴᱩᱨᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.uio.no/english/about/facts/nobel-prize/ Nobel Prize Laureates] University of Oslo. </ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == <references group="" responsive="1"></references> === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ === [[ᱨᱮᱫ:Fiedrichvidenmark.jpg|right|thumb|ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱑᱘᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱳᱼᱱᱳᱨᱵᱷᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱑᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ (ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ {{Clarify|reason=commencement in the context of a university often means the ceremony when students graduate|date=July 2016}}ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱑᱘᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱱ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Clarify|reason=sharing royal power, does that mean there was more than one royal person in charge?|date=July 2016}}ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱳᱨᱣᱮᱹᱵᱷᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ , ᱩᱱᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱᱼᱪᱮᱞᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱼ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱹ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱑᱘᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱥᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱱ ᱫᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾  {{Clarify|reason=what sort of pressure, to cease existence or to put through a greater number of students?|date=July 2016}}<sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="what sort of pressure, to cease existence or to put through a greater number of students? (July 2016)">clarification needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱼᱥᱟᱼᱥᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱾ === ᱑᱙᱐᱐–᱑᱙᱔᱕ === ᱜᱮᱞ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱤᱫᱤᱱᱤᱠ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ , ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱨᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱳᱭᱱᱫᱤᱭᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥᱼ ᱱᱟᱣᱟᱱ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱼᱟᱱᱼ ᱱᱟᱣᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟᱱᱼ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱱᱩᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱞᱰᱮᱢᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱵᱨᱚᱜᱽᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱟᱜᱽᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱱᱤᱴᱤᱥᱤᱢᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱢ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱨᱚᱜᱽᱜᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ , ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 1960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱚ ᱨᱮ , ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ , ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱨᱟᱜᱽᱱᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱪ ᱾ ᱚᱰ ᱦᱮᱥᱮᱞ ᱫᱚ ᱨᱚᱥᱚᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱱᱳᱨᱮᱭᱤ ᱥᱟᱼᱥᱟᱠᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱪ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱨᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱮᱞ , ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱠᱴᱳᱨ ᱫᱤᱫᱨᱤᱠ ᱟᱨᱩᱯ ᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱡᱮᱦᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱰᱚᱞᱯᱷ ᱦᱳᱭᱮᱞ , ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ ᱮᱥ (ᱱᱳᱨᱮᱜᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱥᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ) ᱼ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱣᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱢ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱠᱷ ᱠᱚᱢᱤᱥᱟᱨ ᱴᱟᱨᱵᱳᱵᱷᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱨᱤᱯᱛᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ === ᱑᱙᱔᱕–᱒᱐᱐᱐ === ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱠᱳᱰ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱥᱩᱢ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱕᱙᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱭᱩ ᱟᱭ ᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱖᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ , ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱮ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱕,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖,᱘᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱩᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱚ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱᱼ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱨᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱮᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱩᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱱᱜᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱑᱖᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱱ ' ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ' ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱚᱥᱟᱣᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱥᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱩ ᱟᱭ ᱳ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱓᱘,᱒᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱤᱭᱩ ᱟᱭ ᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱗᱕ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱨᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱾ == ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱟᱸᱫᱷᱟ == {{Commons category|Universitetet i Oslo}} ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱡᱮᱢᱚᱱ "ᱯᱷᱩᱞᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ, "ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ" ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱥᱚᱨ ᱠᱤᱱᱝᱼᱤᱱᱼᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ , ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱤᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ , ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱳᱜᱥᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱳᱥᱮᱱᱴ (ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱᱨᱮ ᱯᱨᱳᱜᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱷᱳᱨᱥᱴᱤᱭ''ᱟᱢᱚᱱᱩᱭᱮᱱᱥᱤᱥ'' (ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱯᱨᱳᱜᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱱᱥᱤᱥ ᱥᱮ ''ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱮᱥᱞᱮᱠᱴᱟᱨ'' (ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱥᱮ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱳᱜᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱩᱼᱩᱪᱟᱹᱲ) ᱾ ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱮᱥᱳᱥᱳᱭᱮᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱫᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱳᱥᱳᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳᱜᱯᱷᱥᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ , ᱥᱴᱤᱯᱮᱰᱟᱭᱟᱴ (ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱷᱮᱞᱳ) ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱴᱰᱳᱠᱴᱚᱨ (ᱯᱳᱥᱴᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱞ ᱯᱷᱮᱞᱳ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱫᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱷᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱫᱚᱨ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱚᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭᱟᱜ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱠᱚᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱳᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ''ᱠᱳᱞᱤᱡᱤᱭᱟᱢ ᱮᱠᱟᱰᱤᱠᱚᱢ'' ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱴ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝᱨᱮ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱥᱮ ᱰᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ (ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱳᱴ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱮ " ᱯᱷᱚᱠᱚᱞᱴᱤ " ᱼ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱣᱟᱨ, ᱟᱹᱱ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱨᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=Research. University of Oslo. Retrieved July 21, 2016 |url=http://www.uio.no/english/research/}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱨᱞ ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠᱷ ᱥᱤᱱᱠᱮᱞ ᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ , ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱴ ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱫᱚ ᱟᱹᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Research Groups. The Faculty of Theology. University of Oslo. Nov 11, 2011. Retrieved July 21, 2016 |url=http://www.tf.uio.no/english/research/groups/}}</ref> * ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟᱢᱚᱛ * ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱳᱥᱴᱮᱱᱴ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ * ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ * ᱯᱟᱨᱚᱥᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱥᱴᱤᱠ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱡᱩᱭᱤᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ * ᱠᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱚᱱᱤᱠᱮᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ * ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ * ᱯᱮᱥᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱼᱥᱟᱭᱠᱚᱱᱚᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ * ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ === ᱟᱹᱱ === * ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱟᱹᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱳᱞᱤᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱵᱮᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱟᱹᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱱᱳᱨᱮᱜᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱞᱚᱞ (NRCCL) * ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱹᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱱᱳᱨᱚᱣᱮᱡᱤᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ * ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱮᱴᱤᱢᱤᱝ ᱟᱹᱱ<ref>{{Cite web |title=University of Oslo (UiO) - Maritime & North Sea Energy Law Education |url=https://www.edumaritime.net/norway/scandinavian-institute-of-maritime-law-oslo |access-date=13 Dec 2018 |website=EduMaritime.net}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Universitetet_i_Oslo,_midtbygningen3.jpg|thumb|ᱟᱹᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱩᱛᱚᱱᱚᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:UiO_004.jpg|right|thumb|ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱚᱞᱼᱵᱟᱹᱨᱚᱫᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞᱼᱵᱳᱨᱚᱫᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] === ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ(ᱨᱟᱱ) === * ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ * ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱨᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ * ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟᱠᱚ * ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱱ (NORMENT) ᱼ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱢᱤᱣᱩᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ ᱟᱭ ᱟᱨ) * ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱵᱤᱣᱳᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱤ ᱥᱤ ᱵᱤ) === ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ === ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱮᱞᱟᱠᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱘᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱙᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ * ᱢᱟᱨᱮᱱᱼᱵᱩᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ * ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱥᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ' ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ' ' ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ * ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ * ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱟᱭᱵᱮᱥᱮᱱ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱮᱥᱴᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱰ ᱤᱱ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱾ * ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱟᱨᱥᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾ * ᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱾ * ᱥᱟᱶᱛᱟᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱼᱱᱳᱨᱵᱷᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾ * ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱨᱮᱫ:Informatic_Department_UiO_(Ole-Johan_Dahls_hus).JPG|thumb|ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱳᱞᱮᱼᱡᱳᱦᱟᱱ ᱫᱟᱦᱚᱞ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] === ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ === * ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱟᱜᱽ * ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ * ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱫᱩᱨᱤᱵᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱮᱥᱴᱨᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱠ ᱴᱤᱭᱩᱴ * ᱯᱷᱟᱨᱟᱢᱥᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱤᱭᱚᱱᱤᱨᱥᱤᱯ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨᱴ ᱮᱵᱷᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱤᱠᱥ (ᱥᱤ ᱤ ᱰᱤ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱱᱟᱱᱳ ᱴᱟᱝᱠᱚᱞᱳᱡᱤ (ᱮᱥ ᱮᱢ ᱮᱱ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ ᱮᱢ ᱮ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱳᱞᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱮᱵᱷᱳᱞᱩᱭᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱛᱷᱤᱥᱤᱥ (ᱥᱤ ᱤ ᱮᱥ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟᱣᱳᱛᱤᱠᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱱᱟᱪᱟᱨᱟᱞ ᱜᱮᱥ ᱯᱨᱮᱥᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ (ᱤᱱᱜᱟᱭ) * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱟᱨᱮᱴ ᱵᱮᱹᱥᱰ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱯᱷᱤᱠᱤᱥ (SAFE) === ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ === * ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱨᱚᱲ ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ * ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴᱨᱤ === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ(ᱥᱟᱬᱮᱥ) === * ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ * ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱱᱚᱥ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱢᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱚ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱳᱞᱤᱡᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱟᱨᱮᱱᱟᱼ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥᱴᱰᱤᱡᱽ * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ' ᱥᱟᱶᱛᱟᱟᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮ (ESOP) === ᱥᱮᱪᱮᱫ === * ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ * ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ * ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱤᱢᱳ) * ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟ == ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ == ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱤᱫᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛᱼᱫᱩᱛᱟᱱ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ , ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ , ᱵᱳᱭᱫᱽᱫᱷᱤᱠ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱾ === ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ === * ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱭᱠᱱᱚᱛᱚᱱᱤᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱡᱳᱜᱟᱹᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱮᱜᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ) * ᱵᱟᱨᱚᱱᱤ ᱨᱳᱥᱮᱱᱰᱟᱞ (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ * ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ * ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱟᱢᱚᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ [[ᱨᱮᱫ:Domus_Media_søyler.JPG|thumb|300x300px|ᱞᱚᱞ ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱰᱳᱢᱟᱥ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱞ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱥᱴᱤᱴᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱥᱴᱤ ᱥᱠᱳᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱᱫᱩᱠᱤ ᱾ᱠᱚᱨᱞ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱥᱴᱤᱴ ᱾]] === ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ === ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ , ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱥᱞᱳᱲ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ * ᱯᱷᱨᱤᱥᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ * ᱱᱳᱣᱟᱨᱳᱭᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱳᱨ ᱳᱣᱟᱭᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱳᱢᱮᱴᱤᱠ ᱥᱴᱨᱮᱥ ᱮᱥᱴᱰᱤᱥ * ᱦᱳᱞᱚᱠᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾ * ᱥᱤᱢᱩᱞᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱞᱮᱵᱳᱨᱮᱴᱨᱤ === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ === [[ᱨᱮᱫ:Boksal_ved_universitetsbiblioteket_i_Kristiania.png|thumb|ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] {{University of Oslo}}ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱢᱮᱫᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ * ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱭᱱᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ * ᱟᱹᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱴᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ === ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ === ; ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ {{UNICA}}UNICA * ᱠᱷᱟᱹᱱᱛᱟᱹᱨᱤᱼᱡᱟᱡᱩᱛᱚᱱᱤᱠᱮᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ * ᱯᱮᱞᱤᱣᱩᱱᱴᱳᱞᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ * ᱡᱩᱞᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ * ᱵᱳᱴᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ * ᱵᱳᱴᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ; ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ {{Guild of European Research-Intensive Universities}} * ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱲᱟᱜ * ᱠᱳᱭᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ * ᱮᱞᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ * ᱵᱷᱤᱠᱤᱝ ᱥᱚᱯ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ == [[ᱨᱮᱫ:Fridtjof_Nansen_LOC_03377u-3.jpg|thumb|ᱯᱷᱨᱤᱴᱡᱳᱯᱷ ᱱᱟᱱᱥᱮᱱ ᱡᱩᱞᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨᱼᱤᱼᱞᱤᱠᱚᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱩᱛᱚᱱᱚᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Johan_Galtung.jpg|thumb|᱑᱙᱖᱙ᱼ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱜᱟᱞᱴᱚᱝ ᱾]] ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱥᱩᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Prisutdelingen |url=http://nobelpeaceprize.org/nb_NO/about_peaceprize/award_ceremony/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042251/http://nobelpeaceprize.org/nb_NO/about_peaceprize/award_ceremony/ |archive-date=4 November 2012 |access-date=22 September 2012 |website=Nobels Fredspris |publisher=Det Norske Nobelinstitutt |language=no}}</ref>᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱠᱚ === ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ * ᱵᱷᱤᱞᱦᱮᱞᱚᱢ ᱚᱵᱟᱨᱴ (ᱥᱳᱥᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱯᱷᱨᱮᱰᱨᱤᱠ ᱵᱟᱨᱛᱷ (ᱥᱟᱶᱛᱟᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ) * ᱡᱚᱱ ᱵᱤᱝ (ᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ , ᱟᱹᱱ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟᱱ) * ᱱᱤᱞᱥ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤ (ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱳᱞᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱤᱡ) * ᱳᱞᱮᱼᱡᱳᱦᱟᱱ ᱫᱟᱦᱚᱞ (ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱤ) * ᱴᱳᱵᱷ ᱥᱴᱟᱝ ᱫᱟᱦᱚᱞ (ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱨ) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟᱱ * ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱰᱤ ᱟᱨᱵᱮ (ᱵᱷᱤᱡᱴᱤᱝ ᱯᱮᱥᱟᱥᱟᱨ 2000ᱼ2001 , ᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱳᱞᱟᱨ , ᱫᱟᱯᱨᱟᱢᱚᱥᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟᱥᱟᱨ) * ᱤᱵᱷᱟᱨ ᱜᱤᱭᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱷᱤᱢᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱤᱡ) * ᱡᱳᱦᱟᱱ ᱜᱟᱞᱴᱚᱝ (ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨ) ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱵᱷᱤᱠᱴᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰᱥᱢᱤᱛᱴ (ᱠᱷᱟᱱᱚᱥᱚ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨ , ᱡᱤᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱴᱟᱞ ᱠᱤᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ) * ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱥ ᱦᱮᱜᱟᱨᱩᱯ (ᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱵᱷᱤᱜᱳ ᱦᱮᱜᱥᱴᱨᱚᱢ (ᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱚᱰ ᱦᱮᱥᱮᱞ (ᱨᱚᱥᱚᱼᱪᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱦᱮᱨᱤᱭᱮᱴ ᱦᱚᱞᱴᱟᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱱᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱴᱨᱤᱜᱮ ᱦᱮᱵᱷᱮᱞᱢᱳ (ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱢᱮᱛᱷᱤᱥᱮᱱ (ᱥᱟᱡᱚᱥᱚᱼᱚᱥᱛᱩᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱯᱷᱨᱤᱴᱡᱳᱯᱷ ᱱᱟᱱᱥᱮᱱ (ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱨᱥᱟᱨ) * ᱟᱨᱱᱵᱷᱮᱰ ᱱᱟᱰᱠᱵᱷᱤᱛᱱᱮ (ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱟᱨᱮ ᱱᱟᱮᱥ (ᱯᱷᱚᱞᱳᱥᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱨ , ᱰᱤᱯ ᱮᱠᱳᱞᱤᱡᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ) * ᱠᱨᱤᱥᱴᱮᱱ ᱱᱟᱭᱜᱟᱨᱰ (ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱤᱡ) * ᱴᱨᱤᱜᱽᱵᱷ ᱨᱤᱱᱥᱠᱟᱣᱩᱜ (ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱵᱷᱤᱵᱮᱠ ᱨᱳᱜᱮᱱ (ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱚᱨ) * ᱥᱳᱯᱷᱟᱥ ᱞᱤ (ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱯᱷᱮᱥᱟᱨ) ᱼᱚᱢᱚᱛᱛᱚ ᱮᱞᱡᱵᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟᱱ , ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱥ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ * ᱯᱮᱴᱟᱨ ᱞᱩᱰᱩᱭᱜ ᱢᱮᱡᱰᱮᱞ ᱥᱤᱞᱳ (ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) * ᱠᱟᱨᱞ ᱢᱟᱨᱥᱴᱨᱮᱱᱰᱟᱨ (ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱯᱷᱮᱥᱟᱨ) * ᱜᱳᱨᱡ ᱢᱳᱨᱜᱮᱱᱥᱴᱤᱭᱨᱮᱱ (ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱥᱟᱫᱷᱤ) === ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ === * ᱱᱤᱞᱥ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱮᱵᱮᱞ (᱑᱘᱐᱒ᱼ᱑᱘᱒᱙) ᱼ ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱤᱥᱤᱠ ' ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱛᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ * ᱜᱨᱳ ᱦᱟᱨᱞᱮᱢ ᱵᱨᱩᱱᱰᱴᱮᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ * ᱳᱭᱵᱤᱱᱰ ᱮᱞᱤᱝᱥᱮᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱕ᱼ᱙᱗᱕) ᱼ ᱱᱟᱨᱵᱷᱮᱹᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱛ * ᱮᱞᱤᱡᱵᱚᱛ ᱮᱨᱤᱠ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱒) ᱨᱮ , ᱱᱳᱣᱟᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱢᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ * ᱮᱥ ᱠᱮᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱰᱼᱱᱨᱳᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱾ * ᱯᱷᱨᱤᱴᱡᱳᱯᱷ ᱱᱟᱱᱥᱮᱱ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱛᱚᱞᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ * ᱦᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱢᱤᱴ ᱼᱯᱩᱨᱩᱵᱟᱹᱱ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱚᱥᱴᱚᱨᱳᱱᱚᱴ ᱮᱯᱚᱞᱳ ᱑᱗ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱞᱳᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ * ᱯᱮᱴᱨᱤᱴ ᱥᱮᱞᱤᱢᱤ ᱠᱳᱥᱳᱵᱷᱳ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱤᱢᱟᱱ * ᱵᱚᱞᱰᱵᱷᱤᱱ ᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨ ᱮᱱᱴᱤᱜᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱵᱩᱫᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ * ᱡᱮᱱᱥ ᱥᱴᱚᱞᱴᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱟᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ * ᱟᱱᱫᱨᱮᱥ ᱛᱳᱨᱩᱰᱼᱯᱷᱳᱴᱳᱞᱟᱟᱨ * ᱳᱞᱟᱵᱷ ᱴᱳᱨᱜᱟᱨᱥᱮᱱ (᱑᱙᱐᱗ᱼ᱑᱙᱗᱘) ᱼᱯᱷᱤᱥᱴᱤᱱᱟᱨ ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ * ᱛᱳᱨ ᱦᱟᱭᱟᱨᱰᱟᱞ ᱮᱱᱛᱷᱱᱳᱯᱷᱷᱟᱨᱼ ᱮᱰᱮᱵᱷᱱᱪᱟᱨ ᱾ * ᱠᱟᱨᱮ ᱩᱭᱤᱞᱳᱪᱼᱱᱨᱳᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ * ᱤᱝᱜᱮᱵᱳᱨᱜ ᱦᱳᱯᱷᱼᱱᱨᱳᱣᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱡ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱳᱣᱨᱚᱶᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱵᱷᱤᱥᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ * ᱟᱨᱱᱮᱥᱴ ᱮᱥ ᱥᱮᱞᱢᱟᱨ ᱼ ᱢᱟᱱᱛᱚᱡᱤᱛ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱯᱴᱳᱞᱚᱡᱤᱛ ᱾ * ᱮᱴᱞᱤ ᱥᱮᱞᱵᱟᱨᱜ ᱢᱟᱱᱛᱚᱡᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱢᱮᱰᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ * ᱵᱟᱨᱰ ᱜᱳᱞᱰᱵᱷᱤᱠ ᱤᱛᱷᱩᱱᱼᱱᱨᱳᱡᱽ ᱵᱞᱟᱠ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ === ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ === {{Norwegian Educational Institutions}} == ᱥᱤᱞ == [[ᱨᱮᱫ:Apollo_seal.svg|thumb|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱩᱯ ᱾]] ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱨᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱯᱚᱞᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱓᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱾ ᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ == ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱴᱩᱭᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤ(ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ) ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ , ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱱᱚᱵᱷᱟ , ᱠᱤᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱨᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ , ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ US$70) ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱨᱚᱨ (ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱨᱚᱨ (ᱠᱟᱴᱤᱡᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱠᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱯᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kopinor-avgiften |url=http://www.uio.no/studier/registrering/semesteravgift/ |access-date=2018-03-29 |publisher=University of Oslo |language=no}}</ref>ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ , ᱔᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱤᱨ (ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱕) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱮᱥ ᱮ ᱟᱭ ᱮᱭᱤᱪ (ᱥᱴᱩᱫᱮᱱᱴᱮᱱᱥ ᱳᱜ ᱮᱠᱫᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱟᱨᱱᱮᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱥᱡᱳᱱᱟᱞ ᱦᱮᱞᱯᱮᱯᱷᱚᱱᱰ) ᱼ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ == ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ == {{Authority control}}᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ ᱡᱤᱭᱟᱳ ᱴᱚᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱑ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ , ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱒᱐᱒᱑ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱮᱰᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝᱥ ᱫᱚ ᱑᱑᱙ ᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱭᱮᱹᱥ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱠᱤᱝᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ 2023 ᱨᱮ ᱨᱮᱝᱠ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱤᱭᱤᱭᱳ ᱑᱐᱑ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ 2022 ᱳᱭᱮᱵᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱠᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱩ ᱟᱭ ᱳ ᱙᱔ ᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=University of Oslo |url=https://www.topuniversities.com/universities/university-oslo |access-date=2022-09-19 |website=Top Universities |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Webometrics Ranking of World Universities |url=http://www.webometrics.info/en/world}} </ref> ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱠᱤᱝᱥ (ᱥᱤᱹᱰᱞᱤᱭᱩ ᱹᱣᱤᱭᱩ ᱹᱟᱨ) ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ " ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱝᱠᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱼᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱟ ᱥᱟᱵᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱫᱩᱠ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱼᱟ " , ᱤᱭᱤᱭᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ 99 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brief Description CWUR |url=http://cwur.org/methodology/}} </ref><ref>{{Cite web |title=University of Oslo Ranking 2022-2023 {{!}} CWUR |url=https://cwur.org/2022-23/University-of-Oslo.php |access-date=2022-09-19 |website=cwur.org |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172550/https://cwur.org/2022-23/University-of-Oslo.php |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱚᱲᱚ == ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱟᱢᱵᱳᱞᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱢᱵᱳᱞᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱥᱴᱮᱯᱷᱮᱱᱥ ᱯᱨᱮᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱯ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱮᱹᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Humboldt-universitetet: Alle moderne universiteters mor |url=https://www.uniforum.uio.no/nyheter/2006/06/humboldt-universitetet-alle-moderne-universiteters-mor.html}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱮ ᱟᱨ ᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of institutes—U. Oslo participation |url=https://greybook.cern.ch/greybook/institute/detail?id=003683 |access-date=2020-05-13 |website=greybook.cern.ch}}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱞᱮᱵᱷᱟᱞ ᱦᱮᱜᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱯ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱞᱤᱱᱰᱟᱨᱱ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱚᱣᱟᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ * ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ (᱑᱘᱐᱑ᱼ᱑᱙᱔᱕) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==   {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * John Peter Colett: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱳᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱭ ᱳᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱳᱨᱞᱟᱜᱮᱴ ᱑᱙᱙᱙, ISBN 9788200129370 == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ == {{ᱢᱩᱬ|Academic ranks in Norway}} * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ {{ᱢᱩᱬ|List of rectors of the University of Oslo}} {{ᱢᱩᱬ|List of rectors of the University of Oslo}}  {{Norwegian Educational Institutions}}{{Authority control}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>59′56′′23. 77′′N 10′43′′19. 43′′E10′43′′19.43 " E/ / ᱾ᱫᱚᱠ ᱫᱚ ᱾59. 9399361ᱼN 10.7220639ᱼE / 59.9399361; 10.7220639 [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] 8jy987pzprbwtojuj1hh9wheqpq28il ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ 0 27031 195667 146668 2026-07-27T02:04:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195667 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system|type=[[ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ]]|name=ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ|sample=Bharati.svg|caption="ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱚᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ|creator=ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ|fam1=[[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱞᱟᱴᱩ ᱪᱤᱠᱤ|ᱞᱟᱴᱤᱱ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱠᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱪᱤᱠᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱠᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ–ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]]|footnotes=}} [[ᱨᱮᱫ:Wikipedia_In_Bharati_Script.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ 'ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ']] '''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ''' (ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱳ: Bhārati) ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref name=":0">{{Cite web |last=Malli |first=Karthik |date=2019-05-30 |title=Why It Isn't Easy to Devise an Intermediary Script for Indian Languages |url=https://thewire.in/culture/bharati-intermediary-script-iit-madras-indian-languages-unicode |access-date=2022-10-07 |website=The Wire}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Rajwi |first=Tiki |date=2017-10-03 |title=One nation, one script: Bharati is the common script for all Indian languages |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/02/one-nation-one-script-bharati-is-the-common-script-for-all-indian-languages-1665812.html |access-date=2022-10-07 |website=The New Indian Express}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/iit-madras-easy-ocr-system-for-nine-indian-languages/article26966671.ece|title=IIT Madras team develops easy OCR system for nine Indian languages|last=Desikan|first=Shubashree|date=2019-04-27|work=The Hindu|access-date=2022-10-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal|last=Naik|first=Manali|last2=Chakravarthy|first2=V. Srinivasa|year=2017|title=A comparative study of complexity of handwritten Bharati characters with that of major Indian scripts|journal=International Joint Conference on Neural Networks (IJCNN)|arxiv=1609.09227|doi=10.1109/IJCNN.2017.7966235}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2017-10-04 |title=Script which helps read 22 Indian languages on cards |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/041017/script-which-helps-read-22-indian-languages-on-cards.html |access-date=2022-10-07 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Ramya |first=M. |date=July 17, 2013 |title=IIT prof writes one script to unify 22 languages |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/iit-prof-writes-one-script-to-unify-22-languages/articleshow/21114141.cms |access-date=2022-10-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱸᱜᱟ-ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":4" /> ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱞᱤᱯᱤ, [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱤᱯᱤ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱞᱤᱯᱤ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱞᱤᱯᱤ, ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱞᱤᱯᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱞᱤᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱵᱩᱴᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |title=Dr. V. Srinivasa Chakravarthy: Bharati is a script not a language |url=https://www.india.com/education/dr-v-srinivasa-chakravarthy-bharati-is-a-script-not-a-language-1591965/ |access-date=2022-10-07 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱜᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱤ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱷᱤ ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite web |title=Unified script of India - Bharati |url=https://bharatiscript.com/ |access-date=2022-10-07 |website=bharatiscript.com |archive-date=2022-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007060013/https://bharatiscript.com/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2"/><ref name=":3"/><ref name=":4"/><ref name=":5"/><ref name=":6"/> == ᱟᱫᱮᱨ (ᱤᱱᱯᱩᱴ) ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱱᱴ == ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱚᱱᱴ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ<ref name=":1"/> ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱩ ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱱᱥᱼᱥᱤᱨᱤᱯᱷᱴ ᱯᱷᱚᱱᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱳᱯᱮᱱ ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱮᱨᱤᱯᱷᱴ ᱯᱷᱚᱱᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱝᱟᱟᱼᱮᱥᱟᱢᱤᱡᱤᱯᱤᱯᱛᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸᱣᱱᱟᱶᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱤᱯᱤᱯᱛᱤ ᱨᱮᱭᱪᱤᱠᱤᱥᱩᱪᱟᱹᱲ ᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱲᱭᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱯ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱼᱵᱮᱹᱥᱰ ᱠᱤᱭᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱛᱤ ᱚᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":1"/> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱳ.ᱥᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Vorugunti |first=Chandra Sekhar |last2=Chakravarthy |first2=Srinivasa |last3=Pulabaigari |first3=Viswanath |date=2018 |title=An efficient Multi Lingual Optical Character Recognition system for Indian languages through use of Bharati Script |url=https://bharatiscript.com/media/Research/ICVGIP2018.pdf |access-date=2022-10-07 |website=Bharati Script |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812133732/https://bharatiscript.com/media/Research/ICVGIP2018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":3"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ [[ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ|ᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ == ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":1"/> ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱛᱮ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱵᱷᱩᱞᱩᱥᱚᱱᱮᱞ ᱱᱤᱭᱩᱨᱮᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱴᱳᱯᱟᱭᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{url|https://bharatiscript.com|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛ ᱛᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱠᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤ]] jd0tfqjglom9d1gr7vtevf2hiei2lac ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱟᱭᱚᱠ 0 27214 195663 148093 2026-07-27T00:11:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195663 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | name = ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱟᱭᱚᱠ | school = | logo = Loknayak Newspaper.png | logo_size = 220px | logo_alt = Bahujanratna Loknayak | image = | image_size = 240px | image_alt = | caption = | motto = | type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ | owner = Shubham Kundan Gote | founder = <!-- or |founders= --> Kundan Gote | publisher = | president = | editor = | chiefeditor = Shubham Kundan Gote | depeditor = | assoceditor = | maneditor = Buddhabhushan Kundan Gote | generalmanager = | newseditor = | managingeditordesign = | dirinteractive = | campuseditor = | campuschief = | metroeditor = | metrochief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = {{start date and age|2005|10|23}} | political = | language = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | ceased publication = | relaunched = | headquarters = ᱛᱷᱟᱱᱮ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | publishing_city = [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱟᱱᱮ]] | publishing_country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | circulation = | circulation_date = | circulation_ref = | readership = | sister newspapers = | ISSN = | eISSN = | oclc = | RNI = | website = {{url|http://bloknayak.com/}} }} '''ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱚᱭᱚᱠ''' ([[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]: बहुजनरत्न लोकनायक) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[Registrar of Newspapers for India|RNI]] | Reg. No.2006/17652 | Name:'''ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱚᱭᱚᱠ''' | Publication City: ᱛᱷᱟᱱᱮ| Link: http://rni.nic.in/registerdtitle_search/registeredtitle_ser.aspx </ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱚᱢ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱜᱤᱝ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DailyHunt-20180715">{{cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/lokmanthan-epaper-lokmanth/jyeshth+patrakar+kundan+gote+yanche+nidhan-newsid-89885778|title=ज्येष्ठ पत्रकार कुंदन गोटे यांचे निधन|date=2018-07-12|work=Daily News and Analysis|publisher=Daily Hunt.|location=Mumbai|accessdate=30 June 2018}}</ref><ref name="StarMaharashtra-20180715">{{cite web|url=http://www.starmaharashtra.com/jsp/single_page.jsp?id=2258|title=कुंदन गोटे यांच्या निधनाने आंबेडकरी चळवळीची झालेली हानी कधीही भरून येणार नाही : रामदास आठवले|date=2018-07-12|work=News|publisher=Star Maharashtra.|location=Mumbai|accessdate=17 June 2018}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "ᱵᱚᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱳᱠᱱᱚᱭᱚᱠ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱗, ᱮᱥ ᱒, ᱠᱷᱟᱨᱴᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱱᱮ ᱣᱮᱥᱴ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱱᱟᱥᱤᱠ, ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱨᱟᱭᱜᱚᱰ, ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bloknayak.com/ ''Loknayak'' website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810121412/https://www.bloknayak.com/ |date=2022-08-10 }} * [http://www.bloknayak.com/ Bahujanratna Loknayaks English website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810121412/https://www.bloknayak.com/ |date=2022-08-10 }} * [http://navayan.com/periodicals.php?lang=marathi&name=bahujanratna-loknayak ''Loknayak'' featured on Navayan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421141308/https://navayan.com/periodicals.php?lang=marathi&name=bahujanratna-loknayak |date=2024-04-21 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] rkitdxa3p1vg3ee8g1w8omi16zosz3o ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 27727 195676 151175 2026-07-27T10:38:44Z MT731 2184 195676 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = The main entrance of Vizianagaram Railway station.jpg | image_caption = ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|18.112|N|83.396|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|74|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | other = | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱕ | tracks = ᱙ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱐᱐ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = VZM | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ | status = {{color|green|ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ}} | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐+ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱱᱮᱞᱤᱢᱟᱨᱞᱟ|right=ᱠᱳᱨᱩᱠᱳᱱᱰᱟ|ᱠᱷᱚᱱ-left=ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱚᱱ-right=ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right2=ᱜᱳᱴᱞᱟᱢ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:'''VZM'''<ref>{{cite web |title=Station Code Index |url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2015-16/Station_Code(1).pdf|website=Portal of Indian Railways |access-date=29 April 2019 |page=46 |format=PDF |date=2015}}</ref>) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤᱴᱞᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ=== ᱑᱘᱙᱓ ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱒᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱘-᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ser>{{cite web | url = http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 | title = Major Events in the Formation of S.E. Railway | publisher = South Eastern Railway | access-date = 2012-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 | archive-date = 1 April 2013 | url-status = dead | df = dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ=== ᱑᱙᱐᱘-᱐᱙ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ser /> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱘-᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱛᱤᱞᱟᱨᱩ, ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ-ᱪᱤᱯᱨᱩᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱯᱨᱩᱯᱟᱞᱤ-ᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ-ᱛᱤᱞᱟᱨᱩ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 12 July 2013}}</ref> ==ᱛᱷᱚᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ''A-ᱛᱷᱛᱠ'' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing category-wise No.of stations|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|website=South Central Railway|access-date=23 April 2017|format=PDF}}</ref> ==ᱨᱮᱞ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ== ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part – III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤ. ᱮᱱ. ᱟᱨ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=zones /><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part – IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=zones /> ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Commons category-inline|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ]] nnxvzsikxbk1dytqbhbha4ekn94w8ub ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ 0 27885 195677 152072 2026-07-27T11:13:10Z MT731 2184 195677 wikitext text/x-wiki '''ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]], [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱨᱤᱪ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: <br> ᱑. ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱱᱵᱳᱱᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱾ <br> ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: <br> ᱒. ᱨᱟᱡᱽᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ/ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱣᱟ/ᱵᱳᱞᱟᱱᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱟᱯᱟᱦᱟᱲ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱳᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ, ᱰᱟᱺᱜᱩᱣᱟᱹᱯᱳᱥᱤ, ᱱᱳᱣᱟᱢᱩᱱᱰᱤ, ᱵᱟᱲᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱥᱯᱟᱹᱱᱤ ᱾<br> ᱓. ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱤᱠᱩᱭ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱰᱨᱟ-ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱾<br> ᱔. ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱱᱤ/ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<br> ᱕. ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱢᱤᱛᱨᱚᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<br> ᱖. ᱵᱟᱱᱰᱟᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱢᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱥᱩᱣᱟᱱ/ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ/ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱾<br> ᱗. ᱵᱳᱸᱰᱟᱢᱩᱱᱰᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱳᱸᱰᱟᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱣᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<br> ᱘. ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱠᱳᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱰᱮᱜᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾<br> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ) ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ, ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ, ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<br> ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ, ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞ ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱗ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱞᱳᱦ ᱳᱭᱮᱥᱠ, ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ, ᱢᱮᱝᱜᱽᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱩᱱᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱾ ᱒᱐᱑᱖-᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱞᱳᱰᱤᱝ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱞ ᱠᱮ ᱥᱟᱞ ᱦᱤᱥᱟᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ, ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ, ᱞᱟᱯᱟᱨᱡᱽ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱴ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ (ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.), ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.), ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱥᱮᱞ ᱜᱩᱣᱟ/ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ/ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞ ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ, ᱵᱮᱫᱟᱱᱛ ᱡᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ, ᱡᱤᱸᱫᱚᱞ (ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.), ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱤᱱᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱞᱚᱭᱚᱥ, ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ, ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.) ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|title=Zones and their Divisions in Indian Railways |url=http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |work=Indian Railways |access-date=14 January 2016|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319003737/http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |archive-date=19 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/uploads/files/1427346652869-BNR%20history.pdf |title=Chakradharpur Railway Division |access-date=14 January 2016 |website=[[Railway Board]] |publisher=[[North Eastern Railway zone]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513014650/http://www.ser.indianrailways.gov.in/uploads/files/1427346652869-BNR%20history.pdf |archive-date=13 May 2015}}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011 |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |access-date=15 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archive-date=28 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=PASSENGER AMENITIES - CRITERIA= For Categorisation of Stations |url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf |access-date=15 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf |archive-date=4 March 2016}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="background:#fff;" |- ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ |- | style="text-align:center;" | '''ᱮ-᱑''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | {{rws|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} |- |- | style="text-align:center;" | '''ᱮ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], {{rws|ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ}} |- |style="text-align:center;" | '''ᱵᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] |- | style="text-align:center;" | '''ᱥᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ<br>(ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | [[ᱥᱤᱱᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱱᱤ]] |- |- | style="text-align:center;" | '''ᱰᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" | '''ᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ |- |- | style="text-align:center;" | '''ᱮᱯᱷ''' ᱛᱷᱚᱠ<br>ᱦᱳᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ |- | style="text-align:center;" | '''ᱜᱩᱴ''' | style="text-align:center;" | '''-''' | style="text-align:center;" | - |} ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱚᱸᱫᱽ - ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]] ra1fndc126lrnuxxr4eg3faw3m6rwl2 ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28633 195678 190139 2026-07-27T11:18:24Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 190139 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |image=|image_width=300px |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] |first={{start date|df=yes|24 September 2023}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|25 September 2023}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |operator=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ (ECoR)]] |start={{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} '''(PURI)''' |stops=᱙ |end={{stnlnk|ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(ROU)''' |distance={{convert|505|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱐᱘᱓᱖ / ᱒᱐᱘᱓᱕ |line_used=[[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ)]]<br/>[[ᱡᱷᱟᱩᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱤᱞ ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ)]]<br/>[[ᱠᱚᱴᱚᱠ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ)]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱚᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ|entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= The anchor (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |speed={{cvt|67|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱩᱨᱤ (PURI)]] |map={{Puri-Rourkela VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ '''ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vande Bharat express between Puri- Rourkela soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2023/sep/03/vande-bharat-express-betweenpuri-rourkela-soon-2611283.html |access-date=3 September 2023 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2023 |title=Puri Second Vande Bharat Will Connect These Cities |work=The Mithila Times |url=https://themithilatimes.com/puri-second-vande-bharat-connect-these-cities/ |access-date=3 September 2023 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱱᱟᱲ]], [[ᱛᱟᱞᱪᱮᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱟᱞᱪᱮᱨ ᱨᱳᱰ]], [[ᱚᱱᱜᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱱᱜᱩᱞ]], [[ᱨᱟᱭᱨᱟᱠᱷᱳᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱭᱨᱟᱠᱷᱳᱞ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 September 2023 |title=Odisha: Puri-Rourkela Vande Bharat Express by Sept 30; check trial run schedule |url=https://sambadenglish.com/odisha-puri-rourkela-vande-bharat-express-by-sept-30-check-trial-run-schedule/ |access-date=2 September 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express Between Puri- Rourkela Likely By September 30 {{!