ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱫᱩᱵᱟᱭ
0
1191
195889
193036
2026-07-30T09:48:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195889
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱩᱵᱟᱭ
| official_name =
| native_name = <span style="line-height:150%">{{lang|ar|دبي}}</span>
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| translit_lang1_type = [[Arabic script|Arabic]]
| translit_lang1_info = دبي
| image_skyline = {{photomontage
| photo1a = Dubai-World-Trade-Centre-image.jpg
| photo3a = Dubai Marina 04 (cropped).jpg
| photo2a = Artificial_Archipelagos,_Dubai,_United_Arab_Emirates_ISS022-E-024940_lrg.jpg
| photo2b = DubaiConstruction.jpg
| size = 280
| spacing = 1
| color = Transparent
| border = 0
}}
| image_caption =
| image_size = 280px
| image_flag = Flag of Dubai.svg
| flag_size = 120px
| image_shield = Coat of arms of Dubai.svg
| shield_size = 80px
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = left
| pushpin_relief = yes
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption = Location within the United Arab Emirates##Location within the Persian Gulf
| coordinates = {{coord|25|15|47|N|55|17|50|E|type:adm1st_region:AE|display=inline,title}}
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_type2 = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ|ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ]]
| subdivision_name1 = {{flag| United Arab Emirates}}
| subdivision_name2 = [[Emirate of Dubai|ᱫᱩᱵᱟᱭ]]
| founder = [[Al Maktoum|Ubaid bin Saeed and Maktum bin Butti Al Maktoum]]
| parts_type = Subdivisions
| parts = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ
| p1 = [[Jebel Ali]]
| p2 = [[Al Aweer]]
| p3 = Al Lusayli
| p4 = Marqab
| p5 = [[Al Faqa]]'<ref name="DSC 2015">{{cite web |publisher=Dubai Statistics Center, [[Government of Dubai]] |title=Population Bulletin |url=https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%20Bulletin%20Emirate%20of%20Dubai%202015.pdf |year=2015 |access-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407161314/https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%2520Bulletin%2520Emirate%2520of%2520Dubai%25202015.pdf |archive-date=7 April 2019 |url-status=live }}</ref>
| p6 = Ud al-Bayda
| p7 = Urqub Juwayza
| government_type = [[Absolute monarchy]]
| leader_title = ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ
| leader_name = ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ ᱟᱞ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤ
| area_footnotes = <ref>[https://www.dubai.com/v/geography/ Dubai Georgraphy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327072348/https://www.dubai.com/v/geography/ |date=2019-03-27 }} page from dubai.com. Retrieved 12 July 2019.</ref>
| area_magnitude =
| area_total_km2 = 4,114
| population_total = 3,331,420
| population_footnotes = <ref name="dsc.gov.ae">{{Cite web|url=https://www.dsc.gov.ae/en-us/DSC-News/Pages/Dubai-Population-Are-3.3-Million-by-Q3-19.aspx|title=Dubai Population Are 3.3 Million by Q3-19|website=www.dsc.gov.ae|access-date=15 December 2019|archive-date=15 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215235952/https://www.dsc.gov.ae/en-us/DSC-News/Pages/Dubai-Population-Are-3.3-Million-by-Q3-19.aspx|url-status=dead}}</ref>
| population_as_of = Q3 2019
| population_metro = ~4,000,000
| population_metro_footnotes =
| population_demonym = [[wikt:Dubaian|ᱫᱩᱵᱟᱭᱟᱱ]]
| website = {{Official website|https://u.ae/#/}}
| footnotes =
| blank_name = Nominal GDP
| blank_info = 2016 estimate
| blank1_name = ᱜᱩᱴ
| blank1_info = [[United States dollar|USD]]$108 billion<ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product at Current Prices 2016 – Emirate of Dubai|url=https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|access-date=26 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818173014/https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|archive-date=18 August 2017|url-status=dead}}</ref>
| utc_offset = +04:00
| timezone = [[Time in the United Arab Emirates|UAE Standard Time]]
}}
[[File:Dubai road by mahshooq badiadka.jpg|thumb|Dubai road by mahshooq badiadka]]
[[File:Camello y campamento, Al Bastakiya, Dubai, 2009-11-23, DD 8878.jpg|thumb|Camello y campamento, Al Bastakiya, Dubai, 2009-11-23, DD 8878]]
'''ᱫᱩᱵᱟᱭ''' Dubai (/duːˈbaɪ/ doo-BYE; Arabic: دبي Dubay, Gulf pronunciation: [dʊˈbɑj]) ᱫᱚ ''ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ '' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱹᱮᱹᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱚᱞᱤᱯᱷᱟ]] ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
== ᱚᱛᱱᱚ ==
[[File:Dubai Creek, UAE (4325886562).jpg|thumb|Dubai Creek, UAE (4325886562)]]
== ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
[[File:Dubai banner 2.jpg|Dubai banner 2]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:City]]
1hmrkhj9kspt6ze9nb1afxt7tesmd08
ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ
0
2732
195791
188053
2026-07-29T18:54:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195791
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱳᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname = JSG
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center
|text= '''Jharsuguda district'''
|type=shape |id=Q569181
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= Jharsuguda district of Odisha
|type2=line|id2=Q22048|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Odisha
}}
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]]
| established_title = ᱛᱳᱯᱟᱱ
| established_date = ᱑᱙᱕᱑
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = ᱔᱐
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱑᱘
| population_total = ᱙᱗,᱗᱓᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2102_PART_B_DCHB_JHARSUGUDA.pdf | title=District Census Handbook - Jharsuguda | year=2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Odisha | accessdate=26 January 2019 }} ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ </ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱠᱢᱤ ᱳᱰᱟᱠ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱖᱘᱒᱐᱑
| registration_plate = OD-23 (Previously OR-23)
| website = {{URL|http://jharsuguda.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
}}
[[ᱨᱮᱫ:Jharsuguda_Railway_Station,_Odisha_1.JPG|alt=|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
'''ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ.''' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱭᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ (ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱵᱞᱚᱠ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱟ.ᱝ Industrial town (ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱟᱞ ᱴᱟᱣᱱ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱙ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱡᱩᱰᱟᱶ ᱟᱠᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ "[[ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ |ᱣᱤᱨ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱭ ᱮᱟᱨᱯᱚᱴ(ᱩᱰᱟ.ᱱ ᱵᱟᱦᱤᱸ)]]" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱴᱝ ᱩᱰᱟ.ᱱ ᱵᱟᱦᱤᱸ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱫᱚ {{Coord|21.85|N|84.03|E|}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Jharsuguda ᱼ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Jharsuguda.html |access-date=2019-02-02 |archive-date=2019-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190221065736/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Jharsuguda.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱦᱳᱸᱡᱟ ==
* [http://jharsuguda.nic.in/ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ.(Official)]
* [http://www.jsglive.in/ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱱᱭᱩᱡ ᱣᱮᱵᱥᱟᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
6vihke6ws1bt63o5fmn1bg3vg4rqhjr
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
195768
195605
2026-07-29T13:40:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195768
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
beuwwwq7hqhkooyojw64f4grzze4qyp
ᱯᱟᱬᱡᱤ
0
3395
195910
148669
2026-07-30T11:52:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195910
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱬᱡᱤ
| other_name = ᱯᱟᱱᱡᱤᱢ<br>ᱯᱟᱱᱜᱤᱢ
| settlement_type = ᱴᱟᱣᱱ
| image_map = Goa locator map.png
| map_caption = ᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱟᱬᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱣᱟ''' ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ '''ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱳᱣᱟ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ
| pushpin_label_position = left
| coordinates = {{coord|15|29|56|N|73|49|40|E|display=inline}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱥᱚᱵᱽᱼᱡᱤᱞᱞᱟ.
| subdivision_name1 = [[ᱜᱳᱣᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱜᱳᱣᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱣᱟ]]
| subdivision_name3 = ᱤᱞᱦᱟᱥ ᱫᱮ ᱜᱳᱣᱟ
| established_title = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱜᱷᱚᱥᱤᱛ
| established_date = ᱑᱘᱔᱓
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱣᱤᱴᱦᱟ.ᱞ ᱫᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫ ᱪᱦᱚᱯᱫᱮᱠᱚᱨ
| leader_title1 = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱟᱥᱢᱤᱛᱟ ᱠᱮᱨᱠᱚᱨ
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_total_km2 = ᱒᱑.᱐᱑
| area_metro_km2 = ᱗᱖.᱓
| elevation_m = ᱗
| population_total = ᱔᱐᱐᱑᱗ <ref>http://www.census2011.co.in/data/town/803243-panaji-goa.html</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| population_metro = ᱑᱑᱔,᱗᱕᱙<ref>http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/414-panaji.html</ref>
| population_rank = ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱚ
| population_demonym = ᱯᱚᱱᱡᱮᱠᱚᱨ, ᱯᱟᱱᱡᱤᱢᱤᱴᱮᱥ, ᱯᱟᱱᱟᱡᱤᱠᱟᱨ
| timezone1 = ᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱴᱤ
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱮᱞ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱔᱐᱓ ᱐᱐x
| area_code = ᱐᱘᱓᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱦᱚᱱ ᱠᱚᱰ
| registration_plate = GA-01, GA-07
| website = {{URL|http://www.ccpgoa.com/}}
| leader_title2 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ
| leader_name2 = [[ᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱥᱤᱭᱚᱥ ᱢᱳᱱᱥᱮᱨᱮᱴ]] (ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱯᱤ) <ref>{{Cite web |url=http://goavidhansabha.gov.in/member.php?id=161&flag=MLA&aid=7 |title=Archive copy |access-date=2019-04-06 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404090531/http://goavidhansabha.gov.in/member.php?id=161&flag=MLA&aid=7 |url-status=dead }}</ref>
}}
'''ᱯᱟᱬᱡᱤ''' ('''ᱯᱟᱱᱡᱤᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱣᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱜᱟᱞᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥᱣᱟᱲᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ) ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱰᱳᱵᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱬᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱫᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱜᱟᱶ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱨᱚᱰ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱚᱨᱪ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱚᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱯᱟᱬᱡᱤ {{Coord|15|29|56|N|73|49|40|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Panaji.html |title=Falling Rain Genomics, Inc – Panaji |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=9 May 2012 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207070059/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Panaji.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
by6cs6218r9i6wr66sc9apb1rzby7b7
ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ
0
4580
195871
176031
2026-07-30T08:06:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195871
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ
| native_name = ᱯᱚᱨᱟᱦᱟᱴ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Durga Puja Celebrations.jpg
| photo2a = River sanjay.jpg
| photo2b = Nakti Dam.jpg
| photo3a = Bank of sanjay river.jpg
| photo4a = River sanjay.jpg
}}
| image_alt = ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ
| image_caption = ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱥᱚᱝᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱚᱠᱴᱤ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ
| nickname = ᱥᱤ.ᱠᱮ.ᱯᱤ. (CKP)
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.7|N|85.63|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱘᱙᱐
| founder = ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 197,953
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱒
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto|population_rank
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱓᱑᱐᱒
| area_code = ᱙᱑᱖᱕᱘᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-06
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐:᱙᱙᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website =
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| official_name =
}}
'''ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ (CKP) ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱒᱒᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] (ᱳᱰᱤᱥᱟ) ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱺᱭᱵᱟᱥᱟ ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{Coord|22.7|N|85.63|E|}}<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chakradharpur.html|title=Maps, Weather, and Airports for Chakradharpur, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2019-07-28|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127121338/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chakradharpur.html|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱔᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ (majority) ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ (Decade) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ (quasi) ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Citation needed|ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ=ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖,᱕᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘,᱙᱓᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱗,᱕᱙᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖,᱔᱖᱗ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱔᱒,᱙᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱗᱕.᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱑.,᱐% ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱗᱐.᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕.᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱑.᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱕,᱙᱗᱒ ᱟᱨ ᱘,᱖᱔᱘ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱔᱗᱒ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Chakradharpur |url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=423098 |website=www.censusindia.gov.in |accessdate=11 January 2020}}</ref>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱦᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue - Town level |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |website=census.gov.in |accessdate=30 August 2020}}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ, ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱒.᱒᱕ ᱢᱤᱞ (᱑᱑᱖.᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹᱼᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱟᱝᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱮᱞᱠᱮᱨᱟᱼᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱦ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱷᱤᱦ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱵᱤᱮᱱᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱭᱤᱥᱨᱚᱭ ᱞᱳᱨᱰ ᱞᱮᱸᱥᱰᱟᱣᱩᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱫ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱼᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ, ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞ ᱰᱷᱩᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱼᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱔᱑.᱗᱐᱕ ᱨᱩᱴᱼᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓᱕.᱗᱙᱘ ᱨᱩᱴᱼᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱔᱐᱕.᱙᱐᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱞᱜᱟᱡᱷᱟᱨᱤᱼᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱗᱐.᱓᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20131130084251/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C6%2C400 ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
ndooycjouwztp31nqqu2vm8anpl2ubb
ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
0
4587
195826
159811
2026-07-30T01:44:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195826
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱦᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Sahibganj_railway_station.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| nickname =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|25.25|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 16
| population_total = 88214
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 =
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱐᱙
| area_code = ᱐᱖᱔᱓᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = JH-18
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱔᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|sahibganj.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
}}
'''ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ('''ᱥᱟᱦᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱱᱚᱪ II ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱥᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ([[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ (ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ (ᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟ ᱟ (Possibly) ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱟᱜ ᱤᱱᱟᱹ ᱜᱮ (during) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱯᱩᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ; ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱷᱭᱩᱜᱤ (refugees) ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ {{Coord|25.25|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sahibganj |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Sahibganj.html |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019111451/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Sahibganj.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/jharkhand/Jharkhand%20Provisional%20Result%20Data%20sheet%20for%20release.pdf</ref> ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱘,᱒᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱑.᱓᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘.᱖᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱕᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱒.᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱔᱔.᱓᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱑᱘.᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Indian Railways timetable for Eastern Zone</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱟᱝᱪ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱤᱣᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱛᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]], ᱯᱟᱠᱩᱲ, ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ (NH 33) ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱨᱯᱮᱸᱛᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱾ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ LCT ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱷᱚᱸᱜᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20050207020856/http://sahibganj.nic.in/welcome.htm Sahebganj District Administration]
* [http://www.sahibganj.nic.in History of Sahibganj]
{{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
n9gsn2r97l6sjvdq4higcwplurzd0jf
ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ
0
4596
195878
159418
2026-07-30T08:38:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195878
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ
| native_name =
| native_name_lang = ᱦᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.97|N|86.05|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| established_title = <!--ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 1.11
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱔᱖
| population_total = 4347
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱒᱔᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑ ᱖᱕᱙᱑
| registration_plate =JH
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱥᱮᱥ (Census) ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱢᱢᱮᱨᱥᱤᱭᱟᱞ (commercial) ᱥᱯᱟᱝᱡ ᱟᱭᱨᱮᱱ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱮᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=300| height=350| zoom=9
| coord={{coord|22|50|0|N|86|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|02|53|N|85|56|11|E}} | label-pos1=left|label1= ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|18|N|85|48|22|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|58|1|N|85|58|10|E}} | label-pos3=left|label3= ᱪᱟᱣᱠᱟ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱪᱟᱣᱠᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|38|32|N|86|4|14|E}} | label-pos4=right|label4= ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|37|38|N|86|0|27|E}} | label-pos5=left|label5= ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|7|5|N|85|58|32|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱩᱠᱲᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱠᱩᱠᱲᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|59|46|N|86|8|44|E}} | label-pos7=top|label7= ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|42|24|N|85|55|39|E}} | label-pos8=bottom|label8=ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ| numbered8=M| mark-title8= [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] (M) |label-color8=#800000
|mark-coord9={{coord|22|47|24|N|86|9|56|E}} | label-pos9=bottom|label9=ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ| numbered9=M| mark-title9= [[ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ]] (M) |label-color9=#800000
|mark-coord10={{coord|22|58|9|N|86|3|52|E}} | label-pos10=bottom|label10= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] (CT) |shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord11={{coord|22|49|22|N|86|5|55|E}} | label-pos11=left|label11= ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱺᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱺᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |shape-clor11= #A40000
|mark-coord12={{coord|22|51|0|N|86|3|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=[[ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]] (CT) |shape-color12= #A40000
|mark-coord13={{coord|22|47|29|N|85|49|43|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (CT) |shape-color13= #A40000
|mark-coord14={{coord|22|50|16|N|86|11|26|E}} | label-pos14=right|label14= ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (CT) |shape-color14= #A40000
|mark-coord15={{coord|22|47|40|N|85|56|43|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱥᱤᱱᱤ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color15= #A40000
|mark-coord16={{coord|22|54|15|N|86|12|15|E}} | label-pos16= top|label16= ᱫᱚᱞᱢᱟ |labela16= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb16= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered16=T| mark-title16= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (T) |shape-color16= #74C365
|mark-coord17={{coord|22|58|28|N|86|1|13|E}} | label-pos17= top|label17= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ| numbered17=T| mark-title17= [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]] (T) |shape-color17= #74C365
|mark-coord18={{coord|23|8|0|N|85|50|0|E}} |label18= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela18= ᱜᱟᱰᱟ |label-color18 = #77A1CB| label-angle18= 60| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|57|40|N|85|47|0|E}} |label19= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 10| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none
|mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|30|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -60| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|22|52|0|N|85|50|0|E}}| label21= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱥᱤᱢᱟᱹ | label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none
|arc-coordA={{coord|23|12|0|N|85|58|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= -10| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|22|26|0|N|86|3|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=2.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ {{coord|22.97|N|86.05|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱡᱤᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱤᱸᱠ -ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chandil.html |access-date=2019-07-31 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731030936/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chandil.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱚᱱᱼᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱼᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱼᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ==
[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ (Published) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱚᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱱᱤᱠ ᱡᱚᱜᱚᱨᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥᱟ ᱾
ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ ᱴᱤᱵᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱪᱟᱨ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ) ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱜ ᱵᱤᱰᱤᱭᱚ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱰᱮᱰ (Provided) ᱪᱮᱠᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱮᱵᱟᱞ ᱳᱯᱨᱮᱴᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟᱺ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱙᱒.᱗ (Big FM 92.7), ᱟᱨᱟᱜ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱙᱓.᱕ (Red FM 93.5), ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱰᱷᱩᱢ ᱑᱐᱔.᱘, ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟ ᱙᱑.᱙ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱰᱷ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱑᱐᱐.᱘ ᱾
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
[[File:Chandil Dam.JPG|thumb|ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]]
*'''ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ''' - [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱨᱚᱯ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱠᱚᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Chandil dam raises flooding fears|url=http://www.telegraphindia.com/1110718/jsp/jharkhand/story_14250912.jsp|accessdate=10 March 2012|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=18 July 2011}}</ref>
*'''ᱡᱚᱭᱫᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ''' - ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱤᱵᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱴᱠᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱴᱟᱴᱟ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱠᱮ ᱥᱟᱞ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱟᱠᱨᱟᱸᱛᱤ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
*'''ᱥᱟᱭ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (ᱦᱚᱢᱤᱰ)''' - ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱴᱟᱴᱟ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
*'''ᱢᱮᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ''' - ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱢᱚᱴᱷᱤᱭᱟ ᱡᱩᱱᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱛᱷ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱟᱱ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
*'''[[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]]'''- ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟᱼ [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]], ᱡᱤᱞ, ᱵᱤᱨ [[ᱥᱩᱠᱨᱤ]], ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱟᱡᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱠᱚ ᱾ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
*'''ᱥᱤᱥ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱥᱟᱵᱷᱟᱜᱟᱨ'''- ᱥᱤᱥ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱦ (collection) ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery>
Image:Boats at Dam.JPG|ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱝᱜᱟ
Image:Jayda Temple.jpg|ᱡᱚᱭᱰᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
Image:Sheesh Mahal Auditorium.JPG|ᱥᱤᱥ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱥᱟᱵᱷᱟᱜᱟᱨ (ᱪᱚᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ)
</gallery>
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱜ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
3410ubpkkts0hxiz1zpf9k8wcdsu856
ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ
0
4652
195776
109682
2026-07-29T15:07:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195776
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱜᱟᱲ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22|47|29|N|85|49|43|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 300
| population_total = 5793
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]],
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱘᱓᱓᱒᱑᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱘᱓
| registration_plate = JH 22
| blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank1_info_sec1 = ᱗᱘.᱙᱕%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| website = {{URL|seraikela.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱤᱥᱩᱪᱤᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=300| height=350| zoom=9
| coord={{coord|22|50|0|N|86|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|02|53|N|85|56|11|E}} | label-pos1=left|label1= ᱤᱪᱟᱹᱜᱟᱲ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱤᱪᱟᱹᱜᱟᱲ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|18|N|85|48|22|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|58|1|N|85|58|10|E}} | label-pos3=left|label3= ᱪᱟᱣᱠᱟ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱪᱟᱣᱠᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|38|32|N|86|4|14|E}} | label-pos4=right|label4= ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|37|38|N|86|0|27|E}} | label-pos5=left|label5= ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|7|5|N|85|58|32|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱩᱠᱲᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱠᱩᱠᱲᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|59|46|N|86|8|44|E}} | label-pos7=top|label7= ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|42|24|N|85|55|39|E}} | label-pos8=bottom|label8=ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ| numbered8=M| mark-title8= [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] (M) |label-color8=#800000
|mark-coord9={{coord|22|47|24|N|86|9|56|E}} | label-pos9=bottom|label9=ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ| numbered9=M| mark-title9= [[ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨ]] (M) |label-color9=#800000
|mark-coord10={{coord|22|58|9|N|86|3|52|E}} | label-pos10=bottom|label10= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] (CT) |shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord11={{coord|22|49|22|N|86|5|55|E}} | label-pos11=left|label11= ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |shape-clor11= #A40000
|mark-coord12={{coord|22|51|0|N|86|3|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=[[ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]] (CT) |shape-color12= #A40000
|mark-coord13={{coord|22|47|29|N|85|49|43|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (CT) |shape-color13= #A40000
|mark-coord14={{coord|22|50|16|N|86|11|26|E}} | label-pos14=right|label14= ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (CT) |shape-color14= #A40000
|mark-coord15=
{{coord|22|47|40|N|85|56|43|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱥᱤᱱᱤ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color15= #A40000
|mark-coord16={{coord|22|54|15|N|86|12|15|E}} | label-pos16= top|label16= ᱫᱚᱞᱢᱟ |labela16= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb16= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered16=T| mark-title16= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (T) |shape-color16= #74C365
|mark-coord17={{coord|22|58|28|N|86|1|13|E}} | label-pos17= top|label17= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ| numbered17=T| mark-title17= [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]] (T) |shape-color17= #74C365
|mark-coord18={{coord|23|8|0|N|85|50|0|E}} |label18= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela18= ᱜᱟᱰᱟ |label-color18 = #77A1CB| label-angle18= 60| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|57|40|N|85|47|0|E}} |label19= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 10| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none
|mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|30|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -60| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|22|52|0|N|85|50|0|E}}| label21= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱜᱟᱹᱢᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱥᱤᱢᱟᱹ | label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none
|arc-coordA={{coord|23|12|0|N|85|58|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= -10| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|22|26|0|N|86|3|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=2.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱜᱟᱲ {{Coord|22.79|N|85.82|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kharsawan |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kharsawan.html |access-date=2019-08-04 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825212654/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kharsawan.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱨᱥᱩᱣᱟᱱ ᱜᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱗᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱓,᱐᱖᱐ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒,᱗᱓᱓ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱙᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱗᱘.᱐᱕%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2024_PART_B_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikela Khasawan, Series 21, Part XII B| work= Location Code: 378732, Pages 80-81: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 29 November 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱗᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
4bgcndczh1r0ukux18ijjsn4bqa5dkd
ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ
0
4710
195802
28440
2026-07-29T20:59:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195802
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ
| native_name =
| native_name_lang = as
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Assam
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟ.ᱭ
| latd = 27.28
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 95.68
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱭᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 162
| population_total = 23836
| population_as_of = ২০১১
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟ.ᱱ ᱚᱠᱛᱮ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ৭৮৬১৮১
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱰ
| area_code = ৯১ - (০) ৩৭৫১ - XX XXXX
| registration_plate = AS-23
| website =
| footnotes =
}}
ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ (ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ: Margherita) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱤᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱮ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱟᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ। ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟ.ᱭ - ᱱᱟᱞᱟ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ, ᱯᱟᱴᱠᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ, ᱩᱨᱱᱤ- ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱫᱟ। ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟ.ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱨᱮᱥᱟ ᱡᱚᱵᱷᱟᱱᱟ (Margherita of Savoy)ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟ.ᱪᱩ ᱪᱷᱟ.ᱴᱤᱭᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ। ᱠᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱟᱨ ᱠᱤᱴᱯᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱡᱟᱫᱟ ᱵᱤᱨᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟ ᱵᱮᱨᱮᱛ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
==ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ==
ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱫᱚ {{Coord|27.28|N|95.68|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Margherita.html Falling Rain Genomics, Inc - Margherita]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ। ᱨᱟᱝᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱠᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱩᱝᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟᱭ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨ3 ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱰᱤᱜᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ। ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱲᱤᱫᱤᱦᱤᱝ ᱜᱚᱰᱟ ᱫᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
==ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ==
ᱠᱚᱭᱮ - ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ North Eastern Coalfields ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ ᱭᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠ ᱵᱮᱨᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱭᱣᱩᱰ ᱵᱮᱨᱮᱛ। ᱱᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱪᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱮᱦᱟᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟ - ᱠᱩᱢ (ᱢᱩᱞ: ᱥᱤᱝᱯᱷᱚᱣ ᱟ.ᱲᱟ.: ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟ.ᱛᱟᱜ ᱴᱷᱟ.ᱭ)। ᱑᱘᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱰᱩᱱᱰᱦᱟ.ᱣ ᱧᱟᱢᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜᱩᱰᱦᱟ.ᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱞ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱚ ᱥᱟᱡᱽᱣ ᱟᱨ ᱵᱩᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱨ ᱜᱟ.ᱜ7ᱱᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱞ Chevalier Roberto Paganini ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱨᱮᱥᱟ ᱡᱚᱵᱷᱟᱱᱟ Margherita of Savoy ᱦᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱮ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚ ᱢᱟ - ᱠᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ।
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
g53eoiuyf4m4xhw3fb7glugmxup4x8a
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ
0
4766
195877
195572
2026-07-30T08:34:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195877
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ
| native_name =
| native_name_lang = or-hi
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.57|N|85.82|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 222
| population_total = 69,565
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱞᱟᱲᱠᱟ)|ᱦᱳ]]
| demographics1_title2 = ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = [http://www.citypincode.in/JHARKHAND/WEST_SINGHBHUM/Chaibasa__PINCODE 833201]<ref>{{cite web |url=http://www.citypincode.in/JHARKHAND/WEST_SINGHBHUM/Chaibasa__PINCODE |title=Pin Code of Chaibasa |publisher=citypincode.in |date= |accessdate=2014-05-12 |archive-date=2014-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011026/http://www.citypincode.in/JHARKHAND/WEST_SINGHBHUM/Chaibasa__PINCODE |url-status=dead }}</ref>
| registration_plate =JH-06
| website = http://www.chaibasa.nic.in/
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱪᱟᱺᱭᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ {{Coord|22.57|N|85.82|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Chaibasa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chaibasa.html |access-date=2019-08-11 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153134/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chaibasa.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱣᱥᱟᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱒᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ, [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱙,᱕᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱠᱟᱹᱢ (householders) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱑᱐,᱕᱙᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱖᱒᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱓᱓᱒᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱐%: ᱙᱑,᱘%) ᱾ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱣᱥᱟᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱒.᱙᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
{{bar box
|title=ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ{{Citation needed|date=May 2013}}
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|orange|89}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|9}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|1}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|1}}
|caption=Distribution of religions<br />
†<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (4.2%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.2%).</small>
}}
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱸᱜᱤᱞᱟᱞ ᱨᱩᱝᱜᱴᱟ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱥᱲᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱞᱩᱯᱩᱝᱜᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱮᱥᱯᱤᱡᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ (ᱞᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ,ᱱᱟᱵᱚᱫᱟᱭ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱟᱛᱤ ᱡᱮᱱ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱭᱨᱤ ᱯᱟᱵᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱤᱵᱮᱠᱟ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱠᱳᱴ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ, ᱮᱥᱮᱥᱮ ᱟᱞᱟ ᱨᱚᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱩᱨᱟᱡᱽᱢᱩᱞ ᱡᱮᱭᱱ ᱰᱤᱮᱵᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱲᱟ) ᱾ ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱤᱮᱥ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ (courses) ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱤ (choices) ᱱᱤᱭᱮᱢ (limited) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱰᱩᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱭᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ]] (ITI) ᱟᱨ RAJ ITI ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱝᱪ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱤᱹᱥᱤᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱱ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾
==ᱥᱟᱶᱛᱟ (NGO's)==
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱳᱥ ᱥᱚᱥᱟᱭᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱴᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱢᱟᱛ ([http://www.ssnmtrust.org ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ])
ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱚᱴᱟ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱤᱞ ᱴᱨᱮᱭᱱᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱭᱮ ᱟ [https://www.india.gov.in/information-about-national-urban-ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ-ᱥᱚᱦᱨᱤ-ᱞᱟᱭᱤᱵᱞᱤᱦᱩᱰ-ᱢᱤᱥᱚᱱ] ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ,[http://udhd.jharkhand.gov.in/NULM.aspx Dept. ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190201120254/http://udhd.jharkhand.gov.in/NULM.aspx |date=2019-02-01 }}
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱᱚ ᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ (Institutions) ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ (Employer) ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱢᱮᱸᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱥᱤᱢᱮᱸᱴ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱸᱠᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱚᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱹᱟᱨᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱱᱴ (sufficient) ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱩᱸᱜᱽᱴᱟ ᱜᱩᱴ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱥᱟᱣᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱥ, ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟ ᱵᱨᱟᱫᱨᱥ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱥᱩᱨ (Proximity) ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱯ ᱯᱟᱜ (scale) ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱟᱢ (scape) ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱤᱵᱩᱥᱚᱱ (Contribution) ᱱᱮ ᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱤᱝᱡᱤᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱴᱷᱚᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ,
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱫ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱺ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱟᱴᱤᱰ (related) ᱤᱱᱰᱤᱥᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱟᱲᱵᱤᱞ ᱡᱚᱱ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱵᱚᱲᱵᱤᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱴᱨᱮᱱ ''ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱽᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[[ᱪᱟᱭᱵᱟᱥᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
1tn7mb4srp6lix0zlg0wr7m2iravugn
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
0
5235
195903
176210
2026-07-30T11:24:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195903
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Patratu Valley at night.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.67|N|85.28|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 405
| population_total = 32,899
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ {{Coord|23.67|N|85.28|E|}}<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Patratu |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Patratu.html |access-date=2019-09-04 |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828082431/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Patratu.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱒᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱰᱮᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱚᱠᱥᱚᱜᱩᱸᱰᱚᱢ ᱵᱤᱥᱣᱮᱥᱣᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://wn.com/Sir_Mokshagundam_Visvesvaraya Sir Mokshagundam Visvesvaraya]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱡᱟᱢᱢᱩ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name="census 2001">{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱒,᱑᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census 2001"/>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱒,᱘᱙᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱗,᱓᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕,᱕᱙᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ SC ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱔,᱖᱐᱒ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒,᱐᱘᱑ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 November 2015}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔,᱓᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱑᱓,᱙᱐᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱔᱗᱙ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
*ᱮᱥ.ᱮᱥ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱐+᱒ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱦ ᱴᱟᱸᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
*ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
*ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
*ᱡᱤᱱᱰᱟᱞ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
*ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱳᱯᱷ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ
*ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱷᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
<gallery>
<!-- Deleted image removed: File:Patratu - high school.jpg|S.S HIGH SCHOOL 1 -->
File:S.s High School Patratu.jpg|ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱒
</gallery>
===ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ===
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ᱾ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱯᱤᱴᱤᱯᱤᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱣᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱯᱷᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱴᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱴᱼᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱨᱥ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩᱡᱟᱞ (perusal) ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱤᱰ (Provide) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[ᱵᱤᱨᱥᱟᱹ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ==
[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]] ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title =Jharakhand CM inaugurates Burnpur Cement's Patratu unit|url = http://www.business-standard.com/article/pti-stories/jharakhand-cm-inaugurates-burnpur-cement-s-patratu-unit-115071301054_1.html}}</ref>
==ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱰᱮᱢ==
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (PTPS) ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱞᱟᱥᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱷᱟᱵᱽᱱᱤ ᱴᱷᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱞᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱴᱚᱨᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱟᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1100114/jsp/jharkhand/story_11981843.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Vishvendu | last=Jaipuriar | title=Ramgarh island to turn tourist spot | date=14 January 2010}}</ref>
<gallery>
File:Nalkari River.jpg|ᱱᱟᱞᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ
File:Patratu dam.jpg|ᱰᱮᱢ
File:Patratu dam on cloudy day.jpg|ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ
</gallery>
==ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱜᱷᱟᱴᱤ==
ᱦᱟᱞᱟᱛ (ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱤᱵᱚᱨᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣ (Dragging) ᱣᱟᱜ ᱰᱩᱞᱩᱝ ᱜᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ (support) ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1060725/asp/jharkhand/story_6522937.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Had I been a Maoist leader | date=25 July 2006}}</ref>
[[File:Patratu valley.jpg|thumb|ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
==ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱛᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱩᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱩᱠ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱷᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱥᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱥᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱤᱢᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱩᱥᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱤᱢᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱘᱔᱐MW ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1080327/jsp/jharkhand/story_9062347.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Mithilesh | last=Biswas | title=BHEL help to boost Patratu power | date=27 March 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article984028.ece|title=NTPC 'in talks' to take over Jharkhand's Patratu power station|publisher=[[The Hindu Business Line]], 16 February 2010; Old link: http://www.thehindubusinessline.com/2010/02/16/stories/2010021652610200.htm}} {{deadlink|date=September 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
iltst48t5h2g070v5i7fje4kfhz9i42
ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
0
5239
195835
151232
2026-07-30T03:16:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195835
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱱᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.8|N|85.97|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 183
| population_total = 6489
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱱᱤ {{coord|22.8|N|85.97|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sini |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Sini.html |access-date=2019-09-05 |archive-date=2022-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209201317/https://fallingrain.com/world/IN/38/Sini.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ Livelihood ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱨᱚᱛ ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱸᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (Z.R.T.I) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱟᱸᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ''ᱥᱮᱨᱥᱟᱦ ᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ'' (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱳᱞᱣᱮ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱮᱥᱟᱱ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱮ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱯᱮᱯᱩᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱨᱩᱜᱩᱞᱟᱨ ᱵᱮᱥᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱵᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱦᱮᱞᱰ (Held) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱓᱔᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱔᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱗᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱘᱔.᱕᱒%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2024_PART_B_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikela Khasawan, Series 21, Part XII B| work= Location Code: 379462, Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 2 December 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖,᱔᱘᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱱᱤ ᱨᱮ, ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱥᱤᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
3q4l3fvda94mitvqu4p5k1o2frb5qqy
ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ
0
5249
195783
79605
2026-07-29T17:11:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195783
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Jasidih Junction.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.5220|N|86.6477|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 260
| population_total = 14,129
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱜ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 814142
| registration_plate =JH
| blank1_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = [[ᱜᱚᱰᱰᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱱᱟᱜ)|ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ {{coord|20|N|89|E}} ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jasidih |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jasidih.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530143942/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jasidih.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱚᱦᱤᱬᱤ, ᱠᱩᱥᱢᱟᱦᱟ, ᱛᱟᱵᱷᱟᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱑᱒᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱐% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱑.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮ, ᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼ ᱫᱤᱞᱞᱤ (ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱟᱞ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ, [[ᱡᱚᱢᱩᱭ]], [[ᱵᱟᱝᱠᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ]], [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱰᱰᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ==
===ᱵᱷᱤᱥᱤᱴᱚᱨ' ᱟᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ===
#ᱟᱨᱚᱜᱽᱭᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱨᱫᱟᱱ ᱠᱚᱱᱚᱱᱤ ᱥᱩᱨ)
#ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ
#ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
#ᱨᱚᱦᱤᱱᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱚᱦᱤᱱᱤ
#ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ
#ᱦᱟᱞᱫᱤᱜᱽᱨᱟᱢ
#ᱫᱤᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲ
#ᱟᱱᱩᱠᱩᱞ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱟᱥᱲᱟᱢ ᱢᱟᱱᱤᱠᱯᱩᱨ
#ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱱᱰ ᱟᱥᱲᱟᱢ)
===ᱵᱟᱡᱟᱨ===
ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
===ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ===
[[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] [[ᱵᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱮᱥᱨᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱥᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]]
dk9hvpxrdkilzomrnv6stjrkjm46x3d
ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
0
5252
195805
181020
2026-07-29T21:50:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195805
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱱᱰᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.7942|N|85.4700|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = ᱥᱩᱵᱷᱟᱢ-ᱢᱤᱱᱴᱩ
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱥᱩᱵᱷ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 10,223
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[᱘᱒᱕᱓᱑᱖]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| blank1_name_sec1 =
| blank1_info_sec1 =
| blank2_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱱᱰᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱩ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱫᱚ {{coord|23.7942|N|85.4700|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | title = Mandu, India Page | accessdate = 15 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 16 October 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151016162411/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱢᱞᱤ ᱴᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱸᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱩᱨ (Popular) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱴᱟᱯᱤᱱ ᱰᱮᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱲᱟ ᱟᱦᱟᱨ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱦᱟᱨ) NH-33 ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱴᱷᱤᱠᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹᱦ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐,᱒᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕,᱔᱕᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱗᱗᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ SC ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱐᱓᱑ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱘᱓᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks| publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 November 2015}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱜᱷᱩᱴ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱖,᱓᱘᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱓,᱗᱙᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱧ ᱒,᱕᱙᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
although ᱥᱩᱨ ᱨᱮ DCA, MKPS, SSVM, ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, , DAV AGRASEN, DAV GHATO, DAV TAPIN ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱟᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/hazaribag/mandu/ Satellite map of Mandu]
* [http://www.india9.com/i9show/Mandu-65809.htm About Mandu]
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
gcq2i4j9xjp0sk65oeo9rxpf2mm05kt
ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ
0
5255
195856
83241
2026-07-30T06:27:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195856
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.18|N|84.03|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 201
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱒᱔
| registration_plate =JH
| website = {{URL|palamu.nic.in}}
| footnotes =
}}
:[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱾
'''ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ (ᱟᱯᱚᱫᱽᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱓᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱵᱽᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ {{coord|24.18|N|84.03|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Rajhara.html | title = Rajhara, India Page | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2012-05-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120503074024/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Rajhara.html | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ NH 98 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Rajhara-68440.htm | title = Rajhara | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = | publisher = india9.com}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=india9/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
29erl9cerwd0le429mym97xw7cm4qej
ᱠᱩᱡᱩ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ
0
5257
195769
181018
2026-07-29T13:42:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195769
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱡᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱩᱡᱩ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.72|N|85.5|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 426
| population_total = ᱒᱑,᱓᱕᱖
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = JH ᱒᱔
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱡᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱩ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱩᱡᱩ ᱫᱚ {{Coord|23.72|N|85.5|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kuju |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kuju.html |access-date=2019-09-08 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904072616/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kuju.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱒᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱙᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱡᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱑,᱓᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓,᱒᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱑᱑᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ SC ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒,᱖᱘᱘ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱒,᱖᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 November 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱩᱡᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱘,᱐᱔᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱩ ᱨᱮ, ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱡᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱑᱔,᱓᱖᱕ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱒᱗᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱖,᱐᱙᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱡᱩ ᱛᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱥᱩᱨᱩᱵᱮᱲᱟ ᱟᱸᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱟᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱥᱴ, ᱟᱨᱟ ᱳᱥᱤ, ᱠᱩᱡᱩ ᱭᱩᱡᱤ, ᱴᱚᱯᱟ ᱭᱩᱡᱤ ᱟᱨ ᱳᱥᱤ, ᱯᱤᱸᱰᱨᱟ ᱭᱩᱡᱤ ᱟᱨ ᱳᱥᱤ, ᱯᱩᱸᱰᱤ ᱳᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱢᱟ ᱳᱥᱤ ᱾<ref>{{cite web|url=http://ccl.gov.in/comp/area.htm |title=Areas |work=Kuju |publisher=CCL |accessdate=15 November 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026145917/http://ccl.gov.in/comp/area.htm |archivedate=26 October 2015 |df= }}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟ ᱢᱮᱰᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱤᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱚᱜᱽᱱᱚᱥᱴᱤᱠᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
lhb16or5pk67wxndj7pur4ms7ghyhkk
ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5411
195909
130282
2026-07-30T11:49:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195909
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| total_type = ᱜᱩᱴ
| native_name =
| image_map = Paschim Bardhaman district.svg
| map_caption =
| coordinates =
| coor_pinpoint = ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name2 = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 =
| area_total_km2 = 1,603.17
| area_footnotes =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_total = 2,882,031
| population_footnotes =
| population_urban =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics1_info1 = ᱗᱘.᱗᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 = ᱙᱒᱒
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 = ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ
| leader_name1 =
| leader_title2 = ᱨᱟᱭ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ
| leader_name2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| registration_plate =
| blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ
| blank_info_sec1 =
| blank_name_sec2 = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ
| blank_info_sec2 = 1442 mm
| website = {{url|http://paschimbardhaman.co.in/}}
}}
'''ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ '''[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]''' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱚᱹ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱞᱤᱛᱷᱠᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱛᱷᱤᱠ/ᱢᱮᱥᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web | URL = http://www.importantindia.com/10072/list-of-paleolithic-sites-in-india/ | title = List of Paleolithic sites in India | work = | publisher = Important India | archieve-date = ১৮ এপ্রিল ২০১৭ | archieve-url = https://web.archieve.org/web/20170418164354/http://www.importantindia.com/10072/list-of-paleolithic-sites-in-india/ | অকার্যকর-URL = হ্যাঁ | access-date = 16 September 2019 | archive-date = 18 April 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170418164354/http://www.importantindia.com/10072/list-of-paleolithic-sites-in-india/ | url-status = dead }}</ref>
<ref>{{Cite web | URL = http://bardhaman.gov.in/histandback.html| title = Bardhaman district | work= History and Background | publisher = Bardhaman district authorities |archieve-date= 18 April 2017}}</ref>
<ref name= 2011censushandbook/>
ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱳᱭᱛᱤᱦᱟᱥᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱫᱷᱟᱢᱟᱱ]] [[ᱨᱟᱲ|ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱨᱜᱮ [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ]], [[ᱢᱳ.ᱭᱨᱡᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱢᱳ.ᱭᱨᱡᱚ]],[[ᱠᱩᱥᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ᱾ᱠᱩᱥᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ|ᱜᱩᱯᱛᱚ]] ᱨᱟᱡᱟᱠᱳ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱥᱮᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱥᱟᱱᱠᱚ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳ.ᱭᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ|ᱜᱳ.ᱭᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱑᱗᱑ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ ᱟ.ᱣᱨᱤᱭ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱦᱟ.ᱵᱤᱪ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟᱠᱳ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name= 2011censushandbook/>
ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱨᱟᱡᱟᱠᱳ ᱜᱳ.ᱭᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱱᱳ.ᱭᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱟ.ᱭᱤᱱᱼᱤᱼᱟᱠᱵᱚᱨᱤ|ᱟ.ᱭᱤᱱᱼᱤᱼᱟᱠᱵᱚᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱫᱚ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟᱫᱚ ᱜᱳᱯᱯᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱜᱳᱯ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱸᱠᱥᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱟᱯᱩᱨ ᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱭ ᱜᱷᱳᱥ-ᱟᱜ ᱫᱮᱭᱩᱞ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱪ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱠᱷᱟᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱫᱨᱟᱜᱷᱤᱢᱟᱝᱥᱚ ᱫᱚ
{{coor d|23.68|N|86.98|E|}} ।<ref name="geoloc">{{Cite web | archieve-date= সেপ্টেম্বর ২৫ | accessyear= ২০০৬ | URL= http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Asansol.html | title= ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ | work= Falling Rain Genomics, Inc | language= en | access-date= 2019-09-16 | archive-date= 2019-08-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20190807114519/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Asansol.html | url-status= dead }}</ref> ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱙᱗ [[ᱢᱤᱴᱟᱨ]] (᱓᱑᱘ [[ᱯᱷᱩᱴ]])।
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢᱥᱩᱢᱟ.ᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟ.ᱴᱤᱝ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱱᱚᱱᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱲᱼᱮᱠ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱘,᱘᱒,᱐᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟᱦᱚᱯᱚᱱ ᱑᱔,᱙᱗,᱔᱗᱙(᱕᱒%)ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱓,᱘᱔,᱔᱕᱒ (᱔᱘%) ᱦᱚᱲ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱒᱒,᱒᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{Cite web| URL = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | archieve-date= 16 April 2017 }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢᱥᱩᱢᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱨᱮ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟ.ᱴᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱴ ᱦᱚᱲᱼᱮᱞ ᱨᱮ ᱒᱐,᱑᱕,᱐᱕᱖ ᱚᱞᱚᱜ ᱞᱚᱲᱦᱚᱱ ᱦᱚᱲ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟᱦᱚᱯᱚᱱ ᱑᱑,᱓᱖,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚ ᱫᱚ ᱘,᱐᱖,᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲ<ref name=census2011/>
{{bar box
|title=ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|᱘᱔.᱗5}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ]]|Green|᱑᱓.᱓᱒}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟ.ᱭ]]|Blue|᱐.᱔᱔}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|Yellow|᱑.᱔᱙}}
}}
==ᱟᱲᱟᱝ/ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮᱜᱤᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱨᱚᱯᱚᱲᱼᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱳ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ᱱᱩᱠᱩᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ([[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱼᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾
==ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ==
"'ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ"'[[ᱯᱩᱪᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱩᱪᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱝ [[ᱯᱟᱪᱪᱷᱮ ᱵᱟᱨᱫᱷᱟᱢᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]ᱯᱳ.ᱭᱨᱚ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ [[ᱵᱞᱚᱠ]](ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱱᱤ,ᱡᱟ.ᱢᱩᱲᱤᱭᱟ.,ᱨᱟ.ᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱟᱨ ᱒᱘ ᱜᱟᱴᱟᱝ [[ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱭᱩᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤᱫᱨᱳᱦᱤ ᱠᱚᱵᱤ [[ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱱᱚᱡᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ. ᱟᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
"'ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ"' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ (ᱠᱚᱭᱮᱸ) ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ,ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱾
==ᱴᱚᱴᱷᱟ==
""ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ"":ᱵᱚᱨᱟᱠᱚᱨ,ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "'ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ"' ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱯᱳ.ᱭᱨᱚ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱟ.ᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱨᱟᱠᱚᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱦᱟ.ᱵᱤᱪ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱭᱛᱚᱱ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="blocdir">{{Cite web
|URL = http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title = Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date = 2008-03-19
|archieve-date = 2008-12-17
|work = West Bengal
|publisher = National Informatics Centre, India
|language = ইংরেজি
|archieve-url = https://web.archieve.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|archieve-date = ২০০৯-০২-২৫
|অকার্যকর-URL = হ্যাঁ
}}</ref> ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱴᱟᱭᱩᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱟᱸᱪᱽᱜᱟ.ᱪᱷᱤᱭᱟ. ]], [[ᱵᱷᱟᱱᱳᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱨᱟᱤᱭᱟ.]], [[ᱠᱮᱸᱫᱟ]], ᱠᱩᱱᱩᱥᱛᱚᱲᱤᱭᱟ, [[ᱵᱟᱸᱥᱲᱟ]], [[ᱪᱮᱞᱳᱫᱽ]], [[ᱨᱚᱛᱤᱵᱟ.ᱴᱤ]], [[ᱪᱟ.ᱯᱩᱭ]], [[ᱡᱮᱢᱮᱨᱤ (ᱡᱮ.ᱠᱮ.ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ)]], [[ᱟᱢᱠᱩᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱨᱜᱟᱛᱷᱳᱞ]], [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱪᱚᱠ]], [[ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱞᱮᱵᱟᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱪᱤᱛᱽᱛᱚᱨᱚᱱᱡᱚᱱ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱮᱵᱚᱞᱥ ᱴᱟᱭᱩᱱ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱢᱟᱨᱤ]]᱾
<ref name="ctlist">{{Cite web | URL=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/01/Table-3.htm | title=District Wise List of Statutory Towns( Municipal Corporation,Municipality,Notified Area and Cantonment Board) , Census Towns and Outgrowths, West Bengal, 2001 | publisher=Census of India, Directorate of Census Operations, West Bengal | archieve-date=2008-12-17|language= en}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{official|http://paschimbardhaman.co.in/}}
{{Commons category|Asansol}}
{{Geographic location
|Centre = Paschim Bardhaman district
|North = [[Birbhum district]]
|Northeast = [[Birbhum district]]
|East = [[Purba Bardhaman district]]
|Southeast = [[Bankura district]], [[Purba Bardhaman district]]
|South = [[Bankura district]]
|Southwest = [[Bankura district]], [[Purulia district]]
|West = [[Jamtara district]], [[Jharkhand]] <br> [[Dhanbad district]], [[Jharkhand]]
|Northwest = [[Jamtara district]], [[Jharkhand]] <br> [[Dhanbad district]], [[Jharkhand]]
}}
{{Paschim Bardhaman topics}}
{{West Bengal topics}}
[[Category:Paschim Bardhaman district]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
pdb3c54hx7z9f50ow0ds930yvx427w1
ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ
0
5415
195880
108369
2026-07-30T08:52:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195880
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.3|N|85.27|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 479
| population_total = 4178
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =JH
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒,᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱱ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ {{coord|22.3|N|85.27|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Chiria |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chiria.html |access-date=2019-09-17 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301034135/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chiria.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱗᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱗᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱑᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; ᱖᱘% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱾ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
0nd0qz0asrs0wxgxwbnftuxn7uo7m7t
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ
0
5444
195777
175364
2026-07-29T15:12:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195777
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang = bn
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Kharagpur Railway Junction Station - Kharagpur - West Midnapore 2013-01-26 3621.JPG
| image_alt =
| image_caption = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| nickname = KGP, The Mini India
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.330239|N|87.323653|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for = Railway settlement, India's first [[Indian Institutes of Technology|IIT]], Largest city in [[West Midnapur]] district
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| leader_title = MLA
| leader_name = [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱜᱷᱚᱥ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱨᱤ)|ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱜᱷᱚᱥ]] ([[BJP]])
| leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name1 = ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ([[All India Trinamool Congress|TMC]])
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 127
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 61
| population_total = 299683<ref name="Census 2011"/>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-westbengal.php|title=West Bengal (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|publisher=}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ᱒᱒᱑
| population_demonym = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ, KGPian
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱑᱓᱐᱑ / ᱗᱒᱑᱓᱐᱕
| area_code = ᱐᱓᱒᱒᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West_Bengal|WB]]-36-xxxx
| blank1_name_sec1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = [[ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|kharagpurmunicipality.org/}}
{{URL|paschimmedinipur.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ (ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ]]
}}
'''ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Census of India|publisher=Government of India, Ministry of Home Affairs|accessdate=23 December 2013}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITI ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ), ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Brief history of the Institute and context of its formation|url=http://www.iitkgp.ac.in/rti/2-3.html|work=Indian Institute of Technology, Kharagpur|publisher=Indian Institute of Technology, Kharagpur|accessdate=23 December 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ (᱑᱐᱗᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Singh|first=Mahendra|title=Gorakhpur set to have longest railway platform in world|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-01/india/42573502_1_longest-railway-platform-gorakhpur-station-subway-station|accessdate=23 December 2013|newspaper=Times of 90th India|date=1 October 2013|archive-date=4 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224815/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-01/india/42573502_1_longest-railway-platform-gorakhpur-station-subway-station|url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
== ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ==
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]-[[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱩᱰ (Mood) ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱩᱯᱱᱭᱟᱥᱠᱟᱨ ᱰᱟ. ᱨᱟᱢᱯᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ (ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ
ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ (Painted) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢ ᱯᱨᱚᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱰᱷᱟᱥᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱼᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱞᱤᱛ (Dalit) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ TABOOS ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴᱮᱵᱟᱞ (Acceptable) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ, ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱵᱮᱞᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱟᱢᱛᱟ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ (᱒ ᱯᱷᱤᱴ ᱜᱮᱡ ᱼ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱢᱤ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱑᱘᱙᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱨᱥ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱸᱠ ᱑᱙᱗᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱳᱯᱨᱮᱴᱤᱵ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ Emphasis ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ, ᱥᱟᱸᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱡᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱸᱥᱤᱨᱦᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚᱞᱟᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱢᱛᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱬᱴᱮᱱ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱥᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=From ticket collector Dhoni to World Cup-winning captain|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/From-ticket-collector-Dhoni-to-World-Cup-winning-captain/articleshow/46162894.cms|newspaper=Times of India|date=8 Feb 2015}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| image1 = Keshiary Road - Kharagpur - West Midnapore 2015-09-28 4066.JPG
| width1 = 260
| alt1 = Keshiary Road - Kharagpur - West Midnapore 2015-09-28 4066
| caption1 = ᱠᱮᱥᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ
| image2 =
| width2 = 260
| alt2 = Inda Kharagpur
| caption2 = Bird view of Inda Kharagpur
}}
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ, [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Coord|22.330239|N|87.323653|E|}}, ᱯᱟᱨᱮ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kharagpur.html|title=Maps, Weather, and Airports for Kharagpur, India|publisher=|access-date=2019-09-21|archive-date=2019-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906100230/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kharagpur.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱩᱵᱷᱮᱭᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱦ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ]], ᱥᱮᱞᱮᱜᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱜᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱾
===ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱤᱥᱴᱨᱟᱪᱟᱨ===
ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱞᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱪᱩᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱛᱟᱸᱜᱟᱨᱦᱩᱛ (ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱛᱤ), ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱥᱮᱱᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱩᱸᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱦᱤᱨᱰᱤᱦᱤ, ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱞᱤ ᱥᱟᱦᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱭᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱞᱟᱴᱤᱰ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱐᱐᱐ ᱠᱣᱟᱨᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱦᱟᱭᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱭᱢᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ, ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱮᱨᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱮᱨᱟ, ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱤ, ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱥᱛᱟ, ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ (Ownership) ᱵᱤᱮᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱡ ᱴᱟᱸᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱛᱛᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ (Popular) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱯᱟᱞᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱤᱫᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱸᱪᱟ, ᱤᱸᱫᱟ, ᱡᱷᱟᱯᱴᱟᱯᱩᱨ, ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ,ᱯᱨᱮᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱞᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱰᱮᱵᱞᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ Reliable ᱟᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱨᱟᱱ ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱰᱮᱥᱛᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱜᱮᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱤᱸᱫᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱰᱤᱵᱤᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱚᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱚᱣᱨᱟᱸᱜᱤ ᱟᱨ ᱤᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱰᱮᱵᱞᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱞᱮ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱭᱩᱪᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱞ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱳᱞ ᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱳᱞ ᱟᱨ ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱩᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱥᱯᱮᱸᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱜᱟᱨᱰᱟᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱮᱱᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱠᱚ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱴᱚᱭᱼᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱦ===
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱭ (ᱠᱚᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱮᱠᱟᱥᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ humid ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ, ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱥᱚᱝ ᱓᱐°C (᱘᱖°F) ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤ (᱔᱕ ᱤᱸᱪ) ᱫᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱥᱚᱝ ᱒᱒°C (᱗᱒°F) ᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱑᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓,᱗᱑᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Kharagpur City demography|url=http://www.census2011.co.in/census/city/251-kharagpur.html|accessdate=27 May 2015}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱕᱐,᱔᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱓,᱒᱓᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱕,᱑᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ Effective ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕.᱖᱑ % ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |accessdate = 21 October 2011 }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref>ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱘᱘᱔ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ ᱘᱘,᱓᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱸᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ (jurisdiction) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="handbook2014">{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 14 October 2016 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archivedate = 29 July 2017 |df = dmy-all }}</ref><ref name="police">{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱚᱠᱟᱞ) ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ I ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ II ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2014" /><ref name="police" />
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=WB govt to set up two new police commissionerates|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/wb-govt-to-set-up-two-new-police-commissionerates/1188752|work=Outlook India|date=15 Nov 2017}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ।
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.kharagpurmunicipality.org/ Kharagpur Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921082439/https://www.kharagpurmunicipality.org/ |date=2019-09-21 }}
* [https://www.paschimmedinipur.gov.in/mkda Midnapore Kharagpur Development Authority(MKDA)]
* [http://web.ncf.ca/kharagpurdiaspora Kharagpur’s diaspora reunited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716232645/http://web.ncf.ca/kharagpurdiaspora |date=2012-07-16 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]]
aepimhek7r6e27v822w2uypt0pyrrxv
ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
0
5469
195766
194847
2026-07-29T12:29:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195766
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.85|N|86.05|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2.69
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 226
| population_total = 8137
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱒᱔᱐᱒
| registration_plate =JH 22
| blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank1_info_sec1 = ᱗᱖.᱔᱕%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]]
| website = {{URL|seraikela.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=300| height=350| zoom=9
| coord={{coord|22|50|0|N|86|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|02|53|N|85|56|11|E}} | label-pos1=left|label1= ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|18|N|85|48|22|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|58|1|N|85|58|10|E}} | label-pos3=left|label3= ᱪᱚᱣᱠᱟ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱪᱚᱣᱠᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|38|32|N|86|4|14|E}} | label-pos4=right|label4= ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|37|38|N|86|0|27|E}} | label-pos5=left|label5= ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|7|5|N|85|58|32|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱩᱠᱲᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱠᱩᱠᱲᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|59|46|N|86|8|44|E}} | label-pos7=top|label7= ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|42|24|N|85|55|39|E}} | label-pos8=bottom|label8=ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ| numbered8=M| mark-title8= [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] (M) |label-color8=#800000
|mark-coord9={{coord|22|47|24|N|86|9|56|E}} | label-pos9=bottom|label9=ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ| numbered9=M| mark-title9= [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (M) |label-color9=#800000
|mark-coord10={{coord|22|58|9|N|86|3|52|E}} | label-pos10=bottom|label10= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] (CT) |shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord11={{coord|22|49|22|N|86|5|55|E}} | label-pos11=left|label11= ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |shape-clor11= #A40000
|mark-coord12={{coord|22|51|0|N|86|3|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=[[ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]] (CT) |shape-color12= #A40000
|mark-coord13={{coord|22|47|29|N|85|49|43|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (CT) |shape-color13= #A40000
|mark-coord14={{coord|22|50|16|N|86|11|26|E}} | label-pos14=right|label14= ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (CT) |shape-color14= #A40000
|mark-coord15={{coord|22|47|40|N|85|56|43|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱥᱤᱱᱤ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color15= #A40000
|mark-coord16={{coord|22|54|15|N|86|12|15|E}} | label-pos16= top|label16= ᱫᱚᱞᱢᱟ |labela16= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb16= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered16=T| mark-title16= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (T) |shape-color16= #74C365
|mark-coord17={{coord|22|58|28|N|86|1|13|E}} | label-pos17= top|label17= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ| numbered17=T| mark-title17= [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]] (T) |shape-color17= #74C365
|mark-coord18={{coord|23|8|0|N|85|50|0|E}} |label18= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela18= ᱜᱟᱰᱟ |label-color18 = #77A1CB| label-angle18= 60| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|57|40|N|85|47|0|E}} |label19= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 10| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none
|mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|30|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -60| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|22|52|0|N|85|50|0|E}}| label21= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱥᱤᱢᱟᱹ | label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none
|arc-coordA={{coord|23|12|0|N|85|58|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= -10| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4
|arc-coordB={{coord|22|26|0|N|86|3|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=2.5| arc-radiusB=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ {{coord|22.85|N|86.05|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kandra |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kandra.html |access-date=2019-09-26 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731030942/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kandra.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱔᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Manasa_mandir.jpg|thumb|ᱢᱚᱱᱥᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱒᱓᱙ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓,᱙᱑᱘ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱓᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱗᱖.᱔᱕%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2024_PART_B_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikela Khasawan, Series 21, Part XII B| work= Location Code: 379287, Pages 152-153: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 2 December 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱘᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱮ, ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
*ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱜᱤᱞᱟᱥ ᱣᱚᱠᱨᱥ (ᱯᱤ) ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ)
*ᱟᱫᱷᱩᱱᱤᱠ ᱜᱩᱴ ᱾
*ᱱᱤᱞᱟᱪᱚᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :
* ᱔ ᱞᱮᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ (ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱸᱭᱵᱟᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱵᱟᱲᱵᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ (NH-32) ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]]
== ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱨᱳᱞᱣᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱒ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱳᱱ ᱤᱥᱴᱚᱯ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱮᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱓ ᱟᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱭᱟ ᱾
== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ, ᱟᱫᱤᱛᱯᱩᱨᱼᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱮᱠᱟᱲ (᱒.᱔ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ (Proposal) ᱮᱢ ᱞᱮ ᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱤᱟᱨᱟᱭᱤᱮᱞ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱞᱤ ᱟ ᱢᱤᱪ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱩᱫᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱟᱱᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱤᱦᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (standard) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ ᱓᱒᱐ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱟᱨ ᱟᱱᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱜᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱸᱰᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱤᱵᱤᱞ (possible) ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱠᱭᱩᱭᱡᱤᱥᱚᱱ (Acquisition) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱟᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱕᱒᱘ ᱮᱠᱟᱲ (᱒᱑᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐% ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱟᱱᱛᱟ ᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ Acquisition ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱫᱤ ᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱟᱥᱲᱟ ==
[[File:HCVM.jpg|thumb|ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]]
ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
== ᱵᱮᱸᱠ ==
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱜᱟᱨᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
ᱠᱮᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
ᱯᱚᱧᱡᱟᱵ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
ᱫᱮᱱᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
ᱵᱮᱸᱠ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
http://timesofindia.indiatimes.com/city/jamshedpur/Locals-oppose-Tata-plan-for-new-airport/articleshow/52218359.cms
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
7eqlw6auv86oaxiy4gd26ei4r56b9ie
ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5493
195855
159692
2026-07-30T06:04:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195855
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ<br>Rangamati
| native_name = {{nativename|ccp|[[File:Chakma script rangamattye 20.png|80px]]}}<br><small>{{lang|ccp|Rangamattye|script=Latn}}</small>
| nickname =
| settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City) -->
| motto =
| image_skyline =
| imagesize =
| image_map = BD Rangamati District locator map.svg
| image_caption =
| image_flag =
| flag_size =
| mapsize =
| map_caption =
| image_map1 =
| mapsize1 =
| map_caption1 =
| pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_name1 = [[Chittagong Division]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]]
| subdivision_name2 = [[Rangamati District]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 = <!-- Politics ----------------->
| government_footnotes =
| government_type =
| leader_title = Member of the Parliament from Rangamati Hill District
| leader_name = Ushatan Talukder (Chakma)
| leader_title1 = Deputy Commissioner (DC) & District Magistrate (DM)
| leader_name1 = Md. Shamsul Arefin
| leader_title2 = [[Chakma people|Chakma]] Raja ([[Chakma Circle]] Chief)
| leader_name2 = [[Debashish Roy]]
| leader_title3 = Pouroshava Mayor
| leader_name3 = Akbar Hossain Chowdhury
| leader_title4 =
| leader_name4 =
| established_title = <!-- Settled -->
| established_date =
| established_title2 = <!-- Incorporated (town) -->
| established_date2 =
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| established_date3 = <!-- Area --------------------->
| area_footnotes =
| area_rank = largest [[Districts of Bangladesh|district of Bangladesh]]
| area_total_km2 = 6116.11
| area_land_km2 = 4824.63
| area_water_km2 = 1291.5
| area_metro_km2 = <!-- Population ----------------------->
| population_as_of = 2011 census
| population_footnotes =
| population_total = 595979
| population_density_km2 = auto
<!-- General information --------------->| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|38|N|92|12|E|region:BD|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/BG/84/Rangamati.html |title=Rangamati, Bangladesh Page |website=Global Gazetteer |publisher=Falling Rain |access-date=2019-09-28 |archive-date=2019-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520064151/http://www.fallingrain.com/world/BG/84/Rangamati.html |url-status=dead }}</ref>
| elevation_m = 17
<!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = [[Postal Code]]
| postal_code = 4500
| area_code = 0351
| website = {{URL|www.rangamati.gov.bd}}
| footnotes = Population & Area related info taken from {{cite web |url=http://www.dcrangamati.gov.bd/ |script-title=bn:রাঙ্গামাটি জেলা তথ্য বাতায়নে আপনাকে স্বাগতম |trans-title=Welcome to the Rangamati district portal |language=bn |website=Deputy Commissioner Rangamati |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117193522/http://www.dcrangamati.gov.bd/ |archive-date=2013-01-17}}
}}ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ==
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱒᱒°᱒᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓°᱔᱔ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱠᱠᱷᱟᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱙᱑°᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒°᱓᱓ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱨᱟᱜᱷᱤᱢᱟᱝᱥᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱡ [[ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱡ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱘᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ, ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣᱱᱟ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱩ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ, ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩ ᱡᱟᱜᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱷᱳᱞ ᱠᱩ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱡ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱜᱷᱳᱞ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ [[ᱠᱟᱢᱟᱱ]] ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾
᱑᱗᱖᱐-᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱤᱝᱨᱮᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟᱠᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮ ᱠᱟᱭᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱟᱠᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱨ ᱫᱤᱠᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱞᱮᱛ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾
== ᱩᱯᱳᱡᱮᱞᱟᱠᱚ ==
* ᱠᱟᱣᱠᱷᱟᱞᱤ
* ᱠᱟᱯᱛᱟᱭ
* ᱡᱩᱨᱟᱪᱷᱚᱲᱤ
* ᱱᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱪᱚᱨ
* ᱵᱚᱨᱠᱚᱞ
* ᱵᱟᱜᱷᱟᱭᱪᱷᱚᱲᱤ
* ᱵᱤᱞᱟᱭᱪᱷᱚᱲᱤ
* ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ
* ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱚᱞᱤ
* ᱞᱚᱝᱜᱚᱫᱩ
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤᱠᱚ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱚᱜᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱜ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱫᱤᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱟᱞᱟᱫᱟ ᱟᱞᱟᱫᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱡᱟᱜᱟᱠᱚ ==
* ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱞ
* ᱠᱟᱯᱛᱟᱭ ᱞᱮᱹᱠ
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ
* ᱥᱩᱵᱷᱚᱞᱚᱝ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
* ᱥᱟᱡᱮᱠ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱠᱚ ==
* ᱩᱥᱟᱛᱚᱱ ᱛᱟᱞᱩᱠᱫᱟᱨ
* ᱠᱚᱱᱚᱠᱪᱟᱸᱯᱟ ᱪᱟᱠᱢᱟ
* ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱨᱟᱭ
* ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱞᱟᱨᱢᱟ
* ᱥᱚᱱᱛᱩ ᱞᱟᱨᱢᱟ
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱠᱩ ==
<gallery>
File:Runmoy resort at Sajek.jpg|A resort at Sajek union, Rangamati
Image:Sitting Buddha.JPG|Statue of sitting Buddha, Rangamati
File:Shuvolong Waterfall.JPG|Shubhalang waterfall
File:Hanging Bridge, Kaptai Lake.jpg|The Hanging Bridge
File:Buddhist Temple at Rangamati.jpg|Rajban Vihara (Buddhist Monastery)
Image:Lake Surrounded By Hills at Rangamati.jpg|Lake surrounded by hills during winter
Image:Sun Rays Through The Clouds.jpg|Sun Rays Through The Clouds
Image:Clouds and Hills Beside Rangamati Lake .jpg|Clouds and hills Beside Rangamati Lake
Image:Fishing Boat in Rangamati Lake.jpg|Fishing boat of the Rangamati locals
Image:Local People of Rangamati.jpg|Local People using boats for transportation
File:Aronnak Holiday Cottage, Rangamati10.jpg|Kaptai Lake view
</gallery>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
{{Divisions and districts of Bangladesh}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ]]
9wtvmuk9uzwyc96i12p80jbjyyfre5h
ᱦᱮᱥᱞᱟ
0
6152
195852
180511
2026-07-30T05:35:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195852
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱮᱥᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.07|N|85.88|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 365
| population_total = 5,965
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = JH
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱦᱮᱥᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ-ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱫᱚ {{coord|24.07|N|85.88|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Hesla |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hesla.html |access-date=2019-10-11 |archive-date=2019-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011021517/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hesla.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱙᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱙᱖᱕ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓,᱐᱖᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱙᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱔᱔ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱒ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 8 November 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱖᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱟᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱮ, ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱒᱙᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱑,᱙᱗᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011 />
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱥᱲᱟ ==
ᱦᱮᱥᱞᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱚᱫᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱚᱭᱚᱛ (ᱦᱮᱥᱞᱟ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱞᱟᱵᱷ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱥᱟᱱᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱙ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱯ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱞᱤᱝᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱦᱴᱟ🏆 ᱒]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]]
1748p883v04slepho8onqjdwrhjvk7v
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ
0
6257
195779
189433
2026-07-29T15:54:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195779
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| nickname =
| image_skyline =
{{Photomontage
| photo1a = Jalpaiguri Cityscape evening.jpg
| photo2a = Cityview-jpg 02.jpg
| photo2b = New Jalpaiguri Railway Station.JPG
| photo3a = Alley, Jalpaiguri.jpg
| photo3b = The Raikut Temple before the Palace.JPG
| photo4a = Jalpaiguri Rajbari Gate.jpg
| photo4b = Karala riverside at night.jpg
| size = 250
| spacing = 1
| border = 0
| color = White
| position = centre
| foot_montage = TOP TO BOTTOM : <br />The Cityscape, <br />[[Dharla River|Karala Riverside]], <br />[[Raikat|Baikunthapur Rajbari Gate]], <br />[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], <br />[[Alley]], <br />Baikunthapur Palace Temple, <br />[[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱛᱤᱥᱛᱟ]]
}}
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|26.52|N|88.73|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = Founded
| established_date = ᱑᱘᱖᱙
| founder = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| named_for =
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ
| leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name = -
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 89
| population_total = 169,002 <ref
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = <ref name="Census2011">{{cite web|title=Jalpaiguri Metropolitan Region|url=http://www.census2011.co.in/census/city/194-jalpaiguri.html|website=Jalpaiguri City Census 2011 data|publisher=Census 2011|accessdate=1 January 2016}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 107,341
| population_metro_footnotes =
| population_rank = ᱑᱙
| population_demonym = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤᱭᱟᱱᱥ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤᱵᱟᱥᱤ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=10 March 2019|page=85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 735 101-735 110 (city limits), 735120-735134 (suburbs)
| area_code = +᱙᱑᱓᱕᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = WB-71, WB-72 <sup>2</sup>
| blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ,
| website = {{URL|http://jalpaigurimunicipality.org/}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱢᱟᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, ᱰᱟᱵᱽᱜᱨᱟᱢᱼᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ
}}
'''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbnorthbengaldev.gov.in/HtmlPage/about_jalpaiguri.aspx|website=jalpaiguri.gov.in|title=Official Website of Jalpaiguri|accessdate=10 November 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://jalpaiguri.gov.in/html/tourism.html|website=jalpaiguri.gov.in|title=Official Website of Jalpaiguri|accessdate=10 November 2018}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱤᱴ ᱵᱮᱸᱪ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=CensusIndia2011>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Census India |accessdate=10 October 2011}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ JGEC ᱰᱤᱢᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱟ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱠᱨᱤᱨᱟᱸᱜᱚᱱ/ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://aitcofficial.org/aitc/wb-cm-inaugurates-jalpaiguri-sports-village-2/|website=aitcofficial.org|title=Sports Village for Jalpaiguri|accessdate=5 December 2015}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://m.telegraphindia.com/states/west-bengal/boxing-academy-for-jalpaiguri/cid/158564|website=m.telegraphindia.com|title=Biswa Bangla Krirangan in Jalpaiguri|accessdate=3 December 2015}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
''ᱡᱟᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ: ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱮᱼᱞᱮᱼᱯᱮᱼᱜᱚᱼᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱠᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱜᱮᱥᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱩᱜᱮᱥᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ''ᱡᱟᱞᱯᱟᱭ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱭᱛᱩᱱ, ᱟᱨ ''ᱜᱩᱨᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱾<ref>{{cite book|last=Raha|first=Manis Kumar|title=Matriliny to Patriliny: A Study of the Rabha Society|year=1989|publisher=Gian Publishing House|page=22}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱭᱛᱩᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱭᱠᱟᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱠᱩᱸᱴᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱸᱫᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱥᱠᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱨᱟᱭᱟᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱠ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱛᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱚᱠ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱛᱷᱟᱯᱟᱠ (founded) ᱥᱤᱥᱣᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱤᱜ ᱵᱤᱥᱣᱟ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/history_book.html Cooch Behar: Royal History : Book of Facts and Events], Chapter 1, p. 5</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ
{{coord|26.52|N|88.73|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jalpaiguri.html|title=Maps, Weather, and Airports for Jalpaiguri, India|work=fallingrain.com}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚ ᱮᱢᱚᱜᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ (ᱛᱮᱨᱟᱭ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱛᱚᱨ, ᱠᱚᱨᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱦᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱢᱥ'' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱗,᱓᱔᱑ (᱕᱓,᱗᱐᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱖᱓᱓ ᱛᱤᱨᱛᱟᱹ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱐᱐᱒ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱘᱕,᱒᱒᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱓,᱗᱘᱗ ᱛᱤᱨᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱕᱒᱒ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱔᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CensusTable3">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=censusindia.gov |accessdate=21 October 2011 |format=pdf }}</ref>
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, (ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ) ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱠᱷᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ), ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱯᱚᱸᱡᱟᱵᱤ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱬᱤᱯᱩᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱨᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
{{bar box
|title=ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|88.16}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|9.64}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.97}}
{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|brown|0.54}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|magenta|1.20}}
|caption=Distribution of religions
<br /> <small>
Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.47%) and [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] (0.22%), </small>
}}
== ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ==
ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]], [[ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱔᱕ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱳᱥ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=delimit>{{cite web
| url = http://www.wbgov.com/e-gov/English/DELIMITATION.pdf
| format = PDF
| title = Press Note, Delimitation Commission
| accessdate = 18 April 2009
| work = Assembly Constituencies in West Bengal
| publisher = Delimitation Commission
| pages = 4, 23
| archive-date = 8 January 2011
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110108095020/http://www.wbgov.com/e-gov/English/DELIMITATION.pdf
| url-status = dead
}}</ref>
== ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱰᱩᱞᱩᱝ ᱜᱟᱰᱤ ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱥᱠᱟ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱟᱧ ᱴᱤᱢᱯᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨᱰ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱖-ᱥᱤᱴᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱳᱴᱚ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱴᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞ ᱰᱨᱟᱭᱵᱮᱱ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱜᱩᱴ ᱑᱖,᱐᱐᱐ ᱨᱤᱥᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱥᱮᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞ ===
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:-
# ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
# ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱦ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱞᱮᱭᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
# ᱢᱚᱦᱤᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱩᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤᱼᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱤᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
#ᱨᱟᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱨᱟᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱥᱮᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱭᱟᱠᱚ ᱾
#ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ===
ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱱᱤᱜᱟᱢ (NBSTC) ᱵᱟᱥ ᱛᱤᱜᱩᱱ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱛᱤᱜᱩᱱ (Stop) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱷᱩᱸᱴᱥᱚᱞᱤᱝ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱶᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:-
* NBSTC ᱰᱩᱯᱚ: ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱠᱟᱫᱟᱢᱛᱟᱞᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ: ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱩᱯᱷ ᱵᱟᱥ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱼ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨ (ᱟᱨ ᱜᱮᱨᱼᱥᱴᱳᱯ) ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱚᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱚᱥ: ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱭᱤ.ᱤ., ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱵᱤᱨᱯᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
*ᱵᱟᱣᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ: ᱦᱩᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ===
ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱭᱨᱚᱰᱨᱚᱢ, ᱢᱤᱪ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱤ ᱯᱚᱸᱜᱟ ᱥᱩᱨ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱦᱟᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱨᱼᱯᱷᱟᱸᱥᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[File:College building side view.jpg|thumb|[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (JGEC) ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ]]
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱟᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱚᱢᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name=educationsystem>{{cite web |title= Annual Report 2007–2008 |url= http://www.wbsed.gov.in/wbsed/readwrite/AnnualReportSchoolEducation_07-08.pdf |publisher= Department of School Education, Government of West Bengal |format= PDF |accessdate= 10 December 2011 |page= 69 |archive-date= 7 January 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190107040131/http://www.wbsed.gov.in/wbsed/readwrite/AnnualReportSchoolEducation_07-08.pdf%20 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|title= List of most reputed schools in West Bengal|url= http://wbbse.org/skolkata.htm|publisher= West Bengal Board of Secondary Education|accessdate= 10 December 2011|archive-date= 7 January 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190107040440/http://wbbse.org/skolkata.htm%20|url-status= dead}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ''᱑᱐+᱒+᱓'' ᱭᱚᱡᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱱ ᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ, ᱟᱪᱮᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱞ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱳᱯᱷ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱳᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (ICSE) ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱚᱨᱰ ᱳᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (CBSE) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱟᱲᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Ganguly|first=Arnab |title=Medical college for Indian cities |url=http://www.telegraphindia.com/1120712/jsp/siliguri/story_15718501.jsp|accessdate=27 October 2012 |newspaper=The Telegraph |date=12 July 2012}}</ref>
ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟᱫᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱱᱱᱟᱫᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯ ᱠᱳᱢᱨᱥ, ᱯᱤ.ᱰᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=EOI|first=Correspondence|title=NBDD minister inaugurates multiple projects|url=http://echoofindia.com/cooch-behar-nbdd-minister-inaugurates-multiple-projects-cooch-behar-48723|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114100759/http://echoofindia.com/cooch-behar-nbdd-minister-inaugurates-multiple-projects-cooch-behar-48723|archivedate=14 January 2015}}</ref> ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱯᱳᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱞᱮᱵᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱓ ᱥᱟᱞ (᱑᱐+) ᱥᱤᱵᱤᱞ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ, ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠᱚᱞ ᱟᱨ ᱳᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ (᱑᱒+) ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱤᱰ ᱟᱠᱚ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱨᱮᱫ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱥᱞᱞᱟᱭᱟᱵᱟᱥ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite news|title=Private education Bill passed amidst Opposition walkout|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|accessdate=7 July 2012|newspaper=The Statesman|date=6 July 2012|archiveurl=https://archive.is/20121220042108/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=415836&catid=42|archivedate=20 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Bill passed to set up private varsity|url=http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|accessdate=7 July 2012|newspaper=Asian Age|date=7 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211054143/http://www.asianage.com/kolkata/bill-passed-set-private-varsity-653|archive-date=11 December 2017}}</ref>
ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱳᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱵᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱢᱚᱱᱚᱢᱳᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ᱾᱒᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ ᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱰᱮᱸᱯᱡᱷᱚᱨ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/@26.5456466,88.7037619,18.5z|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=8 August 2018}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱲᱯᱩᱨ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Wikivoyage-inline|Jalpaiguri}}
* [http://jalpaigurimunicipality.org/ Official website of Jalpaiguri Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517114055/http://jalpaigurimunicipality.org/ |date=2014-05-17 }}
* [http://jalpaiguri.nic.in/index.htm Official website of Jalpaiguri district]
* [https://web.archive.org/web/20001021190100/http://www.wb.nic.in/dist/jalpai.html West Bengal Jalpaiguri District]
* [https://web.archive.org/web/20070905172720/http://www.sjda.org/ Siliguri Jalpaiguri Development Authority]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
7og0smkyd7vdyd81jx4dqsk9haei9m6
ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
6275
195905
180024
2026-07-30T11:31:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195905
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱴ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ (city) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱚᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ (region) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱝᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (NH-2) ᱛᱮᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ (arrested) ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ "ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ" ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://yap.nic.in/palwal.asp Palwal Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416174235/http://yap.nic.in/palwal.asp |date=2009-04-16 }} Yamuna Action Plan official website.</ref>
==ᱚᱛᱱᱚ==
ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱫᱚ {{coord|28.15|N|77.33|E}} ᱨᱮ ᱫᱚᱬᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Palwal |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Palwal.html |access-date=2019-10-19 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215448/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Palwal.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱢᱩᱫᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱰᱮᱢᱚᱱ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ" ᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=October 2019}}
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:United Provinces 1903.gif|thumb|250px|right| ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ]]
ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱛᱩᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱮᱞᱟᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V19_381.gif Palwal Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019091603/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V19_381.gif |date=2019-10-19 }} [[The Imperial Gazetteer of India]], 1909, v. 19, p. 375.</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱭᱟᱛ ᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱾ ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱠᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book | author = Hakim Syed Zillur Rahman| author-link = Hakim Syed Zillur Rahman | authorlink = | year = 2008 | month = | title = Ḥayāt-i Karam Ḥusain | chapter = 1857 ki Jung-e Azadi main Khandan ka hissa | editor =| others = | edition = 2nd | pages = 253–258| publisher = [[Ibn Sina Academy of Medieval Medicine and Sciences]] | location = Aligarh, India | oclc = 852404214| isbn = <!--ISBN with wrong number of digits: 97889060706 -->| url = https://books.google.com/books?id=KWjVngEACAAJ }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱽᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱞᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱐᱔᱐,᱔᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱰᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱕ᱹ᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱸᱫ ᱨᱮ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱘᱗᱙ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐ᱹ᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱙᱕ᱹ᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱓ᱹ᱕᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱐ᱹ᱔᱓% ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20080513065355/http://www.haryana-online.com/History/history_1803-1857.htm ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
6gjhp4izaiqs355786htqy7wgfv1635
ᱥᱤᱵᱤ
0
6706
195836
189455
2026-07-30T03:23:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195836
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱵᱤ
| native_name = {{Nastaliq|سِبی}}, ᱥᱤᱣᱤ
| settlement_type = [[ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| image_skyline =
| imagesize = 240px
| image_alt =
| image_caption =
| image_map =
| mapsize = 150 px
| map_alt =
| map_caption =
| coordinates = {{coord|29|33|N|67|53|E|region:PK_type:city|display=inline,title}}
| pushpin_map = Balochistan Pakistan#Pakistan
| pushpin_label_position = <!-- left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption =
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]
| subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan|ᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱱᱰ]]
| subdivision_name1 = [[Balochistan, Pakistan|ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Pakistan#Balochistan|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[Sibi District|ᱥᱤᱵᱤ]]
| population_total = 157000
| population_as_of = 2015
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_footnotes =
| area_total_km2 =
| elevation_m = 130
| elevation_m_min =
| elevation_m_max =
| population_density_km2 = 32
| leader_title = '''Senior Superintendent of Jail'''
| leader_name = Syed Abdul Razzaq
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| area_code =
| area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]]
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]]
| utc_offset1 = +5
| website =
| footnotes = <ref>{{Cite web |title=Sibi Falling Rain Genomics |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/02/Sibi.html |access-date=2019-11-05 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023213212/http://www.fallingrain.com/world/PK/02/Sibi.html |url-status=dead }}</ref>
| official_name =
}}
'''ᱥᱤᱵᱤ''' (ᱵᱟᱞᱚᱪᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ سِبی) ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱣᱤ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢ᱾ᱫ ᱵᱟᱡᱟ ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱳ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>https://www.politicpk.com/sibi-district-uc-list-mna-mpa-seats-and-profile/{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱮᱣᱟ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱣᱤ'' ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱩᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱗ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="ReferenceA">The tribal Baluchistan by Syed Abdul Quddus page 49</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱗ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱷᱚᱜᱚᱟᱱ ᱱᱚᱰᱮᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="ReferenceA"/> ᱑᱓ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱩᱨᱤᱫᱽ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱱᱟᱥᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱱ ᱠᱟᱵᱟᱪᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱯᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱞᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱨᱜᱷᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱡᱚᱵᱚᱛ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Khan">{{Cite web|url=https://bhc.gov.pk/district-judiciary/sibi/introduction/history|title=BHC :: Sibi > History of District|last=Khan|first=Muhammad Jawad|website=bhc.gov.pk|language=en|access-date=2017-07-31}}</ref><ref>Davies, p. 627</ref> ᱑᱘ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱚᱞᱦᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱰᱤᱨ ᱥᱟᱦᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱑᱗᱓᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱗᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱥᱤᱵᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ
<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_kC421xzMKsC&pg=PA32#v=onepage&q=kalhora&f=false|title=Sufi Saints and State Power: The Pirs of Sind, 1843–1947|last=Ansari|first=Sarah F. D.|date=1992-01-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521405300|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱨᱚᱡᱟᱭ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="Khan"/>
ᱥᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱣᱮᱴᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.travel-culture.com//pakistan/sibi.shtml|title=Sibbi Balouchistan Pakistan|website=Travel and Culture Services|access-date=2019-06-27}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱧᱪᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱵᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱟᱨᱟᱛ ᱦᱤᱞ ᱴᱮᱥᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱢᱤᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite EB1911 |wstitle=Sibi |volume=25 |page=18}}</ref> ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱤᱨᱜᱟ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|title=Sibi |url=http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&task=view&id=813&Itemid=1099 |publisher=Government of Balochistan |accessdate=5 February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310122204/http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&task=view&id=813&Itemid=1099 |archivedate=10 March 2012 }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Nine percent">{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=OvHkAAAAMAAJ&q=hindu+baloch+kalat&dq=hindu+baloch+kalat&cd=7|quote= Almost all the people are Muslim ; the largest Hindu minorities are in the Sibi (9%) and Kalat (2%) districts.| title = Encyclopædia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 3 |publisher = Encyclopœdia Britannica|accessdate = 2008-08-17}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱯᱟᱛᱟ (ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱮᱲᱟ) ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱟ ᱾
==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱞᱚ ᱛᱟᱯ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱦᱟᱨᱤ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ 52 °C ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱨᱪ]] ᱟᱨ [[ᱮᱯᱨᱤᱞ]] ᱨᱮᱫᱚ [[ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱡᱩᱞᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾
{{Weather box
|location = Sibi
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan record high C = 33.2
|Feb record high C = 33.4
|Mar record high C = 41.1
|Apr record high C = 47.0
|May record high C = 51.0
|Jun record high C = 52.0
|Jul record high C = 51.7
|Aug record high C = 48.5
|Sep record high C = 46.1
|Oct record high C = 43.9
|Nov record high C = 40.0
|Dec record high C = 34.0
|Jan high C = 22.7
|Feb high C = 25.0
|Mar high C = 30.9
|Apr high C = 37.7
|May high C = 43.5
|Jun high C = 46.0
|Jul high C = 42.9
|Aug high C = 41.1
|Sep high C = 39.8
|Oct high C = 37.0
|Nov high C = 30.5
|Dec high C = 24.5
|Jan mean C = 14.1
|Feb mean C = 16.7
|Mar mean C = 22.7
|Apr mean C = 30.1
|May mean C = 35.6
|Jun mean C = 38.6
|Jul mean C = 36.3
|Aug mean C = 34.9
|Sep mean C = 32.8
|Oct mean C = 28.0
|Nov mean C = 21.4
|Dec mean C = 15.8
|Jan low C = 5.9
|Feb low C = 8.8
|Mar low C = 15.0
|Apr low C = 22.1
|May low C = 27.7
|Jun low C = 30.8
|Jul low C = 29.9
|Aug low C = 29.1
|Sep low C = 26.2
|Oct low C = 19.3
|Nov low C = 12.4
|Dec low C = 7.0
|Jan record low C = 0.0
|Feb record low C = 1.0
|Mar record low C = 3.8
|Apr record low C = 12.2
|May record low C = 18.0
|Jun record low C = 23.0
|Jul record low C = 20.6
|Aug record low C = 19.7
|Sep record low C = 15.6
|Oct record low C = 10.0
|Nov record low C = 4.0
|Dec record low C = -2.3
|Jan precipitation mm = 6.9
|Feb precipitation mm = 9.9
|Mar precipitation mm = 24.7
|Apr precipitation mm = 14.9
|May precipitation mm = 2.4
|Jun precipitation mm = 6.0
|Jul precipitation mm = 35.6
|Aug precipitation mm = 30.3
|Sep precipitation mm = 7.7
|Oct precipitation mm = 1.1
|Nov precipitation mm = 1.5
|Dec precipitation mm = 3.3
|source 1 =NOAA (1971–1990)<ref name= NOAA>{{cite web
|url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/PK/41697.TXT
|title = Sibbi Climate Normals 1971–1990
|publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
|accessdate = January 17, 2013}}</ref>
|date=January 2013}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* https://en.wikipedia.org/wiki/Sibi
ekc7jljt5mzrsbcm1j24xphfsrx126y
ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ
0
7506
195798
85886
2026-07-29T20:00:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195798
wikitext
text/x-wiki
<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|26.37|N|86.08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 56
| population_total = 75,736
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = [http://www.citypincode.in/Bs/Madhubani_PINCODE 847211]
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱒᱗᱕
| registration_plate = BR-32
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐/᱙᱔᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank3_info_sec1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]], [[ᱵᱤᱥᱯᱷᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱤᱥᱯᱷᱤ]]
| website = {{URL|http://madhubani.bih.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱵ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ 26 ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book
| first = Bindeshwar
| last = Ram
| title = Land and society in India: agrarian relations in colonial North Bihar
| publisher = [[Orient Blackswan]]
| year = 1998
| isbn = 978-81-250-0643-5
}}</ref> ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱤᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱤᱥᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ <ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9049891/Madhubani|title=Madhubani | India | Britannica.com|website=|publisher=britannica.com|archive-url=|archive-date=|accessdate=12 November 2016}}</ref> ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱮᱲᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱛᱷᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚ==
ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|26.37|N|86.08|E|}} ᱾ <ref name="fallingrain">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Madhubani.html|publisher=fallingrain.com|title=Maps, Weather, and Airports for Madhubani, India|accessdate=12 November 2016|archive-date=12 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112214036/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Madhubani.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱖᱖,᱒᱘᱕ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱐% ᱾ ᱟᱵᱚ [[ᱥᱤᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱙ᱹ᱕% ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱗% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱕᱓% ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖% ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ==
==ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ==
ᱞᱚᱣᱠᱟᱦᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱣᱠᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱚᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.eximguru.com/exim/trade-agreement/india-nepal-trade.aspx|title=India Nepal Trade Agreement. India-Nepal Foreign Treaty of Trade Agreement.|website=www.eximguru.com|access-date=2019-09-12}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱚᱟᱹᱯᱤᱥ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.customs.gov.np/en/customsofficescontact.html|title=Department of Customs, Nepal - Custom Contact Offices|website=www.customs.gov.np|access-date=2019-09-12}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>http://www.cybex.in/Notifications/17-2012-Amends-Notification-63-1994-9672.aspx</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
om3cem100mzp8gjxf4nf787r4nw4tz3
ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
0
8222
195793
183873
2026-07-29T19:02:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195793
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ
| image_skyline = Jhargram City.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱷᱞᱟᱭ ᱚᱵᱷᱳᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.45|N|86.98|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱢᱚᱞᱞᱟ ᱫᱮᱵᱽ]]
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 81
| population_total = ᱖᱑,᱗᱒᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = [http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/WEST_MIDNAPORE/Jhargram_PINCODE 721507]
| area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱰ
| registration_plate = WB-49,50
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| website = {{URL|http://www.jhargrammunicipality.org/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱧᱪᱚᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱹᱞᱤ]]
}}
'''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jhargram to be state's 22nd district on April 4|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/jhargram-to-be-states-22nd-district-on-april-4-221352|publisher=Millennium Post|accessdate=4 April 2017}}</ref> ᱵᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ, ᱥᱮᱫᱟᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ {{coord|22.45|N|86.98|E|}}.<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jhargram.html|title=Maps, Weather, and Airports for Jhargram, India|publisher=|accessdate=25 August 2016|archive-date=15 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615054730/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jhargram.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱔᱖ °C ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱔ °C ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱴᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱞ ᱑᱕᱙᱒ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱵᱮᱨ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ [[ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱫᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱮᱱᱟ ᱯᱚᱛᱤ [[ᱥᱚᱨᱵᱮᱥᱚᱨ ᱥᱤᱝ]] ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱱᱚᱛᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱨᱟᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱤᱱ ᱤ ᱟᱠᱚᱵᱚᱨᱤ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱧᱪᱚᱚᱲ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]], [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]], [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱤ]] [[ᱞᱚᱫᱷᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱰᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2019}}
ᱥᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱜᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨᱟ ᱾ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ]] ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱚᱝᱜᱚᱞᱠᱷᱸᱰ ᱡᱟᱜᱟᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱵᱮᱥᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱚᱴᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2019}}
==ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ==
ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 20 November 2016 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | access-date = 20 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | archive-date = 27 October 2016 | url-status = dead }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ- [[ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ]], [[ᱪᱷᱚᱣ]], ᱪᱩᱣᱟᱝ, ᱪᱟᱝ, ᱥᱟᱦᱨᱩᱞ, ᱴᱩᱥᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱾
[[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱥᱤᱛᱚᱲᱟ]], [[ᱡᱚᱜᱚᱫᱷᱟᱛᱨᱤ]], [[ᱦᱚᱞᱤ]], [[ᱨᱚᱛᱷᱚ ᱡᱟᱛᱨᱟ ]] [[ᱡᱟᱱᱢᱟᱥᱴᱟᱢᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾
ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ- [[ᱡᱚᱝᱜᱚᱞ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱩᱛᱥᱚᱵᱽ]], [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱲᱟ]], [[ᱭᱩᱵᱟ ᱩᱛᱥᱚᱵᱽ]], [[ᱨᱚᱝ ᱢᱟᱛᱤ ᱢᱟᱱᱩᱥ]], ᱥᱟᱨᱵᱚᱬᱤ ᱢᱮᱲᱟ ᱵᱚᱭᱥᱟᱠᱷᱤ ᱢᱮᱲᱟ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱢᱮᱲᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://citypincode.in/WEST_BENGAL/WEST_MIDNAPORE/Jhargram_PINCODE |title=Jhargram Pincode |publisher=citypincode.in |date= |accessdate=2014-05-19 |archive-date=2014-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140519184814/http://www.citypincode.in/WEST_BENGAL/WEST_MIDNAPORE/Jhargram_PINCODE |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* http://www.textjournal.com.au/speciss/issue60/Sarangi&Strange.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506195803/https://www.textjournal.com.au/speciss/issue60/Sarangi%26Strange.pdf |date=2021-05-06 }}
{{Wikivoyage}}
*{{Official website|http://www.jhargrammunicipality.org/}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}}
{{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
hk6odukqpuss4xly3e74ecv8qbsdul5
ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ
0
8397
195866
129943
2026-07-30T07:30:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195866
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->
| official_name = ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ
| settlement_type =[[ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱸᱯᱤᱛ ᱚᱝᱪᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] —</br>— [[ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ]]
| image_skyline = Khirachora Gopinatha Temple.jpg
| image_alt = ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱷᱤᱨᱚᱪᱳᱨᱟ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]]
| image_caption = ᱠᱷᱤᱨᱚᱪᱳᱨᱟ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
| mapsize = 250x200px
|map_caption = [[ଓଡ଼ିଶା]]ରେ ଅବସ୍ଥାନ
|latd = 37 |latm = 3 |lats = 45 |latNS = N
|longd = 95 |longm = 40 |longs = 37.44 |longEW = E
|coordinates_display = yes
|coordinates_footnotes =
|pushpin_map =Orissa
| pushpin_label_position = ରେମୁଣା
| pushpin_map_alt = ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରରେ ରେମୁଣାର ଅବସ୍ଥାନ
| pushpin_map_caption = ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରରେ ରେମୁଣାର ଅବସ୍ଥାନ
| subdivision_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟ.