}} Check Route, Fare And Other Details Here |url=https://www.india.com/news/vande-bharat-express-between-puri-rourkela-irctc-indian-railways-september-30-check-route-fare-halts-puri-bhubaneswar-cuttack-angul-rourkela-6290116/ |access-date=5 September 2023 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱕᱐᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] 5qa4o0jcg0gt9fhevy5o1xm4lwur127 195680 195678 2026-07-27T11:20:38Z MT731 2184 195680 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |image=|image_width=300px |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] |first={{start date|df=yes|24 September 2023}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|25 September 2023}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |operator=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ (ECoR)]] |start={{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} '''(PURI)''' |stops=᱙ |end={{stnlnk|ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(ROU)''' |distance={{convert|505|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱐᱘᱓᱖ / ᱒᱐᱘᱓᱕ |line_used=[[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ)]]<br/>[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱤᱞ ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ)]]<br/>[[ᱠᱚᱴᱚᱠ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ)]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱚᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ|entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= The anchor (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |speed={{cvt|67|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱩᱨᱤ (PURI)]] |map={{Puri-Rourkela VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ '''ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vande Bharat express between Puri- Rourkela soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2023/sep/03/vande-bharat-express-betweenpuri-rourkela-soon-2611283.html |access-date=3 September 2023 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2023 |title=Puri Second Vande Bharat Will Connect These Cities |work=The Mithila Times |url=https://themithilatimes.com/puri-second-vande-bharat-connect-these-cities/ |access-date=3 September 2023 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱱᱟᱲ]], [[ᱛᱟᱞᱪᱮᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱟᱞᱪᱮᱨ ᱨᱳᱰ]], [[ᱚᱱᱜᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱱᱜᱩᱞ]], [[ᱨᱟᱭᱨᱟᱠᱷᱳᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱭᱨᱟᱠᱷᱳᱞ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 September 2023 |title=Odisha: Puri-Rourkela Vande Bharat Express by Sept 30; check trial run schedule |url=https://sambadenglish.com/odisha-puri-rourkela-vande-bharat-express-by-sept-30-check-trial-run-schedule/ |access-date=2 September 2023 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express Between Puri- Rourkela Likely By September 30 {{!}} Check Route, Fare And Other Details Here |url=https://www.india.com/news/vande-bharat-express-between-puri-rourkela-irctc-indian-railways-september-30-check-route-fare-halts-puri-bhubaneswar-cuttack-angul-rourkela-6290116/ |access-date=5 September 2023 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱐᱘᱓᱖/᱒᱐᱘᱓᱕ ᱯᱩᱨᱤ - ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱕᱐᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] j5huaeg4i1urtirjbay4crho81yss9w ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 29250 195651 160780 2026-07-26T19:50:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195651 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ | name = | native_name = {{Nastaliq|ضلع پاکپتّن}} | native_name_lang = | settlement_type = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Mosque at Shrine of Fariduddin Ganjshakar 1.jpg |photo2a = Tibbi Lal Baig, Pakistan - panoramio.jpg }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ: ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱩᱫᱤᱱ ᱜᱚᱝᱥᱚᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ<br>ᱞᱟᱛᱟᱨ: ᱛᱤᱵᱽᱵᱤ ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱭᱜᱽ | image_map = Pakistan - Punjab - Pakpattan.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱦᱤᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱦᱤᱣᱟᱞ]] | founder = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ]] | government_footnotes = | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | leader_party = | leader_title = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name = N/A | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name1 = N/A | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name2 = N/A | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2724 | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_total = ᱒᱑᱓᱖᱑᱗᱐ | population_footnotes = <ref name="2023census" /> | population_density_km2 = auto | population_urban = ᱔᱗᱒᱕᱗᱕ | population_rural = ᱑,᱖᱖᱓,᱕᱙᱕ | demographics2_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ | demographics2_info1 = {{bulleted list |'''ᱜᱩᱴ:'''<br />(᱕᱗.᱑᱓%) |'''ᱠᱚᱲᱟ:'''<br />(᱖᱔.᱗᱐%) |'''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ:'''<br />(᱔᱙.᱒᱗%) }} | timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐ | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | area_code = ᱐᱔᱕᱗ | blank_name_sec1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = ᱒ | demographics1_title1 = ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_info1 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] | website = {{URL|pakpattan.punjab.gov.pk}} }} '''ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]: {{Nastaliq|ضلع پاکپتّن}}), ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name=NRB>{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=25&dn=Pakpattan |title=Tehsils & Unions in the District of Pakpattan|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website| archive-url=https://web.archive.org/web/20120209043343/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=25&dn=Pakpattan |archive-date=2012-02-09|access-date=24 December 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash" !ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ<ref>[http://www.ecp.gov.pk/content/District.html Divisions/Districts of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930093025/http://www.ecp.gov.pk/content/District.html|date=2006-09-30}} Note: Although divisions as an administrative structure has been abolished, the election commission of Pakistan still groups districts under the division names</ref> !ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²)<ref>{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, PUNJAB |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf}}</ref> !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱒᱓) !ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ/ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²) (᱒᱐᱒᱓) !ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (᱒᱐᱒᱓)<ref>{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf}}</ref> !ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ |- |[[ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱣᱟᱞᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱟᱨᱤᱯᱷᱣᱟᱞᱟ]]<ref name="NRB" /> |᱑,᱒᱔᱑ |᱙᱙᱙,᱒᱗᱘ |᱘᱐᱕.᱒᱒ |᱕᱘.᱒᱔% |᱓᱓ |- |[[ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ]]<ref name="NRB" /> |᱑,᱔᱘᱓ |᱑,᱑᱓᱖,᱘᱙᱒ |᱗᱖᱖.᱖᱒ |᱕᱖.᱑᱑% |᱓᱐ |} ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱸᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱟᱥᱨᱤᱱ ᱪᱤᱥᱴᱤ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱡᱳᱫᱷᱟᱱ'' ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱩᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱠᱚᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ "ᱯᱟᱠ" ᱟᱨ "ᱯᱟᱴᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱰᱟᱠᱞᱟᱱᱰ" (ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱟᱠᱞᱟᱱᱰ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ) ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱱᱛ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱥᱚᱛᱞᱚᱡᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱱᱛ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱥᱟᱱᱛ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱵᱟᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱪᱟᱹ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ". ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ "ᱯᱟᱠ ᱯᱟᱴᱟᱱ". ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ 'ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦᱤᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱳᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱞᱩᱡᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱦᱟᱣᱟᱞᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱤᱸᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱮᱰᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱵᱳᱡᱽ, ᱫᱟᱨᱫᱟᱥ, ᱠᱩᱨᱩᱥ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱯᱳᱣᱨᱚᱵᱽ, ᱭᱩᱫᱷᱮᱭ, ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱓᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱪᱢᱮᱱᱤᱱᱫᱽ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱥᱣᱮᱛ ᱦᱩᱱ, ᱠᱩᱥᱟᱱᱳ-ᱦᱮᱯᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱦᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1951 |380678 |1961 |440091 |1972 |615742 |1981 |843623 |1998 |1286680 |2017 |1824228 |2023 |2136170 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Population by administrative units 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> }} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱖᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱒.᱗᱐% - ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱒.᱔᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱒.᱖᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱘᱘,᱙᱙᱒ (᱑᱕.᱘᱔%) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕᱑,᱕᱓᱓ (᱒᱘.᱒᱖%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2017census">{{cite web |title=District Wise Results / Tables (Census - 2017) |url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱔᱔,᱗᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱑᱓᱖,᱑᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023census">{{cite web |date=2023 |title=TABLE 1 : HOUSEHOLDS, POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Punjab.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ''ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ{{efn|1941 figures are for Pakpattan tehsil of the former [[Montgomery District]], which roughly corresponds to present-day Pakpattan district. Historic district borders may not be an exact match in the present-day due to various bifurcations to district borders — which since created new districts — throughout the historic [[Punjab Province (British India)|Punjab Province]] region during the post-independence era that have taken into account population increases.}}'' |- !ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱑᱙᱔᱑)<ref name="Sargodha1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME VI PUNJAB PROVINCE|access-date=21 July 2022}}</ref>{{rp|62–63}} !ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (1941) !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱑᱗) !ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (᱒᱐᱑᱗) !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱒᱓)<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf}}</ref> !ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (᱒᱐᱒᱓) |- | [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] |᱒᱑᱔,᱙᱖᱖ |{{Percentage|214966|333475|2}} |᱑,᱘᱑᱘,᱓᱒᱔ |{{Percentage|1818324|1824228|2}} |᱒,᱑᱒᱔,᱖᱔᱑ |᱙᱙.᱔᱙% |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi|1941 census: Including [[Ad-Dharmi]]s}} |᱖᱑,᱑᱙᱗ |{{Percentage|61197|333475|2}} |᱙᱗ |{{Percentage|97|1824228|2}} |᱖᱑ |᱐% |- | [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]] |᱕᱔,᱐᱔᱗ |{{Percentage|54047|333475|2}} |{{N/a}} |{{N/a}} |᱒᱒ |᱐% |- | [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]] |᱓,᱒᱓᱔ |{{Percentage|3234|333475|2}} |᱕,᱗᱔᱑ |{{Percentage|5741|1824228|2}} |᱑᱐,᱖᱕᱕ |᱐.᱕% |- |[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱤ]] |{{N/a}} |{{N/a}} |᱕᱘ |{{Percentage|58|1824228|2}} |᱕᱑ |᱐% |- | ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ {{efn|Including [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], [[Zoroastrianism]], [[Judaism]], or not stated}} |᱓᱑ |{{Percentage|31|333475|2}} |᱘ |{{Percentage|8|1824228|2}} |᱘᱑ |᱐% |- | '''ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' | '''᱓᱓᱓,᱔᱗᱕''' |'''{{Percentage|333475|333475|2}}''' |'''᱑,᱘᱒᱔,᱒᱒᱘''' |'''{{Percentage|1824228|1824228|2}}''' |'''᱒,᱑᱓᱕,᱕᱑᱑''' |'''᱑᱐᱐%''' |} {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |label1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value1 = 95.42 |color1 = red |label2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value2 = 3.5 |color2 = green |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value3 = 1.08 |color3 = grey }} ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱕.᱔᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱓.᱕% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ<ref>"Mother tongue": defined as the language of communication between parents and children, and recorded of each individual.</ref> [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱕.᱙% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱫᱚ ᱓.᱗% ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="1998census">{{Cite book| title = 1998 District Census report of Pakpattan| location = Islamabad| publisher = Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan| series = Census publication | volume = 52| date = 1999}}</ref>{{rp|᱑᱗}} ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱵᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱝᱜᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱝᱜᱷᱚᱲ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱢᱮᱣ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [http://pakpattansharif.com/category/history-of-pakpattan/ ᱢᱮᱣᱚᱛᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032507/http://pakpattansharif.com/category/history-of-pakpattan/ |date=2017-12-01 }} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ==ᱢᱟᱞᱠᱟ ᱦᱟᱸᱥ== [[ᱢᱟᱞᱠᱟ ᱦᱟᱸᱥ]]<ref name=NRB/> ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱣᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱣᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱟ ᱦᱟᱸᱥ ᱫᱚ ᱒᱐°᱒᱕′᱒᱖.᱔′′ᱠᱚᱧᱮ ᱗᱓°᱑᱖′᱓᱓.