| subdivision_name2 = [[ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 = ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| area_note =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒0
| population_footnotes =
| population_total =
| population_as_of = ᱒0᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_note =
| timezone1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] (+᱕.᱓୦)
| utc_offset1 =
| timezone1_DST =
| utc_offset1_DST =
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ
| postal_code = ᱗᱕᱖᱐᱑᱙
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱗᱘᱒᱗
| iso_code =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| footnotes =
}}
'''ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ''' [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱵᱚᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱸᱯᱤᱛ ᱚᱝᱪᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] ।
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ {{Coord|37|3|45|N|95|40|37.44|W}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ । <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Remuna |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Remuna.html |access-date=2020-02-21 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527113622/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Remuna.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱖᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱻᱟ ।
=== ᱜᱟᱰᱟ ===
* ᱥᱚᱯᱛᱚᱥᱚᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ
* ᱥᱳᱱᱚ ᱜᱟᱰᱟ
* ᱜᱚᱝᱜᱟᱦᱟᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ
== ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱥᱟ.ᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱢᱩᱬᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒᱘,᱙᱕᱘ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱫᱚ ᱔᱘% । ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱟᱨ ᱠᱤᱲᱤ ᱫᱚ ᱕᱓% ।
== ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱛᱤ ===
* [[ᱠᱷᱤᱨᱚᱪᱳᱨᱟ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]]: ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝᱻᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ । [[ᱩᱛᱠᱚᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ [[ᱞᱟᱝᱜᱩᱲᱟ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱮᱵᱽ]]ᱻᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ । ᱱᱚᱱᱰᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱤᱨᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽ]] ᱟᱨ [[ᱚᱵᱚᱰᱷᱟ]] ᱠᱷᱩᱵᱽ ᱧᱩᱢ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ । <ref>[http://www.eodissa.com/travel/9-temples/526-khirochora-gopinath Khirochora Gopinatha temple]. eOdissa.com</ref>
* ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
* ᱜᱚᱣᱩᱰᱤᱭᱚ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
* ᱜᱚᱨᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
* ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱜᱚᱣᱩᱰᱤᱭᱚ ᱢᱚᱴᱷᱚ
* ᱠᱚᱱᱚᱠᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
=== ᱥᱮᱱᱻᱦᱤᱡᱩᱜ ᱦᱚᱨ ===
ᱱᱚᱶᱟ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱠ.ᱢ. ᱥᱟ.ᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱻᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ । <ref>[http://www.holidayiq.com/Yatri-Nivas-Remuna-Orissa-hotel-5931.html Yatri Nivas - Remuna, Orissa, Orissa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008093947/http://www.holidayiq.com/Yatri-Nivas-Remuna-Orissa-hotel-5931.html |date=2011-10-08 }}. HolidayIQ.com</ref> ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱚᱡᱽ,ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ।
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{reflist}}
kscyuq2ngp39kyvta2jf12p5wscun2o
ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ
0
8672
195781
184139
2026-07-29T16:15:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195781
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|21.9675|N|86.0803|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 406
| population_total = ᱑᱔᱑᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱩᱰᱤᱭᱟ]]
| demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱕᱗᱐᱓᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱗᱙᱗-xxxxxx
| registration_plate = OD11-X-XXXX
| website = https://mayurbhanj.nic.in/
| footnotes =
}}
'''ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱢᱲᱤᱯᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ ᱚᱛᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱪᱤᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|21.9675|N|86.0803|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc -Joshipur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Joshipur.html |access-date=2020-03-17 |archive-date=2021-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430165834/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Joshipur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱐᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ - NH 49 ᱟᱨ NH 220 ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱾ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱨᱤᱯᱳᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱔,᱘᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱓% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱥ.ᱥᱤ., [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], ᱥᱤᱠᱷ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :
*ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ :
*ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱰᱮ ᱯᱟᱣᱚᱞ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱰᱤᱹᱮᱹᱣᱤ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱫᱟᱨᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ (CBSE)
ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ; ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱢᱲᱤᱯᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱨᱤ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱚᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
* ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱚᱠᱡᱚᱨᱤ ᱮ/ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]], [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ]], [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱚᱱᱩᱜᱩᱲ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
i9s3mdn6q8yk2cudap9zv55u2rd1rpe
ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ
0
8741
195841
185502
2026-07-30T04:21:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195841
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ
| image =
| alt =
| caption =
| birth_date = ᱓᱐/᱐᱘/᱑᱙᱖᱘
| birth_place = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| death_date = <!--{{Death date|2011|06|27}}-->
| death_place =
| yearsactive = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ
| nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]]
| other_names =
| known_for = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| occupation = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ]] [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| spouse = ᱡᱚᱭᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ
| children = ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ
}}
'''ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ,ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ [[ᱞᱟᱞᱟᱯᱟᱱ ᱵᱤᱵᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ [[ᱛᱚᱨᱚᱝᱜᱚ]] ᱴᱩᱵᱷᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱥᱣᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱ" ᱟᱨ "ᱚᱢᱵᱤᱠᱟᱠᱷᱩᱰᱤᱸᱠᱚ ᱦᱟᱸᱰᱤᱥᱟᱲᱚ" ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟ.ᱜᱽ ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । <ref name=kadambini>{{cite book|last=ଖିଲାର|first=ଅମିତାଭ|title=ଆଳାପ : ସଫଳ ସ୍ନିଗ୍ଧା|date=March 2015|publisher=କାଦମ୍ବିନୀ|url=http://www.kadambini.org/view.aspx?id=97&dat=March-2015|access-date=2020-03-21|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014540/http://www.kadambini.org/view.aspx?id=97&dat=March-2015|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
'''ᱥᱱᱩᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟ/ᱟ.ᱥᱩᱞᱚᱜ ᱯᱚᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱻᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱰᱟ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref>{{cite news|title=ଉତ୍ତମଙ୍କ ବଦଳରେ ଶ୍ରୀରାମ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ଏହି ସିନେମାରେ!|url=http://sambad.in/entertainment/sriram-replces-uttam-108566/|accessdate=2 April 2018|newspaper=sambad.in|date=25 March 2018}}</ref>
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤᱻᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ|ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ । <ref>http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/sambhavna-mohanty-to-debut-in-upcoming-mun-raja-tu-rani.html{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
{{div col|3}}
* [[ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱱᱤ ᱠᱮᱦᱤ ᱚᱞᱚᱜᱟ ᱠᱚᱨᱤ]], ᱒᱐᱑᱓
* [[ᱞᱚᱵᱷ ᱰᱚᱴ ᱠᱚᱢ]], ᱒᱐᱐᱙
*[[ᱥᱩᱱᱟ ᱪᱚᱰᱷᱮᱭᱤ ᱢᱚ ᱨᱩᱯᱟ ᱪᱚᱰᱷᱮᱭᱤ]], ᱒᱐᱐᱙
*[[ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱟ]], ᱒᱐᱐᱙
*[[ᱯᱟᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱨᱤᱪᱤ ᱯᱟᱣᱩᱸᱡᱤ ᱛᱚᱨᱚ]], ᱒᱐᱐᱙
*[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱟᱭ ᱞᱚᱵᱷ ᱭᱩ]], ᱒᱐᱐᱘
*[[ᱠᱟᱲᱤᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]], ᱒᱐᱐᱗
*[[ᱪᱚᱠᱟ ᱪᱚᱠᱟ ᱵᱷᱚᱣᱩᱸᱨᱤ]], ᱒᱐᱐᱗
*[[ᱢᱳ ᱥᱩᱱᱟ ᱯᱩᱣᱚ]], ᱒᱐᱐᱗
*[[ᱨᱟᱠᱷᱤ ᱵᱚᱸᱫᱷᱤᱞᱤ ᱢᱚ ᱨᱚᱠᱷᱤᱵᱚ ᱢᱟᱱᱚ]], ᱒᱐᱐᱖
*[[ᱥᱟᱥᱩ ᱜᱷᱚᱨᱚ ᱪᱟᱞᱤ ᱡᱤᱵᱤ]], ᱒᱐᱐᱖
*[[ᱛᱚᱛᱮ ᱢᱳ ᱨᱟᱬᱚ]], ᱒᱐᱐᱕
*[[ᱢᱟᱛᱨᱩᱥᱚᱠᱛᱤ]], ᱒᱐᱐᱓
*[[ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷᱚᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱙
*[[ᱥᱟᱥᱩ ᱦᱟᱛᱚᱠᱚᱰᱤ ᱵᱷᱟᱣᱩᱡᱚ ᱵᱮᱰᱤ]], ᱑᱙᱙᱙
*[[ᱚᱱᱭᱟᱭ ᱠᱮᱛᱮᱫᱤᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱘
*[[ᱥᱚᱱᱛᱟᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱘
*[[ᱥᱤᱝᱦᱚᱵᱟᱦᱤᱱᱤ]], ᱑᱙᱙᱘
*[[ᱞᱚᱠᱷᱮ ᱥᱤᱵᱚ ᱯᱩᱡᱤ ᱯᱟᱭᱤᱪᱷᱤ ᱯᱩᱣᱚ]], ᱑᱙᱙᱗
*[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ]], ᱑᱙᱙᱔
*[[ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱥᱟᱞ]], ᱑᱙᱙᱔
*[[ᱯᱟᱪᱮᱨᱤ ᱩᱴᱷᱳᱞᱟ ᱢᱚᱡᱷᱤ ᱫᱩᱣᱟᱨᱮ]], ᱑᱙᱙᱔
*[[ᱥᱩᱱᱟ ᱵᱷᱟᱣᱩᱡᱚ]], ᱑᱙᱙᱔
*[[ᱟᱥᱟ]], ᱑᱙᱙᱓
*[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]], ᱑᱙᱙᱓
*[[ᱚᱱᱴᱤ ᱪᱷᱩᱨᱤ ᱛᱚᱱᱴᱤ ᱠᱟᱴᱮ]], ᱑᱙᱙᱒
*[[ᱠᱟᱲᱤᱭᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱥᱟ]], ᱑᱙᱙᱐
*[[ᱥᱟᱥᱛᱤ]], ᱑᱙᱘᱙
*[[ᱵᱟᱡᱮ ᱵᱚᱭᱤᱸᱥᱤ ᱱᱟᱪᱮ ᱜᱷᱩᱝᱜᱩᱨᱚ]], ᱑᱙᱘᱒
*[[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱭᱟ]], ᱑᱙᱘᱐
{{div col end}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱷᱚᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ:ᱥᱳ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ, ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/show-time-2012-award-oriya-film-television-awards-ceremony-puri/ |title=Show Time 2012 Award | Oriya Film & Television Awards Ceremony at Puri |first= |last= |work=incredibleorissa.com |quote=Best Character Role (Female) – Snigdha Mohanty |accessdate=16 January 2013 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱭ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{imdb name|3385593}}
bofwydq60jgvg5833c8vlct61qc81mj
ᱨᱟᱵᱚᱬ ᱯᱳᱰᱤ (ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)
0
8751
195862
46147
2026-07-30T07:10:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195862
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| show_name = ᱨᱟᱵᱚᱬᱚ ᱯᱳᱰᱤ
| genre = ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
| writer = ᱵᱤᱨᱚᱡᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ
| director = ᱵᱤᱨᱚᱡᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ
| starring = [[ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]<br>[[ᱥᱩᱫᱷᱟᱝᱥᱩ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ]]<br>[[ᱫᱤᱯᱚᱱᱣᱤᱛ ᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]<br>[[ᱚᱝᱠᱤᱛᱟ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
| country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}
| language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| num_episodes = ᱔
| list_episodes =
| producer = ᱥᱚᱢᱨᱮᱥ ᱨᱟᱣᱩᱛᱨᱟᱭ
| location = ᱠᱚᱴᱚᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ
| network = ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱱ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱪᱟᱱᱮᱞ
| first_aired = ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘
| story = [[ᱵᱤᱨᱚᱡᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ]]
| music = [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱨᱚᱛᱷᱚ]]
}}
'''ᱨᱟᱵᱚᱬ ᱯᱳᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]<nowiki>ᱛᱮ</nowiki> ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ, '''ᱨᱟᱵᱚᱬ ᱯᱳᱰᱤ- ᱮ ᱦᱳᱢ ᱠᱚᱢᱤᱝ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱯᱩᱡᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱚᱨᱻᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite news |title=Odisha's first-ever web series 'Rabana Podi' is all about loving your roots - Odisha Sun Times |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/odisha+sun+times-epaper-osuntime/odisha+s+first+ever+web+series+rabana+podi+is+all+about+loving+your+roots-newsid-98128613 |accessdate=3 January 2019 |work=Odisha Sun Times |publisher=DailyHunt |language=en |archive-date=20 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820021643/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/odisha+sun+times-epaper-osuntime/odisha+s+first+ever+web+series+rabana+podi+is+all+about+loving+your+roots-newsid-98128613 |url-status=dead }}</ref><ref>https://odishasuntimes.com/odishas-first-ever-web-series-rabana-podi-is-all-about-loving-your-roots/</ref><ref>http://www.mycitylinks.in/odisha-s-first-web-series-rabana-podi-hits-youtube-on-friday</ref>
== ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ([[ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]) ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱯᱩᱡᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱟᱡᱻᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ([[ᱥᱩᱫᱷᱟᱝᱥᱩ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ]]) ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱟ.ᱴᱤ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱟᱭᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।
== ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ==
* [[ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱥᱩᱫᱷᱟᱝᱥᱩ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ]]
* [[ᱫᱤᱯᱚᱱᱣᱤᱛ ᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱚᱝᱠᱤᱛᱟ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
<div id="purl" class="NavFrame collapsed" align="right" style="float:right; position: absolute; top: -3em; right:30px; width:auto; background:#eae9e9;"><div class="NavHead" align="right" style="float:right; font-size:85%; background:#dadadb; padding-right: 90px">'''<font color="#333333">[[Rabana Podi]] [[ଫାଇଲ:Gtk-dialog-question.svg|ଲିଙ୍କ=ଛାଞ୍ଚ:Prettyurl#Usage|12x12_ପିକସେଲ|Help]]</font>'''</div><div class="NavContent" align="right" style="background:#eae9e9; width:auto"> [[Rabana Podi]]</div></div>
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=geYmkCdqJ2w&list=PLE2RIn_VTKG18-WL_ar_2yXIkV6cweLT7 ୟୁଟ୍ୟୁବ]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ୱେବ ସିରିଜ]]
awtljwb45pf02ex7ko01w5dxz9xiw51
ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ
0
9545
195797
175683
2026-07-29T19:31:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195797
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ
| other_name =
| nickname = ᱛᱟᱢᱨᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱤ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|22.52|N|86.45|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 10.99
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 160
| population_total = 31,035
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱗
| registration_plate = JH 05
| blank1_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = ᱗᱙.᱒᱐%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank3_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]]
| website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ''', ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱢᱩᱥᱟᱵᱩᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ ᱘᱓᱒᱑᱐᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱢᱟᱤᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ (ICC) (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱮᱠᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘.᱐᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱠᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑.᱐᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ, ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ {{Coord|22.52|N|86.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mushabani.html Falling Rain Genomics, Inc - Mushabani]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱒᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱠᱚᱛᱚᱨᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱞᱳᱡᱤᱥᱴ (Geologist's) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱯᱟᱨ ᱢᱟᱤᱱᱤᱡᱽ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱞᱚᱯᱟ, ᱛᱤᱥ ᱠᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤ (nature) ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱼᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
4vj3ce4q6w0t4ypp4lmh21cor7ppeip
ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ
0
9599
195785
194905
2026-07-29T17:49:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195785
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available-->
<!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->
<!-- Basic info ---------------->| name = ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ<!-- at least one of the first two fields must be filled in -->
| official_name =
| native_name =
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ<!-- e.g. Town, Village, City, etc.-->
<!-- images and maps -----------> ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ
| image_skyline = Roundabout near Tata pigments,jugsalai - panoramio.jpg
| nickname =
| motto = <!-- Location ------------------>
| pushpin_map = India Jharkhand
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
<!--
| latd = 22.77
| longd = 86.18
-->| coordinates = {{coord|22|46|10|N|86|10|49|E|region:IN-DL|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| subdivision_name2 = ᱥᱨᱤ ᱟᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ (IAS)
| established_title =
| established_date =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ<!-- Politics ----------------->
| government_footnotes =
| leader_title = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ
| leader_name = ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱥ ᱞᱟᱞ
| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
<!-- Area --------------------->| area_total_km2 =
| area_footnotes = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_water_percent = <!-- Elevation -------------------------->
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m =
| elevation_max_m =
| elevation_min_m =
| population_footnotes = <!-- Population ----------------------->
| population_total = ᱑,᱒᱕,᱓᱗᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_note =
| population_density_km2 = auto
<!-- General information --------------->| timezone = GMT +5:30
| utc_offset =
| timezone_DST =
| utc_offset_DST = <!-- Area/postal codes & others -------->
| postal_code_type = Pin Code<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
| postal_code = ᱘᱓᱑᱐᱐᱖
| area_code = ᱐᱖᱕᱗
| website = http://jamshedpur.nic.in/
| footnotes =
| image_caption = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱤᱜᱽᱢᱮᱸᱴ
}}
'''ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱫᱚ {{coord|22|46|10|N|86|10|49|E|region:IN-DL|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jugsalai |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jugsalai.html |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731030940/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jugsalai.html |url-status=dead }}</ref>
===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ===
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ “ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾”
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://jhpolice.gov.in/east-singhbhum | title = District Police Profile – East Singhbhum | work = Brief Summary of the District | publisher = Jharkhand Police | access-date = 30 December 2021 | archive-date = 22 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220622213448/https://www.jhpolice.gov.in/east-singhbhum | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱔᱙,᱖᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖,᱐᱓᱖ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱓,᱖᱒᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱑᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱖,᱗᱗᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱔.᱓᱖%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 801782, Pages 358-359: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 15 December 2021}}</ref>
(*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱵᱞᱚᱠ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ]] (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱔᱖,᱐᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱗᱒% ᱦᱚᱲ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱦᱚᱲ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱗᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱖᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* {{cite web |script-title=hi:Plantation was done by Shaheed Thakur Ji Pathak Society in Jugsalai Pigment Park. |url=http://pathaknetwork.com/?p=2039 |language=hi |website=pathaknetwork.com |access-date=2019-11-08 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱠᱚ]]
rv8eza6t9xzv1zpy82yu1u6sf36136i
ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ
0
9634
195890
160746
2026-07-30T09:51:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195890
wikitext
text/x-wiki
'''ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ
| official_name =
| native_name = দুবরাজপুর
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline = Dubrajpur Railway Station 06.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|23.8|N|87.38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ
| governing_body = ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{Cite web |url=http://www.jnnurmwestbengal.gov.in/DIS/MUNI_DLB_Dubrajpur.htm |title=Archive copy |access-date=2020-04-21 |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605031622/http://www.jnnurmwestbengal.gov.in/DIS/MUNI_DLB_Dubrajpur.htm |url-status=dead }}</ref>
| area_total_km2 = 16.83
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 77
| population_total = 38,041<ref>http://www.citypopulation.de/php/india-westbengal.php?adm2id=1908</ref>
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 731123
| area_code = 91 3462
| area_code_type = Telephone/[[Subscriber trunk dialling|STD]] code
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ
| website = {{URL|birbhum.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱩᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱥᱩᱨᱤ]]
}}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ(᱒᱕᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱟᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱒᱓°᱘'N ᱘᱗°᱓᱘'E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dubrajpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dubrajpur.html |access-date=2020-04-21 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130070430/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dubrajpur.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱳᱭᱮ ᱖0 ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ]],[[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱡᱩᱛᱩᱜᱟ᱾ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ, ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱤᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱡᱩᱛᱩᱜᱟ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱒00᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱒᱗᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱕᱒% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘% ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱢᱟᱢᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ==
[[File:Mama Bhagne Hills and Temple 24.jpg|thumb|ᱢᱟᱢᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ]]
[[File:Mama Bhagne Hills and Temple 14.jpg|thumb|ᱢᱟᱢᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ]]
ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱢᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ ᱯᱟᱦᱟᱨ (ᱵᱩᱨᱩ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱟ᱾<ref>{{cite web|url= http://birbhum.nic.in/birtour2.htm |title= Tourism in Birbhum|work= |publisher=District administration|accessdate= 2012-04-11}}</ref>
==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
14kl1t0grqm0l3q3qvdcdz9yihcgkgr
ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ
0
9767
195795
175800
2026-07-29T19:08:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195795
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱟᱹᱭᱭᱟ
| native_name =
| native_name_lang = ᱦᱤᱱᱫᱤ
| settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱛᱮᱦᱥᱤᱞ
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position =
| coordinates = {{coord|24.42894|N|85.53547|E|display=inline,title}}
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| elevation_m = ᱓᱘᱓
| population_total = ᱘᱗᱘᱖᱗
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name="census_2011">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2003_PART_B_DCHB_KODARMA.pdf Kodarma District Census Handbook], 2011</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_note =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱙
| area_code = ᱖᱕᱓᱔
| area_code_type = [[Telephone numbers in India|STD Code]]
| iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-JH]]
| registration_plate = JH12
| website =
| footnotes =
| other_names = Jhumri Tilaiya / Talaiya
}}
'''ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ''' (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱟᱹᱭᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://koderma.nic.in/koderma/images/kodgazette.pdf | title = District Gazette of Koderma | publisher = District Administration, Koderma | accessdate = 2012-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110112183418/http://koderma.nic.in/koderma/images/kodgazette.pdf | archive-date = 12 January 2011 | df = dmy-all }}</ref> ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ,<ref>{{cite web | url = http://parliamentofindia.nic.in/lsdeb/ls10/ses6/1830039315.htm | title = Lok Sabha 10 Debate (Session 6) | publisher = Government of India | accessdate = 2012-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304055022/http://parliamentofindia.nic.in/lsdeb/ls10/ses6/1830039315.htm | archive-date = 4 March 2016| df = dmy-all }}</ref> ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://urbanservices.gov.in/citiesjharkhand |title=Jharkhand- List of Cities |publisher=Ministry of Urban Development, Government of India |accessdate=2012-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422123053/http://urbanservices.gov.in/citiesjharkhand |archivedate=2012-04-22 }}</ref>
== ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ "ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱷᱤᱞ (ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴᱤ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱕᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jhumri Taliya |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jumri_Tilaiya.html |access-date=2020-04-29 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024121124/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jumri_Tilaiya.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚ4 ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱢ ᱵᱟᱲᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱞᱭᱩ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ-ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ, ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ, ᱵᱚᱫᱷᱜᱟᱭᱟ, [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]], ᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱨ ᱜᱩᱯᱷᱟ (Caves) ᱫᱷᱩᱣᱟᱡᱽᱫᱚᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, ᱥᱟᱛᱜᱟᱣᱟᱱ ᱯᱮᱴᱨᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱰᱚᱢᱪᱟᱸᱪ, ᱢᱚᱠᱟᱨᱫᱷᱣᱟᱡᱽ ᱵᱩᱨᱩ, ᱥᱟᱸᱛ ᱯᱟᱨᱢᱚᱦᱚᱸᱥ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱵᱟᱨᱟ (Mausoleum) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱸ ᱪᱟᱸᱪᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱾ ᱪᱚᱸᱪᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱩᱴ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱮᱱᱟ , ᱟᱫᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{see also|ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ}}
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱡᱷᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱦᱟᱨᱫᱟ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱺ ᱑. ᱠᱟᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱑᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱒. ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱓. ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱥᱮᱫ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱟᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱓᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱝ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱮᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱟᱥ, ᱡᱤᱯ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱠᱚ, ᱚᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱟᱺᱪᱤ (᱑᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱗,᱘᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔,᱙᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑,᱙᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱔,᱖᱐᱑ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱙᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= Jharkhand – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 16 December 2015}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱮᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱙,᱔᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮ, ᱑᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
[[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ, ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20070928060644/http://koderma.nic.in/koderma/map.jsp Thumbnail pictures of the Jhumri Taliya town and Telaiya dam][https://web.archive.org/web/20140923014734/http://blog.jhumritelaiyacity.com/2014/04/images-of-telaiya-dam.html Images of Telaiya Dam]
* [https://web.archive.org/web/20140323081759/http://www.jhumritelaiyacity.com/ Website of Jhumri Telaiya]
{{ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
k033c603dg0ix55syzpisybhlw2f07o
ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ
0
9779
195911
179279
2026-07-30T11:57:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195911
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱸᱠᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱥᱟᱱᱟᱨ
| image_skyline = Panagarh Railway Station 02.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India
| coordinates = {{coord|23.4484|N|87.4694|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱕᱘
| population_total = 5,510
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = ᱜᱟᱞᱥᱤ
| website = {{URL|bardhaman.gov.in/}}
| footnotes =
}}
[[File:Panagarh Bazar Hindi High School building.jpg|thumb|Panagarh Bazar Hindi High School building]]
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱒᱓°᱔᱕'ᱠᱚᱧᱮ ᱘᱗°᱔᱓'ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Panagarh.html Falling Rain Genomics, Inc – Panagarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205050604/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Panagarh.html |date=2020-02-05 }}. Fallingrain.com. Retrieved on 2012-03-23.</ref> ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘ ᱢᱤᱴᱟᱨ(᱑᱙0 ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞᱼᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱠᱚᱨ ᱦᱟᱥᱟ) ᱦᱟᱥᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱓0 ᱠᱤᱢᱤ ᱾
==ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱒0᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱕᱕᱑0 ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱗᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱖0 ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 February 2017 }}</ref>
==ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ==
ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]-[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱜᱟᱭᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/barddhaman-asansol-memu-63509/14847/2/7 |title = 63509 Bardhaman-Asansol MEMU |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | accessdate = 9 February 2017}}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱮ ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱑᱙ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒0᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱴᱨᱟᱝᱠ ᱨᱳᱰ (ᱜᱤ.ᱴᱤ) ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.telegraphindia.com/1161211/jsp/bengal/story_124103.jsp#.WK45C_l97IU |title = Political race to open road |publisher= The Telegraph, 11 December 2016 | accessdate = 20 February 2017 }}</ref>
ᱯᱟᱱᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱑᱔ ᱥᱮ ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ ᱑᱔ ᱯᱟᱱᱟᱜᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=police>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 23 February 2017}}</ref><ref>Google Maps</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
3e17d0tvu6yw74cmqp6anikgsrz1uea
ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
0
9855
195851
180855
2026-07-30T05:24:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195851
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ
| other_name = ᱡᱟᱯᱞᱟ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.53|N|84.02|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 145
| population_total = ᱓᱕᱔᱓᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱒
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱑᱖
| area_code = ᱐᱖᱕᱖᱖
| area_code_type = ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱜᱟᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| registration_plate =JH
| unemployment_rate =
| website = {{URL|www.japla.in}}
| footnotes =
| Website
| Popular Village = ᱩᱯᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
}}
'''ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱜᱚ ᱰᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱡᱟᱯᱞᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱴᱟᱭᱤᱝᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱠᱞᱟᱵᱽ (ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ (ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱭᱩ.) ᱮᱥ/ᱳ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜᱱᱟᱜᱟᱨ ᱡᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱙,᱒᱔᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱕᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱔᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Japlastation.png|right|thumb|ᱡᱟᱯᱞᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ {{Coord|24.53|N|84.02|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hussainabad |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Husainabad.html |access-date=2020-05-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126190614/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Husainabad.html |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱡᱟᱯᱞᱟ) ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ 'ᱡᱟᱯᱞᱟ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱮᱱ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱡᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱣᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱤ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
1w45fgznmmein41bucay4631hgoetbr
ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ
0
10375
195808
102791
2026-07-29T22:49:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195808
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->
| name = ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ
| native_name_lang = ᱦᱤᱱᱫᱤ
| other_name = ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_caption =
| nickname = ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱟᱱ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱫ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.5|N|78.0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱴᱮᱱᱟ]]
| established_title =
| established_date =
| leader_title = [[Member of Parliament|MP]]
| leader_name = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱛᱚᱢᱟᱨ]]
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 80
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 177
| population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=471251|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref>
| population_total =᱒᱐᱐᱔᱘᱓
| population_as_of = ᱓᱐᱒᱑
| population_rank = 154
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 476001
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 07532
| registration_plate = MP-06
| website = {{URL|www.morena.nic.in}}
}}
'''ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱚᱢᱵᱟᱞ ᱰᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱣᱟᱞᱚᱭᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱰᱟᱠᱮᱛ ᱟᱜ ᱟᱴᱟᱸᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱷᱤᱸᱰ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱢᱚᱨᱮᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ (Dependent) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ {{Coord|26.5|N|78.0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Morena.html|title=Maps, Weather, and Airports for Morena, India|publisher=|access-date=2020-06-19|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001044513/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Morena.html|url-status=dead}}</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱭᱮᱞᱥᱤᱰ (Oilseeds) ᱢᱤᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱮᱢ (cotton) ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱟᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱤᱯᱤᱵᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱭᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱵᱚᱞᱜᱟᱲ, ᱜᱳᱨᱮᱭᱟ ᱵᱚᱥᱟᱭ, ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱚᱢᱵᱚᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱩᱣᱦᱤᱣᱟᱞ (Alluvial), ᱚᱠᱚᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱰᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱦᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱶᱟᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱨᱚᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱺ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ (᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱑᱕᱐,᱙᱕᱙) ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱵᱷᱮᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱘᱘,᱓᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Cities>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> ᱑᱓ᱹ᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Cities" /> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐ᱹ᱒᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱙ᱹ᱐᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱐ᱹ᱒᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Cities" />
== ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟ ᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱯᱷᱩᱥᱤᱞ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
; ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱦᱚᱨᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ
{| class="wikitable"
|-
! Sl no
! ᱱᱟᱜᱟᱨ
! ᱡᱷᱟᱹᱞ<br>(km)
|-
| ᱑
| [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| ᱓᱑᱒
|-
| ᱒
| [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
| ᱓᱑᱖
|-
| ᱓
| [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]]
| ᱓᱐᱘
|-
| ᱕
| [[ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ]]
| ᱓᱗᱐
|-
| ᱕
| [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]]
| ᱘᱒
|-
| ᱖
| [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]]
| ᱓᱙
|-
| ᱗
| [[ᱟᱞᱚᱜᱚᱲ]]
| ᱑᱗᱒
|-
| ᱘
| [[ᱢᱟᱴᱷᱩᱨᱟ]]
| ᱑᱓᱘
|-
| ᱙
| [[ᱵᱷᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱷᱟᱱ]]
| ᱑᱕᱓
|-
| ᱑᱐
| [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]]
| ᱓᱐᱐
|-
| ᱑᱑
| [[ᱢᱮᱨᱟᱴ]]
| ᱓᱓᱓
|-
| ᱑᱒
| [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]]
| ᱑᱕᱓
|-
| ᱑᱓
| [[ᱦᱤᱱᱫᱟᱩᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
| ᱑᱔᱕
|-
|᱑᱔
| [[ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| ᱒᱖᱐
|-
| ᱑᱕
| [[ᱠᱷᱟᱡᱩᱨᱟᱦᱚ]]
| ᱓᱓᱒
|-
| ᱑᱖
| [[ᱠᱚᱴᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]]
| ᱓᱗᱐
|}
=== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ===
ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱛᱟᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ ᱥᱚᱨᱟᱵᱫᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱵᱷᱚᱯᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱮ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱰ ᱪᱮᱠᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱟᱣᱩᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱟᱜ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.facebook.com/baruajee|title=Baruajee|last=Barua|first=Nitin|date=1991-02-02|website=Baruajee|publisher=|access-date=2016-07-22}}</ref>
{{see also|List of cities in Madhya Pradesh}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Chambal Division}}
[[Category:Morena| ]]
[[Category:Cities and towns in Morena district]]
[[Category:Cities in Madhya Pradesh]]
g6rf9plfi0utm6dos1ivy6arb6vyx9l
ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ
0
10502
195867
162361
2026-07-30T07:33:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195867
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Town Hall, Rewari.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱞ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|28.18|N|76.62|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Mayor–council government]]
| governing_body = ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 24.93
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 245
| population_total = ᱑᱔᱓᱐᱒᱑<ref name="ulbharyana.gov.in">{{Cite web | url=https://ulbharyana.gov.in/municipal-council-rewari.html |title = Municipal Council Rewari}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| literacy rate = ᱘᱖.᱗᱕%
| population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite book|title=District Census Handbook 2011 (Part B) |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/0617_PART_B_DCHB_REWARI.pdf|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|year=2011}}</ref>
| population_density_km2 = ᱕᱗᱔᱐
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name=nclmanurep2010>{{cite web |url = http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |title = Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015) |pages = 85–86 |publisher = Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate = 24 March 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161115133948/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date = 15 November 2016 |url-status = dead }}</ref><ref name="punjabiofficial">{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india/haryana-grants-second-language-status-to-punjabi/story-MTUeEQDE4fRCbEyPkAm63N.html |title=Haryana grants second language status to Punjabi |work=[[Hindustan Times]] |author=IANS |date=28 January 2010 |accessdate=24 March 2019|author-link=Indo-Asian News Service }}</ref>
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 123401
| area_code = 01274
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = HR-36
| website = {{URL|https://rewari.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ [[ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<ref name="rewari.nic.in">[http://rewari.nic.in/location.htm Rewari.nic.in] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721173505/http://www.rewari.nic.in/location.htm |date=21 July 2011 }}</ref> ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ|ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="cgwb.gov.in">http://cgwb.gov.in/District_Profile/Haryana/Rewari.pdf</ref> ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.ncrpb.nic.in/pdf_files/rp_2021.pdf |title=Archive copy |access-date=2020-06-23 |archive-date=2012-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191807/http://www.ncrpb.nic.in/pdf_files/rp_2021.pdf |url-status=dead }}</ref>
ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ {{coord|28.18|N|76.62|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Rewari.html|title=Maps, Weather, and Airports for Rewari, India|website=www.fallingrain.com|accessdate=9 January 2020|archive-date=27 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927053634/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Rewari.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ,<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱓,᱐᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="ulbharyana.gov.in"/> (᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱙᱔᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱗᱕,᱓᱔᱒) , ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱔᱒% ᱜᱨᱚᱴ ᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱙᱑ᱼ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱔% ᱜᱨᱚᱴ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱗᱕,᱗᱖᱔ (᱕᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱖᱗,᱒᱕᱗ (᱔᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ : ᱠᱚᱲᱟ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱘᱘᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱢᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱥᱟᱛ ᱙᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱗᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱔.᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html|title=Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011|website=censusindia.gov.in|accessdate=9 January 2020}}</ref> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓% (᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱗᱙% ᱟᱨ ᱖᱗% ᱨᱮᱱᱥᱜ ᱮᱢ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮ, ᱑᱑.᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=autogenerated1 /><ref>[http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=438&category=M.Cl. View Population<!-- Bot generated title -->]</ref>
ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱭᱟᱫᱩᱵᱷᱚᱝᱥᱤ ᱚᱦᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱦᱤᱨᱣᱟᱞ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱲᱟ ᱚᱦᱤᱨᱟᱣᱟᱛᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱵᱷᱤ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱢ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
{{main|Rewari railway junction}}
{{See also|Rewari Railway Heritage Museum}}
[[File:Rewari Junction Railway Station.JPG|thumb|right|ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
᱑᱘᱗᱓ ᱨᱮ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱛᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱮᱣᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html| World's first commercial MG service runs from Delhi to Rewari</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-history5.html|title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: IR History: Part 5|website=www.irfca.org|accessdate=9 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱚᱦᱤᱞᱞᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=31676|title=Press Information Bureau|website=pib.gov.in|accessdate=9 January 2020}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/10/08/stories/2007100854500400.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Delhi-Haryana rail link gets better | date=8 October 2007}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱡᱽᱼ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱟᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-31/india/28307333_1_broad-gauge-station-building-railway | work=The Times of India | title=World's oldest commercial meter gauge is history | access-date=2020-06-23 | archive-date=2013-11-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131115084807/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-31/india/28307333_1_broad-gauge-station-building-railway | url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist|30em}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://rewari.nic.in Rewari.nic.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703082821/http://rewari.nic.in/ |date=2007-07-03 }}
<!--start of Navigation boxes-->{{Clear}}
{{Villages of Rewari District }}
{{Haryana}}
<!--end of Navigation boxes-->
[[Category:Cities and towns in Rewari district]]
5gwt5r2b7vllvew059fjpkzaus71d9k
ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ
0
10529
195848
88628
2026-07-30T05:02:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195848
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ
| native_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|27.42|N|80.12|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name2 = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = [[Member of Parliament, Lok Sabha|MP]]
| leader_name = ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱣᱟᱛ
| unit_pref =
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 140
| population_total = ᱑᱓᱖,᱘᱕᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=24 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="langoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱒᱔᱑᱐᱐᱑
| registration_plate = UP-30
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱖᱘ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/1000 [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]
| blank1_name_sec2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank1_info_sec2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ]]
| website = {{URL|www.hardoi.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ecourts.gov.in/hardoi|title=Welcome to Official Website of District Court Hardoi |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703070247/http://www.ecourts.gov.in/hardoi|archive-date=3 July 2018|accessdate=9 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pincode.net.in/241001|title=Pin Code: 241001, List of Post Offices, HARDOI, UTTAR PRADESH Pincode.net.in|website=pincode.net.in}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ {{Coord|27.42|N|80.12|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hardoi.html |title=Falling Rain Genomics, Inc — Hardoi |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=10 November 2011 |archive-date=12 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012040806/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Hardoi.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱓᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ [[ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ]] (ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱕᱙᱔᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱷᱤᱜ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱑᱒᱕.᱕᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱗᱔.᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱴᱟᱝ ᱛᱮᱦᱥᱤᱞ (ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ, ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱤᱞᱜᱨᱟᱢ, ᱥᱚᱸᱰᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ), ᱑᱙ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱑᱙᱑ ᱱᱭᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱑᱐᱑ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱑ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱰᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ, ᱢᱟᱲᱟᱝ, "ᱫᱟᱦᱚᱨ ᱡᱷᱮᱞ", ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱤᱠᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱪᱮᱬᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱖ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱕᱙᱔᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱐᱙᱑᱓᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱑᱘᱘᱗᱑᱑᱖ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱒᱒᱐᱔᱒᱖᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://hardoi.nic.in/|title=Official Website of District Hardoi - Uttar Pradesh|publisher=}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒᱖,᱘᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖,᱓᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱓᱕᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱐᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱒.᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ : ᱑᱒,᱒᱗᱗ ᱟᱨ ᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒᱑᱙᱔᱙ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Hardoi |url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=161607 |website=www.censusindia.gov.in |accessdate=9 October 2019}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category-inline}}
*{{Official|http://hardoi.nic.in }}
{{ᱦᱟᱨᱫᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|Atrauli = }}
{{Lucknow division topics}}
[[Category:Hardoi| ]]
[[Category:Cities in Uttar Pradesh]]
iib9zwbeixbctmp7ikz8qp3jxmnt96u
ᱫᱷᱩᱞᱮ
0
10583
195897
182804
2026-07-30T10:21:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195897
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱩᱞᱮ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dhule Pune Dhule Railway.jpg
| image_alt =
| image_caption = Recently inaugurated 'Dhule to Pune' Rail Service
| nickname =
| map_alt = Position of Dhule in India
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|20|53|59|N|74|46|11|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagicon|IND}} ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]] (ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ)
| subdivision_type3 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name3 = [[ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name4 = [[ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱩᱞᱮ]]
| subdivision_type5 = [[Tourist attraction]]s
| subdivision_name5 = [[File:Drive in Spectacular Dhule City.ogg|thumb|Drive in city]]
| established_date = ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓
| founder =
| named_for =
| parts_type = ᱛᱚᱞᱩᱠᱟ
| parts = ᱫᱷᱩᱞᱮ
| administration_type =
| government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]]
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨ
| leader_name1 = ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ
| leader_title2 = [[Superintendent of police (India)|Superintendent of Police]]
| leader_name2 = ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱤᱱᱢᱟᱭ ᱯᱚᱱᱰᱤᱴ (IPS)
| leader_title3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ
| leader_name3 = ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱮᱠᱷ
| leader_title4 = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name4 = ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱱᱛ ᱵᱟᱯᱩ ᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_title5 = MLA
| leader_name5 = ᱰᱨᱹ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱟᱦ MIM
| unit_pref =
| area_total_km2 = 142
| area_rank = ᱘
([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]), ᱑᱕ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 319
| population_total = ᱗,᱙᱘,᱕᱔᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱟᱨ
| population_footnotes = <ref name="GR|India">{{cite web |url= http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archivedate= 2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |accessdate= 2008-11-01 |publisher= Census Commission of India}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱒᱔᱐᱐x
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑ ᱒᱕᱖
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = MH-18
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱕᱒/᱔᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱟ|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank2_info_sec1 = <!-- for protected areas only -->
| blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{cvt|44|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{cvt|20|°C|°F}}
| website = {{URL|www.dhule.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱩᱞᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱸᱡᱟᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱟᱯᱷᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ, ᱡᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤᱼᱠᱚᱨᱜᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱥᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱓, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱒᱑᱑ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱᱢᱟᱰ ᱼ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱠᱮᱡ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱩᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱤᱣᱟᱦᱟᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱡᱚᱛ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱗ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱵᱟᱨᱡᱮᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱓ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱴᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.loksatta.com/nashik-news/permission-for-dhule-nashik-highway-1268697/|title=धुळे-नाशिक महामार्गाच्या सहापदरीकरणास मान्यता|date=17 July 2016|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nashik-north-maharashtra-news/nashik/nashik-dhule-six-way-highway-project/articleshow/53243338.cms|title='नाशिक-धुळे' सहापदरी -Maharashtra Times|date=17 July 2016|publisher=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱰ ᱼ᱑᱗, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱴᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱷᱟᱸᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dmicdc.com/ DMICDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512053442/https://dmicdc.com/ |date=2020-05-12 }}. DMICDC. Retrieved on 2016-03-16.</ref><ref>[http://delhimumbaiindustrialcorridor.com/ ::: Welcome to Delhi Mumbai Industrial Corridor :::] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319191356/http://delhimumbaiindustrialcorridor.com/ |date=2016-03-19 }}. Delhimumbaiindustrialcorridor.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref><ref>[http://www.tourismguideindia.com/dhule.htm Tourism in Dhule, Best Places in Dhule]. TourismGuideIndia.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref>
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤᱵᱤᱳ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=IT Minister approves 9,000 seats for call centres in small towns | website=The Economic Times | date=2016-10-03 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/it-minister-approves-9000-seats-for-call-centres-in-small-towns/articleshow/54659119.cms | access-date=2025-11-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/govt-approves-about-9-020-seats-under-bpo-promotion-scheme-116100400219_1.html|title=Govt approves about 9,020 seats under BPO promotion scheme|first=B. S.|last=Reporter|date=4 October 2016|publisher=|via=Business Standard}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱫᱷᱩᱞᱮ {{Coord|20.9|N|74.78|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Dhule.html Falling Rain Genomics, Inc - Dhule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204210542/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Dhule.html |date=2020-12-04 }}. Fallingrain.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱘᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ [[ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱡᱟᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name="GR|India"/> ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗᱗᱖,᱐᱙᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱡᱷᱚᱦ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱙% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱞᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
[[File:Central Bus Stand of Dhule.jpg|right|thumb|ᱫᱷᱩᱞᱮ- ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ]]
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱸᱫᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱮ ᱑,᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱖᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱩᱰᱩᱪᱤᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱤᱨᱰᱤ (᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ (᱑᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱯᱩᱱᱮ (᱓᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (᱓᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱟᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist|30em}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20070311000602/http://dhule.gov.in/ Dhule City Gov. Site]
* [https://web.archive.org/web/20170529063401/http://dhule.biz/ Dhule.biz Dhule Online News Website]
* [https://web.archive.org/web/20120128105644/http://www.dhulecity.info/ DhuleCity.info]
* [https://web.archive.org/web/20131001221053/http://www.shirpur.in/ Shirpur.in information about Shirpur]
* [http://www.dhulesports.in information about sports in dhule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223165805/http://dhulesports.in/ |date=2020-02-23 }}
<!-- conflicts with other coordinates {{Coord|20|54|N|74|47|E|region:IN_type:city|display=title}} -->
{{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱩᱞᱮ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Planned cities in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
afgmdvgwn8mzc3utsbh4ntqxn7fvkiz
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ
0
10588
195767
123414
2026-07-29T13:20:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195767
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ
| official_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱚᱝᱠᱷᱚ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal
| coordinates = {{coord|23.7630377|N|87.8776320|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 29
| population_total = 7103
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>http://www.census2011.co.in/data/village/317646-kirnahar-west-bengal.html</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 731302
| area_code = 91 3463
| area_code_type = Telephone/[[Subscriber trunk dialling|STD]] code
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|birbhum.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]]
}}
'''ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ''' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=400| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|44|0|N|87|40|0|E}}| float=left|caption='''ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ/ ᱴᱟᱭᱩᱱ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ, U: ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ.<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|23|37|45|N|87|32|30|E}} | label-pos1=right|label1=Ilambazar | numbered1=CT| mark-title1= [[Ilambazar]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|40|13|N|87|39|5|E}} | label-pos2=left|label2=Surul | numbered2=CT| mark-title2= [[Surul]] (CT)|
|mark-coord3={{coord|23|46|44|N|87|52|21|E}} | label-pos3=left|label3=Parota | numbered3=CT| mark-title3= [[Parota, Birbhum]] (CT)|
|mark-coord4={{coord|23|49|47|N|87|47|49|E}} | label-pos4=left|label4=Labhpur | numbered4=CT| mark-title4= [[Labhpur]] (CT)|
|mark-coord5={{coord|23|40|16|N|87|41|19|E}} | label-pos5=right|label5=Bolpur |label-size5=14 | numbered5=M| mark-title5= [[Bolpur]] (M)|label-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|41|10|N|87|39|40|E}} | label-pos6=left|label6= Shantiniketan| numbered6=R| mark-title6= [[Shantiniketan]] (R)|shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|23|42|0|N|87|51|36|E}} | label-pos7=right|label7= Nanoor| numbered7=R| mark-title7= [[Nanoor]] (R)|shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|23|39|30|N|87|39|40|E}} | label-pos8=left|label8= Sriniketan| numbered8=R| mark-title8= [[Sriniketan]] (R)|shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|23|45|47|N|87|52|40|E}} | label-pos9=bottom|label9= Kirnahar| numbered9=R| mark-title9= [[Kirnahar]] (R)|shape-color9=black| label-size9=13|label-color9=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord10={{coord|23|38|12|N|87|38|49|E}} | label-pos10=right|label10= Raipur| numbered10=R| mark-title10= [[Raipur, Birbhum]] (R)|shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|23|36|39|N|87|53|49|E}} | label-pos11=left|label11= Khujutipara| numbered11=R| mark-title11= [[Khujutipara]] (R)|shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|23|45|38|N|87|32|11|E}} | label-pos12=right|label12= Khustigiri| numbered12=R| mark-title12= [[Khustigiri]] (R)|shape-color12=#A40000
|mark-coord13={{coord|23|38|40|N|87|25|48|E}} | label-pos13=right|label13= Jaydev Kenduli| numbered13=R| mark-title13= [[Jaydev Kenduli]] (R)|shape-color13=#A40000
|mark-coord14={{coord|23|42|53|N|87|43|22|E}} | label-pos14=right|label14= Kankalitala| numbered14=R| mark-title14= [[Kankalitala]] (R)|shape-color14=#A40000
|mark-coord15={{coord|23|41|0|N|87|40|25|E}} | label-pos15=right|label15= Visva-Bharati University| numbered15=U| mark-title15= [[Visva-Bharati University]] (U) |shape-color15=#967117
|mark-coord16={{coord|23.8882|87.7549}}| label16=Mayurakshi River| label-color16 = #77A1CB| label-angle16= 16| label-pos16=right| label-size16=10| mark-size16=0| mark-title16 =none
|mark-coord17={{coord|23.7998|87.7254}}| label17=Bakreshwar River| label-color17 = #77A1CB| label-angle17=7| label-pos17=top| label-size17=10| mark-size17=0| mark-title17 =none
|mark-coord18={{coord|23.7546|87.7528}}| label18=Kopai River| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=-45| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|23.5809|87.7668}}| label19=Ajay River| label-color19 = #77A1CB| label-angle19=20| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none}}
===ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ===
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|23.75|N|87.87|E|}}᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kirnahar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kirnahar.html |access-date=2020-06-25 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024182129/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kirnahar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱙᱕ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱤ ᱥᱟᱹᱢᱩᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱢᱚᱶᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱜᱼᱡᱟᱹᱨᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔% ᱫᱟᱜᱼᱡᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱵᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Choudhuri, Tapan, ''Unnayaner alokey Birbhum'', ''Paschim Banga '', Birbhum Special Issue, February 2006, pp. 60-61, Information & Cultural Department, Government of West Bengal.</ref>
==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
[http://Birbum%20Zilla%20Parishad ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫ]{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.<ref>{{cite web| url = http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumr.asp?selstate=3217000000&pno=3&ptype=V| title = Admin Reports of NPP| accessdate = 2007-09-12| work = Details of West Bengal till Village Panchayat Tier| publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India| archiveurl = https://archive.is/20111014063301/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumr.asp?selstate=3217000000&pno=3&ptype=V| archivedate = 2011-10-14}} </ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ᱾ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱲᱤ ᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱕᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱝ ᱟᱦᱢᱮᱫᱯᱩᱨ ᱠᱟᱴᱳᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱩᱨᱤ]], [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱕ᱺ᱑᱐ ᱟᱨ ᱖ᱺ᱐᱐ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ "ᱦᱟᱴ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩᱛᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱰᱷᱤᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱥᱡᱟᱛᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>Mukhopadhyay Aditya, ''Birbhumer Mela'', ''Paschim Banga '', Birbhum Special Issue, February 2006, pp. 204-05, Information & Cultural Department, Government of West Bengal.</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱪᱪᱷᱚ ᱢᱟᱫᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ
᱑. ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
᱒. ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱯᱚᱫᱚ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ᱾
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱚᱛᱭᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱭᱵᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ (ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱨᱚᱭᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ), [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] (᱒᱐᱑᱒ - ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ), ᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ᱾
ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱨᱚᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ
᱑. ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱒.ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱓. ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱢᱤᱨᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱔. ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱢᱟᱛᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱕. ᱯᱟᱨᱳᱛᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱖. ᱢᱟᱦᱮᱥᱜᱨᱟᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱗. ᱱᱤᱢᱨᱚᱦᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ᱾
᱘. ᱥᱚᱝᱠᱷᱚ'ᱥ ᱥᱠᱩᱞ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ==
==ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
3nawkuaozxoij1gilzda00t8bxktedo
ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ
0
10786
195771
128998
2026-07-29T13:57:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195771
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| other_name = ᱠᱚᱱᱫᱚᱱᱵᱟᱞᱩ (ᱠᱚᱱᱫᱤᱱᱚᱞᱩ)
| image_skyline = {{photomontage
|photo1a=23 - Telugu Talli Statue with Kondareddy Buruju as background.JPG
}}
| image_alt =
| image_caption = ᱠᱚᱱᱰᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱤᱞᱟ
| nickname = ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|15.83|N|78.05|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_name2 = ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟᱹ
| subdivision_type3 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ]]
| subdivision_name4 = ᱵᱟᱱᱟᱵᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱤ
| subdivision_name5 = ᱠᱮᱭᱯᱮ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://kurnool.cdma.ap.gov.in/|title=Kurnool Municipal Corporation ||website=kurnool.cdma.ap.gov.in|access-date=2020-07-02|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203042250/http://kurnool.cdma.ap.gov.in/|url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 69.51
| area_rank = ᱑᱐᱗
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱗᱔
| population_total = ᱔᱕᱗,᱖᱓᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_metro = ᱔᱘᱔,᱓᱒᱗
| demonym = ᱠᱩᱨᱱᱩᱞᱤᱭᱚᱱ
| population_metro_footnotes = <ref name=UA>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-AndhraPradesh.html|title=Andhra Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref>
| population_rank = ᱑᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<br /> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ (ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)
| population_demonym- Kurnoolion =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_title1 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱑᱘᱐᱐᱑, ᱕᱑᱘᱐᱐᱒, ᱕᱑᱘᱐᱐᱓, ᱕᱑᱘᱐᱐᱔, ᱕᱑᱘᱐᱐᱕, ᱕᱑᱘᱐᱐᱖, ᱕᱑᱘᱐᱐᱗
| registration_plate = '''AP-21 & AP-39<ref>{{Cite web|url=https://aptransport.org/html/registration-districtcodes.html|title=Registration | District Codes | TRANSPORT DEPARTMENT GOVERNMENT OF ANDHRA PRADESH - INDIA|website=aptransport.org}}</ref>'''
| website = {{URL|http://kurnool.cdma.ap.gov.in/|Kurnool Municipal Corporation}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]]
| demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| official_name =
}}
'''ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de|access-date=2020-04-17}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱑᱙᱕᱓ᱼ᱑᱙᱕᱖<ref>{{Cite web|url=https://www.ap.gov.in/?page_id=228|title=First Capital of AP|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615190824/https://www.ap.gov.in/?page_id=228|archive-date=2020-06-15|access-date=|url-status=dead}}</ref> ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ<ref name="Andhra Pradesh - History">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Andhra-Pradesh|title=Andhra Pradesh - History|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-04-17}}</ref>) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook : Kurnool|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2821_PART_B_DCHB_KURNOOL.pdf|website=Census of India|accessdate=21 August 2015|page=50|format=PDF}}</ref> ᱵᱤᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱵᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite news|last=Reporter|first=Staff|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-cabinet-clears-decentralised-capital-across-amaravati-visakhapatnam-and-kurnool/article30605273.ece|title=Andhra Pradesh Cabinet clears decentralised capital across Amaravati, Visakhapatnam and Kurnool|date=2020-01-20|work=The Hindu|access-date=2020-04-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ''[[ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ'' '''''ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ''''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Sarkar|first1=Siddhartha|title=International Journal of Economic and Political Integration: Vol.1, No.1|date=2011|publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-61233-544-5|page=15|url=https://books.google.com/?id=gcSN4vUx5LQC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=Gateway+to+Rayalaseema.#v=onepage&q=Gateway%20to%20Rayalaseema.&f=false|accessdate=18 July 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱔᱘᱔,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱝᱜᱽᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱰᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱤᱞᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱚᱰ ᱨᱮ ''ᱠᱚᱸᱫᱚᱱᱟᱵᱤᱞᱩ'' ᱟᱨᱵᱟᱝ ''ᱠᱚᱸᱫᱽᱱᱟᱞᱩ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{citation |first=K. |last=Iswara Dutt |chapter=Kamma commanders of the Vijayangara armies |title=Journal of the Andhra Historical Society |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55404/page/n9 |year=1937 |publisher=Andhra Historical Research Society |pp=222–224}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱝᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱚᱥᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱜᱟᱨᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱨᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ("''ᱠᱚᱸᱫᱽᱱᱟ''" ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref name=aptdc>{{cite web|title=Heritage in Kurnool|url=http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-kurnool.html|publisher=AP Tourism Department|accessdate=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713231824/http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-kurnool.html|archive-date=13 July 2014}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ "ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ {{Coord|15.8333|N|78.05|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kurnool.html|title=Maps, Weather, and Airports for Kurnool, India|work=fallingrain.com|access-date=2020-07-02|archive-date=2018-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052959/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kurnool.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱙᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱩᱝᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱮ.ᱥᱤ. ᱠᱮᱱᱟᱞ (ᱠᱩᱨᱱᱩᱞᱼᱠᱟᱰᱟᱯᱟ) ᱰᱟᱪ (Dutch) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱔,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/city/419-kurnool.html|title=Kurnool City Population Census 2011-2019 | Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱗.᱓᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{bar box
|title=ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ
|titlebare=#ddd
|float=right
|bars=
{{bar percent|ᱡᱚᱛᱚ|ᱥᱮᱪᱮᱫ|77.37}}
{{bar percent|ᱠᱚᱲᱟ|lightblue|83.01}}
{{bar percent|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|pink|71.24}}
}}
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="census2001">{{cite web| title =Census of India – Socio-cultural aspects| publisher =Government of India, Ministry of Home Affairs| url =http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| accessdate =2 Mar| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110520054852/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| archivedate =20 May 2011| df =dmy-all}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|67.19}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|29.21}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#9955BB|2.49}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#808080|1.11}}
<small>Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱟᱨᱥᱤ]]</small>
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱟᱨᱥᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ===
ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱔ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱑ ᱥᱨᱤᱥᱮᱭᱞᱟᱢ, ᱵᱤᱱᱩᱠᱳᱸᱰᱟᱢ [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]], ᱵᱤᱡᱟᱭᱣᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱕᱑᱙.᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|title=DETAILS OF ROADS IN EACH ULB OF ANDHRA PRADESH|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|archivedate=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱚᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱵᱟᱥ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, APSRTC, ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bus Stations in Districts |url=http://www.apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx |website=Andhra Pradesh State Road Transport Corporation |accessdate=8 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322233330/http://apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx |archivedate=22 March 2016 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Krishnamoorthy|first1=Suresh|title=Several bus stations lack CCTV surveillance|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/several-bus-stations-lack-cctv-surveillance/article7126950.ece|accessdate=8 March 2016|work=The Hindu|date=22 April 2015|location=Hyderabad}}</ref>
=== ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱼ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱼᱠᱮᱴᱜᱚᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱟᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ}}
* {{wikivoyage-inline|ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ}}
* [https://web.archive.org/web/20150728174241/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/kurnool.html Kurnool district Mandal Information]
{{ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ}}
{{ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Muslim princely states of India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Princely states of Andhra Pradesh]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
1nmnimm3zeejx4ci7gf4shxztrwnzr0
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ
0
10797
195763
186778
2026-07-29T12:17:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195763
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ
| image_skyline = 200 years memorable pylon.jpg
| caption = Pylon commemorative of 200 years
| official_name = ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name =
| other_name = ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ
| settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| total_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|14.47|N|78.82|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_type3 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ]]
| established_title = Founded
| established_date = ᱑᱘᱐᱘ AD
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| governing_body = ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, Annamayya Urban Development Authority
| leader_title1 = [[Parliament of India|MP]]
| leader_name1 = ᱭᱮ. ᱮᱥ. ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮᱰᱰᱤ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = ᱑᱖᱔.᱐᱘
| area_rank = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 138
| population_total = ᱓᱔᱕᱘᱙᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_ =
| population_metro_footnotes =
| population_rank = ᱑᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<br />᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)
| population_demonym = ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱵᱤᱰᱰᱟ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱑᱖᱐᱐᱑,᱐᱐᱒,᱐᱐᱓,᱐᱐᱔
| area_code = ᱐᱘᱕᱖᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = AP-04
| website = {{URL|http://kadapa.cdma.ap.gov.in/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]]
| imagesize =
| image_alt =
| image_flag =
| image_blank_emblem =
| image_seal =
}}
'''ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱔᱔,᱘᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱱᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱤᱠ ᱞᱮᱸᱰᱥᱠᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱚᱞᱞᱟᱢᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱠᱚᱱᱰᱟ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱰᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱜᱟᱰᱯᱟ" ('ᱫᱚᱦᱞᱤᱡᱽ') ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱚᱞ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱜᱟᱰᱯᱟ" ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚᱦᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱯᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱦᱞᱤᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱜ ᱮᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱟᱡᱟ (Taste) ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱠᱴ (Intact) ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ "ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ" ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱫᱚ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ "ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ" ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=It will be `Kadapa' henceforth|url=http://www.hindu.com/2005/08/18/stories/2005081805760200.htm|accessdate=8 October 2013|newspaper=The Hindu|date=18 August 2005|archive-date=10 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100710054942/http://www.hindu.com/2005/08/18/stories/2005081805760200.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ {{Coord|14.47|N|78.82|E|}} [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱚᱞᱥᱤᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Cuddapah.html|title=redirect to /world/IN/02/Cuddapah.html|work=fallingrain.com|access-date=2020-07-02|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203095511/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Cuddapah.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱩᱜᱜᱟ ᱵᱷᱟᱸᱠᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱟᱞᱞᱟ ᱵᱷᱟᱸᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱞᱠᱚᱱᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱞᱚᱝᱠᱟᱢᱚᱞᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="kadapaonline.in1">{{cite web|url=http://www.kadapaonline.in/city-guide/geography-of-cuddapah|title=Geography of Cuddapah, Climate of Cuddapah, Rivers in Kadapa|work=kadapaonline.in|access-date=2020-07-02|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108152147/http://www.kadapaonline.in/city-guide/geography-of-cuddapah|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱓᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://kadapacityrayalseema.blogspot.com/2010/12/geography.html|title=Kadapa City|author=Hussain|work=kadapacityrayalseema.blogspot.com}}</ref>
ᱵᱮᱞᱤᱜᱚᱸᱰᱟ ᱵᱩᱨᱩ [[ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱞᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=P. V. |title=Railways building South India’s longest tunnel |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2018-06-14/Railways-building-South-Indias-longest-tunnel/388988 |accessdate=24 April 2019 |work=www.thehansindia.com |date=14 June 2018}}</ref> ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱟᱢ (extreme) ᱦᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱪᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
{{bar box
|title=ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="census2001">{{cite web| title =Census of India – Socio-cultural aspects| publisher =Government of India, Ministry of Home Affairs| url =http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| accessdate =2 March 2011| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110520054852/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| archivedate =20 May 2011| df =dmy-all}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|65.00}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|32.00}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|red|3.00}}
{{bar percent|Others|#808080}}
<small>Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]</small>
}}
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱘᱗᱑ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱑᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{Cite web|url=http://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/36770|title=Madras Districts Gazetteers: Cuddapah District|first=C. F.|last=Brackenbury|date=10 May 1915|publisher=Superintendent Government Printing, Madras|via=dspace.gipe.ac.in}}</ref> (pg 176)᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱚᱰ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱒᱑,᱔᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱒᱐ ᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑,᱒᱖,᱕᱐᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ,
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ===
ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱨᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
[[File:Plvd-Kdp road.jpg|thumb|ᱯᱩᱞᱤᱵᱮᱸᱫᱩᱞᱟᱼᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱯᱩᱞᱤᱵᱮᱸᱫᱩᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱔ ᱞᱮᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ]]
ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱲᱳᱨ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ, ᱱᱮᱞᱚᱨ, ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ APSRTC ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱘᱐᱔.᱘᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp |title=DETAILS OF ROADS IN EACH ULB OF ANDHRA PRADESH|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp |archivedate= 1 August 2016 |df= }}</ref>
=== ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
[[File:Long View of Station Building.jpg|thumb|Long View of Station Building]]
[[File:Kadapa Airport terminal.jpeg|thumb|ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱸᱴᱟᱠᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟᱼᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱦ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Kadapa}}
{{Wikiquote}}
* [https://web.archive.org/web/20180619003548/http://kadapa.ap.nic.in/ Official Website]
<!-- {{No more links}}
Please be cautious adding more external links.
Wikipedia is not a collection of links and should not be used for advertising.
Excessive or inappropriate links will be removed.
See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details.
If there are already suitable links, propose additions or replacements on
the article's talk page, or submit your link to the relevant category at
DMOZ (dmoz.org) and link there using {{Dmoz}}.
-->
[[Category:Kadapa| ]]
[[Category:Cities in Andhra Pradesh]]
[[Category:Municipal corporations in Andhra Pradesh]]
[[Category:District headquarters of Andhra Pradesh]]
nchivv2dqdl2dq2o36ncacytcgh29p1
ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
10870
195845
129720
2026-07-30T04:29:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195845
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name =
| native_name_lang =
| nickname =
| settlement_type = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Jammu and Kashmir Shopian district.svg
| pushpin_map = India Jammu and Kashmir#India
| map_caption =
ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|33.72|N|74.83|E|}}<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Shupiyan |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Shupiyan.html |access-date=2020-07-04 |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623095140/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Shupiyan.html |url-status=dead }}</ref>
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = 537th in India & 17th in Jammu & Kashmir
| area_total_km2 = 612.9
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 266,215
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = Spoken
| demographics1_info2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- 192303[[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 192303
| registration_plate = JK-22
| website = http://shopian.nic.in
| footnotes =
}}
'''ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ''' ᱥᱮ '''ᱥᱩᱯᱤᱭᱟᱱ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]]<ref>{{cite web |url=https://www.census2011.co.in/census/district/631-shupiyan.html |title=Shupiyan District : Census 2011-2018 data |website=census2011.co.in |publisher=2011 Census of India}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨ ᱢᱩᱜᱷᱳᱞ ᱦᱚᱨ (ᱨᱳᱰ) ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱜᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱤᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/jandampks-shopian-dist-to-get-new-tourism-development-authority-502809-2015-10-28 |title=J&Ks Shopian dist to get new tourism development authority |website=indiatoday.in |publisher=[[India Today]]}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱯᱩᱞᱣᱟᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱦᱚᱥᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.greaterkashmir.com/news/kashmir/granted-district-status-11-years-ago-shopian-still-craves-for-facilities/269979.html |title=Granted district status 11 years ago, Shopian still craves for facilities |website=greaterkashmir.com |publisher=Greater Kashmir}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dcmsme.gov.in/dips/DPS%20Shopian.pdf |title=Brief Industrial Profile of Shopian District |website=dcmsme.gov.in |publisher=Development Commissioner Ministry of Micro, Small & Medium Enterprises |access-date=2020-07-04 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130110504/http://dcmsme.gov.in/dips/DPS%20Shopian.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱡᱚ, ᱮᱯᱨᱤᱠᱳᱴ, ᱯᱤᱪ, ᱱᱟᱥᱯᱟᱛᱤ, ᱵᱮᱨᱤ, ᱪᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱯᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱒᱖᱖,᱒᱑᱕ ᱜᱟᱱ᱾<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|᱖᱔᱐]] ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱕᱗᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱘᱕᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ (᱒,᱒᱑᱐/ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ)᱾<ref name=districtcensus/>
᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱟᱠᱟᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱢ ᱒᱕.᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱑ ᱠᱩᱲᱤ<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒.᱔᱙%<ref name=districtcensus/> ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Hospital) ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱮᱞᱞᱮᱨ, ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱡᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱨᱮ, ᱮᱱᱴᱤᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱨᱟᱢᱱᱟᱜᱟᱨ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱦᱮᱨᱢᱟᱱ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱯᱤᱧᱡᱩᱨᱟ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱰᱤᱠᱮ ᱯᱳᱨᱟ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱵᱷᱮᱦᱤᱞ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱥᱮᱫᱳᱣ, ᱯᱤᱮᱭᱤᱪᱥᱤ ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ᱾<ref name=districtshopian>{{cite web | url = http://shopian.nic.in/health.html | title = Health setup in District Shopian}}</ref>
==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱡᱟᱜᱟ==
ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱡᱟᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱞᱮᱠᱟ ᱺ ᱟᱨᱥᱤ ᱯᱳᱨᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱷᱳᱣᱨ, ᱥᱮᱫᱳ, ᱦᱤᱨᱯᱳᱨᱟ ᱣᱟᱭᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱥᱟᱱᱪᱩᱨᱤ, ᱫᱩᱵᱤᱡᱟᱱ- ᱦᱮᱨᱯᱳᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ; ᱯᱮᱨ ᱢᱟᱨᱜ/ᱯᱮᱨ ᱜᱟᱞᱤ- ᱞᱮᱨ ᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ; ᱦᱟᱥ ᱣᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱮᱨ, ᱥᱳᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱡᱤᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱜᱷᱳᱞ ᱥᱟᱨᱟᱭ᱾ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱛ ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱟᱥ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱷᱳᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱟᱨ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱱᱟᱜᱵᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱟᱞᱢᱳᱪᱳᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://shopian.nic.in ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
oguyfbzfzp0by3nysfucv0zjoders37
ᱥᱟᱛᱱᱟ
0
10994
195820
103321
2026-07-30T01:03:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195820
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱛᱱᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = File:Birla hospital satna.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
| image_flag =
| flag_alt =
| image_seal =
| seal_alt =
| image_shield =
| shield_alt =
| etymology =
| nickname =
| motto =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|24.6005|N|80.8322|E|display=inline,title}}
| coor_pinpoint =
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱛᱱᱟ]]
| founder =
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| governing_body = ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱢᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ (BJP)
| leader_title2 = [[Member of Parliament (India)|MP]]
| leader_name2 = [[ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱥᱤᱝ ]] (BJP)
| leader_title3 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLA]]
| leader_name3 = ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ (INC)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_metro_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_metro_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 315
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ)
| population_footnotes =<ref name="Census2011Gov"/>
| population_total = ᱒᱘᱐,᱒᱒᱒
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_metro =
| population_note =
| population_demonym =
| blank_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank_info_sec1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=14 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱘᱕᱐᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = (+᱙᱑)᱐᱗᱖᱗᱒
| registration_plate = MP-19
| website = {{URL|satna.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱛᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Parasmaniya hills of Satna .jpg|thumb|ᱯᱚᱨᱚᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ]]
ᱥᱟᱛᱱᱟ {{Coord|24.34|N|80.49|E}} ᱨᱮ ᱓᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱓᱕᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Satna.html|title=Falling Rain Genomics, Inc -Satna|publisher=Fallingrain.com|date=|accessdate=31 August 2011|archive-date=14 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914121346/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Satna.html|url-status=dead}}</ref> ᱴᱷᱟᱶ ᱰᱚᱞᱚᱢᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱩᱱᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱘᱐,᱒᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱔᱗,᱘᱗᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱒,᱓᱔᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱒,᱗᱗᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱗᱔.᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗᱙.᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱖᱙.᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱔.᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱐.᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱘.᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱘,᱙᱗᱘ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙,᱓᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱕᱔᱖᱙᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Satna |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=518247 |website=www.censusindia.gov.in |accessdate=9 October 2019}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱒᱕,᱔᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱒᱐,᱒᱐᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱕,᱒᱖᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱖.᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱒.᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ, ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱓,᱒᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:Satna-Mach-2012 092.jpg|thumb|[[ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]]]
ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ : NH-7 ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ NH-75 ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<ref>http://www.wcr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1389008100508-Microsoft%20Word%20-%20STA.pdf</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (IRCTC ᱠᱳᱝ STA) ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮᱼᱛᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱝᱪ ᱨᱤᱣᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱚᱠᱚᱥᱮᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱑᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/allAirports/satna.jsp |title=Airports Authority of India:Satna |website=aai.aero |publisher=Airports Authority of India |access-date=30 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225073447/http://www.aai.aero/allAirports/satna.jsp |archivedate=25 February 2008 }}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/allAirports/Jabalpur.jsp |title=Airports Authority of India:Jabalpur |website=aai.aero |publisher=Airports Authority of India |access-date=30 November 2016}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟᱦᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (HJR) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
ps2vvum7y3jhvzmqv93c6k2mn79f3oh
ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ
0
11074
195908
159510
2026-07-30T11:47:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195908
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = File:Marathwada Martyr Monument, Parbhani.jpeg
| image_caption = [[Marathwada Liberation Day|Marathwada Martyr Monument]], Parbhani <br>Coordinates: {{Coord|19|15|33|N|76|46|59|E|type:landmark}}
| nickname = City Of Saints
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|19.27|N|76.78|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱣᱟᱰᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ]]
| established_title = Established
| established_date = 1610 A.D
| named_for = [[Parvati|Prabhavati]] [[Goddess]]
| government_type =ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_title = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ
| leader_name = ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Transfer-9/speednewsbytopic/keyid-2970138.cms|title=Transfer 9 Rahul Rekhawar, IAS (MH:2011) CEO, ZP, Hingoli has been posted as Municipal Commissioner, Parbhani Municipal Corporation, Parbhani in place of A.A.Mahajan.|website=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=2017-04-26}}</ref>
| leader_title1 = [[Mayor]]
| leader_name1 = ᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱚᱝᱠᱟᱢᱵᱟᱞ<ref name="economictimes.com">https://economictimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-mayoral-polls-sena-congress-ncp-get-the-better-of-bjp/articleshow/72184536.cms</ref>
| leader_title2 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name2 = Bhagwan Waghmare<ref name="economictimes.com"/>
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 37.77
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 347
| population_total = 307,170<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2717_PART_B_DCHB_%20PARBHANI.pdf |format=PDF |title=Census of India 2011 |website=Censusindia.gov.in |accessdate=2017-04-26}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 8128
| population_metro = ᱖᱕᱑᱕᱘᱐
| population_rank = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]: ᱑᱔᱙ ᱟᱱᱟᱜ <br> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]: ᱒᱙ ᱟᱱᱟᱜ
| population_demonym = ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤᱠᱟᱨ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 431401, ᱟᱨ 431402
| area_code = +91-2452
| area_code_type = Telephone code
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MH]]
| registration_plate = MH-22 (for entire [[Parbhani District]])
| blank1_name_sec1= ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱕᱘/᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| leader_title3 = [[Member of Legislative Assembly]]
| leader_name3 = Dr. [[Rahul Vedprakash Patil]],<ref>{{cite web|title= Parbhani (Maharashtra) Assembly Constituency Elections|url=http://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/parbhani.html|website=Elections.in|accessdate=2017-04-26}}</ref> ([[Shiv Sena]])
| leader_title4 = [[Member of Parliament]]
| leader_name4 = [[Sanjay Haribhau Jadhav]] Alias Bandu,<ref>{{cite web|title= Parbhani Lok Sabha Elections and Results 2014|url=http://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/parbhani.html|website=Elections.in|accessdate=2017-04-26}}</ref> ([[Shiv Sena]])
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| demographics1_title2 =
| blank2_name_sec1= ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ
| blank2_info_sec1= ᱗᱗.᱗᱕%
| blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2 = {{convert|1700|mm|in}}
| blank3_name_sec2 = Avg. annual temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|21.2|°C|°F}}
| blank4_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank4_info_sec2 = {{convert|49|°C|°F}}
| blank5_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank5_info_sec2 = {{convert|02.1|°C|°F}}
| blank6_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]]
| blank6_info_sec2 = <span style="color:orange">Medium</span><ref>{{cite web|url=https://www.maharashtra.gov.in/Site/upload/WhatsNew/Economic%20Survey%20of%20Maharashtra...pdf |format=PDF |title=Economic Survey of Maharashtra 2014-15 |website=Maharashtra.gov.in |accessdate=2017-04-26}}</ref>
| website = {{URL|www.parbhani.nic.in}} <br> {{URL|www.pcmcparbhani.gov.in}}
}}
'''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱣᱨᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱣᱟᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱣᱨᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ, ᱟᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱙᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾
ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱣᱟᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱦ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱢᱟᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ; ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=pbnnic>{{cite web|url=http://parbhani.nic.in/htmldocs/Overview.html|title=OVERVIEW OF PARBHANI DISTRICT|website=Parbhani.nic.in|accessdate=19 April 2017}}</ref>
ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛᱨᱟᱣ ᱱᱟᱭᱤᱠ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱣᱟᱰᱟ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=Britannica>{{cite web |title= Parbhani, India |url=http://www.britannica.com/place/Parbhani|website= Encyclopædia Britannica |accessdate=19 July 2015 }}</ref><ref name=esakal>{{cite news |title= सय्यद शाह तुराबुल हक साहेब (फोटो फिचर) |url= http://www.esakal.com/esakal/20110204/4667279271518338312.htm |accessdate= 19 July 2015 |newspaper= [[Sakal]] |language= Marathi |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150924002158/http://www.esakal.com/esakal/20110204/4667279271518338312.htm |archivedate= 24 September 2015 |df= dmy-all }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱐᱗,᱑᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱑᱕᱗,᱖᱒᱘ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱑᱔᱙,᱕᱖᱓ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱔.᱓᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (᱒᱒᱕,᱒᱙᱘ ᱦᱚᱲ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱐.᱗᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱗᱗.᱗᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ) ᱠᱩᱴ ᱔᱐,᱐᱗᱕ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱒᱑,᱑᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱘᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/358-parbhani.html |title=City Population Census 2011 | |publisher=Census2011.co.in |date= |accessdate=2015-05-29}}</ref>
{{bar box
|title=ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|45.11}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|green|41.25}}
{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|blue|9.21}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|gold|0.93}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|red|0.23}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#808080|0.02}}
{{bar percent|Not stated|#808081|0.47}}
}}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Parbhani city, Maharashtra - around dusk.jpg|thumb|left|Parbhani after sunset]]
ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ {{Coord|19.27|N|76.78|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Parbhani.html |title=Maps, Weather, and Airports for Parbhani, India |website=Fallingrain.com |date= |accessdate=2017-04-19 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713132241/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Parbhani.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱔᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱵᱟᱥ===
ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱚᱯᱨᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨ MSRTC ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
[[File:Shivaji Statue, Parbhani.jpg|thumb|right|Roundabout at Chattrapati Shivaji Statue on National Highway.]]