᱖′′ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱑᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fr">{{cite web |title=Malka Hans, Pakistan Page |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Malka_Hans.html |access-date=24 December 2023 |publisher=Fallingrain.com website |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071801/http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Malka_Hans.html%20 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱣᱟᱨᱤᱥ ᱥᱟᱦ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱦᱤᱨ ᱨᱟᱱᱡᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Reflist|group=lower-alpha}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.pakpattansharif.com ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804061043/https://pakpattansharif.com/ |date=2019-08-04 }} {{Coord|30|18|N|73|16|E|display=title|region:PK_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 1yow69kjiia6wyls2mzt2dtjxzswxhy ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ 0 29266 195668 176270 2026-07-27T02:35:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195668 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ | native_name = {{Nastaliq|وِہاڑی}} | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = UE Vehari.JPG | image_caption = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{Coord|30|2|31|N|72|21|10|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{PAK}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ]] | subdivision_type4 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | subdivision_name4 = | established_title = | government_type = | leader_title = ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱚᱨ | leader_name = | leader_title1 = ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ/ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ<ref>{{cite news|url=https://pakobserver.net/dcs-posted-as-administrators-as-lg-system-dissolved-in-punjab/|title=DCs posted as administrators as LG system dissolved in Punjab|date=2 January 2022|access-date=8 January 2022|work=Pakistan Observer (newspaper)}}</ref> | leader_name1 = ᱠᱷᱤᱡᱮᱨ ᱟᱯᱷᱡᱟᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ<ref>{{cite news|url=https://nation.com.pk/24-Dec-2021/9600-fertilizer-bags-recovered-from-godown|title=9600 fertilizer bags recovered from godown|date=24 December 2021|access-date=8 January 2022|work=The Nation (newspaper)}}</ref> | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |title=Punjab Portal |access-date=2009-09-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060414034050/http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |archive-date=2006-04-14 }}</ref><ref>[http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left Area reference] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060414034050/http://203.215.180.58/portal/portal/media-type/html/group/320/page/default.psml/js_pane/P-103d7b410be-10000?nav=left |date=2006-04-14 }}<br>[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/index.html Density reference]</ref> | established_date = | area_total_km2 = 20 | population_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱗ | population_total = ᱑᱔᱕,᱔᱖᱔ | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | population_rank = ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | population_note = | elevation_footnotes = | population_density_km2 =auto | elevation_m = | timezone = [[Pakistan Standard Time|PST]] | utc_offset = +᱐᱕:᱐᱐ | timezone_DST = [[Pakistan Standard Time|PDT]] | utc_offset_DST = +᱐᱖:᱐᱐ | area_code_type = ᱰᱟᱭᱟᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱗ | website = [https://vehari.com.pk/] | footnotes = [https://vehari.com.pk/ Vehari Portal] }} '''ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ '''ᱵᱷᱤᱦᱟᱨᱤ''' ({{lang|ur|{{Nastaliq|وِہاڑی}}}}) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱥᱟᱦ ᱥᱩᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ - ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=34&dn=Vehari Tehsils & Unions in the District of Vehari – Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://archive.today/20120805121037/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=34&dn=Vehari |date=2012-08-05 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔᱔᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Location of Vihari – Falling Rain Genomics |url=https://www.fallingrain.com/world/PK/04/Vihari.html |access-date=2024-12-05 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232008/https://www.fallingrain.com/world/PK/04/Vihari.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ), [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ), [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ), [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ), [[ᱵᱟᱦᱟᱣᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱡᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱢᱟᱞᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱠᱟᱪᱪᱟ ᱠᱷᱩᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱵᱩᱨᱮᱣᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱞᱩᱰᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱟᱨᱤᱯᱷᱣᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘ ᱢᱤᱞ), ᱑᱑᱒ ᱯᱟᱠᱯᱟᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨ ᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱛᱞᱚᱡᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ - ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱦᱮᱰᱣᱟᱨᱠᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱩᱰᱰᱟᱱ-ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱩᱰᱰᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱳᱞᱤᱥᱛᱟᱱ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱥ-ᱵᱟᱥ== ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱣᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱩᱛᱩᱸᱵᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our History {{!}} Vehari |url=https://vehari.punjab.gov.pk/our-history |access-date=2022-09-16 |website=vehari.punjab.gov.pk |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170730/https://vehari.punjab.gov.pk/our-history |url-status=dead }}</ref> ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱮᱰᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱤᱨ, ᱠᱟᱢᱵᱚᱡᱽ, ᱫᱟᱨᱫᱟᱥ, ᱠᱟᱭᱠᱮᱭ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱯᱚᱣᱨᱚᱵᱽ, ᱭᱚᱫᱷᱮᱭ, ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱓᱓᱑ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱟᱪᱮᱢᱮᱱᱤᱰ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭ ᱟᱫ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱤᱱᱫᱳ - ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ, ᱵᱷᱤᱴ ᱦᱩᱱ, ᱠᱩᱥᱟᱱ - ᱦᱮᱯᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱜᱟᱡᱚᱱᱵᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱮᱵᱩᱠᱚᱛᱮᱜᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱚᱱᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[File:COMSATS VEHARI NEW CAMPUS.jpg|thumb|right|[[COMSATS ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ|COMSATS ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ]] [[File:Government Model High School, Vehari.jpg|thumb|ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ COMSATS ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ MS ᱟᱨ BS ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱪᱩᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ COMSATS ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ (UAF), ᱵᱟᱦᱟᱳᱫᱤᱱ ᱡᱤᱠᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱞᱞᱟᱢᱟ ᱤᱠᱵᱟᱞ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[File:Tehsil Vehari Map.jpg|thumb|ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[File:Vehari Railway Station.jpg|thumb|[[ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]] ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱜᱮ ᱾ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱱᱮᱣᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ; ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} <ref>Amin A, Nasim W, Mubeen M et al (2016) Regional climate assessment of precipitation and temperature in southern Punjab (Pakistan) using SimCLIM climate model for different temporal scales. TheorApplClimatol. doi:10.1007/s00704-016-1960-1</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Official website}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] f786lt64ya7552u51wdy3fieh0oxgqp ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴ 0 29615 195646 163202 2026-07-26T17:06:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195646 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴ | image = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1933|11|1|df=y}}<ref>{{cite web | url=https://gujarativishwakosh.org/ભટ્ટ-ઊર્મિલા/ | title=ભટ્ટ, ઊર્મિલા – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ }}</ref> | birth_place = [[Dehradun]], [[United Provinces of British India|United Provinces]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|df=y|1997|2|22|1934|11|1}} | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | website = | yearsactive= 1967–1995 | othername = | spouse = | children = }} '''ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴ''' (᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ ᱼ ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱞᱠ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hungama.com/artists/urmila-bhatt-biography/7946 |title=Urmila Bhatt: Biography |publisher=Hungama.com |access-date=11 January 2014 |archive-date=9 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109090116/http://www.hungama.com/artists/urmila-bhatt-biography/7946 |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱮᱥᱟᱞ ᱴᱳᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱨᱤ ᱠᱩᱵᱚᱨᱱᱟᱛᱷ ᱛᱟᱱᱡᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ== ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱤ (᱑᱙᱖᱘), ᱥᱩᱝᱦᱩᱨᱥ (᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱨᱚᱡᱽ (᱑᱙᱖᱗) ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱠᱷᱤᱭᱚᱱ ᱠᱮ ᱡᱷᱟᱨᱳᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ (᱑᱙᱗᱘), ᱜᱤᱛ ᱜᱟᱛᱟ ᱪᱚᱞ (᱑᱙᱗᱕), ᱵᱮᱥᱚᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱘), ᱨᱟᱢ ᱴᱮᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱢᱟᱭᱤᱞᱤ (᱑᱙᱘᱕), ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱫᱷᱩ (᱑᱙᱗᱖), ᱫᱷᱩᱸᱰ (᱑᱙᱗᱓) ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟ (᱑᱙᱗᱗) ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱢ "ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱱᱟᱭᱚᱱᱟ" ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱯᱮᱭᱤᱝ ᱜᱮᱥᱴ (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠ ᱠᱷᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 February 2020 |title=Famous actress Urmila Bhatt started with the film 'Gauri', know the reason for death |url=https://english.newstracklive.com/news/urmila-bhatt-death-anniversary-sc87-nu-1072307-1.html |access-date=10 May 2021 |website=News Track |language=English}}</ref> ==ᱜᱩᱨ== ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱩᱦᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Rediff">{{cite web |author1=United News of India |author-link1=United News of India |title=Actress Urmila Bhatt found murdered |url=http://www.rediff.com/news/feb/24bhatt.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=1 April 2020 |date=24 February 1997}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb title|0080330}} 2f6toq81e8ichbdod5ly5lphdczms2h ᱦᱟᱣᱲᱟ 0 31785 195632 173212 2026-07-26T14:27:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195632 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱣᱲᱟ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = ᱦᱟᱣᱲᱟ | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = File:Howrah bridge betwixt Lights.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ | image_size = 300px | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|22.5736296|N|88.3251045|E|region:IN-WB|format=dec|display=inline,title}} | nickname = ''Sheffield of India''<ref name="2001-09-20-toi-sheffield" /> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type4 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] | subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | subdivision_name4 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = TMC | leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱨᱚᱛᱷᱤᱱ ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱟᱨᱛᱤ<ref>{{cite web|title=HMC Members of the Mayor in council|url=https://hmcgov.in/hmcweb/mmic.php|accessdate=21 September 2019}}</ref> | leader_title2 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name2 = ᱥᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite news|title=HMC|url=https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|access-date=2025-04-08|archive-date=2025-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408115352/https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bally Municipality|url=http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|access-date=2019-10-12|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114655/http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 63.55 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 12 | population_total = 1072161 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="census2011" /><ref>{{cite web|title=Bally 2011 census|url=https://www.britannica.com/place/Bally}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=28 August 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref><ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=28 August 2019}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱑᱑᱑᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱑᱑᱔ ᱟᱨ ᱗᱑᱑᱒᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱒᱐᱔ | area_code = +᱙᱑ ᱓᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-11 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-14 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱙᱐᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = {{URL|www.howrah.gov.in}} | footnotes = | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ]], [[ᱵᱟᱞᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]] }} '''ᱦᱟᱣᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ (KMDA) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱦᱟᱣᱚᱨ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ, ᱠᱤᱪᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱩᱞᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱰᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2018}} ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ '''ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱴ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱕᱖᱙-᱗᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ [[ᱵᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱜ '''ᱥᱮᱡᱟᱹᱨ ᱯᱷᱮᱰᱨᱤᱪᱤ''' ([[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]:Caesar Federichi) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱕᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱵᱩᱴᱚᱨ'' (Buttor) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ (description) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱥᱤᱞᱴᱤ (Possibly) : ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱴᱚᱨ''' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱑᱔᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱨᱚᱫᱟᱥ ᱯᱤᱯᱤᱞᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱟᱵᱤᱛᱟ '''ᱢᱟᱱᱥᱟᱢᱟᱸᱜᱟᱞ''' ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱱᱟᱹᱧᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱑᱓ ᱤᱧ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱽᱡᱮᱵᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱯᱷᱨᱨᱩᱠᱷᱥᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱛᱤᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ (Delegation) ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟ ᱚᱵᱡᱮᱠᱴᱤᱵ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱛᱩ : ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱦ (ᱦᱟᱣᱲᱟ), ᱠᱟᱥᱩᱰᱤ, ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱸᱴ (documents) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱒᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ''ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱦᱢᱢᱟᱸᱫ ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ'' ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱞᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱣᱟᱵ ᱢᱤᱨ ᱠᱟᱹᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱟᱫᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱘᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱓ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱕᱔ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡᱼᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱷᱤᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱡᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱚᱞᱚᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱭᱮᱞ (Detailed) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱯᱚᱞ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ== {{Weather box |location= ᱦᱟᱣᱲᱟ |open = yes |metric first= yes |single line= yes |Jan high C= 26 |Feb high C= 29 |Mar high C= 33 |Apr high C= 36 |May high C= 36 |Jun high C= 34 |Jul high C= 33 |Aug high C= 33 |Sep high C= 33 |Oct high C= 32 |Nov high C= 30 |Dec high C= 27 |Jan low C= 12 |Feb low C= 16 |Mar low C= 21 |Apr low C= 24 |May low C= 25 |Jun low C= 26 |Jul low C= 26 |Aug low C= 26 |Sep low C= 26 |Oct low C= 24 |Nov low C= 19 |Dec low C= 14 |Jan precipitation mm= 19.2 |Feb precipitation mm= 39.4 |Mar precipitation mm= 38 |Apr precipitation mm= 49.5 |May precipitation mm= 132.7 |Jun precipitation mm= 245.9 |Jul precipitation mm= 347.6 |Aug precipitation mm= 322.4 |Sep precipitation mm= 291.2 |Oct precipitation mm= 163.6 |Nov precipitation mm= 27.9 |Dec precipitation mm= 5.7 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Howrah-weather-averages/West-Bengal/IN.aspx Howrah Weather] |date= May 2012 }} ==ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ== [[Image:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|thumb|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] [[Image:Howrah Municipal Corporation Supermarket - Howrah 2011-11-07 00817.jpg|thumb|left|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱯᱷ (Self) ᱫᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbdma.gov.in/htm/DIS%5CMUNI_COR_Howrah.htm |title=Howrah Municipal Corporation |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317203441/http://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_COR_Howrah.htm |archivedate=17 March 2012 }}</ref><ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=28}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾ <ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref> ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱘᱒-᱘᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱮᱠᱴ (Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱑᱙᱘᱔ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |title=Other Municipal Corporation Acts |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810200753/http://wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |archivedate=10 August 2009 }}</ref> ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ (ᱢᱮᱭᱟᱨ) ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱛᱨᱩᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨᱮᱴ]], ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱞᱟᱜᱩ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ == ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱔᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱚᱴᱚ== <gallery mode="packed-hover"> File:Ramakrishna Belur Math, Howrah.jpg|[[ᱵᱮᱞᱩᱨ ᱢᱟᱴᱷ]], [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱢᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ File:Great banyan tree kol.jpg|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ File:Rampuja.jpg|ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱯᱩᱡᱟ File:Kona Expressway - Sibpur - Howrah 2012-04-29 01092.jpg|ᱠᱚᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱼ ᱥᱤᱵᱯᱩᱨ File:Vidyasagar Setu Kolkata West Bengal.jpg|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ (ᱵᱤᱫᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱛᱩ) File:Howrah Bridge-Rabindra Setu.jpg|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ (ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱛᱩ) File:Howrah Head Post Office - Howrah 050034.JPG|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱼ ᱗᱑᱑᱑᱐᱑ File:Nabanna - HRBC Building - Vidyasagar Setu Toll Plaza - Howrah 2014-07-11 7378.JPG|ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ) (ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ) File:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ File:Howrah Municipal Corporation Stadium - Howrah Maidan Area - Howrah 2013-04-28 6587.jpg|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ File:Nivedita Setu as seen from Bally Bridge.jpg|ᱵᱟᱞᱞᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱯᱚᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜ File:Avani Riverside Mall Howrah1.jpg|ᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱞ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist |30em |refs= <ref name="2001-09-20-toi-sheffield">{{cite news |title=Sheffield of India dying an untimely death - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |accessdate=11 October 2018 |work=The Times of India |publisher=The Times of India |date=20 September 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011172707/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |archive-date=11 October 2018 |url-status=live }}</ref> <ref name="census2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract Data Tables – West Bengal – DDW_PCA1915_2011_MDDS with UI|url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|website=Census of India|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212234045/http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|archive-date=12 December 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="OMC169">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref> <ref name=betor>Donald Frederick Lach, p.473</ref> <ref name="OMC19">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=19}}</ref> <ref name=OMC23>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=23}}</ref> <ref name=OMC31>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=31}}</ref> <ref name="census2001">{{cite web|title=A −4 : Towns and Urban Agglomerations Classified by Population Size Class in 2001 With Variation Since 1901|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|website=The Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|archive-date=15 March 2016|url-status=live}}</ref> <ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref> <ref name=OMC119>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=119}}</ref> }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} * {{Wikivoyage-inline|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} * [https://web.archive.org/web/20080404050105/http://howrah.gov.in/Templates/Howrah%20history.htm History of Howrah from India Government Site] * [http://www.howrah.gov.in Howrah Municipal Corporation Site] * [http://indiarailinfo.com/station/map/1 Satellite View of Howrah] {{Geographic location|Centre=ᱦᱟᱣᱲᱟ|North=[[ᱥᱮᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]]|Northeast=[[ᱵᱟᱨᱟᱠᱯᱚᱨ]] & [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ]]|East=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]|Southeast=[[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱᱟᱨᱯᱩᱨ]], [[Baruipur]] & [[Jaynagar Majilpur]]|South=[[Maheshtala]], [[Budge Budge]] & [[Pujali]]|Southwest=[[Uluberia]]|West=[[Ghatal]]|Northwest=[[Arambagh]]}} {{Authority control}} o085wm7jurfqvzefkdc2kg64dnhgfop ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ 0 37121 195637 194902 2026-07-26T15:03:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195637 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.8201|N|86.0987|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2.07 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7505 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ * | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱘ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱘.᱔᱘% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] | website = {{URL|seraikela.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=300| height=350| zoom=9 | coord={{coord|22|50|0|N|86|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|02|53|N|85|56|11|E}} | label-pos1=left|label1= ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|18|N|85|48|22|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|58|1|N|85|58|10|E}} | label-pos3=left|label3= ᱪᱚᱣᱠᱟ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱪᱚᱣᱠᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|38|32|N|86|4|14|E}} | label-pos4=right|label4= ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|37|38|N|86|0|27|E}} | label-pos5=left|label5= ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|7|5|N|85|58|32|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱩᱠᱲᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱠᱩᱠᱲᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|59|46|N|86|8|44|E}} | label-pos7=top|label7= ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|42|24|N|85|55|39|E}} | label-pos8=bottom|label8=ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ| numbered8=M| mark-title8= [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] (M) |label-color8=#800000 |mark-coord9={{coord|22|47|24|N|86|9|56|E}} | label-pos9=bottom|label9=ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ| numbered9=M| mark-title9= [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (M) |label-color9=#800000 |mark-coord10={{coord|22|58|9|N|86|3|52|E}} | label-pos10=bottom|label10= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] (CT) |shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord11={{coord|22|49|22|N|86|5|55|E}} | label-pos11=left|label11= ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |shape-clor11= #A40000 |mark-coord12={{coord|22|51|0|N|86|3|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=[[ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]] (CT) |shape-color12= #A40000 |mark-coord13={{coord|22|47|29|N|85|49|43|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (CT) |shape-color13= #A40000 |mark-coord14={{coord|22|50|16|N|86|11|26|E}} | label-pos14=right|label14= ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (CT) |shape-color14= #A40000 |mark-coord15={{coord|22|47|40|N|85|56|43|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱥᱤᱱᱤ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color15= #A40000 |mark-coord16={{coord|22|54|15|N|86|12|15|E}} | label-pos16= top|label16= ᱫᱚᱞᱢᱟ |labela16= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb16= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered16=T| mark-title16= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (T) |shape-color16= #74C365 |mark-coord17={{coord|22|58|28|N|86|1|13|E}} | label-pos17= top|label17= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ| numbered17=T| mark-title17= [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]] (T) |shape-color17= #74C365 |mark-coord18={{coord|23|8|0|N|85|50|0|E}} |label18= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela18= ᱜᱟᱰᱟ |label-color18 = #77A1CB| label-angle18= 60| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none |mark-coord19={{coord|22|57|40|N|85|47|0|E}} |label19= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 10| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none |mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|30|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -60| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|22|52|0|N|85|50|0|E}}| label21= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱥᱤᱢᱟᱹ | label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none |arc-coordA={{coord|23|12|0|N|85|58|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= -10| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4 |arc-coordB={{coord|22|26|0|N|86|3|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=2.5| arc-radiusB=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ {{coord|22.8201|N|86.0987|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ=== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ “ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾” <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://jhpolice.gov.in/seraikella-kharsawan | title = District Police Profile – Seraikella Kharsawan | publisher = Jharkhand Police | access-date = 28 November 2021 | archive-date = 26 November 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211126112256/https://jhpolice.gov.in/seraikella-kharsawan | url-status = dead }}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱗,᱕᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱐᱓᱓ (᱕᱔%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱔᱗᱒ (᱔᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱗᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱘.᱔᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2024_PART_B_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikela Khasawan, Series 21, Part XII B| work= Location Code: 379288, Pages 152-153: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 November 2021}}</ref> (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱵᱞᱚᱠ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ]] (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ]] (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨ), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ'', ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱒.᱐᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱘᱖.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱪᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱩᱵᱩᱞ ᱵᱷᱮᱞ/ᱵᱷᱮᱞ ᱵᱷᱮᱞ, ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱛᱷᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱛᱷᱨᱤᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ/ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱣᱮᱴᱚᱨᱱᱚᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱳᱯ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱢ/ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱮᱞ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱜᱳᱞᱰ ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱥᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2024_PART_A_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikella Kharsawan, Series 21, Part XII A| work= Pages 632-637 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 27 November 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/all/3140/168/182| title = 58113 Tatanagar-Bilaspur Passenger | work = Time Table | publisher = IndiaRailInfo | access-date = 29 November 2021}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://arkajainuniversity.ac.in | title = Arka Jain University | publisher = AJU | access-date = 1 December 2021 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = https://collegedunia.com/college/15904-arka-jain-university-jamshedpur#a | title = Arka Jain University Jamshedpur| publisher = College Dunia | access-date = 1 December 2021}}</ref> MSME ᱴᱩᱞ ᱨᱩᱢ (ᱤᱱᱰᱳ ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱴᱩᱞ ᱨᱩᱢ), ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱜᱟᱢᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ, ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indo Danish Tool Room &#124; MSME Tool Room &#124; Jamshedpur|url=https://www.idtr.gov.in/|accessdate=1 December 2021|website=idtr.gov.in}}</ref> XITE (ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱭᱵᱮᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ) ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱡᱮᱥᱭᱩᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, "ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮ (ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ (ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱚᱱᱟᱨᱥ) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱨᱪᱚᱨᱥ ᱠᱚᱢ XITE ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱔.᱕ ᱮᱠᱟᱲ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ, ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ "ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ CAT, XAT, GMAT, ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ, ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱴᱮᱞᱤ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱯᱴᱤᱵᱷ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ" ᱾<ref>{{cite web | url = https://xite.ac.in//about-us/ | title = XITE College | publisher = XITE| access-date = 3 December 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.indcareer.com/jharkhand/purbi-singhbhum/xavier-institute-tribal-education-xite-gamharia | title = Xavier Institute of Tribal Education XITE Gamharia | publisher = IND Career | access-date = 3 December 2021}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/saraikela-kharsawan/20200425702/s-s-high-school-gamharia.html | title = S.S. High School Gamharia| publisher = Schools.org | access-date = 29 November 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] nhu9kukaui3lqbwmpzohhep2w7e9yl2 ᱨᱟᱢᱩ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 0 37175 195642 194925 2026-07-26T16:07:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195642 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱨᱳ. ᱨᱟᱢᱩ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ | birth_date = ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱙ | birth_place = ᱠᱟᱫᱽᱢᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ | education = ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | notable_works = ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (ᱯᱩᱛᱷᱤ) }} '''ᱯᱨᱳ. ᱨᱟᱢᱩ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ''' (Prof. Ramu Hembrom) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="Resume">{{Cite web |url=https://visvabharati.ac.in/ |title=Ramu Hembrom Resume |publisher=Visva-Bharati University |access-date=2026-07-17 |archive-date=2026-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260718023322/https://www.visvabharati.ac.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Tudu2020">{{Cite book |title=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ |author=ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ |publisher=ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ |year=2020 |edition=2nd |page=135}}</ref> ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱢᱩ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref name="Resume"/> ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱚᱞᱠᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ <ref name="Resume"/> ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * '''ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' (ISBN 978-81-89777-43-2) <ref name="Resume"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> <ref name="Resume"/> <ref name="Tudu2020"/> [[Category:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[Category:ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱫ]] qxc3sa50bc657ggki2os95o60fpa6jb ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ 0 37463 195652 195320 2026-07-26T19:54:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195652 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnoreligious group}} {{pp|small=yes}} {{Use dmy dates|date=June 2023}} {{Use Indian English|date=June 2016}} {{infobox religious group | group = Punjabi Hindus | image = Durgiana Temple, Amritsar.jpg | image_caption = [[Durgiana Temple]], [[Amritsar]] | population = {{circa|17,630,000–19,990,000 approx.}}<ref>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20191113211224/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html | archive-date=13 November 2019 | title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}</ref><ref>{{cite web | url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/behind-the-decline/article7654960.ece | title=Behind the decline | date=16 September 2015 }}</ref> | region1 = '''[[Punjab, India]]''' | pop1 = 10,678,140 ([[2011 Census of India|2011 census]])<ref name="census2011">{{cite web |title=Population by religion community – 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS |publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230423/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS |archive-date=23 September 2015}}</ref> | region2 = '''[[Hinduism in Delhi|Delhi]]''' | pop2 = 4,029,110 – 5,875,780 (2011 est.)