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱑ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱱᱮᱪ ᱒᱒᱒, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱑ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (Welfare) ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]], ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱮᱛᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ, [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫ, ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20170202042440/http://www.mahapolice.gov.in/mahapolice/jsp/temp/Parbhanigeneral.jsp Official website of Parbhani Divisional Police]
* [http://www.parbhani.nic.in Official website of Parbhani district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801031838/http://parbhani.nic.in/ |date=2019-08-01 }}
* [http://www.pcmcparbhani.gov.in Official website of Parbhani Municiapal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724061449/http://www.pcmcparbhani.gov.in/ |date=2018-07-24 }}
* [http://ecourts.gov.in/parbhani Official website of Parbhani Session Court]
* [https://www.britannica.com/place/Parbhani Parbhani] at Encyclopædia Britannica
<!--
{{Geographic Location
|Centre = Parbhani
|North =
|Northeast =
|East =
|Southeast =
|South =
|Southwest =
|West =
|Northwest =
}}
-->
{{Marathwada}}
{{Maharashtra}}
{{Parbhani district villages}}
[[Category:Parbhani| ]]
[[Category:Cities and towns in Parbhani district]]
[[Category:Marathwada]]
[[Category:Cities in Maharashtra]]
dranrta7169971o9jnbcje7ezzzb3d2
ᱥᱤᱦᱳᱨ
0
11131
195832
161414
2026-07-30T02:51:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195832
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱦᱳᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname = ᱥᱮᱨᱯᱩᱨ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Sehore - October 2018.jpg
| image_alt =
| image_caption = Aerial photo of Sehore
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.2|N|77.08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱦᱳᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 502
| population_total = ᱑᱐᱘᱘᱑᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱖᱖᱐᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱗᱕᱖᱒
| registration_plate = MP-37
| website = {{URL|http://sehore.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱦᱳᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]]-[[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱵᱽ, ᱥᱟᱠᱛ, ᱡᱮᱭᱱ, ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ - ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ - ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞᱼᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ : [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ]], [[ᱦᱚᱨᱫᱟ]], [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱵᱟᱥ]], [[ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ]] ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱒'᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓'᱔᱐ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱗᱖'᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱘'᱐᱘ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱫᱚ ᱒᱓.᱒ ° ᱠᱚᱧᱮ ᱗᱗.᱐᱘ ° ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Sehore.html|title=Maps, Weather, and Airports for Sehore, India|website=Falling Rain|access-date=1 February 2021|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803104958/http://fallingrain.com/world/IN/35/Sehore.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱷᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
{{bar box
|title=ᱥᱤᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|73}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|22}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|3.7}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|1.3}}
|caption=Distribution of religions<br />
†<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.2%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.2%).</small>
}}
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱐,᱙᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱙,᱑᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Sehore (District, Madhya Pradesh, India) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/php/india-madhyapradesh.php?adm2id=2328 |website=www.citypopulation.de |access-date=7 September 2020}}</ref>
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱡᱽᱡᱮᱱᱼᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite EB1911|wstitle=Sehore |volume=24 |short=x}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱦᱳᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱦᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
4an7dzb4z00iezp278domxtw9mlprow
ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ
0
11290
195787
160479
2026-07-29T18:30:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195787
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.59|N|76.16|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ]]
| subdivision_type3 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name3 = ᱠᱚᱴᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area = 115
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 312
| population_total = ᱖᱖,᱙᱑᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[326001,326003,326022,326023|PIN]] -->
| postal_code = 326xxx
| registration_plate = RJ-17
| footnotes =
}}
'''ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱛᱤᱥ ᱵᱨᱤᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://jhalawar.rajasthan.gov.in/content/raj/jhalawar/en/about-jhalawar/history.html#|title=History|last=Jhalawar-Rajasthan|website=jhalawar.rajasthan.gov.in|language=en|access-date=16 September 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/jhalawar.html|title=JHALAWAR|last=Soszynski|first=Henry|website=members.iinet.net.au|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110040033/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/jhalawar.html|archive-date=10 November 2017}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ {{Coord|24.6|N|76.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Jhalawar.html|title=Maps, Weather, and Airports for Jhalawar, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2020-07-10|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103153255/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Jhalawar.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱖,᱙᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔,᱗᱖᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱒,᱑᱕᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘,᱙᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱔᱘,᱑᱔᱕ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱗᱑.᱙᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗᱗.᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱕.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱦᱨᱟᱭᱤᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ + ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱓.᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱐.᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱕.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱔᱒᱒ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱓᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱑᱓᱕᱙᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Jhalawar |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=119176 |website=www.censusindia.gov.in |accessdate=22 December 2019}}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ===
ᱟᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟ (ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱟ) [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾
ᱟᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱠᱟᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶ ᱳᱞᱴᱟᱱᱴᱤᱵᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱚᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱟᱱᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱨᱴᱨᱰ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱟ, ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓ ᱴᱨᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/train/timetable/kota-jhalawar-city-passenger-59838/21989/891/10162|title=Kota - Jhalawar City Passenger (UnReserved)/59838 Time Table/Schedule: Kota to Jhalawar WCR/West Central Zone - Railway Enquiry|website=indiarailinfo.com|access-date=17 November 2018}}</ref>
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ===
ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱕᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Cite EB1911|wstitle=Jhalawar|volume=15|page=412}}
* [https://jhalawarcity.com/bhimsagar-dam/ Bhim Sagar Dam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129160339/https://jhalawarcity.com/bhimsagar-dam/ |date=2020-11-29 }}
* [http://jhalawar.biz jhalawar.biz classified website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228150334/https://jhalawar.biz/ |date=2019-12-28 }}
* [http://www.jhalawar.rajasthan.gov.in Jhalawar District website]
* [http://www.bharatonline.com/rajasthan/cities/jhalawar/index.html Jhalawar guide]
* [https://web.archive.org/web/20070928002903/http://www.investrajasthan.com/kommon/bin/sr.php?kall=wmaps&code=160200 Jhalawar district map (Invest Rajasthan)]
* [http://www.4dw.net/royalark/India/jhalawar.htm Genealogy of the chiefs of Jhalawar]
* [[Jhalawar (Lok Sabha constituency)]]
{{ᱡᱷᱟᱞᱣᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ}}
[[Category:Jhalawar| ]]
[[Category:Cities and towns in Jhalawar district]]
[[Category:Cities in Malwa]]
pabgbchf3juogrogty2k5fwfwr6rr6o
ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ
0
11481
195789
129192
2026-07-29T18:37:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195789
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ
|native_name =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮ
|coordinates = {{Coord|28.62|N|76.65|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Jhajjar.html Falling Rain Genomics, Inc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026092438/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Jhajjar.html |date=2012-10-26 }}, Jhajjar.</ref>
|subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
|subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
|subdivision_name1 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]
|elevation_m = ᱒᱒᱐
|website = {{URL|https://jhajjar.nic.in}}
|population_total = ᱔᱘,᱔᱒᱔<ref name= census>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref>
|population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
|registration_plate = HR-14
}}
'''ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱦᱛᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱦᱛᱟᱠ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱓᱕᱒), ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱦᱟᱨᱩ, ᱪᱚᱨᱠᱷᱤ ᱫᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Name Derivation |url=http://jhajjar.nic.in/AboutDistrict.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407211025/http://www.jhajjar.nic.in/AboutDistrict.aspx |archivedate=2014-04-07 |access-date=2020-07-15 |url-status=bot: unknown }}</ref>
᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤᱥᱤᱯᱟᱥᱚᱱ (participation) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱛᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱤ ᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱟᱦᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱷᱟᱡᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=balidan1>[[Satish Chandra Mittal]], 1986, [https://books.google.com/books?id=2RKTigrrP1cC Haryana, a Historical Perspective], p58.</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱕᱖,᱙᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱐.᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱙.᱔᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱐.᱑᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name= census>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱳᱰ JHJ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨᱼᱫᱟᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱥᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱮᱱᱡᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱼᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱣᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (I.S.B.T) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱛᱟᱠᱼᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨᱼᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱘ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱢᱩᱬ ᱞᱩᱵᱷᱟᱣ ==
=== ᱵᱷᱤᱸᱰᱟᱣᱟᱥ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ===
[[ᱵᱷᱤᱸᱰᱟᱣᱟᱥ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱓ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱬᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱗᱔ ᱮᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
boknhfzzqsgdj6yr2cjft5yg4gsa4pj
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ
0
11519
195801
104818
2026-07-29T20:52:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195801
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱸᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|21.11|N|82.10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 318
| population_total = ᱘᱕,᱖᱕᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|493445]]
| postal_code = [http://www.citypincode.in/CHATTISGARH/MAHASAMUND/Mahasamund_PINCODE 493445]
| registration_plate = [[C.G.06]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱸᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱟᱝᱥᱼᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱸᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱸᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱠᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱩᱯᱛ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱥᱟᱞ ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱤᱜ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱬᱟᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱜ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ {{Coord|21.1|N|82.1|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mahasamund |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Mahasamund.html |access-date=2020-07-15 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427124630/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Mahasamund.html |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱔᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱑᱗ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨᱼᱵᱤᱡᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱕,᱖᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱫᱷᱚᱢᱛᱟᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱨᱟᱡᱤᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱥᱚᱨᱟᱭᱯᱟᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱵᱟᱨᱜᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾
===ᱵᱟᱥ===
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱷᱟᱥᱤᱫᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]] [[ᱥᱚᱨᱟᱭᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱵᱟᱞᱚᱫᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]], ᱵᱮᱢᱮᱛᱚᱨᱟ, ᱥᱤᱢᱜᱟ, ᱨᱟᱡᱤᱢ, [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱱᱟᱛᱷ]], ᱥᱟᱨᱚᱝᱜᱟᱲ, ᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱵᱚᱸᱫᱽ, ᱠᱷᱟᱨᱤᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱱᱤᱣᱟᱨᱯᱟᱲᱟ, ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱚᱥᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱥᱚᱸᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱤᱝᱡᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱦᱮᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱨᱵᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱴᱤᱨᱤᱞᱟᱜᱚᱲ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱫᱷᱟᱢ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]], [[ᱥᱤᱨᱰᱤ]], [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ]], ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ, [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱟᱴᱱᱤ]], [[ᱥᱟᱜᱚᱨ]], [[ᱥᱚᱦᱰᱚᱞ]], [[ᱚᱱᱩᱯᱯᱩᱨ]] ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱑᱗ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
tirwcdpuh02ngpl976l6j4omdw523su
ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ
0
12092
195807
159899
2026-07-29T22:35:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195807
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->| name = ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ
| official_name = |
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| nickname = Sugar Bowl of India
| pushpin_map = India
| coordinates = {{coord|29.482217|77.700116|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| established_title = First Settled
| established_date = ᱑᱓᱙᱙
| established_title1 = Founded
| established_date1 = ᱑᱖᱓᱓
| established_title2 = Incorporated as City
| established_date2 = ᱑᱘᱒᱖
| founder = ᱥᱟᱭᱭᱚᱫᱽ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ
| named_for = ᱥᱟᱭᱭᱚᱫᱽ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ
| governing_body = ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱚᱨᱰ
| leader_party =
| leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name = Mrs Selva Kumari<ref name="dm-profile">{{Cite web|url=https://muzaffarnagar.nic.in/dm-profile/|title=Who's Who|website=muzaffarnagar.nic.in|access-date=15 May 2019}}</ref>
| leader_title1 = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]
| leader_name1 = [[Sanjeev Kumar Balyan]] (BJP)
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = ᱒᱐᱔.᱘
| length_km = ᱑᱖.᱓
| width_km = ᱑᱖
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱔᱘
| population_total = ᱔᱙᱕,᱕᱔᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name=2011Cities>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|format=pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=27 March 2012}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes = <ref name=2011UA>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|format=pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=27 March 2012}}</ref>
| population_rank = ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ([[ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]) ᱨᱮ
| population_blank1_title = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| population_blank1 = ᱓᱙᱒,᱗᱖᱘
| population_demonym = ᱢᱩᱡᱽᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨᱤ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱒᱕᱑᱐᱐᱑
| postal2_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal2_code = ᱒᱕᱑᱐᱐᱒
| area_code = ᱐᱑᱓᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = UP-12
| blank_name_sec1 = First newspaper
| blank_info_sec1 = ''Dainik Dehat'' (est. 1936)
| website = {{url|muzaffarnagar.nic.in}}
| leader_title2 = [[Member of Legislative Assembly ]]
| leader_name2 = Kapil Dev Agarwal ([[Bharatiya Janta Party|BJP]])
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ,ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ]]
| demographics1_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ
| demographics1_info2 = ᱘᱐.᱙᱙
}}
'''ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱞᱮᱰ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (NCR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱼ [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]]/[[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (NH 58) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱚᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Muzaffarnagar.html|title=Maps, Weather, and Airports for Muzaffarnagar, India|website=www.fallingrain.com|accessdate=1 February 2018|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107032520/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Muzaffarnagar.html|url-status=dead}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱼ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱣᱟᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱱᱟᱭᱤ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱥᱟᱭᱤ, ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱚᱨ, [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱦᱚᱥᱛᱤᱱᱟᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
<!-- There is a separate article for the district, so statistics should be for the municipality only!! -->
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱙᱒,᱔᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name=2011Cities/> ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱙᱔,᱗᱙᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2011UA/> ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱙᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒.᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2011Cities/> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐.᱙᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱕.᱘᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱕.᱖᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2011Cities/>
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱕᱕.᱗᱙% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱔᱑.᱓᱙% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]], ᱑.᱕% [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], ᱐.᱕% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱒% [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census2011">{{cite web|title=Population by religion community - 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS|archivedate=25 August 2015}}</ref>
ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱙᱒,᱔᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ; ᱥᱚᱦᱨᱤ/ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱙᱔,᱗᱙᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱒᱖᱑,᱓᱓᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱓᱓,᱔᱕᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
[[File:Bada Darwaza (Front Gate) Kakrouli Muzaffarnagar.jpg|thumb|left|Bada Darwaza in vill. Kakrauli Front Gate]]
[[File:Shiv Murti.jpg|thumb|Shiv Chowk]]
[[File:St. John's Church.png|thumb|left|St. John's Church]]
[[File:Muzaffarnagar railway station.jpg|thumb|Railway Station]]
{{unreferenced section|date=January 2018}}
ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱼ ᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱡᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱩᱡᱽᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱼ ᱥᱟᱦᱨᱟᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱰᱤᱴ ᱯᱷᱨᱮᱴ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱᱠᱩᱱᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2018}}
[[File:National Highway 58 (India).png|thumb|alt= NH-58 passing through Muzaffarnagar|NH-58 passing through M.Nagar]]
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱕᱘ (NH-58) ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱣᱚᱦᱚᱱ ᱵᱮᱠᱵᱚᱱ (backbone) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ, ᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ, ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2018}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
14. https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Priyank_chaudhary_boxer.jpg
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://muzaffarnagar.nic.in/ Muzaffarnagar Official website]
{{Muzaffarnagar district}}
{{Saharanpur division topics}}
* https://muzaffarnagar.nic.in/about-district/
{{ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
02c5an7l9ha3ypkg9z5mqohopriqq19
ᱫᱳᱣᱥᱟ
0
12435
195892
130138
2026-07-30T10:05:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195892
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱳᱣᱥᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Rajasthan, India
| coordinates = {{coord|26.8932|N|76.3375|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱳᱣᱥᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱓᱒᱗
| population_total = ᱘᱕᱙᱖᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=1 January 2019|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="langoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱓᱐᱓᱓᱐᱓
| registration_plate = RJ-29
| website = {{URL|dausa.rajasthan.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱳᱣᱥᱟ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱼᱟᱜᱽᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (NH-11) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ "ᱫᱮᱣ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱫᱳᱣᱥᱟ {{Coord|26.88|N|76.33|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dausa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Dausa.html |access-date=2020-07-31 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025084545/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Dausa.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱓᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱗᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ([[ᱟᱞᱣᱟᱨ]], ᱫᱳᱣᱥᱟ, [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ]], ᱥᱤᱠᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱴᱚᱸᱠ, ᱥᱚᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱳᱣᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0811_PART_B_DCHB_0811_DAUSA.pdf|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|last=|first=|date=|website=|publisher=Census Commission of India|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829104510/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0811_PART_B_DCHB_0811_DAUSA.pdf|archivedate=29 August 2016|accessdate=1 November 2008|url-status=bot: unknown}}</ref> ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱕,᱘᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔,᱓᱖᱙ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱐,᱕᱙᱑ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙.᱑᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱔.᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱒.᱓᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱨᱮ, ᱑᱑,᱐᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
=== ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]ᱼ[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]]ᱼ[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱴᱨᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱸᱫᱤᱠᱩᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ===
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑ (NH 11) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱣᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱳᱣᱞᱤ, ᱥᱚᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱱ.ᱮᱪ.᱑᱑ ᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱞᱥᱚᱴ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱜᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ, RIDCOR ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱽᱨᱟ (᱘᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱞᱟᱞᱥᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱴᱟ (᱑᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱱ.ᱮᱪ.᱑᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Official website|http://dausa.rajasthan.gov.in/}}
{{ᱫᱳᱣᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ}}
[[Category:Cities and towns in Dausa district]]
[[Category:Former capital cities in India]]
e08n6vx8h9uw87dzrfxuaviwxfgf1ie
ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ
0
12548
195857
161429
2026-07-30T06:31:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195857
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱱᱚᱱᱫᱚᱫᱽ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|21|52|14|N|73|30|10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = Member of Parliament
| leader_name = ᱨᱟᱢᱥᱤᱝ ᱨᱟᱛᱷᱵᱷᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱑᱔᱘
| population_total = ᱓᱔᱙᱒᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =GJ 22
| website = {{URL|gujaratindia.com}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
}}
[[File:Flag of Rajpipla.svg|thumb|right|ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱜ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ]]
'''ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gujarat-government-plans-airport-at-rajpipla-for-better-connectivity-with-statue-of-unity-5450707/|title=Gujarat: Government plans airport at Rajpipla for better connectivity with Statue of Unity}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ {{Coord|21.78|N|73.57|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Rajpipla |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Rajpipla.html |access-date=2020-08-08 |archive-date=2019-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210004455/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Rajpipla.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ '''ᱱᱚᱱᱫᱤᱯᱩᱨᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱤᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱚᱱᱫᱚᱞ''' ᱟᱨ ''ᱱᱚᱱᱫᱚᱫᱽ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>''[https://books.google.co.uk/books?id=U8Q5AQAAIAAJ&q=nandipuri+nandol&dq=nandipuri+nandol&hl=en&sa=X&ei=TchYVYLoE9HQ7Ab6_4Aw&ved=0CDkQ6AEwAw Vallabh Vidyanagar Research Bulletin]'', Volume 1, Issues 1-2, 1957, p. 36.</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱔,᱙᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱯᱤᱯᱞᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
<references/>
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://wikimapia.org/4657832/gu/Shri-Harsiddhi-Mataji-Temple Shri-Harsiddhi-Mataji-Temple]
*[https://web.archive.org/web/20090206205815/http://uqconnect.net/~zzhsoszy/ips/r/rajpipla.html Rajpipla - Princely State]
*[https://openlibrary.org/a/OL699487A Open library resource ]
*[https://books.google.com/books?hl=en&id=riBJH0J1FR0C&dq=Indian+States+Somerset+Playne&printsec=frontcover&source=web&ots=8ltHcDpHEp&sig=JIaobo-lukOtAJZMR8fo7oJkaI4&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result Playne, Somerset; Solomon, R. V. ; Bond, J. W.; Wright, Arnold; Indian States]
*[http://rajpiplapost.com/ Rajpipla State Post - Postal History of Rajpipla State]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Cities and towns in Narmada district]]
{{Narmada-geo-stub}}
83b95n412gv7uy2s7pcqx9xleuqebup
ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ
0
12579
195869
80489
2026-07-30T07:57:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195869
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.38|N|81.10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱕᱓᱘
| population_footnotes = <ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=478338</ref>
| population_total = ᱓᱓,᱑᱑᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱐.᱘᱙᱑ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.umaria.nic.in}}
| official_name =
}}
'''ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ <ref name="umaria2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802192-umaria.html|title=Umaria Population Census 2011|publisher=[[2011 Census of India]]}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ {{Coord|23.42|N|78.63|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Umaria |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Umaria.html |access-date=2020-08-11 |archive-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918231537/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Umaria.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱓᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱖᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱕ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱓᱓,᱑᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱗,᱕᱐᱙ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱕,᱖᱐᱕ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱔.᱗᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱙.᱓᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱑.᱑᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱗.᱔᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱑᱒.᱓᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑᱐,᱕᱑᱑ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱗᱕᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒.᱘᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱘.᱕᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="umaria2011"/>
{{bar box
| title = ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ
| titlebar = #Fcd116
| left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float = right
| bars =
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|91.51}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|7.53}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|red|0.96}}
| caption = Distribution of religions<br />
† {{small|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]}}
}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}{{Shahdol Division}}
[[Category:Umaria| ]]
763v8aezizdy2a1ykqwnrxlyv7uv2bf
ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ
0
12870
195831
103768
2026-07-30T02:46:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195831
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|26.52|N|85.3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱕᱓
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=233237|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref>
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = [[ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ]]
| website = {{URL|http://www.sheohar.bih.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Law’s Arm: 13 Years Long |first=Anand |last=St Das |work=Tehelka |url=http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp |date=20 October 2007 |accessdate=2015-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610131126/http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp |archivedate=10 June 2015 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱣᱦᱚᱨ 26.52N, 85.3E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sheohar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Sheohar.html |access-date=2020-08-28 |archive-date=2021-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209045128/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Sheohar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in}}
[[Category:Cities and towns in Sheohar district]]
3ia5vwznssk36fd4ydqxfvkx9vu9whk
ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ
0
12873
195818
160797
2026-07-30T00:53:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195818
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ
| other_name = ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Matasyagandha Madndir Saharsa.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|25.88|N|86.6|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱑᱙᱕᱔
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱒᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱔᱑
| population_total = ᱑᱕᱖᱕᱔᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱥᱟᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]
<!-- | Education_type = Education
| Education = 77.66 (commented out as template does not contain this parameter) -->| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱕᱒᱒᱐᱑-᱘᱕᱒᱑᱕᱔-᱘᱕᱒᱒᱒᱑-᱘᱕᱒᱑᱒᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑᱖᱔᱘᱗
| registration_plate = BR-19
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱓᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ]]
| website = {{URL|http://saharsa.bih.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
| official_name = ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ
}}
'''ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ (ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ) ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ, ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=A0i94Z5C8HMC&lpg=PA30&pg=PA27#v=onepage&q&f=false |title = Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|isbn = 9788175330344|last1 = Jha|first1 = Makhan|year = 1997}}</ref> ᱤᱱᱰᱚᱼᱟᱨᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ (ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[[Michael Witzel]] (1989), ''Tracing the Vedic dialects in Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes'' ed. Caillat, Paris, pages 13, 17 116–124, 141–143</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ (c. 1100–500 BCE) ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱠᱩᱨᱩ" ᱟᱨ "ᱯᱟᱱᱠᱟᱞᱟ" ᱾ ᱵᱤᱫᱮᱦ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱤᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |author=Witzel, M. |author-link=Michael Witzel |year=1989 |chapter=Tracing the Vedic dialects |title=Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes |location=Paris |editor1-last=Caillat |editor1-first=C. |pages=141–143 |publisher=Fondation Hugot}}</ref>
ᱵᱤᱫᱮᱦ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱽᱡᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Hemchandra, R. |year=1972 |title=Political History of Ancient India |location=Calcutta |publisher=University of Calcutta}}</ref>
᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=October 2018}} ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ, [[ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=October 2018}} ᱨᱟᱜᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱟᱛᱟᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱥᱚᱸᱛᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱛᱮ ᱒᱔ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱳᱞ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{citation needed|date=October 2018}} ᱓᱐ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱯᱳᱞ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱨᱤ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱩᱴᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ-ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱝᱪᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=October 2018}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱨᱟᱡᱽᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱳᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱾ ᱥᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱸᱥ [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱤᱨᱟᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.aviationnepal.com/rajbiraj-airport-to-resume-its-flight-services-from-may-8-as-shree-airline-prepares-for-flight-operation/]</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ {{Coord|25.88|N|86.6|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Saharsa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Saharsa.html |access-date=2020-08-29 |archive-date=2013-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013164744/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Saharsa.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱘᱙᱗,᱑᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱙᱙᱕,᱕᱐᱒ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱙᱐᱑,᱖᱙᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱕.᱗᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱓.᱐᱓ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱜᱨᱚᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ==
ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
n09f46mqtq04xzvylp9sj6kmc6f3pjg
ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
0
12914
195819
133759
2026-07-30T00:57:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195819
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox waterfall
| name = ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
| photo =
| photo_caption =
| map = India Jharkhand
| map_width =
| map_label = ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ
| coords = {{coord|23.2833|N|84.2333|E|format=dms}}<ref>{{cite web
|url = http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Rajadera.html
|title = Rajadera, India Page
|publisher = Falling Rain Genomics
|accessdate = 2010-04-20
|archive-date = 2009-12-06
|archive-url = https://web.archive.org/web/20091206033211/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Rajadera.html
|url-status = dead
}}</ref>
| location = ᱨᱟᱡᱽᱰᱮᱨᱟ, [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| elevation = {{convert|934|m}}
| type = ᱥᱱᱟᱠ
| height = {{convert|60|m}}
| height_longest =
| average_width =
| number_drops =
| average_flow =
| watercourse = [[ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ]]
}}
'''ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ''' ᱫᱚ (ᱥᱚᱫᱽᱱᱤᱜᱽ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱮᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.india9.com/i9show/Rajadera-15124.htm| title = Rajadera |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 }}</ref>
==ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ==
ᱥᱟᱸᱠᱷ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱟᱨᱯᱤᱭᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱧ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱤᱠᱱᱚᱠ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=govt>{{cite web |url =http://jharkhand.nic.in/access.htm |title =Jharkhand |publisher =Jharkhand Govt. |accessdate =2010-04-20 |archive-date =2010-04-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20100429084736/http://jharkhand.nic.in/access.htm |url-status =dead }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=T1Y_Ytx9wp4C&pg=PA161&lpg=PA161&dq=hundru+falls&source=bl&ots=9rdY5mtPac&sig=nNchjTZDYWy2hxCxVK5PYiqHS6A&hl=en&ei=ME7NS5yeE4KmrQez6rFq&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CBEQ6AEwBThk#v=onepage&q=hundru%20falls&f=false | title = Physical Geography: Hydrosphere By K. Bharatdwaj |publisher = Google Books |accessdate = 2010-04-20 }}</ref> ᱵᱤᱨ, ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url =http://www.india9.com/i9show/-Jharkhand/Gumla/Sadani-Waterfalls-15105.htm | title = Sadani Falls |publisher = india9 |accessdate = 2010-04-20 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ, ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱦᱤᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱤᱠ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://nitishpriyadarshi.blogspot.com/2007_08_01_archive.html| title = History of Diamond mining in Jharkhand and Chhattisgarh|publisher = Environment and Geology |accessdate = 2010-04-20 }}</ref>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱨᱮᱞ ᱛᱮ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Sadni Waterfalls|url=https://beautyspotsofindia.com/sadni-waterfalls/|last=Guru|first=Travel|date=2014-03-20|website=Beautiful Indian Tourist Spots|language=en-US|access-date=2020-05-13|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224075149/http://beautyspotsofindia.com/sadni-waterfalls/|url-status=dead}}</ref>
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ===
ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱽᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{-}}
{{Hydrography of Jharkhand}}
{{South Chotanagpur Division topics}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ]]
{{jharkhand-geo-stub}}
hze2oi72505r3qptjvxop0gqy3nkmo1
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ
0
12944
195837
159116
2026-07-30T03:52:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195837
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.22|N|82.85|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for = ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_name = ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱸᱵᱤᱨ ᱥᱚᱨᱢᱟ (IAS)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2786.76
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 528
| population_total = 20189
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱩᱨᱜᱩᱡᱤᱦᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱙᱗᱒᱒᱙
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱗᱗᱗᱕
| registration_plate = CG 29
| website = {{URL|surajpur.gov.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱨᱤᱦᱚᱸᱫᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱓]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ {{Coord|23.22|N|82.85|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Surajpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Surajpur.html |access-date=2020-09-08 |archive-date=2020-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731155445/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Surajpur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱔᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱙᱗᱕᱙ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱔᱙ ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑᱙ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱙.᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱖.᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱒.᱖᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱓᱖ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱘᱖᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱓᱙᱗ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱠᱟᱛ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱓ ᱠᱨᱚᱥ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱭᱟᱛᱷᱟᱱ → ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱩᱨ → ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱴ → ᱨᱚᱵᱚᱨᱴᱚᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ → ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ → ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ → ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨ (ᱠᱚᱞᱩᱣᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱭᱜᱚᱲ, ᱠᱚᱴᱱᱤ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱴᱨᱮᱱ/ ᱵᱟᱥ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ/ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ (ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ (ᱫᱩᱜᱽ ᱼ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱸᱥ, ᱡᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱴᱱᱤ, ᱠᱚᱴᱟ, [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨᱼᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱜ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ - ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ - ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ
* ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ - ᱫᱩᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ →ᱩᱥᱞᱟᱯᱩᱨ → ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ
* ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ (ᱤᱱᱫᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ
* ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱼ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱙ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱙ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱸᱴᱚᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ, ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱦᱤᱨᱟᱹᱠᱩᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱸᱯᱟᱨᱠ ᱠᱨᱟᱸᱛᱤ, ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱼ ᱨᱤᱣᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱸᱰᱮᱠ ᱜᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
3qi2qmtam93g2syghpnhklwlr3uxtak
ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ
0
12962
195887
94850
2026-07-30T09:32:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195887
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India#
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|18.9000|N|81.3500|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱦᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱓᱕᱑
| population_total = ᱑᱓,᱖᱓᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱦᱟᱞᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱟᱞᱵᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱵᱟᱥᱛᱟᱨᱤᱭᱟ
| demographics1_info2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =CG-18
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ''' (ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱲᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://dantewada.gov.in/profile.htm |title=Dantewada district profile |access-date=3 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070409003801/http://dantewada.gov.in/profile.htm |archive-date=9 April 2007 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱᱛᱮᱥᱚᱣᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱥᱴᱷᱟᱛᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱱᱛᱮᱥᱚᱣᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ {{coord|18.9000|N|81.3500|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics.Dantewara |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Dantewara.html |access-date=2020-09-12 |archive-date=2008-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311002324/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Dantewara.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱕᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱚᱸᱠᱱᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱸᱠᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ==
ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱚᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Reports of National Panchayat Directory: Village Panchayat Names of Dantewada, Dantewada, Chhattisgarh|publisher=Ministry of Panchayati Raj, Government of India|url=http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=3618&parenttype=B&ptype=V|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112232024/http://panchayatdirectory.gov.in/adminreps/viewpansumSQL.asp?selstate=3618&parenttype=B&ptype=V|archivedate=12 November 2011|url-status=dead|access-date=24 February 2013}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓,᱖᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
8bx0ovgm3o7xewkkf6ff18e7rmyzxfe
ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ
0
12967
195790
132333
2026-07-29T18:52:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195790
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ
| image_skyline = Jharia coalfield, Jharkhand.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.751568|N|86.420345|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱗᱗
| population_total = ᱘᱑᱙᱗᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱑᱑
| registration_plate = JH
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes = <ref>{{Cite web | url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jharia2.html | title=Maps, Weather, and Airports for Jharia, India }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
| official_name =
| Member of Parliament = ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2017-03-09|title=Living above a century-old coal fire, Jharia residents pay the price for India’s mining ambitions|url=https://news.mongabay.com/2017/03/living-above-a-century-old-coal-fire-jharia-residents-pay-the-price-for-indias-mining-ambitions/|access-date=2020-08-02|website=Mongabay Environmental News|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Pai|first=Sandeep|url=https://books.google.com.uy/books?id=-iMZtQEACAAJ&dq=Total+Transition:+The+Human+Side+of+the+Renewable+Energy+Revolution&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjrl9mK1vzqAhXCHbkGHbE-DU4Q6AEwAHoECAIQAg|title=Total Transition: The Human Side of the Renewable Energy Revolution|last2=Carr-Wilson|first2=Savannah|date=2018|publisher=Rocky Mountain Books|isbn=978-1-77160-248-8|language=en}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱜᱮᱞᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/gg.php?lng=en&men=gcis&geo=-1866|title=Jharkhand cities and town, world-gazetteer.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522122031/http://world-gazetteer.com/gg.php?lng=en&men=gcis&geo=-1866|archivedate=2011-05-22}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=330| height=220| zoom=11
| coord={{coord|23|46|30|N|86|24|20|E}}| float=left|caption='''Cities, towns and locations in the central portion of Dhanbad Sadar subdivision in Dhanbad district'''<br/>MC: Municipal Corporation, CT: Census Town, N: Neighbourhood, R: Rural/ Urban centre<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|23|46|48|N|86|19|12|E}} | label-pos1=right|label1= Sijua | numbered1=N| mark-title1=[[Sijua]] (N)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C42222|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|46|45|N|86|21|10|E}} | label-pos2=right|label2= Loyabad | numbered2=N| mark-title2= [[Loyabad]] (N)
|mark-coord3={{coord|23|45|53|N|86|24|53|E}} | label-pos3=left|label3= Bhagatdih | numbered3=N| mark-title3=[[Bhagatdih]] (N)
|mark-coord4={{coord|23|47|25|N|86|22|31|E}} | label-pos4=left|label4= Basaria | numbered4=N| mark-title4= [[Basaria]] (N)
|mark-coord5={{coord|23|49|0|N|86|23|19|E}} | label-pos5=right|label5= Bhuli | numbered5=N| mark-title5= [[Bhuli, India]] (N)
|mark-coord6={{coord|23|48|15|N|86|20|3|E}} | label-pos6=left|label6= Chandaur | numbered6=N| mark-title6= [[Chandaur]] (N)
|mark-coord7={{coord|23|46|10|N|86|22|13|E}} | label-pos7=left|label7= Chhatatanr | numbered7=N| mark-title7= [[Chhatatanr]] (N)
|mark-coord8={{coord|23|46|30|N|86|24|51|E}} | label-pos8=right|label8= Dhaunsar | numbered8=N| mark-title8= [[Dhaunsar]] (N)
|mark-coord9={{coord|23|47|20|N|86|23|42|E}} | label-pos9=right|label9= Godhar | numbered9=N| mark-title9= [[Godhar]] (N)
|mark-coord10={{coord|23|47|20|N|86|19|44|E}} | label-pos10=left|label10= Jogta | numbered10=N| mark-title10= [[Jogta]] (N)
|mark-coord11={{coord|23|48|36|N|86|20|24|E}} | label-pos11=left|label11= Tetulmari | numbered11=N| mark-title11= [[Tetulmari]] (N)
|mark-coord12={{coord|23|48|28|N|86|24|8|E}} | label-pos12=left|label12= Wasseypur | numbered12=N| mark-title12= [[Wasseypur]] (N)
|mark-coord13={{coord|23|49|15|N|86|27|50|E}} | label-pos13=right|label13= Saraidhela| numbered13=N| mark-title13= [[Saraidhela]] (N)
|mark-coord14={{coord|23|45|5|N|86|25|13|E}} | label-pos14=right|label14=Jharia | numbered14=N| mark-title14= [[Jharia]] (N)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord15={{coord|23|44|41|N|86|24|10|E}} | label-pos15=left|label15= Jharia Khas| numbered15=N| mark-title15= [[Jharia Khas]] (N)
|mark-coord16={{coord|23|45|47|N|86|28|23|E}} | label-pos16=left|label16= Belgaria | numbered16=R| mark-title16= [[Belgaria]] (R)| shape-14 =#C42222
|mark-coord17={{coord|23|48|0|N|86|25|50|E}} | label-pos17=right|label-color17=#800000| label17= Dhanbad | numbered17=MC| mark-title17=[[Dhanbad]] (MC)|shape-color17=#800000
|mark-coord18={{coord|23|45|30|N|86|24|42|E}} | label-pos18=left|label18=BCCL Bastacola Area |numbered18=0 | mark-title18=[[Bastacola Area]] (A)| label-size18=12| shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|23|46|55|N|86|23|30|E}} | label-pos19=right|label19=BCCL Kusunda Area |numbered19=0 | mark-title19=[[Kusunda Area]] (A)| label-size19=12| shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|23|47|52|N|86|19|53|E}} | label-pos20=right|label20=BCCL Sijua Area |numbered20=0 | mark-title20=[[Sijua Area]] (A)| label-size20=12| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|48|48|N|86|26|31|E}} | label-pos21=right|label21= IIT (ISM) Dhanbad| numbered21=F||mark-title21= [[Indian Institute of Technology (Indian School of Mines), Dhanbad|IIT (ISM) Dhanbad]] (F) |shape-color21=#967117
|mark-coord22={{coord|23|49|25|N|86|25|35|E}} | label-pos22=left|label22= CIMFR – CSiR| numbered22=F| mark-title22= [[Central Institute of Mining and Fuel Research]] (F) |shape-color22=#967117
|mark-coord23={{coord|23|49|50|N|86|26|40|E}} | label-pos23=right|label23= BBMK University| numbered23=F| mark-title23= [[Binod Bihari Mahto Koylanchal University]] (F) |shape-color23=#967117
|mark-coord24={{coord|23.7137|86.3475}}| label24=Damodar River| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ {{coord|23.751568|N|86.420345|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | accessdate = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | archive-date = 15 October 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title= Dhanbad Dsitrict Map| work= Physical Map of Dhanbad |publisher= Jharkhand Government| accessdate = 15 October 2017}}</ref>
ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱓᱖,᱓᱗ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html |title = Dhanbad Municipal Corporation | work= प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi)|publisher= Jharkhand Government | accessdate = 19 October 2017 }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including building,cities, villages ,farm and towns IMPORTANT NOTICE this site is not good(Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱑,᱙᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://dhanbad.nic.in/links/jharia.htm Official data on Jharia Block]
* [http://jharia.in/official-map-of-dhanbad-district/ Official map of Dhanbad district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016182522/http://jharia.in/official-map-of-dhanbad-district/ |date=2017-10-16 }}
* [http://jharia.in/ JHARIA BURNING – Track the heat. Locate the people, the coal and the fire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026101815/http://jharia.in/ |date=2017-10-26 }}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-23422068 Pictures of the coal town of Jharia]
=== Further reading ===
* Reinventing Jharia Coalfield. Edited by N.C. Saxena, Gurdeep Singh, K.N. Singh and B.N. Pan. Jodhpur, Scientific, 2005, vi, 246 p.. {{ISBN|81-7233-398-6}}.
* {{cite journal|title=Satellites track the fires raging beneath India|date=18 July 2006|journal=New Scientist|issue=2560|url=https://www.newscientist.com/article/mg19125605.600-satellites-track-the-fires-raging-beneath-india.html}}
* {{cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=205350|title=German major eyes Jharia coal fires|last=Roychowdhury|first=Indronil|date=15 October 2006|work=Kolkata Newsline|accessdate=2009-05-02}}
* {{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2323/stories/20061201001304900.htm|title=Burning issue|last=Sethi|first=Aman|date=18 Nov – 1 Dec 2006|work=Frontline|publisher=The Hindu|accessdate=2009-05-02}}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite episode | title = India: Children of the Inferno | episodelink = | series = Unreported World | serieslink = Unreported World | airdate = 24 April 2009 | season = 17 | number = 7 | url = http://www.channel4.com/programmes/unreported-world/episode-guide/series-2009/episode-7 }}
* {{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200904121051.htm |title=Coal mine fires an election issue in Jharkhand |date=12 April 2009 |work=The Hindu |accessdate=2009-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104062208/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200904121051.htm |archivedate= 4 November 2012 }}
* {{cite news|url=http://www.bombayfc.com/wasteland|title=Web documentary about the people who live in proximity to the underground coal fires|date=6 May 2009|work=Bombay Flying Club - www.bombayfc.com|accessdate=2009-05-02|archive-date=2009-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515105844/http://bombayfc.com/wasteland/|url-status=dead}}
* eBook about the Jharia Coalfields, Zipfel, Isabell https://www.amazon.com/The-Jharia-Coalfields-ebook/dp/B0095I2AH4
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱜᱩᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Persistent natural fires]]
l5u079a9te02szvu8091s6sd87fsg5v
ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱚ
0
13125
195864
158626
2026-07-30T07:25:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195864
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox | name = ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ
| image = Labeo rohita.JPG
| status = LC
| status_system = iucn3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Actinopterygii
| ordo = Cypriniformes
| familia = Cyprinidae
| telugu name = korameenu
| genus = ''Labeo''
| species = '''''L. rohita'''''
| binomial = ''Labeo rohita''
| binomial_authority = ᱮᱯᱷᱹ ᱦᱮᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱑᱘᱒᱒
}}
ᱨᱚᱣ ᱥᱮ ᱨᱩᱦᱤ ᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚ ᱞᱮᱵᱤᱭᱟ (roho labeo) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ, ᱠᱟᱨᱯ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱛᱟᱵᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ<ref>{{cite web |url=http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/bankableagriprojects/fish%5Cfishculture.htm |title=Composite fish culture |publisher=Kerelaagriculture.gov.in |date= |accessdate=2012-03-10 |archive-date=2013-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109155447/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/bankableagriprojects/fish/fishculture.htm |url-status=dead }}</ref>| ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖ᱹ᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱠᱮᱹᱡᱤᱹ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ| ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱳᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞᱟᱱ ᱨᱩᱦᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=record>Fishing World Records: ''[http://www.fishing-worldrecords.com/scientificname/Labeo%20rohita/show Labeo rohita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201013143743/http://www.fishing-worldrecords.com/scientificname/Labeo%20rohita/show |date=2020-10-13 }}.'' Retrieved 9 May 2013</ref>| [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱯ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱵᱟᱦᱩ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱲᱤᱠᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ|
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱭᱟᱞᱚᱢ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ, ᱩᱢᱟᱹᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟ|
ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱡᱽᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱᱚᱜ-ᱟ|
==ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱹᱥᱩᱞ==
==ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱦᱦᱩ ᱦᱟᱹᱠᱩ==
ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱟᱪᱷ᱾ᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱱ ᱨᱮᱦᱦᱚᱚᱸ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ|
[[File:Fried Rohu in Bangladesh.jpg|right|thumb|ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱩᱛᱩ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]]
ᱨᱩᱦᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ, ᱢᱚᱭᱛᱷᱟᱞᱤ, ᱩᱲᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ|
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱹᱠᱩ]]
d7wfzgf7m4ufkz456ckvq9ryvx7kcea
ᱢᱮᱫᱚᱠ
0
13769
195812
131686
2026-07-29T23:17:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195812
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱮᱫᱚᱠ
| native_name =
| other_name = ᱢᱮᱛᱷᱩᱠᱩ ᱫᱩᱨᱜᱚᱢ, ᱢᱮᱛᱷᱩᱠᱩ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
{{photomontage
| photo1a = Edupayala.jpg
| photo2a = Medak.JPG
}}
| image_alt =
| image_caption = ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱨᱣ ᱮᱰᱩᱯᱟᱭᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱮᱭᱛᱷᱮᱰᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪ
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Telangana#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|18.046|N|78.263|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱙᱖᱙᱙
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱔᱔᱒
| population_total = ᱔᱔᱒᱕᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = ᱓᱑᱓
| population_demonym = ᱢᱮᱫᱚᱠᱟᱠᱟᱨ
| population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=611525|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=25 July 2014}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱐᱒᱑᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱘᱔᱕᱒
| registration_plate = '''TS-35'''<ref>{{cite web|title=District Codes|url=http://www.transport.telangana.gov.in/html/registration-districtcodes.html|publisher=Government of Telangana Transport Department|access-date=4 September 2014}}</ref>
| website = {{URL|http://cdma.telangana.gov.in/Medak/|Medak municipality}}
| iso_code =[[ISO 3166-2:IN|IN-TG]]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱮᱰᱚᱠ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook - Medak|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2804_PART_B_DCHB_MEDAK.pdf|website=Census of India|access-date=24 December 2015|pages=12–13|format=PDF}}</ref>
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱮᱰᱚᱠ {{Coord|18.03|N|78.27|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Medak.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Medak|publisher=Fallingrain.com|access-date=2 January 2014|archive-date=17 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917023353/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Medak.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱔᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱔,᱒᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱙᱐᱑᱑ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑,᱓᱓᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱒,᱙᱑᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱼ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱗᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱾ ᱔,᱘᱑᱕ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱔᱑᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱒,᱓᱙᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱼ ᱙᱙᱑ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱓᱐,᱙᱘᱔ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗᱘.᱕᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱖.᱔᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=census /><ref>{{cite web|title=Telangana State Portal|url=http://www.telangana.gov.in/About/State-Profile|website=www.telangana.gov.in|access-date=24 December 2015}}</ref>
{{Wide image| Falaknuma Palace 01.jpg|680px|The [[Falaknuma Palace]], constructed by the [[Paigah family]], was inspired by [[Andrea Palladio]]'s villas.|alt=Three-story colonnaded façade with palm trees in front}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [http://cdma.telangana.gov.in/Medak/ Medak municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808015257/http://cdma.telangana.gov.in/Medak/ |date=2014-08-08 }}
* [http://www.parishkaram.org.in/Govmedak/medakindicators.aspx Medak local government page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310175001/http://www.parishkaram.org.in/Govmedak/medakindicators.aspx |date=2012-03-10 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ]]
p5ik23xuy0ctjy1erbmthllumwq5lhx
ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
0
13773
195859
69330
2026-07-30T06:48:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195859
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
| native_name = ᱵᱚᱦᱞᱟ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|23.80|N|83.70|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 428
| population_total = 13,692
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]], ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱥᱟᱨᱜᱩᱡᱤᱭᱟ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱙᱗᱒᱒᱐
| website =
| footnotes =
| registration_plate = CG-15, CG-30
| area_code = ᱐᱗᱗᱗᱙
}}
'''ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱼᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱼᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (᱒᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] (᱓᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱜᱟᱲᱣᱟ]] (᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ]] (᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱥᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱟᱨᱯᱤᱮᱯᱷ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱩᱜᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ {{coord|23.80|N|73.70|E|}} ᱛᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Ramanujganj |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Ramanuj_Ganj.html |access-date=2021-01-11 |archive-date=2021-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112154930/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Ramanuj_Ganj.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱔᱐᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓,᱖᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
tbnkp2me1s3mo262ruo98ann5c1u6u0
ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ
0
13801
195854
69559
2026-07-30T05:53:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195854
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang = ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Muncipal corp rahimatpur.JPG
| image_alt =
| image_caption = ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱯᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|17.592758|N|74.2023763|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 657
| population_total = 16500
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱑᱕᱕᱑᱑
| registration_plate =
| website = www.rahimatpurmunicipalcouncil.org
| footnotes =
}}
'''ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱕᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱕᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Rahimatpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Rahimatpur.html |access-date=2021-01-15 |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201064351/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Rahimatpur.html |url-status=dead }}</ref>
<br />
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱕,᱕᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱦᱤᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
<references/>
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
0ucaeurak7f2mlttre8suam94n01eh3
ᱡᱚᱢᱩᱭ
0
13929
195780
183834
2026-07-29T15:59:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195780
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱢᱩᱭ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.92|N|86.22|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱟᱝᱜᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱝᱜᱤᱠᱟ]]
| subdivision_type3 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name3 = [[ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name4 = [[ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱢᱩᱭ]]
| subdivision_type5 = ᱣᱟᱨᱰ
| subdivision_name5 = ᱓᱐ ᱣᱟᱨᱰ
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for = ᱡᱚᱢᱵᱷᱤᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ
| government = ᱪᱤᱨᱚᱜᱽ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ (mp)
| government_footnotes =
| government_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ–[[ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]]
| governing_body = [[ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]]
| leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name1 =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 78
| population_total = 87357
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]],[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱑᱑᱓᱐᱗
[http://www.citypincode.in/BIHAR/JAMUI/Jamui_PINCODE 811307]
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱓᱔᱕
| registration_plate = BR-46
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱒/᱑᱐᱐᱐(᱒᱐᱑᱑) [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.jamui.bih.nic.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''ᱡᱚᱢᱩᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ [[ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱚᱢᱩᱭ
{{Coord|24.92|N|86.22|E|}} ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jamui |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Jamui.html |access-date=2021-02-07 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127203000/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Jamui.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱚᱞᱞᱮᱯᱩᱨ (ᱢᱚᱞᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱞᱚᱠ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web|title=Jamui (Nagar Parishad) houseHold details|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=270985|website=censusindia.gov.in|access-date=2025-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104829/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=270985|archive-date=2015-09-24|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱗,᱓᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒.᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗.᱒᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔.᱓᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱗.᱓᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱔᱒.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮ, ᱑᱖.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱑᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱑᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱢᱩᱲ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱣᱩᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱴᱚ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Portal bar|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
{{ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠy:ᱡᱚᱢᱩᱭ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱩᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
5ayv2m4a5ho5sg3bovemf8ats0xz6vh
ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ
0
14109
195778
101753
2026-07-29T15:31:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195778
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱤᱢᱟᱲ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|21.82|N|76.35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱮᱭᱟᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| governing_body = ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]]
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱠᱚᱴᱷᱟᱨᱤ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://khandwa.nic.in/statistics.htm |title=Area of Khandwa census 2011 |publisher=khandwa.nic.in |access-date=8 August 2012}}</ref>
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 309
| population_total = 200,738
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱕᱐᱐᱐᱑,᱔᱕᱐᱐᱕᱑
| area_code = +᱙᱑ - ᱗᱓᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = MP-12-XXXX
| website = {{URL|www.khandwa.nic.in}}
| populatn_demonym =
}}
'''ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱦᱟᱱᱯᱩᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ; [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱮᱠᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱾<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Khandwa |volume=15 |page=771}}</ref>
ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱸᱫᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱪᱳᱣᱦᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/khandwa-election-results-2019-live-updates-winner-loser-leading-trailing-2154401.html|title=Khandwa Election Results 2019 Live Updates: Nandkumar Singh Chouhan (Nandu Bhaiya) of BJP wins|website=News18|access-date=23 May 2019}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ {{Coord|21.83|N|76.33|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Khandwa.html|title=Maps, Weather, and Airports for Khandwa, India|work=fallingrain.com|access-date=2021-03-12|archive-date=2022-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310231505/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Khandwa.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱑᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱒᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱒᱐᱐,᱗᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ. ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ᱑᱐᱒,᱙᱐᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱗ᱹ᱘᱓᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱵᱷᱤᱴᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱔,᱘᱐᱑ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱑ᱴ᱑,᱕᱔᱕ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱘.᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱑.᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱖.᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱐.᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘`.᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱒᱗,᱔᱓᱐ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱘,᱑᱓᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱙᱐᱐᱒ ᱚᱲᱟᱦᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011">{{cite web |title=Census of India: Search Details |url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=567450 |website=www.censusindia.gov.in |access-date=19 September 2019}}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
[[File:Khandwa Railway Station, Madhya Pradesh (1).jpg|150px|thumb|[[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]]
ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨᱼᱶᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱦ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱦᱚᱨᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱡᱟᱢᱢᱩ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱽᱪᱩᱱ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱟᱼᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱦ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ. ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Britannica|316293}}
{{Indore Division}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
j00rc9qrj77v6cykry8jrjj4i0q95ii
ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ
0
14448
195907
179540
2026-07-30T11:37:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195907
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Pasighat Town - May2019.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = {{flagicon image|..Arunachal Pradesh Flag(INDIA).png}} [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱑᱙᱑᱑
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| leader_title1 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ
| leader_name1 = ᱰᱨ. ᱠᱤᱱᱱᱤ ᱥᱤᱝ, IAS
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 14.60
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 152
| population_total = 24,656
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = ᱑᱕᱐᱔.᱙
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=95828|publisher=censusindia.gov.in|access-date=10 May 2015}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name="langoff1">{{cite web |title=1977 Sikkim government gazette |url=https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |website=sikkim.gov.in |publisher=Governor of Sikkim |access-date=28 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722164022/https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |archive-date=22 July 2018 |page=188 |language=en }}</ref><ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |page=109 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |date=16 July 2014 |access-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180102211909/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=2 January 2018|url-status=dead}}</ref>
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = {{hlist|[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]|[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|[[ᱟᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱫᱤ]]|}}
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱙᱑᱑᱐᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱖᱘
| registration_plate = AR-09
| blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info = [[Humid subtropical climate|Cwa]]
| website = {{URL|www.pasighat.com}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AR]]
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱦᱚᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.newsonair.com/Oldest%20town%20of%20Arunachal%20Pradesh.asp Pasighat: Oldest town of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110126110812/http://www.newsonair.com/Oldest%20town%20of%20Arunachal%20Pradesh.asp |date=26 January 2011 }}. All India Radio.</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱰᱶᱟᱥ ᱞᱮᱸᱰᱤᱝ ᱴᱟᱺᱰᱤ (ALG) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ {{Coord|28.07|N|95.33|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Pasighat |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Pasighat.html |access-date=2021-03-28 |archive-date=2015-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426235716/http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Pasighat.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:VKV Pasighat.jpg|thumb|160px|left|ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ]]
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱔,᱖᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|last=ORGI|website=censusindia.gov.in|access-date=2017-11-13}}</ref> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱐.᱖᱒% (᱑᱒,᱔᱘᱒ ᱠᱚᱲᱟ) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙.᱓᱗% (᱑᱒,᱑᱗᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱙.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱕.᱓᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓.᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ, ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱰᱤ ᱦᱚᱲ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ==
[[File:Ranaghat Bridge over River Siang (Brahmaputra).jpg|thumb|ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ (ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ) ᱨᱮ ᱨᱟᱬᱮᱜᱷᱟᱴ ᱯᱚᱞ]]
ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ ᱕᱑᱕ (NH-515) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱭᱨᱟᱢᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱳᱱᱥᱮᱞᱮᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱸᱜᱤᱭᱟᱼᱢᱩᱨᱠᱳᱱᱥᱮᱞᱮᱠ ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱭᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱚᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name= tinsukia/>
== ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
* [https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/iaf-to-have-7-operational-advanced-landing-grounds-in-arunachal-pradesh-in-a-month/articleshow/49809013.cms?from=mdr IAF's ALG]
* [http://www.pasighat.com Town website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212031254/http://www.pasighat.com/ |date=2005-02-12 }}
{{ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
l0nyzell4cos5r94384ysdufuiz00vq
ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ
0
16036
195824
159522
2026-07-30T01:22:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195824
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| name =
| official_name =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ]]
| coordinates = {{Coord|23.43|N|76.27|E}}
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = Right
| pushpin_map_caption = ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ
}}
'''ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮᱼᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱑᱖᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱸᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱮ ᱪᱟᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ [[ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶ, [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱮ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ {{Coord|23.43|N|76.27|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Shajapur.html|title=Falling Rain Genomics, Inc - Shajapur|website=Falling Rain Genomics|access-date=2021-04-15|archive-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818054447/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Shajapur.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱔᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱔᱕᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚ ᱰᱩᱸᱜᱽᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[File: From Dhaka Bogra Highway - panoramio.jpg|alt=|thumb|ᱵᱷᱟᱭᱨᱚ ᱰᱩᱸᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ]]
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒,᱙᱐,᱖᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖᱙,᱘᱕᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱒᱐,᱘᱓᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[File:MP Shajapur district map.svg|right|thumb|150x150px]]
*{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/District_Master.aspx?state_code=23|title=Census of India: District Details|publisher=censusindia.gov.in|access-date=2014-06-10}}
*{{cite web|url=http://shajapur.nic.in/index.htm|title=Shajapur: District Details|publisher=District Administration Shajapur|access-date=2016-03-03}}
{{ᱩᱡᱡᱮᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ| ]]
1dhwd6iark6nvw238h9pvoz101erqpg
ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ
0
16121
195786
177533
2026-07-29T18:23:14Z
Icodense
9160
duplicate -> redirect
195786
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱚᱡᱚᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ]]
c5alcfq3w7naxjm9oeschyp2apu1pc4
ᱥᱤᱫᱷᱤ
0
16132
195833
159627
2026-07-30T03:05:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195833
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱫᱷᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|24.42|N|81.88|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱫᱷᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 272
| population_total = 54331
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = MP-53
| website = {{URL|www.sidhi.nic.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱫᱷᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱫᱷᱤ {{Coord|24.42|N|81.88|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sidhi |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Sidhi.html |access-date=2021-04-28 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215164121/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Sidhi.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱗᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱙᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱐,᱕᱓᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱚᱸᱫᱮᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟᱦᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date= January 2020}}
==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ==
{{Weather box
| location = ᱥᱤᱫᱷᱤ (᱑᱙᱘᱑–᱒᱐᱑᱐, extremes ᱑᱙᱕᱘–᱒᱐᱑᱑)
| metric first = yes
| single line = yes
| width = auto
| Jan record high C = 32.8
| Feb record high C = 37.4
| Mar record high C = 42.2
| Apr record high C = 48.8
| May record high C = 46.6
| Jun record high C = 47.4
| Jul record high C = 43.2
| Aug record high C = 39.2
| Sep record high C = 39.0
| Oct record high C = 39.6
| Nov record high C = 36.4
| Dec record high C = 34.6
| year record high C = 48.8
| Jan high C = 24.6
| Feb high C = 27.9
| Mar high C = 33.5
| Apr high C = 39.2
| May high C = 41.9
| Jun high C = 39.1
| Jul high C = 33.5
| Aug high C = 32.3
| Sep high C = 32.6
| Oct high C = 33.0
| Nov high C = 29.9
| Dec high C = 26.4
| year high C = 32.8
| Jan low C = 8.8
| Feb low C = 11.5
| Mar low C = 16.1
| Apr low C = 21.9
| May low C = 26.3
| Jun low C = 27.6
| Jul low C = 25.7
| Aug low C = 25.2
| Sep low C = 24.2
| Oct low C = 19.9
| Nov low C = 13.8
| Dec low C = 9.1
| year low C = 19.2
| Jan record low C = 0.8
| Feb record low C = 2.0
| Mar record low C = 4.6
| Apr record low C = 11.8
| May record low C = 17.0
| Jun record low C = 20.0
| Jul record low C = 17.0
| Aug record low C = 17.4
| Sep record low C = 18.2
| Oct record low C = 12.0
| Nov record low C = 4.0
| Dec record low C = 1.0
| year record low C = 0.8
| rain colour = green
| Jan rain mm = 20.5
| Feb rain mm = 22.7
| Mar rain mm = 11.4
| Apr rain mm = 7.3
| May rain mm = 13.8
| Jun rain mm = 117.2
| Jul rain mm = 340.3
| Aug rain mm = 316.8
| Sep rain mm = 244.1
| Oct rain mm = 35.2
| Nov rain mm = 6.9
| Dec rain mm = 7.1
| year rain mm = 1143.3
| Jan rain days = 1.9
| Feb rain days = 1.8
| Mar rain days = 1.1
| Apr rain days = 0.6
| May rain days = 1.7
| Jun rain days = 6.5
| Jul rain days = 14.0
| Aug rain days = 14.3
| Sep rain days = 10.1
| Oct rain days = 1.8
| Nov rain days = 0.5
| Dec rain days = 0.8
| year rain days = 55.0
| time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]]
| Jan humidity = 46
| Feb humidity = 38
| Mar humidity = 26
| Apr humidity = 21
| May humidity = 26
| Jun humidity = 47
| Jul humidity = 71
| Aug humidity = 75
| Sep humidity = 71
| Oct humidity = 52
| Nov humidity = 47
| Dec humidity = 50
| year humidity = 47
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Sidhi Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 713–714
| access-date = 6 January 2021}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M132
| access-date = 6 January 2021}}</ref>
}}
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱣᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱕,᱖᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮ, ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱨᱤᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱫᱷᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
ldnm1c1k2e5duecpl7b8abvpws9ka4z
ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ
0
16200
195794
129204
2026-07-29T19:05:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195794
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Bhil tribe girls in Jhabua.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|22.77|N|74.6|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 318
| population_total = 35753
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱔᱕᱗᱖᱖᱑
| registration_plate = MP-45
| website = {{URL|http://www.jhabua.nic.in}}
| footnotes =
}}
[[File:AlirajpurKart.jpg|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱛᱨᱟᱨᱮ ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
'''ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱔᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jhabua |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Jhabua.html |access-date=2021-05-05 |archive-date=2020-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115021315/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Jhabua.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
<!-- Deleted image removed: [[File:Jhabua tribe.jpg|thumb|left|A member of the Bhil tribe with bow and arrow in Jhabua district]] -->
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱐,᱕᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱔᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱓᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱤ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.jhabua.nic.in/jhabua_profile.pdf |title=Profile of Jhabua District |access-date=2021-05-05 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826215447/http://www.jhabua.nic.in/jhabua_profile.pdf |url-status=dead }}</ref>
᱖᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/09/world/asia/09food.html |title=With the Poor Still Starving, India Rethinks Safety Net |newspaper=[[The New York Times]]}}
{{ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
{{Princely states of India}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
9zw4dfdcmevlroytxnnjdbgyvghpy5z
ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ
0
16418
195882
185545
2026-07-30T09:19:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195882
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = File:Rajgarh Fort.jpg
| imagesize = 220
| image_alt =
| image_caption = ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ ᱠᱤᱞᱟ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|25.67|N|78.47|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 420
| population_total = 100466
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = ᱒᱙᱒
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱗᱕᱖᱖᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑᱗᱕᱒᱒
| registration_plate = MP-32
| website = http://datia.nic.in
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|MP-IN]]
| footnotes =
}}
[[File:Veer Singh Palace Datia.jpg|thumb|]]
'''ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱸᱛᱣᱚᱠᱨᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱤ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱭᱱ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱥᱚᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱳᱨᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ {{Coord|25.67|N|78.47|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Datia |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Datia.html |access-date=2021-06-06 |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606080211/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Datia.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐᱐,᱔᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage}}
*'[http://www.srssips.in Shri Rawatpura Sarkar Shanti International Public School, Datia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220923150314/http://www.srssips.in/ |date=2022-09-23 }}
*[http://datia.nic.in/ Government website on Datia district]
*[http://www.uq.net.au/%7Ezzhsoszy/ips/d/datia.html Genealogy of the ruling chiefs of Datia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819033729/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/d/datia.html |date=2011-08-19 }}
{{ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
7ofq5k2x0ubxy9zh9t51arjx8u0x6dt
ᱩᱰᱩᱯᱤ
0
17136
195870
81516
2026-07-30T08:06:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195870
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱩᱰᱩᱯᱤ
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Udupi Krishna Temple.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Karnataka
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|13.3389|N|74.7451|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name =
| subdivision_type4 = ᱥᱟᱥᱚᱸᱫᱽ
| subdivision_name4 = [[ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱚᱨᱚᱱᱫᱽᱞᱟᱡᱮ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 68.23
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 27
| population_total = 215500
| population_metro = 436208
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =<ref>{{cite web |title=Udupi District Population Census 2011, Karnataka literacy sex ratio and density |url=http://www.census2011.co.in/census/district/268-udupi.html |website=census2011.co.in |access-date=24 September 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011 |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |access-date=24 September 2018}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| demographics2_title1 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱗᱖᱑᱐᱑ – ᱕᱗᱖᱑᱐᱘
| area_code = ᱐᱘᱒᱐
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = KA-20
| website = {{URL|www.udupicity.mrc.gov.in}}
| demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 =
| official_name =
| subdivision_type5 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ
| subdivision_name5 = [[ᱠᱮ. ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱯᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱛ]]
}}
'''ᱩᱰᱩᱯᱤ''' ᱫᱚ '''ᱳᱰᱤᱯᱩ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ [[ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{Pie chart
|thumb=left
|caption='''ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ'''<br /><small>ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ </small>
|value1 = 85.72
|label1 = ᱦᱤᱱᱫᱩ
|color1 =orange
|value2 = 8.22
|label2 = ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ
|value3 = 5.59
|label3 = ᱤᱥᱟᱹᱭ
|value4 = 0.39
|label4 = ᱡᱮᱭᱱ
|value5 = 0.04
|label5 = Not stated
|value6 = 0.02
|label6 = ᱥᱤᱠᱷ
|value7 = 0.01
|label7 = ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ
|value8 = 0.01
|label8 = ᱮᱴᱟᱜ
|color8 = grey
}}
ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱓᱓,᱙᱘᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱔,᱙᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑,᱕᱑᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱓,᱓᱔᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Census of India 2011, Karnataka, Town Amenities Handboox|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB.html|access-date=7 September 2020|website=Census of India}}</ref> ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱓᱘᱕ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱗᱗᱔ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔.᱙᱓% ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱭ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[File:Udupi Sri Krishna Matha Temple.jpg|thumb|[[ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱟᱛᱷᱟ]]]]
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ ᱖᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖᱙ᱮ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱠᱚᱞᱟ, ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱥᱛᱷᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱜᱮᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱰᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖᱙ᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱵᱽᱨᱤ, ᱚᱜᱩᱢᱵᱮ, ᱛᱤᱨᱛᱷᱦᱚᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱢᱚᱜᱽᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱠᱚᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱤᱯᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱕᱘.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱳᱯᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱮᱥᱟᱨᱴᱤᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱯᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱟᱸᱜᱚᱞᱤ (ᱵᱤᱸᱫᱩᱨ), ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱩᱰᱩᱯᱤ}}
{{Sister project links |b=no |commons=Udupi|d=no |m=no |mw=no |n=no |q=no |s=no |v=no |voy=Udupi |wikt=Udupi}}
*[https://web.archive.org/web/20070812005010/http://www.udupicity.gov.in/ Udupi City Municipality Official Website]
*[http://www.uuda.org/ Udupi Urban Development Authority Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124100030/http://www.uuda.org/ |date=2010-01-24 }}
*[https://archive.org/details/UdupiKshetradaNaijaMattuCharitrikaHinnele Sri Udupi Kshetrada Naija Chitra Mattu Chaaritrika Hinnele [The Authentic Picture of Udupi Piligrim Center and its Historical Background<nowiki>]</nowiki>]
{{Navboxes
|title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale
|list =
'''[[Geographic coordinate system|Lat. <small>and</small> Long.]]{{Coord|13|20|20.04|N|74|44|42.36|E|display=inline}}'''
}}
{{ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱰᱩᱯᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Articles containing potentially dated statements from 2001]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:All articles containing potentially dated statements]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
5l6y69a1qyklg6q3yfb9c0l6foebfhr
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ
0
18028
195828
160374
2026-07-30T02:28:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195828
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26.6|N|85.48|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 56
| population_footnotes = <ref name="biharonline.gov.in">{{cite web|url=http://www.biharonline.gov.in/Site/Content/General/Dist.aspx?typ=C&id=36&ln=en&AspxAutoDetectCookieSupport=1|title=Census of SITAMARHI<!-- Bot generated title -->|website=Biharonline.gov.in|access-date=21 September 2018|archive-date=23 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723140309/http://www.biharonline.gov.in/Site/%28S%28ms0xe445wybwwcbuqnlzgg45%29%29/Content/General/Dist.aspx?typ=C&id=36&ln=en&AspxAutoDetectCookieSupport=1|url-status=dead}}</ref>
| population_total = 1,06,093
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱷᱮᱞᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱔᱓᱓᱐᱒, ᱘᱔᱓᱓᱐᱑, ᱘᱔᱓᱓᱓᱑ ᱘᱔᱓᱓᱒᱓
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| registration_plate = BR-30
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank1_info_sec1 = [[ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ]]
| website = {{URL|sitamarhi.nic.in/}}
| official_name = ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ
}}
'''ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in|title=Tirhut Division|website=Tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in|access-date=21 September 2018}}</ref>
᱑᱘᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱡᱚᱜᱚᱼᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://dc-sitamarhi.bih.nic.in/ Official Website of the District and Civil Court of Sitmahri] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525105109/http://dc-sitamarhi.bih.nic.in/ |date=25 May 2010 }}, Retrieved May 26, 2010</ref> ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="actionplan">[http://mohfw.nic.in/nrhm/DHAP/DHAP_Bihar/sitamarhi.pdf District Health Action Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125092834/http://mohfw.nic.in/NRHM/DHAP/DHAP_Bihar/sitamarhi.pdf |date=2011-11-25 }}, National Rural Health Mission, Government of Bihar, Retrieved May 25, 2010</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱢᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ,{{Coord|26.6|N|85.48|E}},<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Sitamarhi.html|title=Maps, Weather, and Airports for Sitamarhi, India|website=Fallingrain.com|access-date=21 September 2018|archive-date=21 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921191536/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Sitamarhi.html|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱼ ᱵᱮᱭᱨᱜᱤᱱᱤᱭᱟ, ᱥᱩᱨᱥᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱛᱚᱢᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱼ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱛᱷᱱᱟᱦᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱚᱛᱷᱱᱟᱦᱟ]], [[ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ]], [[ᱵᱟᱡᱽᱯᱚᱴᱴᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱡᱽᱯᱚᱴᱴᱤ]], [[ᱯᱩᱯᱨᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱯᱨᱤ]], [[ᱯᱚᱨᱤᱦᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱩᱱᱱᱤᱥᱟᱭᱮᱫᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱩᱱᱱᱤᱥᱟᱭᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱩᱢᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱖,᱐᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖,᱖᱙᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱔᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱙,᱕᱓᱗ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙,᱙᱗᱐ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱖᱙,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱕᱒.᱐᱔%, ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱐.᱖᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱒.᱔᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱙᱙ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱗᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/168-sitamarhi.html|title=Sitamarhi District Population Data - Census 2011|website=www.census2011.co.in}}</ref>
{{bar box
| title=ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite web|title=Census 2011 India|url=https://www.censusindia.gov.in|website=www.census2011.co.in|access-date=28 July 2021}}</ref>
| titlebar=#Fcd666
| left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float=right
| bars=
{{bar percent|ᱦᱤᱱᱫᱩ|darkorange|78.06}}
{{bar percent|ᱤᱥᱞᱟᱢ|green|21.62}}
{{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|dodgerblue|0.08}}
{{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|darkkhaki|0.01}}
{{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|0.01}}
{{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.01}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|black|0.22}}
}}
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱲᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱮᱞᱼᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱢᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱗ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱗ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐᱔ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱚᱸᱰ, ᱵᱷᱤᱛᱛᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ, ᱪᱟᱨᱚᱣᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱛᱟᱢᱤᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟᱼᱨᱚᱠᱥᱳᱞᱼᱱᱚᱨᱠᱚᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱼᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰᱼᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] (ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ), [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑ ᱢᱤᱠ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://sitamarhi.nic.in/ Main site]
* [http://sitamarhi.bih.nic.in/District Portal of Sitamarhi]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in Official website of Tirhut Division]
{{ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
2pnzh39qok2auofisyi1ftfe6ftqw4i
ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ
0
18156
195788
175688
2026-07-29T18:32:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195788
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ
| other_name = ᱡᱷᱟᱞᱤᱫᱟ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Shilphore_Hillock,_Jhalda.jpeg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱤᱞᱯᱷᱳᱨ ᱵᱩᱨᱩᱫᱷᱤᱨᱤ (ᱦᱤᱞᱨᱚᱠ), ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ
| coordinates = {{coord|23.37|N|85.97|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| governing_body = ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3.85
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 293
| population_total = 19544
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[:en:Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱐᱒
| area_code = +᱙᱑ ᱓᱒᱕᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = WB ᱕᱖
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| website = {{URL|http://www.jhaldamunicipality.com/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱵᱟᱜᱽᱢᱩᱱᱰᱤ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
}}
'''ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=350| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23|19|0|N|86|3|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ, C: ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡᱽ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= Chekya| numbered1=CT| mark-title1= [[Chekya]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=Begunkodor| numbered2=CT| mark-title2= [[Begunkodor]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=Jaypur| numbered3=CT| mark-title3= [[Jaypur, Purulia]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= Jhalda| numbered4=M| mark-title4= ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ (M)|shape-color4=black| label-size4=13|label-color4=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=right|label5=Agharpur| numbered5=R| mark-title5= [[Agharpur]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=Ananda Nagar| numbered6=R| mark-title6= [[Ananda Nagar, Purulia]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=Baghmundi| numbered7=R| mark-title7= [[Baghmundi]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=Jargo| numbered8=R| mark-title8= [[Jargo, Purulia]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=Jiudaru| numbered9=R| mark-title9= [[Jiudaru]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=left|label10=Kotshila| numbered10=R| mark-title10= [[Kotshila]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=right|label11=Masina| numbered11=R| mark-title11= [[Masina, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=left|label12=Patardi| numbered12=R| mark-title12= [[Patardi]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=Tulin| numbered13=R| mark-title13= [[Tulin]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=right|label14= Suisa| numbered14=H| mark-title14= [[Suisa]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=Charida| numbered15=C| mark-title15= [[Charida]] (C)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right |label16= Ajodhya Hill Top | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= [[Ajodhya Hills]] (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | label-pos17=right |label17= Purulia Pump|labela17=Storage Project | numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[Ajodhya Hills]] (T)
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= Bamni Falls | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= [[Ajodhya Hills]] (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | label-pos19=right |label19= Murguma Dam | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[Ajodhya Hills]] (T)
|mark-coord20={{coord|23.2984|85.8626}}| label20= Subarnarekha River| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label21= Ajodhya |labela21= Hills| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none
|arc-coordA={{coord|23|27|0|N|85|51|0|E}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.37|N|85.97|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jhalda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jhalida.html |access-date=2021-11-01 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207045215/https://www.fallingrain.com/world/IN/28/Jhalida.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱠᱪᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱙᱖᱑ ᱯᱷᱩᱴ)᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓.᱘᱕ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱦᱟᱰᱮ ᱱᱟᱰᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ (᱙᱑.᱐᱒%) ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ (᱘.᱙᱘%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱟᱡᱳᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱷᱳ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙,᱓᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱔,᱘᱔᱘ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒,᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱓᱕᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱖᱑.᱐᱓%)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 21 January 2020 }}</ref>
==ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱛᱷᱟᱱᱟ==
ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱒ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑,᱕᱗,᱐᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱙᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱢᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱳᱴᱳ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱠᱚᱦᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾
==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱠᱨᱟ, ᱵᱟᱱᱥᱟ, ᱠᱳᱯᱞᱟ, ᱥᱤᱞᱯᱷᱳᱨ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ, ᱫᱤᱢᱩ ᱰᱮᱢ, ᱠᱟᱱᱨᱤᱭᱳᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱳᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱟᱜᱽᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[File:Murguma_dam.jpg|thumb|ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ, ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://maps.google.com/maps?q=23.360+85.980+(Jhalda)&spn=4,0.5&t=k&hl=en ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]
* [http://wikimapia.org/775041/ ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
dz8pvv7m7txafs5fgeprrozn9cgm9a1
ᱯᱚᱣᱲᱤ
0
18163
195899
86604
2026-07-30T11:01:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195899
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱣᱲᱤ
| native_name =
| native_name_lang = hi
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Western Himalayas from Pauri.JPG
| image_caption =
| nickname = ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ
| pushpin_map = India Uttarakhand#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|30.15|N|78.78|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = {{flagicon image|..Uttarakhand Flag(INDIA).png}} [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ]]
| established_title = <!--ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 1765
| population_total = 25440
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym = ᱜᱟᱲᱣᱟᱞᱤ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = PIN Code
| postal_code = ᱒᱔᱖᱐᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑-᱑᱓᱖᱘
| registration_plate = UK-12
| website = {{URL|pauri.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
}}
'''ᱯᱚᱣᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱫᱚ {{Coord|30.15|N|78.78|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Pauri |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Pauri.html |access-date=2021-11-03 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023112215/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Pauri.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑,᱗᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|title=Census India 2011 Pauri|url=http://www.census2011.co.in/data/town/800316-pauri-uttarakhand.html}}</ref> ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕,᱔᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓,᱐᱙᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱓᱕᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐ᱼ᱖ ᱩᱢᱚᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱗᱖᱖ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱣᱲᱤ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ) ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱐.᱘᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱔᱓ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙᱐ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱘᱗᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱘.᱘᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒.᱑᱘% ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱨᱮ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱗᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱘.᱔᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱖,᱑᱒᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔,᱗᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱒% ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱲᱣᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱲᱣᱟᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20090922231447/http://210.212.78.56/50cities/pauri/english/home.asp Pauri, Official website]
* [http://wikimapia.org/country/India/Uttaranchal/Pauri/ Pauri] at ''[[wikimapia]]''.