<ref name="delhi2011">{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|title=Delhi (India): Union Territory, Major Agglomerations & Towns – Population Statistics in Maps and Charts|work=City Population|access-date=28 February 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302112054/https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|archive-date=2 March 2017}}</ref>{{efn|name=Delhi2015}}{{efn|name=Delhi1991}}{{efn|name=DelhiPopulation|Punjabi Hindus represent between 24 and 35 per cent of Delhi's population, determined from 1991 and 2015 estimates.<ref name="Sanjay2008"/><ref name="Singh2015"/> Based on the 2011 official census counts out of a total population of 16,787,941, this amounts to between 4,029,106 and 5,875,779 persons.<ref name="delhi2011"/>}} | region3 = '''[[Haryana]]''' | pop3 = 2,028,120 – 2,535,150 (2011 est.){{efn|name=Haryana2014|“Punjabis constitute about eight per cent of the state’s population, they are a can’t-be-ignored political constituency."<ref name="Kumar2014">{{cite news |last1=Kumar |first1=Virender |title=The 'vulnerable Punjabi' in an unthinkable post in Haryana |url=https://indianexpress.com/article/india/politics/the-vulnerable-punjabi-in-an-unthinkable-post-in-haryana/ |access-date=9 September 2021 |work=Indian Express |date=28 October 2014}}</ref>}}{{efn|name=Haryana2019|“Political experts attribute the rise of the BJP in the region to sustained consolidation among certain communities, especially the Punjabis who account for 8% of the state’s estimated population of around 28 million.”<ref name="Naqshbandi2019">{{cite news |last1=Naqshbandi |first1=Aurangzeb |title=Manohar Lal Khattar gives BJP an edge in Haryana's Punjabi belt |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/khattar-gives-bjp-an-edge-in-haryana-s-punjabi-belt/story-ZcKpjfaRGekxCgHDOHzctK.html |access-date=9 September 2021 |work=Hindustan Times |date=23 October 2019}}</ref>}}{{efn|name=Haryana2024|“From the announcement of candidates to the election campaign, the Congress primarily focused on the 22-25 percent Jat and 20-22 percent Scheduled Caste voters. In contrast, the BJP, in line with its non-Jat strategy, focused on the 30-32 percent OBCs, 9-10 percent Punjabis and 8-9 percent Brahmins.”<ref name="Manav2024">{{cite news |last1=Manav |first1=Sushil|title=Haryana numbers show Congress had best strike rate among Jats, BJP among Punjabis & Ahirs |url=https://theprint.in/politics/haryana-numbers-show-congress-had-best-strike-rate-among-jats-bjp-among-punjabis-ahirs/2309668/ |access-date=10 December 2024 |work=[[The Print]] |date=14 October 2024}}</ref>}}{{efn|name=Haryana2025|“The Punjabi population of Haryana is considered to be 10 percent of the total population of the state. Many constituencies even put this figure at around 14 percent. Of this population, 4 percent are Sikhs and the rest are Hindus.”<ref name="Spokesman2025">{{cite news |last1=Spokesman|first1=Rozana|title=Reviving Punjabi Identity in Haryana: A Journey Through Linguistic and Cultural Progress |url=https://www.rozanaspokesman.com/opinion/250325/reviving-punjabi-identity-in-haryana-a-journey-through-linguistic-an.html |access-date=2 June 2025 |work=Rozana Spokesman |date=25 March 2025}}</ref>}}{{efn|name=HaryanaPopulation|Punjabi Hindus represent between 8 and 10 percent of Haryana's population, determined from 2014, 2019, 2024, and 2025 estimates.<ref name="Kumar2014"/><ref name="Naqshbandi2019"/><ref name="Manav2024"/><ref name="Spokesman2025"/> Based on the 2011 official census counts out of a total population of 25,351,462, this amounts to between 2,028,117 and 2,535,146 persons.}} | region4 = '''[[Rajasthan]]''' | pop4 = 281,050 (2011 est.)<ref name="census2011-langreport"/><ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/rsgpc-to-publicize-issue-of-punjabi-in-rajasthan/articleshow/62531214.cms | title=RSGPC to publicize issue of Punjabi in Rajasthan | newspaper=The Times of India | date=17 January 2018 }}</ref> | region5 = '''[[Himachal Pradesh]]''' | pop5 = 222,410 (2011 est.)<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachaltribune/una-amalgam-of-punjabi-and-pahari-cultures-591383|title = Una, amalgam of Punjabi and Pahari cultures}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/himachal-pradesh-youth-status-report-sex-ratio-up-but-total-fertility-rate-declining-5013052/|title=Himachal Pradesh Youth status report: Sex ratio up but total fertility rate declining|agency=Express News Service|newspaper=[[The Indian Express]]|date=5 January 2018|access-date=17 April 2018|place=Shimla|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418092812/http://indianexpress.com/article/india/himachal-pradesh-youth-status-report-sex-ratio-up-but-total-fertility-rate-declining-5013052/|archive-date=18 April 2018|url-status=live}}</ref> | region6 = '''[[Hinduism in Punjab, Pakistan|Punjab, Pakistan]]''' | pop6 = 249,716 ([[2023 Census of Pakistan|2023 census]])<ref>{{cite web |title=Population by Religion |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/national/table_9.pdf }}</ref> | region7 = '''[[Chandigarh]]''' | pop7 = 94,150 (2011 est.)<ref name="census2011-langreport"/> | region8 = '''[[Jammu division|Jammu]]''' | pop8 = 59,930 (2011 est.)<ref>{{cite web | url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/include-punjabi-as-official-language-in-jammu-and-kashmir-punjab-cm-amarinder-204566 | title=Include Punjabi as official language in Jammu and Kashmir: Punjab CM Amarinder }}</ref><ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=24 November 2018 }}</ref> | region9 = '''[[Uttarakhand]]''' | pop9 = 27,240 (2011 est.)<ref>{{cite web | url=https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/37944/mini-punjab-uttrakhand-punjabi-cinema-sonam-bajwa-hometown | title=A Mini Punjab in Uttrakhand That Has Given Punjabi Cinema a Superstar Diva! | access-date=20 July 2026 | archive-date=5 January 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230105193629/https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/37944/mini-punjab-uttrakhand-punjabi-cinema-sonam-bajwa-hometown | url-status=dead }}</ref><ref name="census2011-langreport"/> | langs = [[Punjabi language|Punjabi]] and [[Punjabi dialects|its dialects]]<br/>[[Hindi]] | rels = [[Hinduism]] (incl. [[Nanakpanthi]]) |flag=Om glyph rendered in Shastri (Devanagari) script, used by Punjabi Hindus in historical times.jpg|flag_caption=[[Om|Om/Omkar glyph]] found in historical manuscripts of Punjab and other [[Northwest India|northwestern regions]] of the [[Indian subcontinent]]}} {{Hinduism}} {{Punjabis}} '''ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ''' ᱫᱚᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱤᱱᱫᱳ ᱟᱨᱡᱽᱳ]] ᱡᱚᱱᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]] ᱥᱮ ᱵᱚᱝᱥᱚᱜᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱜᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ-ᱟᱸ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱳᱥᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱳᱥᱴᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱚᱴᱠᱚ == {{notelist}} <!--{{reflist|group=note}}--> == ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{reflist}} == Sources == {{refbegin}} * {{cite book |last=Brass |first=Paul Richard |author-link=Paul Brass |year=1974 |title=Language, Religion and Politics in North India |publisher=Cambridge University Press}} * {{Citation |last =Halbfass |first =Wilhelm |year =1991 |title =Tradition and Reflection |publisher =SUNY Press |url =https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |isbn =978-0-7914-0361-7 |access-date =23 December 2023 |archive-date =23 December 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20231223184628/https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC |url-status =live }} * {{Citation |last =Michaels |first =Axel |author-link=Axel Michaels |year =2004 |title =Hinduism. Past and present |place =Princeton, New Jersey |publisher =Princeton University Press}} {{refend}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{reflist}} == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20010215153625/http://webpunjab.com/culture/main.htm The Punjab&mdash;An Overview]}} * [https://web.archive.org/web/20060423232940/http://punjabgovt.nic.in/CULTURE/Historical.htm Punjab History] * [https://web.archive.org/web/20060506005341/http://www.pcschicago.org/Punjab/historical.htm Punjab Historical Background] * [https://web.archive.org/web/20060613191214/http://durgianatirath.com/ Shri Durgiana Tirath] {{Hinduism in India by region}} {{Religion in India topics}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Hinduism In Punjab}} [[Category:Punjabi Hindus| ]] [[Category:Hinduism in India]] [[Category:Hinduism in Punjab, Pakistan]] [[Category:Hindu ethnic groups]] [[Category:Hindu communities]] [[Category:Social groups of Delhi]] [[Category:Social groups of Punjab, India]] [[Category:Social groups of Punjab, Pakistan]] l92wlankbm4s28dvs4x1a6sbygltcu0 ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ 0 37541 195645 195578 2026-07-26T17:04:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195645 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox company | name = ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Usha Martin.svg | caption = | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ | traded_as = {{BSE|517146}}, {{NSE|USHAMART}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE228A01035}} | industry = {{ubl|ᱥᱴᱤᱞ|[[ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱵᱮᱨ]]|[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ| ᱵᱮᱱᱟᱣ]]||[[ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ| ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ]]|[[ᱫᱟᱲᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱫᱟᱲᱮ]]}} | founded = {{Start date and age|df=yes|1961}} | hq_location = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ | key_people = {{Unbulleted_list|ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱯᱱᱟ<br>{{small|(ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)}}|ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱡᱷᱟᱣᱟᱨ<br>{{small|(ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)}}|ᱟᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱥᱟᱱᱭᱟᱞ<br>{{small|(ᱥᱤ ᱮᱯᱷ ᱳ)}}<ref>{{Cite web |title=Usha Martin Management Information – Details of Usha Martin Management |url=https://economictimes.indiatimes.com/usha-martin-ltd/infocompanymanagement/companyid-12833.cms |access-date=2023-06-08 |website=The Economic Times |language=en}}</ref>}} | products = | production = | production_year = FY23 | revenue = {{increase}} {{INRConvert|32.96|b}} (2023)<ref name=2023FY>{{Cite web |date=28 April 2023 |title=Usha Martin Ltd consolidated Q4FY23 PAT up QoQ at Rs. 105.21 crores |url=https://www.equitybulls.com/category.php?id=330631 |access-date=2023-06-08 |website=EquityBulls}}</ref><ref name=AnnualReport2022UshaMartinLimited>{{cite web|url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/517146/73410517146.pdf|title=Usha Martin Ltd. 2022 Annual Report |website=bseindia.com|accessdate=26 June 2023}}</ref> | net_income = {{increase}} {{INRConvert|3.5|b}} (2023)<ref name=2023FY/> | assets = {{increase}} {{INRConvert|27.42|b}} (2022)<ref name=AnnualReport2022UshaMartinLimited/> | equity = {{increase}} {{INRConvert|16.97|b}} (2022)<ref name=AnnualReport2022UshaMartinLimited/> | num_employees = | parent = | website = [https://ushamartin.com/ Official website] }} '''ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱷᱟᱣᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=8 April 2019 |title=Usha Martin appoints Anirban Sanyal as CFO |url=https://www.livemint.com/companies/people/usha-martin-appoints-anirban-sanyal-as-cfo-1554739761665.html |access-date=2023-06-08 |website=mint |language=en}}</ref> ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Up 63% in 2022! Usha Martin is HDFC Securities' top techno funda pick |url=https://mintgenie.livemint.com/news/markets/up-63-in-2022-usha-martin-is-hdfc-securities-top-techno-funda-pick-151671518254003 |access-date=2023-06-08 |website=Mintgenie |language=en |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608160834/https://mintgenie.livemint.com/news/markets/up-63-in-2022-usha-martin-is-hdfc-securities-top-techno-funda-pick-151671518254003 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=PTI |date=21 September 2017 |title=Usha Martin mulls selling either steel or wire rope business |url=https://www.livemint.com/Industry/rJYyDlCC4WqAFlSgCkboHM/Usha-Martin-mulls-selling-either-steel-or-wire-rope-business.html |access-date=2023-06-08 |website=mint |language=en}}</ref> ==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ== ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱫᱩᱵᱟᱭ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Das |first=Vipul |date=29 April 2023 |title=Multibagger stock trading 114% above 52-week-low declares 250% dividend: Do you own? |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/multibagger-stock-trading-114-above-52-week-low-declares-250-dividend-do-you-own-11682786350437.html |access-date=2023-06-08 |website=mint |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ, ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ, ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱠᱨᱮᱱ, ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ,<ref>{{Cite web |title=Fire breaks out at one of the world's largest wire rope manufacturing units in Jharkhand |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2023/jan/04/fire-breaks-out-at-one-of-the-worlds-largest-wire-rope-manufacturing-units-in-jharkhand-2534290.html |access-date=2023-06-08 |website=The New Indian Express|date=4 January 2023 }}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱨᱳ ᱨᱮᱞ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱳᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱟᱭᱟᱨ ᱠᱚᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱰᱨᱤᱞᱤᱝ ᱨᱤᱜᱽ, ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱽᱥᱤᱭᱟᱨ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web |title=Basant Jhawar exits Usha Martin |url=https://www.telegraphindia.com/business/basant-jhawar-exits-usha-martin/cid/1687904 |access-date=2023-06-08 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱞᱤᱯᱷᱴ/ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱣᱤᱱᱰ ᱮᱱᱮᱡᱤ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱟᱜᱽᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 June 2020 |title=Usha Martin sees pick-up in demand post monsoon |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/usha-martin-sees-pick-up-in-demand-post-monsoon/article31906830.ece |access-date=2023-06-08 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> ==ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ== ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱯᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱡᱷᱟᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Usha Martin's board reappoints Rajeev Jhawar as managing director for five years |url=https://www.livemint.com/Companies/X8ugzshzu8OMNRYlMjqqeM/Usha-Martins-board-reappoints-Rajeev-Jhawar-as-managing-dir.html |access-date=2018-02-05 |website=FINANCIAL EXPRESS|date=5 February 2018 |last1=Kanungo |first1=Soumonty }}</ref><ref>{{Cite web |title=USHA MARTIN LTD. SHARE PRICE |url=https://www.financialexpress.com/market/usha-martin-ltd-share-price/ |access-date=2023-06-12 |website=FINANCIAL EXPRESS}}</ref><ref>{{Cite web |title=CommunicationtoStockExchangeson27.04.2023–ChangeinDirectorate_20230427175712 |url=https://ushamartin.com/upload/investorrelations/CommunicationtoStockExchangeson27.04.2023%E2%80%93ChangeinDirectorate_20230427175712.pdf |access-date=2023-04-27 |website=Usha Martin Limited |archive-date=2023-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204061559/https://ushamartin.com/upload/investorrelations/CommunicationtoStockExchangeson27.04.2023%E2%80%93ChangeinDirectorate_20230427175712.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱵᱷᱤᱡᱤᱛ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ== ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ,<ref>{{Cite web |date=31 May 2023 |title=Usha Martin Edu Standalone March 2023 Net Sales at Rs 0.10 crore, down 44.34% Y-o-Y |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/earnings/usha-martin-edu-standalone-march-2023-net-sales-at-rs-0-10-crore-down-44-34-y-o-y-10710211.html |access-date=2023-06-08 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 June 2022 |title=We Ran A Stock Scan For Earnings Growth And Usha Martin Education & Solutions (NSE:UMESLTD) Passed With Ease |url=https://simplywall.st/stocks/in/consumer-services/nse-umesltd/usha-martin-education-solutions-shares/news/we-ran-a-stock-scan-for-earnings-growth-and-usha-martin-educ |access-date=2023-06-08 |website=simplywall.st}}</ref> ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱵᱮᱞᱴᱨᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ== ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒᱙᱕᱘.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱗᱒᱓᱓.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱕᱐᱑.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱙᱑᱒.