{{ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱟᱞ}}
{{ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}}
{{ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱣᱲᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱣᱲᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
ndui3alzljhu1fc49n3kmbrx41d9imh
ᱥᱟᱢᱞᱤ
0
18399
195825
87560
2026-07-30T01:26:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195825
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱢᱞᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱭᱟᱢᱟ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ
| image_skyline = Hanuman Tilla, Shamli, Uttar Pradesh.jpg
| image_caption = ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱴᱤᱞᱟ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱞᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = ᱑᱑
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 254
| population_total = 1,07,233 <ref name="census-2011">{{citation|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |format=PDF |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Office of the Register General and Census Commissioner, India |access-date=7 July 2012}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 =[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ, [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱵᱤ]], [[ᱠᱷᱟᱫᱤ ᱵᱚᱞᱤ]]
| pushpin_map = India
| coordinates = {{coord|29.45|77.32|display=inline}}
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱒᱔᱗᱗᱗᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 1398
| registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP]] 19
| blank1_name_sec1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
| blank1_info_sec1 = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞ]], [[ᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱭᱨᱟᱱᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱭᱨᱟᱱᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱢᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱢᱞᱤ]]
| blank4_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank4_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐:᱙᱒᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank5_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ
| blank5_info_sec1 =
᱙᱐%
| website = {{URL|http://www.shamli.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱥᱟᱢᱞᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱡᱚᱜᱚᱠᱷᱚᱸᱰ (ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ -
* [[ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱼᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/central-govt-plans-expressway-between-delhi-and-dehradun/story-Du9THAyL8JqaydnYqO9S2H.html|title=Central govt plans expressway between Delhi and Dehradun|date=February 25, 2020|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-good-news-elevated-highway-to-be-built-to-save-wildlife-in-saharanpur-jagran-special-20689665.html|title=Good News: सहारनपुर में वन्य जीवों को बचाने के लिए बनेगा एलिवेटेड हाईवे, मिली मंजूरी|date=August 31, 2020|website=Dainik Jagran}}</ref>
* ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ (᱗᱐᱙ᱵᱤ),
* ᱢᱤᱨᱟᱴᱼᱠᱚᱨᱱᱟᱞ (᱗᱐᱙ᱮ) ᱟᱨ
* ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛᱼᱠᱷᱚᱴᱤᱢᱟ (᱗᱐᱙ᱮᱰᱤ) ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱤᱞ), ᱢᱤᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ), ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱟᱢᱞᱤ {{Coord|29.45|N|77.32|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="frg-shamli">{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Shamli.html |publisher=Falling Rain Genomics Inc |title=Shamli |access-date=15 October 2012 |archive-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026122831/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Shamli.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱗,᱒᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱗,᱒᱓᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱙᱙᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱒.᱙᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census-2011">{{citation|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |format=PDF |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Office of the Register General and Census Commissioner, India |access-date=7 July 2012}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20110903013316/http://www.upelections.co.in/ Uttar Pradesh Assembly Elections]
*[http://www.upelections.co.in/uttar-pradesh-assembly-constituencies/shamli Shamli Assembly Elections]
{{ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱞᱤ]]
3dovy4jztuq351sjuixrc2zquz0f37s
ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ
0
18502
195850
87937
2026-07-30T05:11:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195850
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ
| native_name =
| native_name_lang = ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ
| nickname = Yalakki Kampina Nadu
(The land of Cardamom smell)
| settlement_type = CMC
| image_skyline = Cardamom dry.jpg
| image_alt = ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ
| image_caption = ᱭᱟᱞᱟᱠᱠᱤ
| pushpin_map = India Karnataka
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|14|47|38|N|75|24|14|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[Bayaluseeme]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 26.19
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 571
| population_total = 67,102
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = 2134.89
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱘᱑ ᱑᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱘᱓᱗᱕
| registration_plate = KA-27
| website =
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = http://gazetteer.kar.nic.in/data/gazetteer/postind/Kar_Handbook_2005_Chapter14.Pdf
|title = Karnataka, The Tourist Paradise
|access-date = 2008-10-17
|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20090304232130/http://www.gazetteer.kar.nic.in/data/gazetteer/postind/Kar_Handbook_2005_Chapter14.Pdf
|archive-date = 2009-03-04
}}</ref> ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱞᱟᱭᱪᱤ ᱟᱨ ᱵᱭᱟᱫᱽᱜᱤ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱵᱤ ᱠᱚᱱᱚᱠᱚᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱵᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱮᱨᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱵᱤᱧᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ'' ᱾{{citation needed|date=February 2021}}
ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱘ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱓᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ {{coord|14.8|N|75.4|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Haveri |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Haveri.html |access-date=2021-11-24 |archive-date=2020-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924221846/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Haveri.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱗᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱗᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱗᱑᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱕᱑% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱓% ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱵᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
1sfpz2iktt9w66qu84l5umu0r8nvwj0
ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
0
18907
195891
149193
2026-07-30T09:56:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195891
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| image_name =
| established = ᱑᱙᱕᱑
| type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| motto =
| motto_lang = [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]
| mottoeng =
| city = [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]]
| state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| dean =
| principal =
| director =
| head_label =
| head =
| academic_staff =
| administrative_staff =
| students =
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| other =
| campus = ᱥᱚᱦᱨᱤ
| postcode = ᱘᱑᱔᱑᱑᱒
| coordinates = {{coord|24.5101879|N|86.6957039|E|region:LK_type:edu|display=inline}}
| pushpin_map =
| affiliations = [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| language =
| free_label =
| free =
| free_label2 =
| free2 =
| colors = <!--or, colours= -->
| athletics =
| sports =
| athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= -->
| sporting_affiliations =
| mascot = <!--or, mascots= -->
| sports_free_label =
| sports_free =
| sports_free_label2 =
| sports_free2 =
| website = http://deogharcollegedeoghar.com
| logo =
| logo_size =
| logo_alt =
| footnotes =
}}
'''ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of Sido Kanhu Murmu University |url=http://skmu.org.in/academic/constituent-colleges |access-date=2021-12-12 |archive-date=2021-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210054919/http://skmu.org.in/academic/constituent-colleges |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*http://deogharcollegedeoghar.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212025530/http://deogharcollegedeoghar.com/ |date=2021-12-12 }}
{{Portal bar|ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱮᱪᱮᱫ}}
{{ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
gbn9w7ta7jjl5qlzt9f5x0otlgy2bwk
ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ
0
19142
195863
177580
2026-07-30T07:16:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195863
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱨᱚᱥᱭᱟᱞ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Reasi Skyline.jpg
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Reasi from rooftop.
| pushpin_map = India Jammu and Kashmir#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|33.08|N|74.83|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 466
| population_total = 36,355
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱨᱤᱭᱟᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱨᱤᱭᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱨᱚᱥᱭᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱥᱭᱟᱞᱤᱭᱟ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱚᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="OfficialLang">{{cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2020/222037.pdf |title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 |publisher=The Gazette of India|date=27 September 2020 |access-date=27 September 2020}}</ref><ref>{{cite news | title=Parliament passes JK Official Languages Bill, 2020 | work=Rising Kashmir | date=23 September 2020 | url=http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | access-date=23 September 2020 | archive-date=24 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200924141909/http://risingkashmir.com/news/parliament-passes-jk-official-languages-bill-2020 | url-status=dead }}</ref>
| demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
| demographics1_info2 = [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱟᱤ (ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ)|ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]], [[ᱜᱩᱡᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱡᱽᱨᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱑᱘᱒᱓᱑᱑
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱤᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱟᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ, ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱮᱣ ᱨᱚᱥᱭᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱢᱜᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱨᱚᱥᱭᱟᱞ" ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ {{coord|33.08|N|74.83|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Reasi |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Riasi.html |access-date=2022-01-13 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101003110/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Riasi.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱖᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱕᱒᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Reasi City Population">{{cite web|url=https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/reasi/reasi/reasi-mc-population.html|title=Reasi City Population|work=Census India|accessdate=11 July 2021|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711090102/https://www.censusindia2011.com/jammu-kashmir/reasi/reasi/reasi-mc-population.html|url-status=dead}}</ref>
|label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|value1 = 85.74
|color1 = Orange
|label2 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
|value2 = 10.66
|color2 = Green
|label3 = [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]
|value3 = 0.05
|color3 = Yellow
|label4 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
|value4 = 3.5
|color4 = Blue
|label5 = Not Stated
|value5 = 0.05
|color5 = Black
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱖,᱓᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓% ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱑᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱗᱔᱙᱓᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱑᱕᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱚᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱜᱩᱡᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱨᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱚᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.dailyexcelsior.com/web1/06july07/news.htm Daily Excelsior]
* [http://jammukashmir.nic.in Official Website of J&K Government]
{{commonscat}}
{{ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱭᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
peuzxqmwh20789uru61h4cdtn8dofd5
ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
0
19144
195900
130228
2026-07-30T11:02:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195900
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
| native_name =
| native_name_lang =
| image =
| image_upright =
| image_alt =
| caption =
| latin_name =
| other_name = <!--or, other_names-->
| former_name =
| motto =
| motto_lang =
| mottoeng =
| top_free_label =
| top_free =
| type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| established = ᱒᱐᱐᱑; ᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ
| closed = <!-- {{end date|YYYY}} -->
| founder =
| parent =
| affiliation = [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| religious_affiliation =
| academic_affiliation =
| endowment =
| budget =
| officer_in_charge =
| chairman =
| chairperson =
| chancellor =
| president = ᱥᱨᱤ. ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱣᱨᱤ
| vice-president =
| superintendent =
| vice_chancellor =
| provost =
| rector =
| principal = ᱰᱨ. ᱥᱚᱯᱛᱚᱨᱥᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ
| director =
| dean =
| head_label =
| head =
| academic_staff =
| administrative_staff =
| students =
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| other =
| address = ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱳᱰ
| city = [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]]
| state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| province =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| postcode = ᱗᱑᱓᱓᱒᱔
| coordinates = {{coord|23.6475198|N|86.8170626|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}}
| pushpin_map = India West Bengal#India
| campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ
| language =
| free_label =
| free =
| free_label2 =
| free2 =
| colors = <!--or, colours= -->
| athletics =
| sports =
| athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= -->
| sporting_affiliations =
| mascot = <!--or, mascots= -->
| sports_free_label =
| sports_free =
| sports_free_label2 =
| sports_free2 =
| website = [http://panchakotmv.com/ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]
| logo =
| logo_size = 150px
| logo_alt =
| footnotes =
}}
'''ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱴᱷᱟᱶ==
==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ==
===ᱥᱟᱬᱮᱥ===
*ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ
*ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ
* ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ
* ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ
* ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ
* ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ
===ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ===
* ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
* ᱵᱟᱝᱞᱟ
* ᱤᱝᱞᱤᱥ
* ᱦᱤᱱᱫᱤ
* ᱱᱟᱜᱟᱢ
* ᱚᱛᱱᱚᱜ
* ᱧᱮᱱᱮᱞ
* ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ
* ᱵᱮᱯᱟᱨ
* ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ
==ᱢᱟᱹᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]] (ᱭᱩ.ᱡᱤ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>[http://www.ugc.ac.in/inside/browse_reco_colleges.php?st=West%20Bengal Colleges in WestBengal, University Grants Commission]</ref> ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ B ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://panchakotmv.com/ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220141131/http://panchakotmv.com/ |date=2021-12-20 }}
*[https://www.skbu.ac.in/ ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311130211/https://skbu.ac.in/ |date=2020-03-11 }}
*[http://www.ugc.ac.in/ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]
*[http://www.naac.gov.in/ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ)
{{ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
1pv3dzh8twtaviy4h51u3a3hnt5fid5
ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ
0
19414
195893
159763
2026-07-30T10:09:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195893
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ
| other_name = ᱵᱤᱨᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ)
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Amaravathi statue, Dharapuram.jpg
| image_alt = ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ
| image_caption = ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|43|53|N|77|31|08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱳᱸᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]]
| subdivision_type4 = ᱛᱟᱞᱩᱠ
| subdivision_name4 = [[ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 10°44'07.7"N 77°31'02.7"E
| area_rank = 2
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 45
| population_total = 67007
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱘᱖᱕᱖
| area_code_type = [[STD Code]]
| area_code = ᱐᱔᱒᱕᱘
| registration_plate = TN 78
| website = {{URL|municipality.tn.gov.in/dharapuram/}} {{URL|http://123.63.242.116/dharapuram/}}
| footnotes =
| official_name = ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ
}}
[[File:Amaravathi Rivers.jpg|thumb|ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]]
'''ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/HistoryOfTipuSultanByMohibbulHasan#page/n47/mode/2up/search/%22occupied+dharapuram%22 |title=History Of Tipu Sultan By Mohibbul Hasan |access-date=2013-08-15}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱚᱸ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱸᱜᱩ ᱪᱳᱞ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱸᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱪᱤᱯᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinamalar.com/News_Detail.asp?Id=22004 |title=Tiruppur which helped grow Tamil|publisher=Dinamalar|date=2010-06-18 |access-date=2013-08-15}}</ref> [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://tiruppur.nic.in/rivers.html |title=Tiruppur District - Rivers |publisher=Tiruppur.nic.in|access-date=2013-08-15}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱗,᱐᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱮᱰ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱨᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱟᱴᱤᱪᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱘ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱓᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱴᱤᱪᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱗.᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱵᱽᱬᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱤᱨᱚᱰ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱭᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱞᱟᱪᱤ ([[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱨᱚᱰ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|82.12}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|11.76}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|5.74}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.37}}}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱗,᱐᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱔᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱕,᱐᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱕᱖᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱔᱘᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱐.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱕᱘᱔᱒ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ==
ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ {{Coord|10.73|N|77.52|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dharapuram |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Dharapuram.html |access-date=2022-03-18 |archive-date=2022-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085446/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Dharapuram.html |url-status=dead }}</ref> ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ, ᱱᱚᱞᱞᱟᱛᱷᱚᱸᱠᱚᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ, ᱯᱚᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{Weather box
|location = ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ
|width = auto
|metric first = Yes
|single line = Yes
|temperature colour = pastel
|Jan high C = 29.4
|Feb high C = 32.9
|Mar high C = 33.6
|Apr high C = 35.2
|May high C = 36.3
|Jun high C = 35.1
|Jul high C = 32.8
|Aug high C = 32.7
|Sep high C = 32.5
|Oct high C = 31.1
|Nov high C = 30.5
|Dec high C = 29.0
|Jan low C = 20.6
|Feb low C = 21.2
|Mar low C = 22.9
|Apr low C = 23.3
|May low C = 24.7
|Jun low C = 25.4
|Jul low C = 24.8
|Aug low C = 23.6
|Sep low C = 23.5
|Oct low C = 22.0
|Nov low C = 21.0
|Dec low C = 20.1
|rain colour = green
|Jan rain mm = 14
|Feb rain mm = 11
|Mar rain mm = 22
|Apr rain mm = 43
|May rain mm = 65
|Jun rain mm = 34
|Jul rain mm = 21
|Aug rain mm = 31
|Sep rain mm = 50
|Oct rain mm = 134
|Nov rain mm = 138
|Dec rain mm = 44
|source = ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
|date = ᱡᱩᱱ
}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱤᱨᱚᱰ]], [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]], ᱳᱰᱚᱱᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱢ, [[ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ]], ᱛᱷᱮᱱᱤ, ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱩᱨ, ᱯᱚᱞᱟᱪᱤ, ᱵᱮᱞᱞᱟᱠᱚᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱢᱚᱞᱟᱭᱯᱮᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱚᱠᱚᱱᱱᱤ, ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ, ᱦᱚᱥᱩᱨ, ᱰᱤᱵᱽᱠᱟᱥᱤ, ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱸᱫᱩᱨ, ᱩᱴᱤ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}}
{{ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱯᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]]
91xtb6mvbivzoyrewuuoxzxjgsrmg17
ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ
0
19447
195804
102571
2026-07-29T21:14:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195804
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ
| other_name = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Machilipatnam koneru center 1.JPG
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|16.17|N|81.13|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ
| subdivision_name3 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, MUDA
| leader_party = YSR ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ
| leader_title = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ
| leader_name = [[ᱯᱚᱨᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱴᱚᱨᱢᱮᱭᱟ|ᱯᱚᱨᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱴᱚᱨᱢᱮᱭᱟ 'ᱱᱟᱱᱤ']]
| leader_title1 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name1 = [[ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱥᱚᱢᱯᱚᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
| unit_pref = [[Metric]]
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Machilipatnam at Glance|url=http://mmc.ind.in/|publisher=Machilipatnam Municipality|access-date=12 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109213331/http://mmc.ind.in/|archive-date=9 January 2016}}</ref>
| area_total_km2 = 26.67
| elevation_m = 14
| population_total = 170000
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 = ᱖᱘᱗᱕
| population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |title=Statistical Abstract of Andhra Pradesh, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |website=Directorate of Economics & Statistics |publisher=Government of Andhra Pradesh |access-date=26 April 2019 |page=43 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 }}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱒᱑᱐᱐᱑,᱐᱐᱒,᱐᱐᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑-᱐᱘᱖᱗᱒
| registration_plate = AP-39
| website = {{URL|http://machilipatnam.cdma.ap.gov.in/}}
| official_name =
| native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] -->
}}
'''ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ '''ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Mandals in East godavari district|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/Krishna.html|publisher=aponline.gov.in|access-date=4 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093713/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/krishna.html|archive-date=13 December 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Krishna District Mandals |url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part31.pdf|publisher=Census of India|access-date=18 January 2015|page=517}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook – Krishna |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2816_PART_B_DCHB_KRISHNA.pdf|website=Census of India|access-date=8 January 2016|pages=15–16}}</ref>
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ
{{Coord|16.17|N|81.13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Machilipatnam.html|title=redirect to /world/IN/02/Machilipatnam.html|work=fallingrain.com|access-date=2022-03-22|archive-date=2022-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322063008/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Machilipatnam.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00maplinks/mughal/bellinmasulipatam/overview1758.jpg</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱐,᱐᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱓,᱕᱖᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱖,᱔᱔᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱼ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱕ ᱛᱚᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱾ ᱑᱓,᱗᱗᱘ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱐᱗᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱗᱐᱒ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱐,᱑᱗᱓ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱘᱓.᱓᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱗.᱔᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011)|url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government|access-date=5 September 2014|page=43|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|archive-date=14 July 2014}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱞ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱩᱞ ᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢᱠᱟᱨᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2020}}
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱓᱕᱙.᱐᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱒᱓.᱑᱓ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Details of Roads in Each ULB of Andhra Pradesh|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|website=Commissioner and Directorate of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration and Urban Developmemt Department - Government of Andhra Pradesh|access-date=28 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|archive-date=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱕ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱩᱨᱭᱚᱯᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ NH 216 ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱤᱯᱩᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱸᱜᱳᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ 'ᱵᱤ-ᱛᱷᱚᱠ' ᱟᱨ 'ᱟᱫᱚᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1327487244480-Division%20profile-new.pdf|title = Vijayawada Division – a profile| publisher= Indian Railways|access-date=13 February 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ-ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Machilipatnam Railway Station|url=http://indiarailinfo.com/station/map/machilipatnam-mtm/2455|website=India Rail Info|access-date=16 August 2015}}</ref>
᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱡᱷᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟᱡᱩᱜᱽ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱞᱠᱚᱞᱟᱫᱤᱱᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=G.O. on development of Machilipatnam deep water port|url=http://www.apports.in/in/port_info_content/Ports_I_GOs/2010INFRA_MS7.PDF|website=Department of Ports|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617082418/http://www.apports.in/in/port_info_content/Ports_I_GOs/2010INFRA_MS7.PDF|archive-date=17 June 2015|df=dmy-all}}</ref>
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|auto=yes}}
{{ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ}}
{{ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
r2exbr0p8pb1sh7j1q251s5r86hyo84
ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ
0
19456
195775
101678
2026-07-29T15:03:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195775
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ
| other_name = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢᱮᱴ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Khammam Town.jpg
| image_caption = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| nickname =
| map_caption = Khammam
| pushpin_map = India Telangana#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|17.25|N|80.16|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| government_type =
| governing_body = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name="stats">{{cite web|title=Basic Information|url=http://manakmc.com/basic-information/|website=Official website of Khammam Municipal Corporation|access-date=18 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211114843/http://manakmc.com/basic-information/|archive-date=11 February 2016}}</ref>
| leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱯᱤ ᱱᱤᱨᱟᱡᱟ
| leader_title2 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name2 = ᱯᱷᱟᱴᱤᱡᱟ ᱡᱚᱦᱨᱟ
| area_rank =
| area_total_km2 = 94.37
| area_metro_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 107
| population_total = {{formatnum:305000}}
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
|population_metro =
| population_footnotes = <ref name="population" />
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| population_demonym = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢᱤᱛᱮ
| blank1_name = ᱤᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ
| blank1_info = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
| blank_name_sec2 = Planning agency
| blank_info_sec2 = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱐᱗᱐᱐᱑/᱐᱒/᱐᱓/᱐᱔/᱑᱑᱕/᱑᱕᱔/᱑᱖᱓/᱑᱗᱐/᱓᱐᱕/᱓᱑᱘
| registration_plate = TS-04<br /> AP-20 (Old)<ref>{{cite web|title=District Codes|url=http://www.transport.telangana.gov.in/html/registration-districtcodes.html|publisher=Government of Telangana Transport Department|access-date=4 September 2014}}</ref>
}}
'''ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱚᱠᱟ '''ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢᱮᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱜ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=profile>{{cite web |title=Khammam|url=http://www.telangana.gov.in/About/Districts/Khammam|publisher=Telangana state portal|access-date=15 June 2015}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱥᱩᱨᱭᱚᱯᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱘ ᱢᱤᱞ), ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱮᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱫ᱘ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web |title=Krishna District Mandals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part31.pdf|publisher=Census of India|access-date=21 February 2016|page=145}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱒,᱒᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|first1=.|last1=Staff Reporter|title=Khammam Municipality upgraded|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/khammam-municipality-upgraded/article4015575.ece|work=The Hindu|date=20 October 2012|language=en-IN}}</ref> ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱐᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ "ᱠᱚᱢᱢᱟᱢᱮᱴᱴᱩ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>A Descriptive and Historical Account in the Godavari District in the Presidency of Madras, H. Morris, 1878, London, p. 216</ref><ref>A manual of the Kistna district in the presidency of Madras, Gordon Mackenzie, 1883, Madras, p. 25, 80</ref><ref>Buddhist remains in Āndhra and the history of Āndhra between 224 & 610 A.D., K. R. Subramanian, p. 149</ref><ref>A Handbook for India, Part I, Madras, John Murray, 1859, London</ref><ref>The Geography of India, J. Burgess, 1871, London, p. 48</ref><ref>The Church Missionary Intelligencer, Volume 2,1866, London, p. 73</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱚᱢᱢᱮᱴ" ᱟᱨ "ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢᱮᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Babu2018">{{citation |last=Babu |first=M. Bosu |title=Material Background to the Vijayanagara Empire |url=https://books.google.com/books?id=5zeBDwAAQBAJ&pg=PA155 |year=2018 |publisher=KY Publications |isbn=978-93-87769-42-7 |page=155}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
''ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱞᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱤᱥᱛᱚᱢᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱮᱨᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{multiple image
| align = right
| image1 = Khammam town-14-12-2015.JPG
| width1 = 150
| alt1 =
| caption1 =
| image2 = Khammam 15122015.jpg
| width2 = 150
| alt2 =
| caption2 =
| footer = ᱡᱚᱡᱚᱢ:ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱞᱮᱸᱜᱟ:ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ
}}
ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ {{Coord|17.25|N|80.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Khammam.html|title=redirect to /world/IN/02/Khammam.html|access-date=2022-03-25|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325020132/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Khammam.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ===
{{Weather box
| location = ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ (1981–2010, extremes 1941–2009)
| metric first = yes
| single line = yes
| Jan record high C = 35.0
| Feb record high C = 39.4
| Mar record high C = 43.3
| Apr record high C = 45.5
| May record high C = 47.2
| Jun record high C = 46.7
| Jul record high C = 40.6
| Aug record high C = 41.2
| Sep record high C = 37.6
| Oct record high C = 39.6
| Nov record high C = 35.4
| Dec record high C = 34.6
| year record high C = 47.2
| Jan high C = 29.2
| Feb high C = 32.1
| Mar high C = 35.2
| Apr high C = 37.7
| May high C = 40.1
| Jun high C = 36.6
| Jul high C = 32.7
| Aug high C = 31.5
| Sep high C = 32.3
| Oct high C = 31.5
| Nov high C = 30.0
| Dec high C = 28.6
| year high C = 33.1
| Jan low C = 18.1
| Feb low C = 20.6
| Mar low C = 23.4
| Apr low C = 25.8
| May low C = 27.4
| Jun low C = 26.7
| Jul low C = 25.0
| Aug low C = 24.4
| Sep low C = 24.6
| Oct low C = 23.1
| Nov low C = 20.0
| Dec low C = 17.3
| year low C = 23.0
| Jan record low C = 9.4
| Feb record low C = 11.7
| Mar record low C = 15.8
| Apr record low C = 18.0
| May record low C = 18.6
| Jun record low C = 21.2
| Jul record low C = 18.4
| Aug record low C = 19.0
| Sep record low C = 18.7
| Oct record low C = 15.2
| Nov record low C = 11.7
| Dec record low C = 9.7
| year record low C = 9.4
| rain colour = green
| Jan rain mm = 11.4
| Feb rain mm = 8.4
| Mar rain mm = 7.4
| Apr rain mm = 10.8
| May rain mm = 36.6
| Jun rain mm = 105.5
| Jul rain mm = 240.9
| Aug rain mm = 246.7
| Sep rain mm = 156.6
| Oct rain mm = 137.1
| Nov rain mm = 23.9
| Dec rain mm = 5.6
| year rain mm = 991.0
| Jan rain days = 0.7
| Feb rain days = 0.3
| Mar rain days = 0.5
| Apr rain days = 0.8
| May rain days = 2.8
| Jun rain days = 6.4
| Jul rain days = 11.9
| Aug rain days = 12.1
| Sep rain days = 7.9
| Oct rain days = 6.1
| Nov rain days = 1.7
| Dec rain days = 0.5
| year rain days = 51.5
|time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]]
| Jan humidity = 49
| Feb humidity = 43
| Mar humidity = 36
| Apr humidity = 35
| May humidity = 35
| Jun humidity = 50
| Jul humidity = 66
| Aug humidity = 71
| Sep humidity = 70
| Oct humidity = 67
| Nov humidity = 58
| Dec humidity = 52
|year humidity = 52
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Khammam Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 411–412
| access-date = 18 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune. gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M11
| access-date = 18 February 2020}}</ref>
}}
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱔,᱒᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐,᱐᱑᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱓,᱒᱓᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ - ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱾ ᱑᱘,᱔᱕᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙,᱕᱖᱖ ᱠᱤᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱘,᱘᱘᱔ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ - ᱙᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱾ ᱑᱓᱘,᱗᱙᱑ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱓.᱗᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱗.᱔᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=population>{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 Cities having population 1 lakh and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |access-date=5 September 2014 |page=43 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014}}</ref>
{{bar box
|width=250px
|barwidth=100px
|title=ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/398-khammam.html|title=KhammamCity Population Census 2011 – Telangana}}</ref>
|titlebar=#ddd
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|ᱦᱤᱱᱫᱩ|Orange|73.41}}
{{bar percent|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ|Green|24.39}}
{{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|Blue|1.65}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ†|Black|0.55}}
|caption=†<small>Includes ᱥᱤᱠᱷ, ᱡᱮᱭᱱ </small>
}}
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[File:Khammam Bus Station.jpg|thumb|ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]]
[[File:Khammam railway station entrance.jpg|thumb|ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱖᱕ᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱟᱨ ᱔᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ===
ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱯᱷᱤᱱᱮᱰ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://telanganatoday.com/ktr-to-inaugurate-new-bus-stand-in-khammam|title=KTR to inaugurate new bus stand in Khammam|newspaper=Telangana Today|date=2021-04-07}}</ref> ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]], ᱥᱩᱨᱭᱚᱯᱮᱴ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]], ᱨᱟᱡᱽᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, [[ᱠᱟᱠᱟᱤᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱮᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱪᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱤᱨᱟ]], ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤᱠᱷᱟᱱᱤ, [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱱᱮᱞᱳᱨ|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ===
ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴᱼᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
<!-- Please do not place any useless links here: Especially those not referring to the city -->
{{Wikivoyage|ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ}}
* [https://web.archive.org/web/20160511163012/http://www.khammam.telangana.gov.in/khammam/login.apo Official website of Khammam District.]
{{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}}
{{ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{Authority control}}
{{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱢᱢᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
bnjkwoyijuhb6qp0gszgyhl7p443spn
ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ
0
19648
195860
131821
2026-07-30T07:00:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195860
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ
| native_name = ᱨᱟᱭᱪᱚᱨ
| nickname = ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_alt =
| image_caption = ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| pushpin_map = India Karnataka #India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|16.2|N|77.37|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = RMC
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 407
| population_total = 232456
| population_rural =
| population_metro = 251555
| population_as_of = 2011
| population_rank = ᱑᱘᱙
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱨᱟᱭᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱱᱥ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| demographic1_info1 = [ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ] =[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱘᱔᱑᱐᱑-᱑᱐᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱘᱕᱓᱒
| registration_plate = KA-36
| website = {{URL|http://www.raichur.nic.in/}}
| footnotes =
| official_name = ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ
}}
'''ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱝᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ, ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱠᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ {{Coord|16.2|N|77.37|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Raichur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Raichur.html |access-date=2022-04-02 |archive-date=2022-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402073727/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Raichur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱐᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱓᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱕,᱖᱓᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱘ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ:
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ==
{{Weather box
| location = ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ (1981–2010, extremes 1901–2012)
| metric first = Yes
| single line = Yes
| Jan record high C = 38.4
| Feb record high C = 43.5
| Mar record high C = 45.6
| Apr record high C = 46.0
| May record high C = 47.6
| Jun record high C = 46.0
| Jul record high C = 40.4
| Aug record high C = 39.3
| Sep record high C = 38.4
| Oct record high C = 37.6
| Nov record high C = 37.0
| Dec record high C = 38.4
| year record high C = 45.6
| Jan high C = 31.1
| Feb high C = 34.4
| Mar high C = 38.0
| Apr high C = 40.1
| May high C = 40.4
| Jun high C = 36.0
| Jul high C = 33.0
| Aug high C = 31.9
| Sep high C = 32.4
| Oct high C = 32.1
| Nov high C = 31.0
| Dec high C = 30.1
| year high C = 34.2
| Jan low C = 17.0
| Feb low C = 18.8
| Mar low C = 21.9
| Apr low C = 24.5
| May low C = 25.0
| Jun low C = 23.3
| Jul low C = 22.5
| Aug low C = 21.9
| Sep low C = 22.1
| Oct low C = 21.3
| Nov low C = 18.9
| Dec low C = 16.6
| year low C = 21.2
| Jan record low C = 7.1
| Feb record low C = 11.0
| Mar record low C = 13.0
| Apr record low C = 16.1
| May record low C = 15.4
| Jun record low C = 16.1
| Jul record low C = 17.0
| Aug record low C = 16.3
| Sep record low C = 16.4
| Oct record low C = 13.5
| Nov record low C = 8.5
| Dec record low C = 7.3
| year record low C = 7.1
| rain colour = green
| Jan rain mm = 3.2
| Feb rain mm = 4.0
| Mar rain mm = 3.6
| Apr rain mm = 17.7
| May rain mm = 45.5
| Jun rain mm = 106.2
| Jul rain mm = 124.6
| Aug rain mm = 128.5
| Sep rain mm = 152.4
| Oct rain mm = 117.7
| Nov rain mm = 19.7
| Dec rain mm = 5.1
| year rain mm = 728.2
| Jan rain days = 0.3
| Feb rain days = 0.2
| Mar rain days = 0.4
| Apr rain days = 1.5
| May rain days = 2.8
| Jun rain days = 6.4
| Jul rain days = 8.0
| Aug rain days = 8.1
| Sep rain days = 8.2
| Oct rain days = 5.1
| Nov rain days = 1.7
| Dec rain days = 0.3
| year rain days = 43.1
|time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]]
| Jan humidity = 35
| Feb humidity = 29
| Mar humidity = 23
| Apr humidity = 24
| May humidity = 28
| Jun humidity = 46
| Jul humidity = 56
| Aug humidity = 59
| Sep humidity = 59
| Oct humidity = 54
| Nov humidity = 46
| Dec humidity = 40
|year humidity = 42
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Raichur Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 639–640
| access-date = 19 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M102
| access-date = 19 April 2020}}</ref>
}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ}}
* [https://web.archive.org/web/20061026102709/http://www.raichurcity.gov.in/ Raichur City Official Website]
* [http://www.wunderground.com/global/stations/43169.html Weather in Raichur]
* [http://zpraichur.kar.nic.in Zilla Panchayat of Raichur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319175127/https://zpraichur.kar.nic.in/ |date=2022-03-19 }}
* [http://www.karnataka.com/raichur/about-raichur]
{{Authority control}}
{{ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
87hn37q2i5c5uzoochy30pwhtldhobv
ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ
0
19988
195800
102509
2026-07-29T20:46:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195800
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = File:Suntemp.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|25.28|N|79.872885|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ|ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 214
| population_total = 95,216
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=17 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱒᱑᱐ ᱔᱒᱗
| area_code = ᱙᱑-᱕᱒᱘᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = UP-95
| website = {{URL|www.mahoba.nic.in}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱒᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱗᱖.᱙᱑%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801048-mahoba-uttar-pradesh.html|title=Mahoba Religion Data 2011|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
}}
'''ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱞᱦᱟᱼᱩᱫᱚᱞ ᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"[https://books.google.com/books?id=qzUqk7TWF4wC Uttar Pradesh in Statistics]," Kripa Shankar, APH Publishing, 1987, ISBN 9788170240716</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=S46rbUL6GrMC Political Process in Uttar Pradesh: Identity, Economic Reforms, and Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423083533/https://books.google.com/books?id=S46rbUL6GrMC |date=23 अप्रैल 2017 }}," Sudha Pai (editor), Centre for Political Studies, Jawaharlal Nehru University, Pearson Education India, 2007, ISBN 9788131707975</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱚᱯᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ===
ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ {{Coord|25.28|N|79.87|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mahoba |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Mahoba.html |access-date=2022-04-27 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102084501/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Mahoba.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱐᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ===
{{Weather box
| location = ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| metric first = yes
| single line = y
| width = 80%
| Jan high C = 24
| Feb high C = 28
| Mar high C = 33
| Apr high C = 39
| May high C = 42
| Jun high C = 39
| Jul high C = 33
| Aug high C = 32
| Sep high C = 33
| Oct high C = 33
| Nov high C = 30
| Dec high C = 36
| year high C = 42
| Jan mean C = 16
| Feb mean C = 20
| Mar mean C = 25
| Apr mean C = 31
| May mean C = 35
| Jun mean C = 33
| Jul mean C = 29
| Aug mean C = 29
| Sep mean C = 29
| Oct mean C = 27
| Nov mean C = 22
| Dec mean C = 18
| year mean C = 28
| Jan low C = 9
| Feb low C = 13
| Mar low C = 17
| Apr low C = 23
| May low C = 27
| Jun low C = 28
| Jul low C = 26
| Aug low C = 25
| Sep low C = 24
| Oct low C = 20
| Nov low C = 15
| Dec low C = 10
| year low C = 9
| precipitation colour = green <!-- Enter "green" for green precipitation colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. -->
<!-- IMPORTANT: use mm or cm but NOT both! -->
| Jan precipitation mm = 3.9
| Feb precipitation mm = 10.9
| Mar precipitation mm = 12.1
| Apr precipitation mm = 7.6
| May precipitation mm = 5.4
| Jun precipitation mm = 69
| Jul precipitation mm = 166.3
| Aug precipitation mm = 184.5
| Sep precipitation mm = 89.4
| Oct precipitation mm = 37.2
| Nov precipitation mm = 11.4
| Dec precipitation mm = 3.7
| year precipitation mm = 601.4
| unit precipitation days = <!-- If entering the average number of days, then the unit requirement should be used, because this varies between countries. E.g. 0.2 cm, 0.2 mm. -->
| precip days colour = green <!-- Enter "green" for green colors, "pastel" for pastel colours, "none" for no colours, remove this line for blue coloring. Affects rain and snow days as well -->
| Jan precipitation days =1.8
| Feb precipitation days =1.5
| Mar precipitation days =1.4
| Apr precipitation days =1.1
| May precipitation days =1.4
| Jun precipitation days =3.3
| Jul precipitation days =8.8
| Aug precipitation days =9.4
| Sep precipitation days =4.1
| Oct precipitation days =1.2
| Nov precipitation days =0.6
| Dec precipitation days =0.9
| year precipitation days =35.5
| source 1 = Time and Date<ref>{{cite web|title=Mahoba, India Travel Weather Averages (Time and Date)|url=https://www.timeanddate.com/weather/india/mahoba/climate|website=Time and Date}}</ref>
}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱕,᱒᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱔.᱙᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱒.᱐᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱖.᱘᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒.᱖᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔.᱙᱓% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱔᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱗᱕.᱒᱑% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱒᱓.᱖᱔% ᱝᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801048-mahoba-uttar-pradesh.html|title=Mahoba Population Census 2011|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://mahoba.nic.in Mahoba District web site]
{{ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱚᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
5d0ft5scj7qjqxdorn6qeomg2sr6qdn
ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ
0
20196
195838
176477
2026-07-30T04:12:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195838
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Serchhip.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| nickname = ᱥᱮᱨᱠᱷᱟᱣᱯᱩᱭ
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = left <!-- left/right -->
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|23.308996|N|92.856701|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]
| established_title = Settled
| established_date = 19th century CE
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 888
| population_total = ᱒᱑,᱑᱕᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = 46
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱤᱡᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱡᱚ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics_type2 = ᱮᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ
| demographics2_title1 = ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱩᱴ
| demographics2_info1 = [[ᱢᱤᱡᱳ ᱦᱚᱲ|ᱢᱤᱡᱚ]] <!--List/breakdown of ethnic groups-->
| demographics2_title2 =
| demographics2_info2 = ᱒᱐᱑᱑
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱙᱖᱑᱘᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑᱓᱘᱓᱘
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]]
| registration_plate = MZ-06
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ]]
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱗᱖ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱙᱘.᱗᱖%
| blank4_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ
| blank5_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank5_info_sec1 = ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ
| blank6_name_sec1 = ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ
| blank6_info_sec1 = UD&PA
| blank7_name_sec1 = ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ
| blank7_info_sec1 = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| blank1_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank1_info_sec2 = [[Humid subtropical climate|Cwa]]
| website = {{URL|serchhip.nic.in}} {{URL|serchhip.info}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱼᱪᱷᱤᱯ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱥᱤᱴᱨᱚᱥᱼᱚᱱᱼᱴᱚᱯ' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱭᱟᱦᱟᱴᱞᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ {{Coord|23.3|N|92.83|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Serchhip |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Serchhip.html |access-date=2022-06-11 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183836/http://www.fallingrain.com/world/IN/31/Serchhip.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱭᱠᱩᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱦᱟᱸᱥ ᱦᱮᱞᱤᱠᱟᱯᱴᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=MIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG|url=http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|publisher=Mizoram DIPR|accessdate=14 August 2012|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng|url-status=dead}}</ref> ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱞᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱐ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱕᱐ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱮᱠᱥᱤ, ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱔,᱘᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱗᱗᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱓᱘᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in">{{cite web |author= |url=http://www.census2011.co.in/data/town/801512-serchhip-mizoram.html |title=Serchhip Population Census 2011 |work=census2011.co.in |date= |accessdate=᱒᱑ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱘ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522171259/http://www.census2011.co.in/data/town/801512-serchhip-mizoram.html |archive-date=᱒᱒ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱘ |url-status=dead }}</ref> ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in"/> ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱖᱓ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱗᱖ ᱠᱷᱚᱵ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in"/> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱘.᱓᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱑.᱓᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in"/> ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱘.᱔᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱘.᱑᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in"/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [http://www.serchhip.info Serchhip Information Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126163742/https://serchhip.info/ |date=2018-11-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20090805132913/http://www.serchhipcollege.ac.in/ Govt. Serchhip College]
* [http://www.mizonews.net/index.php?s=serchhip Latest Serchhip News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308055016/http://mizonews.net/index.php?s=serchhip |date=2016-03-08 }}
* [http://zothlifim.com Zothlifim Daily Newspaper Serchhip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220605232510/https://zothlifim.com/ |date=2022-06-05 }}
{{ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
3rb8j04fen8tzvg8dvewebwyu0qzfv5
ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ
0
20400
195868
100414
2026-07-30T07:52:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195868
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ
| official_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption = Partial view of north-eastern Ukhrul
| motto =
| pushpin_map = India Manipur#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25|07|00|N|94|22|00|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = {{flagicon image|..Manipur Flag(INDIA).png}} [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| subdivision_name2 = [[ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 1662
| population_total = ᱙᱒,᱐᱐᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1408_PART_B_DCHB_UKHRUL.pdf District Census Handbook: Ukhrul]</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_est =
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[:en:Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱙᱕᱑᱔᱒
| registration_plate = MN
| blank1_name_sec1 = [[:en:Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| website = {{URL|www.ukhrul.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ]] (ᱱᱟᱜᱟ)
}}
'''ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ ᱱᱟᱜᱟ]] ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ (ᱥᱟᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱛᱳ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱫᱚ {{coord|25.12|N|94.37|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Ukhrul |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/17/Ukhrul.html |access-date=2022-08-11 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212024542/http://www.fallingrain.com/world/IN/17/Ukhrul.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱖᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
k3oht4mnthb4agwl2t8cnrvwkjvbgi9
ᱨᱟᱱᱤᱥᱣᱚᱨ
0
21161
195861
105465
2026-07-30T07:10:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195861
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱟᱱᱤᱥᱣᱚᱨ''' ('''ᱨᱟᱹᱱᱤᱥᱚᱞ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱜᱮᱭᱟ) ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱹᱱᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24|1|52|N|87|25|11|E|display=inline}}᱾<ref name=fallingrain.com>{{cite web|title=Raneswar, India Page|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Raneswar.html|publisher=fallingrain.com|access-date=22 June 2012|archive-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103040347/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Raneswar.html|url-status=dead}}</ref>
ᱨᱟᱹᱱᱤᱥᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱴᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱓ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤᱥᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱐᱑,᱖᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱑,᱑᱑᱕ (᱕᱐%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱐,᱕᱕᱒ (᱕᱐%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕,᱔᱗᱘᱾<ref name=censuspop2011>{{cite web| url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2017_PART_B_DCHB_DUMKA.pdf |title = District Census Handbook, Dumka, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 25 October 2020}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
ᱨᱟᱹᱱᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱔᱗.᱕᱔%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱨ ᱗᱔.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱕᱙.᱕᱔% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱓᱕.᱑᱒%᱾ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱑᱘%᱾
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱖,᱖᱐,᱒᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱑.᱑᱗%᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱖,᱑᱕,᱖᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ (᱓᱘.᱔᱔%) ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱓,᱒᱗,᱗᱑᱔ (᱒᱐.᱔᱔%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
0okxoqau0pvicxo17c6kddgo7asax52
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22229
195895
176302
2026-07-30T10:14:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195895
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24|25|12|N|85|58|48|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 352.41
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 323
| population_total = 267,352
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱑᱒ (ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱖
| registration_plate = JH - 11
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]]
| website = {{URL|giridih.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱳᱨᱤ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ<ref>{{cite web| url = http://www.hindustantimes.com/india-news/ranchi/jharkhand-gets-five-new-sub-divisions/article1-1190747.aspx| archive-url = https://web.archive.org/web/20140304220846/http://www.hindustantimes.com/india-news/ranchi/jharkhand-gets-five-new-sub-divisions/article1-1190747.aspx| url-status = dead| archive-date = March 4, 2014|title = Jharkhand gets five new sub-divisions| work= HT Ranchi|publisher= Hindustan Times, 4 March 2014| access-date = 6 October 2014}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ {{coord|24|25|12|N|85|58|48|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱐᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dhanwar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanwar.html |access-date=2023-03-27 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327141700/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanwar.html |url-status=dead }}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱶᱟ]], [[ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱥᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱮᱣᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱢᱩᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱢᱩᱣᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱱᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱱᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱰᱳᱢᱪᱟᱸᱪ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱳᱢᱪᱟᱸᱪ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= 2011 District Census Handbook Giridih, Series 21, Part XII B| work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 23 September 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/giridh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Giridih|publisher= Maps of India| access-date = 23 September 2017}}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱕᱒.᱔᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱒᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ,ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://desjharkhand.nic.in/publications.html | title = District Statistical Handbook, Giridih | work = Tables 2.1, 2.4 | publisher = Directorate of Economics and Statistics, Department of Planning and Development, Jharkhand | access-date = 23 September 2017 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱗.᱑᱗% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= 2011 District Census Handbook Giridih, Series 21, Part XII B| work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 23 September 2017}}</ref><ref name=admin>{{cite web | url = http://giridih.nic.in/block.html | title = Giridih | publisher = District Administration, Giridih | access-date = 23 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110527171358/http://giridih.nic.in/block.html | archive-date = 27 May 2011 | url-status = dead }}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱨᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱠᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=admin/>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱗,᱓᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱘,᱕᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘,᱗᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱘,᱓᱘᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱘,᱙᱗᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱕᱐,᱔᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱕,᱒᱐᱐ (᱑᱓.᱑᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱐᱖᱔ (᱐.᱗᱗%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 23 September 2017}}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] (᱘,᱗᱗᱗) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑,᱙᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱕.᱔᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱙,᱕᱖᱒ (᱗᱙.᱖᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱒,᱔᱐᱑ (᱕᱐.᱑᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱙.᱔᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱓.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=censushandbook2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= District Census Handbook Giridih 2011 Series- 21, Part XII B|work= Page 17 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 23 September 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[<ref name=censushandbook2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 23 September 2017}}</ref>
{{ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|72.92}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|26.87}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.21}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|label1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value1 = 78.08 |color1 = red
|label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 17.69 |color2 = orange
|label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 3.13 |color3 = green
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value4 = 1.10 |color4 = grey
}}
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2004_PART_A_DCHB_GIRIDIH.pdf| title= District Census Handbook Giridih, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 1175-1176 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 8 December 2020}}</ref>
<br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
6phj5k2fxinuogp8qabmrsyw99kpghk
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22424
195904
180763
2026-07-30T11:25:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195904
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6645|N|85.3055|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 256.19
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 247,841
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱙᱑᱑᱘
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[:en:Subscriber trunk dialling|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱑
| registration_plate = JH ᱒᱔
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱫᱚ {{coord|23.6645|N|85.3055|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Patratu.html | title = Patratu, India Page | access-date = 15 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 28 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180828082431/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Patratu.html | url-status = dead }}</ref>
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ]] ᱟᱨ [[ᱫᱟᱫᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱫᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱲᱢᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱲᱢᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱲᱢᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱲᱢᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ramgarh.html| title= CD block/tehsil map of Ramgarh |publisher= MapsofIndia| access-date = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD block/ tehsil map of Hazaribagh |publisher= Maps0fIndia| access-date = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ranchi.html| title= CD block/ tehsil map of Ranchi |publisher= MapsofIndia| access-date = 29 January 2021}}</ref>