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023FY" /><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=Usha Martin Consolidated March 2023 Net Sales at Rs 855.22 crore, up 11.57% Y-o-Y |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/earnings/usha-martin-consolidated-march-2023-net-sales-at-rs-855-22-crore-up-11-57-y-o-y-10517981.html |access-date=2023-06-08 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] cb72dzsmic1qz9grvwyf1fu1qqnns6n ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ 0 37542 195662 195615 2026-07-26T22:58:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195662 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ | logo = Tata_Docomo_Logo.png | logo_size = 250px | former_name = Tata Docomo | type = ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ | industry = [[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] | founded = {{Start date and age|df=y|2008|11}} | defunct = {{End date and age|df=y|2019|07|01}} | fate = [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ | hq_location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | owner = | num_members = 20.04&nbsp;million (March 2018)<ref name="trai">{{cite web|url=https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PRNo05Eng18012019_0.pdf|title=Press Release on Telecom Subscription Data as on 12 February, 2018|date=17 March 2018|website=Telecom Regulatory Authority of India|access-date=21 March 2018|archive-date=12 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212131232/https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PRNo05Eng18012019_0.pdf|url-status=dead}}</ref> | num_employees = ᱕,᱐᱑᱕<ref name="tatadocomo">{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/tata-teleservices-users-to-be-moved-to-airtel-under-icr-pact/articleshow/61755712.cms|title= Tata Docomo|website=Economic Times|date=20 November 2017|access-date=23 November 2017}}</ref> | parent = [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ]] | area_served = ᱥᱤᱧᱚᱛ | products = {{ubl|[[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱᱤ]]|[[ᱣᱟᱨᱞᱮᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ]]|[[ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ]]}} }} '''ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.business-standard.com/article/companies/bharti-airtel-completes-merger-of-tata-tele-s-consumer-mobile-businesses-119070101217_1.html |title= Airtel acquired Tata Mobile Business |publisher= Business Standard |date=1 July 2019 |access-date=3 July 2019 }}</ref> ᱐᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ, ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱤᱥ (ᱴᱤᱴᱤᱮᱥᱮᱞ) ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱴᱤᱴᱤᱮᱢᱮᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.livemint.com/industry/telecom/airtel-completes-merger-of-tata-teleservices-consumer-mobile-business-1562001016569.html |title= Airtel Completes Merger of Tata |publisher= Livemint |date=1 July 2019 |access-date=4 July 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/airtel-tata-tele-merger-completed/article28251509.ece |title= Airtel's Tata merger deal |publisher= Business Line |date=1 July 2019 |access-date=3 July 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/tata-teleservices-merger-dot-seeks-rs-7200-crore-bank-guarantee-from-airtel/articleshow/68833052.cms |title= DoT approved deal of Tata and Bharti Airtel |publisher= Economic Times |date=11 April 2019 |access-date= 5 May 2019 }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{Further|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱚᱢᱮᱨᱮᱴ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱤᱨᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ. ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱤᱨᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ. ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱹᱮᱥᱹᱮᱢᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.askbiography.com/bio/Tata_DoCoMo.html/about-www.askbiography.com/bio/Tata_DoCoMo.html.aspx |title=About Tata DOCOMO &#124; 3G Mobiles in India &#124; 3G Network |publisher=Askbiography.com |access-date=2012-06-28}}</ref> ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱯᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱯᱮᱰ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱯᱚᱞᱥ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱢᱤ-ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱮᱱ.ᱴᱤ.ᱴᱤ. ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮ ₹᱑᱒,᱗᱔᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱓᱒᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱓.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑᱗ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱒᱓ ᱨᱮ ᱒᱙᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱓.᱑᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ) ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱒᱖.᱕% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-agree-to-pay-1-18-bn-to-ntt-docomo-for-exit/articleshow/57394121.cms|title=Tatas agree to pay $1.18 bn to NTT DoCoMo for exit|date=2 February 2017|work=The Times of India|access-date=10 September 2017}}</ref><ref name="business-standard.com">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/tata-offers-to-buy-out-docomo-at-rs-23-3-a-share-115071900208_1.html|title=Tata offers to buy out Docomo at Rs 23.3 a share|last=Chatterjee|first=Dev|date=2015-07-20|work=Business Standard India|access-date=2017-09-10}}</ref> ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ, ᱴᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱟᱨᱦᱳᱞᱰᱚᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱑᱒,᱙᱒᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱩᱯᱤ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗.᱓᱑% ᱟᱨ ᱙᱔᱙ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱩᱯᱤ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ (ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ) ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱒᱕% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱒᱖.᱕% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/business/docomos-india-exit-gets-painful-tatas-offer-just-rs-23-34-share-tata-tele-stake-2351276.html|title=DoCoMo's India exit gets more painful after Tatas offer just Rs 23.34 a share for Tata Tele stake|date=2015-07-20|work=Firstpost|access-date=2017-09-10|language=en-US}}</ref> ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓ᱡᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮ ᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱠᱴᱚᱨ [[ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news| url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-07/news/29392642_1_tata-docomo-tata-docomo-brand-ambassador | archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000009/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-07/news/29392642_1_tata-docomo-tata-docomo-brand-ambassador | url-status=dead | archive-date=31 December 2013 | work=The Times Of India | title=Tata DOCOMO ropes in Ranbir Kapoor as brand ambassador | date=2011-04-07}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱠᱴᱚᱨ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱬ]] ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱑᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱵᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Bharti Airtel acquires Tata's mobile arm|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/bharti-airtel-to-acquire-tatas-consumer-mobile-business/article19846171.ece|access-date=23 April 2018|work=[[The Hindu]]|date=12 October 2017}}</ref> ===ᱨᱮᱵᱽᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ=== ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱟᱱᱰ - ᱤᱱᱰᱤᱠᱳᱢ (ᱥᱤᱰᱤᱮᱢᱮ), ᱣᱚᱞᱠᱤ (ᱯᱷᱤᱠᱥᱮᱰ ᱣᱟᱨᱞᱮᱥ ᱯᱷᱚᱱ), ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ - ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱵᱽᱥᱟᱭᱵᱷᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱨᱡᱤᱱ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱤ᱒᱔ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://telecomtalk.info/tata-tele-data-products-get-new-identity-with-docomo-brand/80157/|title=Tata Tele Data Products Get New Identity With Docomo Brand|date=19 October 2011}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤᱮᱢᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱮᱥᱮᱢ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ=== [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱴᱤ.ᱴᱤ. ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱯᱚᱨᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱴᱟᱨᱜᱟᱴ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="business-standard.com"/><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/realspin/2016/11/14/with-docomo-tata-dispute-raging-india-discourages-foreign-investment/#5ff7cb946b03|title=With DoCoMo-Tata Dispute Raging, India Discourages Foreign Investment|work=[[Forbes]]|access-date=14 November 2016}}</ref> ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱮᱱ.ᱴᱤ.ᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱟᱨ ᱟᱱᱜᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱮᱱ.ᱴᱤ.ᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱒᱖.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/DoCoMo-to-exit-India-at-1-3-billion-loss/articleshow/34218148.cms |title=DoCoMo to exit India at $1.3 billion loss |date=26 April 2014 |work=The Times of India |author=Reeba Zachariah}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ (᱑.᱕᱘.᱐᱔᱕ ᱴᱟᱠᱟ/ᱥᱮᱭᱟᱨ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱮᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱵᱤᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱵᱤᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱟ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱞ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/rbi-rejects-tata-offer-for-docomos-teleservices-stake/articleshow/46679352.cms |title=RBI rejects Tata offer for DoCoMo's Teleservices stake |date=25 March 2015 |work=The Economic Times |author=ET Bureau}}</ref> ᱟᱨᱵᱤᱟᱭᱤ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱒᱓.᱓᱔ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="business-standard.com"/> ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱳᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨᱵᱤᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ₹᱕᱘ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/docomo-plans-foreclosure-action-against-tata-sons-115010500582_1.html |title=Docomo plans foreclosure action against Tata Sons |date=6 January 2015 |work=Business Standard |author=Dev Chatterjee}}</ref> ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱑.᱑᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Bureau|first1=Our|title=Tata Sons-NTT DoCoMo bury hatchet|url=http://www.thehindubusinessline.com/info-tech/tata-sonsntt-docomo-bury-hatchet/article9563555.ece|website=The Hindu Business Line|access-date=28 February 2017|language=en|date=28 February 2017}}</ref> ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱑.᱒᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Industry/OEfLrYc0PPUT5i3oOBN1ZL/NTT-Docomo-gets-12-billion-payment-from-Tata-Sons-dispute.html|title=Tata-Docomo dispute settled as Tata Sons pays $1.27 bn arbitration award|first=Shally Seth|last=Mohile|date=31 October 2017}}</ref> ===ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ=== ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱚᱱᱩᱥᱩᱞᱩᱠ-ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱤᱴᱤᱮᱥᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱫᱚᱞᱵᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-teleservices-to-sell-its-wireless-mobile-business-to-bharti-airtel/articleshow/61051618.cms|title=Tata Teleservices to sell its wireless mobile business to Bharti Airtel|first1=Arijit|last1=Barman|first2=Romit|last2=Guha|date=13 October 2017|via=The Economic Times}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱥᱤᱟᱭᱤ) ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ (ᱰᱤᱳᱴᱤ) ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ== ===᱓ ᱡᱤ=== ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓ᱡᱤ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱟᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕,᱘᱖᱔.᱒᱙ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ 3G ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (ᱯᱟᱪᱮ)]] ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.medianama.com/2010/05/223-3g-auction-india-ends-provisional-winners/|title=India's 3G Auction Ends; Operator And Circle-Wise Results|date=19 May 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lightreading.com/document.asp?doc_id=202824&f_src=lightreading_gnews |title=Light Reading India – IP & Convergence – ,Aircel Join Forces for 3G – Telecom News Analysis |publisher=Lightreading.com |date=9 January 2011 |access-date=2014-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816001247/http://www.lightreading.in/document.asp?doc_id=202824 |archive-date=16 August 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://telecomtalk.info/tata-docomo-and-aircel-terminate-3g-roaming-deal/84018/#more-84018 |title=Tata Docomo and Aircel Terminate 3G Roaming Deal |publisher=Telecomtalk.info |date=2011-12-14 |access-date=2012-06-28}}</ref><ref>{{cite web|title=Docomo Launches Facility for users to add unused 2g/3g Data|url=http://www.wapmasterszone.com/2014/12/tata-docomo-carry-forward.html|website=www.wapmasterszone.com|publisher=WapmasterZone|access-date=2 February 2015|archive-date=2 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202154328/http://www.wapmasterszone.com/2014/12/tata-docomo-carry-forward.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|state=collapsed}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] qypv89ferd7ou1jbpf3h5th8jhps40c ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 37543 195674 2026-07-27T07:45:29Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} {{Infobox university | name = ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | image = [[File:UshamartinuniversityLogo.png]] | motto = ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195674 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} {{Infobox university | name = ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | image = [[File:UshamartinuniversityLogo.png]] | motto = ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ, ᱱᱟᱶᱟᱛᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ | established = ᱒᱐᱑᱒ | affiliations = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱭᱩ ᱡᱤ ᱥᱤ]] | type = [[ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ]] | chancellor = ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ | vice_chancellor = ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ | city = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postal_code = | coordinates = {{coord|23.3734294|N|85.337184|E|region:LK_type:edu|display=inline, title}} | pushpin_map = | campus = ᱥᱮᱢᱤ-ᱟᱨᱵᱟᱱ | website = {{URL|https://www.umu.ac.in/}} | colours = ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱞᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱨᱟ {{Color box|RoyalBlue|border=darkgray}} {{Color box|Orange|border=darkgray}} | footnotes = }} '''ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.ugc.ac.in/privateuniversitylist.aspx?id=11&Unitype=3 | title=Private University Jharkhand | publisher=[[University Grants Commission (India)]] | access-date=5 December 2017}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.telegraphindia.com/1121126/jsp/jharkhand/story_16239542.jsp | archive-url=https://web.archive.org/web/20160703034648/http://www.telegraphindia.com/1121126/jsp/jharkhand/story_16239542.jsp | url-status=dead | archive-date=3 July 2016 | title=Private varsity at capital door | publisher=Telegraph | date=26 November 2012 | access-date=5 December 2017}}</ref><ref>{{cite web | url=http://archive.jharkhand.gov.in/DEPTDOCUPLOAD/uploads/8/D20138059.pdf | title=.Jharkhand Gazette | publisher=Jharkhand Government | access-date=6 December 2017 | archive-date=6 December 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140054/http://archive.jharkhand.gov.in/DEPTDOCUPLOAD/uploads/8/D20138059.pdf | url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱮᱱ ᱮ ᱮ ᱥᱤ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱮ' ᱜᱨᱮᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ== *ᱪᱟᱱᱥᱞᱚᱨ - ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ *ᱯᱨᱳ-ᱣᱟᱭᱤᱥ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ - ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ (ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ) ᱢᱤᱞᱤᱸᱰ *ᱣᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ - ᱢᱩᱫᱷᱩᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠ ==ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ== ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱥᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: *ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ *ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥᱤᱠ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ *ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Portal bar|India|Education}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] 10pjlsv0z1qzemplwksh89e33i151y9 ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ 14 37544 195675 2026-07-27T10:13:51Z MT731 2184 "[[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195675 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] 2044vjv9n8djq2fnh3qr6euj2vlgcl8 ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 37545 195679 2026-07-27T11:18:25Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195679 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] g2pofdrewqojpyd7gf7ixxjwidpi6n0