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱕᱖.᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Page 24: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 January 2021}}</ref> [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱠᱩᱸᱫᱽᱨᱟ|ᱵᱚᱥᱚᱞ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ramgarh| title = District Police Profile - Ramgarh| publisher = Jharkhand Police| access-date = 29 January 2021| archive-date = 28 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128091035/https://jhpolice.gov.in/ramgarh| url-status = dead}}</ref> ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Map of Ramgarh district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱗,᱘᱔᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒,᱘᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱕,᱐᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱒᱙,᱔᱖᱙ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱘,᱓᱗᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓,᱔᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱔,᱖᱔᱓ (᱒᱖.᱐᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱑,᱙᱙᱑ (᱑᱒.᱙᱑%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/>
ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
[[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]], [[ᱥᱚᱶᱫᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱦᱮᱥᱞᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱦᱮᱥᱞᱟ]], [[ᱵᱟᱞᱠᱩᱸᱫᱽᱨᱟ]], [[ᱞᱚᱯᱟᱝᱜᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱞᱚᱯᱟᱝᱜᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 15 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱐,᱘᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱕.᱐᱐%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱓,᱗᱐᱕ (᱘᱓.᱔᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱗,᱑᱐᱑ (᱖᱕.᱖᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱗.᱘᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
0we5ux43koymn2i3is3dxx3wcgmvsgf
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22426
195879
134638
2026-07-30T08:43:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195879
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5749|N|85.6548|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 64.85
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 364
| population_total = 70,701
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱑᱐᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱓
| registration_plate = JH ᱒᱔
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ {{coord|23.5749|N|85.6548|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chitarpur.html|title=Chitarpur, India|publisher=fallingrain.com|accessdate=18 November 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117172356/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chitarpur.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱞᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱞᱢᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱩᱞᱢᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ramgarh.html| title= CD block/tehsil map of Ramgarh |publisher= MapsofIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url =[5] [6]https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/bokaro.html| title= CD blocks/ tehsils of Bokaro |publisher= MapsofIndia | accessdate = 29 January 2021}}</ref>
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱖᱔.᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Page 24: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱯᱟᱜ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ramgarh| title = District Police Profile - Ramgarh| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 29 January 2021| archive-date = 28 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128091035/https://jhpolice.gov.in/ramgarh| url-status = dead}}</ref> ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Map of Ramgarh district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱐,᱗᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙,᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱐,᱗᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱖,᱗᱓᱗ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱓,᱙᱖᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱗᱙᱔ (᱕.᱓᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗,᱑᱕᱐ (᱑᱐.᱑᱑%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/>
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱣᱚᱭ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 15 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱗,᱕᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱘.᱖᱐%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗,᱓᱕᱒ (᱘᱗.᱐᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱐,᱒᱒᱔ (᱖᱙.᱔᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱗.᱖᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱢᱩᱨᱤ-ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}}
ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱢᱩᱨᱤ-ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱠᱤᱯᱳᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/tatanagar-barkakana-passenger-58023/6494/168/1219 | title= Tatanagar-Barkakana Passenger | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo| accessdate = 31 January 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2016_PART_A_DCHB_RAMGARH.pdf | title= District Census Handbook Ramgarh, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 195 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 30 January 2021}}</ref>
<br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=directory/>
<br/><small>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
5zoe1yw0mng8ka3tksytg20tragmx5f
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22433
195806
134645
2026-07-29T21:51:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195806
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱱᱰᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.7942|N|85.4700|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 423.82
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 252,032
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱑᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱕
| registration_plate = JH ᱒᱔
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]] {{coord|23.7942|N|85.4700|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | title = Mandu, India Page | access-date = 15 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 16 October 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151016162411/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Mandu.html | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱩᱨᱪᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱨᱪᱩ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱰᱟᱹᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱟᱹᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ramgarh.html| title= CD block/tehsil map of Ramgarh |publisher= MapsofIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD block/ tehsil map of Hazaribagh |publisher= Maps0fIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/bokaro.html| title= CD blocks/ tehsils ofBokaro |publisher= MapsofIndia | accessdate = 29 January 2021}}</ref>
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱒᱓.᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Page 24: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref> [[ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ramgarh| title = District Police Profile - Ramgarh| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 29 January 2021| archive-date = 28 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128091035/https://jhpolice.gov.in/ramgarh| url-status = dead}}</ref> ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Map of Ramgarh district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱓,᱐᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱓,᱗᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑᱙,᱒᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱑,᱔᱘᱖ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱑,᱕᱔᱖ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱖,᱓᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱕,᱐᱑᱕ (᱑᱓.᱘᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱑,᱔᱙᱓ (᱒᱐.᱓᱕%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/>
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]], [[ᱴᱮᱯᱤᱝ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱴᱮᱯᱤᱝ]], [[ᱵᱟᱨᱩᱜᱷᱩᱴᱩ]], [[ᱠᱮᱰᱞᱟ]], [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱩᱡᱩ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱠᱩᱡᱩ]], [[ᱴᱚᱯᱟ]], [[ᱚᱨᱞᱟ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱚᱨᱞᱟ]], [[ᱥᱚᱱᱨᱤ]] ᱟᱞᱤᱭᱟᱥ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱣᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 15 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱗,᱕᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱒.᱖᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒,᱒᱙᱕ (᱘᱑.᱙᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕,᱒᱑᱘ (᱖᱒.᱖᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱙.᱓᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}}
[[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱡᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/koderma-barkakana-passenger-53371/30224/1428/10614 | title= 73371 => 53371 Koderma-Barkakhana Passenger | work= Time Table |publisher= Indiarailinfo| accessdate = 31 January 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2016_PART_A_DCHB_RAMGARH.pdf | title= District Census Handbook Ramgarh, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 195 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 30 January 2021}}</ref>
<br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
ejjoh4wr2a9a0dnogd8hqrfmp1vy6ga
ᱫᱟᱨᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22595
195886
149027
2026-07-30T09:28:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195886
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱨᱩ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0114|N|85.5470|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 128.06
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 552
| population_total = 52,305
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱑᱓ (ᱫᱟᱨᱩ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱖
| registration_plate = JH 02
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| website = {{URL|hazaribag.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱟᱨᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱫᱟᱨᱩ-ᱠᱷᱟᱨᱤᱠᱟ|ᱫᱟᱨᱩ]] {{coord|24.0114|N|85.5479|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱑᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Daru_Kharika.html | title = Daru Kharika, India Page | access-date = 30 October 2010 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 26 October 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121026025245/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Daru_Kharika.html | url-status = dead }}</ref>
ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱪᱟᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱪᱟᱠ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱩᱨᱪᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱨᱪᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref>
ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱒᱘.᱐᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 6 December 2016| url-status = dead}}</ref> [[ᱫᱟᱨᱩ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱩ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 6 December 2016| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 5 February 2012| url-status = dead}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗,᱐᱒᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕,᱒᱘᱓ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱗,᱙᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱐,᱓᱖᱑ (᱑᱙.᱘᱑%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕,᱐᱑᱐ (᱙.᱕᱘%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref>
ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱫᱟᱨᱩ (᱔,᱖᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/>
ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱫᱟᱨᱩ-ᱠᱷᱟᱨᱤᱠᱟ (᱑,᱓᱔᱙) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑,᱕᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱑.᱐᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘,᱖᱗᱑ (᱘᱑.᱖᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱙᱐᱘ (᱖᱐.᱑᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱑.᱕᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref>
{{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 1 November 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
qlyvss3sj4z7joo5lmfcrul99qw4zkk
ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22610
195858
134644
2026-07-30T06:43:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195858
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱜᱟᱲ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6302|N|85.5193|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 101.28
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 333
| population_total = 73,040
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱙᱑᱒᱒ (ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱮᱸᱴ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱓
| registration_plate = JH ᱒᱔
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]]
| website = {{URL|ramgarh.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] {{coord|23.6302|N|85.5193|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱙᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Ramgarh2.html| title = Ramgarh, India Page| access-date = 15 November 2015| publisher = Fallingrain Genomics| archive-date = 17 November 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20151117114053/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Ramgarh2.html| url-status = dead}}</ref>
ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, [[ᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱤᱛᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱞᱢᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱩᱞᱢᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱨᱢᱟᱹᱡᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ramgarh.html| title= CD block/tehsil map of Ramgarh |publisher= MapsofIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD block/ tehsil map of Hazaribagh |publisher= Maps0fIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/bokaro.html| title= CD blocks/ tehsils of Bokaro |publisher= MapsofIndia | accessdate = 29 January 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/ranchi.html| title= CD block/ tehsil map of Ranchi |publisher= MapsofIndia| accessdate = 29 January 2021}}</ref>
ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱑.᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf |title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Page 24: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref> [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ramgarh| title = District Police Profile - Ramgarh| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 29 January 2021| archive-date = 28 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128091035/https://jhpolice.gov.in/ramgarh| url-status = dead}}</ref> ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Map of Ramgarh district on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 28 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱓,᱐᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱗,᱘᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱕,᱑᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱗,᱖᱗᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱕,᱓᱗᱐ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱐,᱗᱓᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱙,᱕᱔᱓ (᱑᱓.᱐᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱓᱙᱗ (᱒᱑.᱐᱘%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/>
[[ᱥᱤᱨᱠᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱨᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱨ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ|ᱢᱚᱨᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 15 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱔,᱒᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱐.᱙᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕,᱘᱒᱙ (᱘᱐.᱖᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱓᱘᱒ (᱖᱐.᱗᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱙.᱘᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name=census2011/>
{{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱢᱩᱨᱤ–ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}}
[[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱢᱩᱨᱤ-ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/tatanagar-barkakana-passenger-58023/6494/168/1219 | title= Tatanagar-Barkakana Passenger | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo| accessdate = 31 January 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2016_PART_A_DCHB_RAMGARH.pdf | title= District Census Handbook Ramgarh, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 195 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 30 January 2021}}</ref>
<br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
k7yxyyjx46wnq2lujd9si4lisyv1xmh
ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22615
195902
149028
2026-07-30T11:16:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195902
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.2000|N|85.3667|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 126.54
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 398
| population_total = 56,014
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱑᱑ (ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱓
| registration_plate = JH 02
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]]
| website = {{URL|hazaribag.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ {{coord|24.2000|N|85.3667|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Padma.html |title = Padma, India page |publisher = Falling Rain Genomics |access-date = 2010-04-17 |archive-date = 2012-10-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121026025156/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Padma.html |url-status = dead }}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱒᱖.᱕᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ, ᱧᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 6 December 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 5 February 2012| url-status = dead}}</ref>
[[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖,᱐᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱘,᱙᱔᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗,᱐᱗᱓ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱙,᱓᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱙,᱙᱒᱘ (᱑᱗.᱗᱒%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘᱔᱓ (᱑.᱕᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]] (᱗,᱘᱙᱖) ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ (᱔,᱘᱕᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱒,᱑᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱘.᱙᱐%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙,᱑᱙᱕ (᱗᱙.᱙᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱙᱓᱘ (᱕᱗.᱒᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱒.᱗᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref>
{{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|92.79}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|6.66}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.55}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/>
|label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1 = 51.70 |color1 = orange
|label2 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value2 = 43.88 |color2 = red
|label3 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ]] |value3 = 2.43 |color3 = coral
|label4 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value4 = 1.01 |color4 = green
|label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value5 = 0.98 |color5 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱕᱑.᱗᱐% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱔᱓.᱘᱘% ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], ᱒.᱔᱓% ᱫᱚ [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱒.᱔᱓% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ–ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ–ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}}
[[:en:National Highway 20 (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐]] ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱴᱟᱜᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱙᱓᱖ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱙.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-narendra-modi-flags-off-hazaribagh-koderma-dmu-train/ |title = PM Narendra Modi flags off Hazaribagh-Koderma DMU train | publisher= The Indian Express 20 February 2015 | access-date = 2 December 2015}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
ns80h8y537x309j7rg9omplvrtcr2la
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22619
195873
176557
2026-07-30T08:11:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195873
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.3870|N|85.2532|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 482.37
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 161,814
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱖ (ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱗
| registration_plate = JH 02
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]]
| website = {{URL|hazaribag.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] {{coord|24.3870|N|85.2532|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | title = Chauparan, India Page | access-date = 30 October 2015 | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 22 October 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091022032345/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | url-status = dead }}</ref>
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱴᱠᱷᱳᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱴᱠᱷᱳᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱘᱒.᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱒᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh#| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh#| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm#| archive-date = 2012-02-05| url-status = dead}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱑,᱘᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱖,᱔᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱕,᱓᱖᱑ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱐,᱙᱘᱕ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱐,᱘᱒᱙ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱙,᱘᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱑,᱙᱓᱓ (᱒᱕.᱙᱑%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔,᱑᱐᱑ (᱒.᱕᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref>
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]]
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱪᱟᱭ ᱠᱚᱞᱟᱝ (᱔,᱒᱘᱕) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱑,᱖᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱙.᱔᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒,᱒᱓᱒ (᱗᱙.᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱙,᱓᱙᱑ (᱕᱙.᱓᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱐.᱑᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref>
{{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|83.99}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|15.00}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|0.71}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.30}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/>
|label1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value1 = 55.11 |color1 = red
|label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 33.19 |color2 = orange
|label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 7.81 |color3 = green
|label4 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ]] |value4 = 2.01 |color4 = coral
|label5 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value5 = 1.47 |color5 = teal
|label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value6 = 0.41 |color6 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱕᱕.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], ᱓᱓.᱑᱙% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱗.᱘᱑% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱒.᱐᱑% ᱫᱚ [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱔᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ-ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ / ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
qqyhkrl0hthdsrl864r45snjo774wdj
ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22632
195874
160497
2026-07-30T08:22:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195874
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱛᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.2038|N|84.8703|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 400.21
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 508
| population_total = 101,014
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱑ (ᱪᱟᱛᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱑
| registration_plate = JH-13
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱕᱕.᱕᱔%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| website = {{URL|chatra.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱪᱟᱛᱨᱟ]] {{coord|24.2038|N|84.8703|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chatra.html|title=Chatra, India Page|publisher=fallingrain.com|access-date=20 November 2015|archive-date=8 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108022754/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chatra.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖᱖᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱫᱷᱳᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱫᱷᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱛᱷᱚᱞᱜᱚᱰᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱛᱷᱚᱞᱜᱚᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱣᱟᱞᱚᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱣᱟᱞᱚᱝ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱸᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg | title = Chatra | work = CD Block/Tehsil Map | publisher = Chatra district administration | access-date = 9 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220103928/http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg# | archive-date = 2016-12-20 | url-status = dead }}</ref>
ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱐᱐.᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2002_PART_B_DCHB_CHATRA.pdf |title = Chatra District Census Handbook, |work = Census of India 2011, Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 17 August 2016}}</ref> [[ᱪᱟᱛᱨᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | accessdate= 8 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref> ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| accessdate = 8 January 2021}}</ref>
ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱟᱨ ᱑᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱐᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱑,᱙᱕᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱐᱕᱖ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐,᱒᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱘,᱓᱖᱔ (᱓᱗.᱙᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱗᱗᱗ (᱓.᱗᱔%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱔,᱘᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱕᱕.᱕᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗,᱑᱖᱔ (᱖᱕.᱒᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱗,᱗᱒᱐ (᱓᱖.᱑᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱙.᱑᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱐.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/search.php?cx=partner-pub-0612465356921996%3A9964620645&cof=FORID%3A10&ie=UTF-8&q=Chatra&sa=Search&siteurl=www.census2011.co.in%2Fdistrict.php&ref=&ss=1966j851948j7 |title = District Census 2011 |publisher= Population Census 2011 | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND020_Jharkhand.pdf | title= Jharkhand Profile| work= Census Info India 2011 – Final population totals |publisher= Census Commissioner, Government of India | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 July 2016}}</ref>
{{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱜᱟᱭᱟ, ᱰᱷᱚᱵᱷᱤ, ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱽᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | title = Rationalisation of numbering system on National Highways | publisher = Ministry of Road Transport and Highways, Government of India | access-date = 9 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | archive-date = 1 February 2016 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱪᱟᱛᱨᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,'' ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2002_PART_A_DCHB_CHATRA.pdf| title= District Census Handbook Chatra, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 671-673 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| accessdate = 10 January 2021}}</ref><br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
207syglliznfghx2im8we5s8gnlqcas
ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22633
195822
160536
2026-07-30T01:10:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195822
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.4341|N|84.8149|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 513.18
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 252
| population_total = 187,590
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱒᱐ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱐
| registration_plate = JH-13
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱕᱔.᱘᱓%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| website = {{URL|chatra.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ)''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://chatra.nic.in/history.htm|title=History|publisher=Chatra district website|access-date=2009-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510122303/http://chatra.nic.in/history.htm|archive-date=2010-05-10|url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ)]] ᱫᱚ {{coord|24.4341|N|84.8149|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |title= Hunterganj, India Page |publisher= fallingrain.com |access-date= 20 November 2015 |archive-date= 11 July 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150711104534/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |url-status= dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱥᱮᱨᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱸᱫᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱸᱫᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg | title = Chatra | work = CD Block/Tehsil Map | publisher = Chatra district administration | access-date = 9 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220103928/http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg | archive-date = 20 December 2016 | url-status = dead }}</ref>
ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱕᱑᱓.᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2002_PART_B_DCHB_CHATRA.pdf |title = Chatra District Census Handbook, |work = Census of India 2011, Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 17 August 2016}}</ref> [[ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱤᱥᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | accessdate= 8 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref> ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| accessdate = 8 January 2021}}</ref>
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱟᱨ ᱒᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱗,᱕᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱖,᱓᱒᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱑,᱒᱖᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱖,᱖᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱙,᱙᱔᱔ (᱓᱗.᱒᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱒᱘ (᱐.᱓᱓%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾.<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱓᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱘᱒,᱗᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱕᱔.᱘᱓%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱐,᱑᱐᱕ (᱖᱔ᱹ᱔᱘) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱒,᱖᱘᱒ (᱔᱕.᱘᱒%) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱘.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱐.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/search.php?cx=partner-pub-0612465356921996%3A9964620645&cof=FORID%3A10&ie=UTF-8&q=Chatra&sa=Search&siteurl=www.census2011.co.in%2Fdistrict.php&ref=&ss=1966j851948j7 |title = District Census 2011 |publisher= Population Census 2011 | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND020_Jharkhand.pdf | title= Jharkhand Profile| work= Census Info India 2011 – Final population totals |publisher= Census Commissioner, Government of India | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 July 2016}}</ref>
{{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱜᱟᱭᱟ, ᱰᱷᱚᱵᱷᱤ, ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱽᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | title = Rationalisation of numbering system on National Highways | publisher = Ministry of Road Transport and Highways, Government of India | access-date = 9 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | archive-date = 1 February 2016 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱪᱟᱛᱨᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,'' ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2002_PART_A_DCHB_CHATRA.pdf| title= District Census Handbook Chatra, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 671-673 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 10 January 2021}}</ref><br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
[[ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱳᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/colleges/r-n-m-college-hunterganj-chatra-91zqko| title= R.N.M. College, Hunterganj, Chatra |publisher= ICBSE| accessdate = 20 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
tb25e3s0mtf1cqt5wlsoeldappy1qhs
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22639
195830
162366
2026-07-30T02:41:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195830
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.0619|N|84.9360|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 512.48
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 537
| population_total = 107,871
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱑᱐᱓ (ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱙
| registration_plate = JH-13
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱓.᱔᱐%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| website = {{URL|chatra.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ {{coord|24.0619|N|84.9360|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱓᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱖᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Simaria_Kalan.html | title = Simaria Kalan, India Page | access-date = 29 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 26 November 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151126234420/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Simaria_Kalan.html | url-status = dead }}</ref>
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱛᱷᱚᱞᱜᱚᱰᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱛᱷᱚᱞᱜᱚᱰᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱴᱠᱚᱢᱫᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱴᱠᱚᱢᱫᱟᱜ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱣᱟᱞᱚᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱣᱟᱞᱚᱝ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg |title = Chatra |work = CD Block/Tehsil Map| publisher= Chatra district administration | access-date = 9 August 2016}}</ref>
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱕᱑᱒.᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2002_PART_B_DCHB_CHATRA.pdf |title = Chatra District Census Handbook, |work = Census of India 2011, Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 17 August 2016}}</ref> [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱟᱛᱨᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | accessdate= 8 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref> ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱟᱛᱨᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| accessdate = 8 January 2021}}</ref>
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱗,᱘᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱔,᱘᱕᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱐᱑᱖ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱙,᱑᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘,᱗᱖᱑ (᱘.᱑᱒%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘,᱗᱖᱑ (᱘.᱑᱒%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2015}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱩᱨᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖,᱒᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱓.᱔᱐%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒,᱘᱔᱖ (᱗᱒.᱖᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱓,᱔᱑᱖ (᱔᱔.᱑᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱘.᱔᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱐.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/search.php?cx=partner-pub-0612465356921996%3A9964620645&cof=FORID%3A10&ie=UTF-8&q=Chatra&sa=Search&siteurl=www.census2011.co.in%2Fdistrict.php&ref=&ss=1966j851948j7 |title = District Census 2011 |publisher= Population Census 2011 | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND020_Jharkhand.pdf | title= Jharkhand Profile| work= Census Info India 2011 – Final population totals |publisher= Census Commissioner, Government of India | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 July 2016}}</ref>
{{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱥᱚᱱᱵᱚᱨᱥᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ) ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱜᱟᱭᱟ, ᱰᱚᱵᱷᱤ, ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱽᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱙ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | title = Rationalisation of numbering system on National Highways | publisher = Ministry of Road Transport and Highways, Government of India | access-date = 9 August 2016 | archive-date = 1 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱪᱟᱛᱨᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,'' ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱙᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2002_PART_A_DCHB_CHATRA.pdf| title= District Census Handbook Chatra, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 671-673 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 10 January 2021}}</ref><br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱟᱛᱨᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.jagranjosh.com/institutes-colleges/simaria-degree-mahavidyalaya-sdm-simaria/courses-17670 | title= Simaria Degree Mahaviyalaya (SDM), Simaria |publisher= Josh College | accessdate = 20 January 2021}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
rd6ihgaapyt22uhnv0yg158bz1xul8d
ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22654
195817
148191
2026-07-30T00:42:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195817
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.7445|N|85.7765|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 303.86
| elevation_m = 252
| population_total = 74,520
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱑᱓᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱕᱖
| registration_plate = JH-12
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱕᱗.᱗᱖%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| website = {{URL|koderma.nic.in/}}
}}
'''ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱰ᱖ᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ {{coord|24.7445|N|85.7765|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱒᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Satgawan.html | title = Satgawan, India Page | accessdate = 29 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 8 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208092014/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Satgawan.html | url-status = dead }}</ref>
ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱠᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱶᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱰᱚᱢᱪᱟᱸᱪ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱚᱢᱪᱟᱸᱪ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/kodarma.html |title = Kodarma |work = CD Block/Tehsil Map| publisher= Maps of India | accessdate = 9 August 2016}}</ref>
ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱐᱓.᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2003_PART_B_DCHB_KODARMA.pdf |title = Koderma District Census Handbook, |work = Census of India 2011 Pages 15, 28 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | accessdate = 20 December 2020}}</ref> [[ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.jhpolice.gov.in/koderma| title = District Police Profile - Koderma| work = Contact Numbers| publisher = Jharkhand Police| accessdate = 20 December 2020| archive-date = 2 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210102033429/https://jhpolice.gov.in/koderma| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2003_PART_A_DCHB_KODARMA.pdf |title = District Census Handbook, Kodarma, Series 21, Part XII A| work= Map of Kodarma on the third page|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 20 December 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱔,᱕᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱘,᱑᱘᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱖,᱓᱓᱗ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱓,᱙᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱖,᱗᱘᱗ (᱒᱒.᱕᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱖᱓ (᱐.᱕᱑%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 29 November 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱕,᱐᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱕᱗.᱗᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒,᱐᱗᱖ (᱗᱐.᱐᱕%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱙᱓᱐ (᱔᱓.᱘᱕%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱗.᱑᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱚᱛᱜᱟᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2003_PART_A_DCHB_KODARMA.pdf | title= District Census Handbook Kodarma, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 309-310 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| accessdate = 20 December 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
hpad8q1sy73zwst0m8zgx2a9akax06e
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22655
195803
148189
2026-07-29T21:05:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195803
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24|19|38|N|85|50|4|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 228.04
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 398
| population_total = 94,419
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱑᱘ (ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱚ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱓᱔
| registration_plate = JH-12
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱔.᱒᱑%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| website = {{URL|koderma.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ {{coord|24|19|38|N|85|50|4|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱘᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Markacho.html | title = Markacho, India Page | access-date = 3 December 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 4 March 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304075849/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Markacho.html | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱟᱶᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱱᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱱᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱞᱠᱩᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱠᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱳᱢᱪᱟᱸᱪ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱳᱢᱪᱟᱸᱪ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/kodarma.html |title = Kodarma |work = CD Block/Tehsil Map| publisher= Maps of India | access-date = 9 August 2016}}</ref>
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱒᱘.᱐᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2003_PART_B_DCHB_KODARMA.pdf |title = Koderma District Census Handbook |work = Census of India 2011 Pages 15, 28 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 20 December 2020}}</ref> [[ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.jhpolice.gov.in/koderma | title = District Police Profile - Koderma | work = Contact Numbers | publisher = Jharkhand Police | access-date = 20 December 2020 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102033429/https://jhpolice.gov.in/koderma | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2003_PART_A_DCHB_KODARMA.pdf |title = District Census Handbook, Kodarma, Series 21, Part XII A| work= Map of Kodarma on the third page|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 20 December 2020}}</ref>
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱚᱯᱱᱟᱰᱤᱦ, ᱰᱚᱜᱚᱨᱱᱟᱶᱟ, ᱫᱮᱵᱮᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱦᱚᱨᱳᱠᱷᱩᱨᱫᱽ, ᱡᱟᱢᱩ, ᱠᱟᱫᱚᱰᱤᱦ, ᱢᱚᱦᱩᱜᱚᱭ, ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱠᱚᱧᱮ, ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱮᱛᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱠᱛᱢᱱᱟᱹᱭ, ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ, ᱯᱟᱯᱞᱚ, ᱯᱩᱨᱱᱚᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱚᱰᱤᱦ ᱾<ref>{{cite web| url = http://koderma.nic.in/koderma/markacho.jsp|title = Markacho Block| work= Blocks/Blocks, Panchayats, Villages| publisher= Kodarma district administration | access-date = 3 December 2015}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱔,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱖᱘᱖᱕ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱗,᱕᱕᱔ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘,᱔᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱐,᱘᱓᱘ (᱑᱑.᱔᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱒᱒᱖ (᱒.᱓᱖%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2015}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘,᱗᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱔.᱒᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙,᱘᱒᱗ (᱗᱙.᱔᱖%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱙᱖᱙ (᱔᱙.᱓᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱓᱐.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱟᱨᱠᱟᱪᱳ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2003_PART_A_DCHB_KODARMA.pdf | title= District Census Handbook Kodarma, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 309-310 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| accessdate = 20 December 2020}}</ref>
<br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
qbounrvjasu1yjtt26zbv4xpz4tqhv4
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22671
195896
131865
2026-07-30T10:17:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195896
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱚᱜᱚᱛᱚ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|48|7|N|86|26|36|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| subdivision_type3 = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 64.20
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 235
| population_total = 58,884
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱔᱐,᱑᱖᱖ (᱗᱘.᱔᱗%)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱖᱐᱐᱑ (ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ) ᱘᱒᱖᱐᱐᱔ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱱᱤᱥ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱖
| registration_plate = JH-10
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] {{coord|23|48|7|N|86|26|36|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanbad.html |title= Dhanbad, India Page |publisher= fallingrain.com |access-date= 23 December 2015 |archive-date= 7 November 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121107114116/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanbad.html |url-status= dead }}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2009_PART_B_DCHB_DHANBAD.pdf | title= District Census Handbook 2011 Series 21 Part XIIB | work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 8 October 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/dhanbad.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Dhanbad |publisher= Maps of India| access-date = 8 October 2017}}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗᱖.᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖.᱐᱒% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dhanbad.nic.in/Admins/Block_dhanbad.html | title = Dhanbad: Welcome to the Coal Capital of India | work = Administration- Block Offices | publisher = Jharkhand Government | access-date = 8 October 2017 | archive-date = 8 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171008044700/http://www.dhanbad.nic.in/Admins/Block_dhanbad.html | url-status = dead }}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱖᱔.᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://desjhrkhand.nic.in/publications.html | title = District Statistical Handbook, Dhanbad | work = Tables 2.4 | publisher = Directorate of Economics and Statistics, Department of Planning and Development, Jharkhand | access-date = 8 October 2017 }}{{Dead link|date=July 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱟᱨ ᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.dhanbad.nic.in/Admins/Block_dhanbad.html | title = Dhanbad | work = Administration-Block Offices | publisher = Government of Jharkhand | access-date = 8 October 2017 | archive-date = 8 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171008044700/http://www.dhanbad.nic.in/Admins/Block_dhanbad.html | url-status = dead }}</ref> [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱩᱴᱠᱤ]], [[ᱫᱷᱳᱱᱥᱟᱨ]], ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱚᱲ, [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱰᱷᱮᱞᱟ]], [[ᱞᱚᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱜᱽᱛᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ <ref>{{cite web| url = http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| title = Dhanbad – Welcome to the Coal Capital of India| work = Administrative Structure of Dhanbad District – List of Thana and Outpost of Dhanbad| publisher = Jharkhand Government| access-date = 8 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171024095316/http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| archive-date = 24 October 2017| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=dchb1/>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘,᱘᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓,᱔᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱕,᱔᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱑,᱐᱔᱐ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗,᱘᱔᱔ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱗ ᱖᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱓,᱙᱐᱙ (᱒᱓.᱖᱒%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱘᱙᱒ (᱔.᱙᱑%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2017}}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱯᱚᱸᱰᱟᱨ ᱠᱚᱱᱟᱞᱤ]] (᱖,᱖᱑᱑), ᱥᱤᱭᱟᱞᱜᱩᱫᱽᱨᱤ (᱕,᱔᱕᱐), ᱚᱜᱚᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ (᱔,᱖᱔᱗), ᱥᱚᱸᱥᱤᱠᱷᱚᱨᱟ (᱔,᱕᱗᱐) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱫᱩᱵᱷᱤ (᱔,᱑᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/>
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱐᱓᱐) ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱞᱠᱷᱨᱟ (᱕,᱑᱐᱐) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱐,᱑᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱘.᱔᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓,᱙᱗᱔ (᱗᱘.᱔᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱖,᱑᱙᱒ (᱖᱗.᱐᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱑.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱕᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=censushandbook2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2009_PART_B_DCHB_DHANBAD.pdf | title= District Census Handbook Dhanbad 2011 Series- 21, Part XII B|work= Page 15 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 8 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref>
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|collapse=y}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|collapse=yes}}
[[ᱟᱥᱟᱞᱥᱳᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/all/719/378/1388 | title= 13305 Dhanbad-Gaya Inter-City Express | work= Time Table |publisher= Indiarailinfo | access-date = 8 October 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf| title = District Census Handbook, Dhanbad, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 576-577 Appendix IA: Village Directory – Villages by number of primary schools and Appendix IB – Village Directory – Villages by primary, middle and secondary schools | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 21 October 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
rjyb9wz0e07njnqwakq8r73s3upaktr
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ
0
22738
195823
131718
2026-07-30T01:14:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195823
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Shalbani Railway Station.jpg
| image_caption = ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image_alt =
| nickname =
| pushpin_map = India West Bengal
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.5654|N|87.1548|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 25
| population_total = 3,963
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ*
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱑᱑᱔᱗
| area_code = ᱐᱓᱒᱒᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ<ref>{{cite web|title=The Salboni unit can print all currency notes including the new RS 2,000 and RS 500 notes.|url=http://www.livemint.com/Politics/tzz6jjpE0csScCpdQ4oIJP/RBIs-Salboni-printing-press-workers-say-they-will-not-work.html|website=livemint|accessdate=12 November 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴ ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ ᱵᱤᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱳᱨᱳᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱳᱨᱳ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱰᱨ. ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱭᱤᱡ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱦᱳᱨᱳᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱪᱚᱛᱩᱥᱯᱚᱛᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ {{coord|22.5654|N|87.1548|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Salboni |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Salbani.html |access-date=2023-06-23 |archive-date=2023-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623115350/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Salbani.html |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱗᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔.᱓᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱴᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= page 7, 27| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱓.᱙᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘᱖.᱐᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱙᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱙᱗᱓ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱙᱙᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱐᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱗.᱗᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 27 October 2016 }}</ref>
==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1918_PART_A_DCHB_PASCHIM%20MEDINIPUR.pdf |title = District Census Handbook: Paschim Medinipur | work= Map of Paschim Medinipur with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref>
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
[[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate= 14 September 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱱᱚᱴ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱞ ᱠᱮ ᱥᱟᱞ ᱑᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱱᱚᱴ ᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠᱱᱚᱴ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | URL = https://www.brbnmpl.co.in/english/ | title = Bharatiya Reserve Bank Note Mudran (P) Ltd. | publisher = Bharatiya Reserve Bank Note Mudran (P) Ltd. | accessdate = 24 July 2016 | archive-date = 14 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161114234507/https://www.brbnmpl.co.in/english/ | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =1 September 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [http://www.jindalsteel.com/ᱡᱤᱱᱰᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
nxfevjrb9sq4va82mh0ccaxwpzysizk
ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22782
195814
176558
2026-07-30T00:10:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195814
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ
| official_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Jaydev Kenduli terracota.jpg
| imagesize = 250px
| image_caption = ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱟᱵᱤᱱᱚᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| nickname =
| motto =
| image_map = File:Illambazar in Birbhum (West Bengal).svg
| mapsize =
| map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_map =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption =
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|23|38|N|87|32|E|display=inline}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type4 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| subdivision_name3 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
| subdivision_name4 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
| established_title =
| established_date =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_magnitude =
| area_total_km2 = 261.54
| area_land_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = ᱑,᱖᱘,᱗᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_note =
| postal_code_type = PIN
| postal_code =
| area_code =
| website = http://birbhum.nic.in/
| footnotes =
| timezone = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset = ᱐᱕.᱓᱐
| blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
| blank_info = ᱗᱔.᱒᱗%
}}
'''ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱚᱱᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱜᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱨᱟᱜ [[ᱢᱚᱨᱟᱢ]], ᱠᱚᱢ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]], [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]], [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]], ᱟᱨ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱓.᱕% ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]] ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒,᱐᱑᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="land">{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Page 15: Physiography, Page 21: Tenancy, Agriculture |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Human Development Report: South 24 Parganas |url=http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |archive-date=5 October 2016 |access-date=7 August 2016 |website=(1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 |publisher=Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009}}</ref> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱙,᱙᱖᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱵᱷᱮᱥᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱑,᱖᱑,᱕᱑᱕ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱠᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="land" /> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱔᱕ᱹ᱙%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page 17 : District Highlights – 2011 census |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱸᱫᱩᱞᱤ|ᱡᱳᱭᱫᱮᱵ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ|ᱥᱚᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡᱭᱟᱹ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱢᱚᱨᱛᱚ ᱥᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Pages 102-105: Bolpur-Satiniketan, Visva Bharati |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Birbhum_district_map.svg|left|thumb|418x418px|ᱵᱤᱨᱤᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱ6 ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ ᱾]]
ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ {{coord|23.63|N|87.53|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ-ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽ-ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]]
ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 15: Physiography | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 14 December 2017}}</ref>
ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱠᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/birbhum.html |title = Tehsil Map of Birbhum |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 14 December 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱘,᱗᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱑,᱕᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱗,᱑᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘᱖,᱖᱘᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱒,᱐᱒᱑ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒᱑,᱐᱙᱗ ᱡᱚᱱᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱙,᱘᱖᱖ (᱒᱓.᱖᱓%) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕,᱐᱘᱗ (᱘.᱙᱔%) ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 December 2017}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐᱙,᱐᱒᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱒᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱖᱐,᱖᱖᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱐.᱔᱐%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱔᱘,᱓᱖᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱗.᱗᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ( ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱒.᱖᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|51.67}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|47.41}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|0.63}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.29}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱘᱗,᱑᱘᱐ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱑.᱖᱗% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱙,᱙᱙᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱗.᱔᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱐.᱐᱘% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱔᱐᱐ ᱟᱨ ᱐.᱘᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱗᱒.᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱖᱒.᱓% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱗.᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗.᱑% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱐.᱓% ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 47: Religion| publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 14 December 2017}}</ref>
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 91.45 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 8.17 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ |value3 = 0.38 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱙᱑.᱔᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱘.᱑᱗% [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱯᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱕.᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱔᱒.᱓% ᱾
ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱒, ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱑, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱑, ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱑ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ<br/>ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ'''
|value1 = 19.08
|label1 = ᱪᱟᱹᱥᱤ
|value2 = 53.20
|label2 = ᱪᱟᱥ ᱵᱮᱞᱟᱨ
|value3 = 4.97
|label3 = ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ
|value4 = 22.74
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ}}
===ᱯᱚᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ===
===ᱪᱟᱥ===
===ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱛᱳ ᱵᱮᱝᱠ|ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ===
===ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ===
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱷᱟᱱᱰ===
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 22 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 22 January 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref name=handbook2014/>
[[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱛᱟᱭ ([[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱪ.-᱑᱔ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱟᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱷᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱘᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱞᱟᱹᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://kjmahavidyalaya.co.in/ | title = Kabi Joydeb Mahavidyalaya | publisher = KJM | access-date = 9 February 2018 | archive-date = 10 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210180238/http://kjmahavidyalaya.co.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! | title = Kabi Joydeb Mahavidyalaya | publisher = College Admission | access-date = 9 February 2018 | archive-date = 10 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210002529/http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage-inline|Kendubillo}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
gr27ubmuokueqa2cb8wt57usc4nb0nn
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23074
195821
160545
2026-07-30T01:07:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195821
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Saltora in Bankura (West Bengal).svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5333|N|86.9333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 312.62
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 128
| population_total = 135,980
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱒ ᱑᱕᱘ (ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ)<br/>᱗᱒᱒ ᱑᱕᱓ (ᱛᱤᱞᱩᱨᱤ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑
| registration_plate = WB-67, WB-68
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱑.᱔᱕%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]]
| website = {{URL|bankura.gov.in/}}
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ {{Coord|23.5333|N|86.9333|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Saltora.html | title = Saltora, India Page | access-date = 2008-03-17 | work = West Bengal | publisher = Falling rain genomics | archive-date = 2008-02-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080215180341/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Saltora.html | url-status = dead }}</ref>
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱱᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱱᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html| title = Bardhaman Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/puruliya.html| title = Puruliya Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref>
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱒.᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱝᱛᱳᱲᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱟᱢᱩᱱᱴᱳᱨ, ᱰᱷᱮᱠᱤᱭᱟ, ᱜᱳᱜᱽᱨᱟ, ᱠᱩᱱᱩᱨᱤ, ᱯᱟᱵᱽᱨᱟ, ᱥᱚᱞᱢᱟ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱩᱨᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱕,᱙᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱙,᱗᱓᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱒᱔᱘ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱗,᱔᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱖,᱔᱙᱗ (᱓᱔.᱑᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱕,᱖᱙᱖ (᱑᱘.᱙᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref>
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱤᱨᱯᱩᱨᱱᱟ (᱔,᱐᱘᱐), ᱛᱤᱞᱩᱨᱤ (᱕,᱑᱗᱔) ᱾<ref name=census2011/>
ᱥᱟᱞᱴᱳᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ, (᱓,᱙᱖᱖), ᱥᱚᱞᱢᱟ (᱓,᱗᱓᱒), ᱵᱟᱢᱚᱱᱛᱳᱨ (᱑,᱘᱗᱗), ᱰᱷᱮᱠᱤᱭᱟ (᱑,᱔᱗᱓), ᱠᱩᱱᱩᱨᱤ (᱒,᱑᱘᱗) ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱽᱨᱟ (᱑,᱙᱙᱑) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱒,᱘᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱑.᱔᱕%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔,᱘᱔᱖ (᱗᱓.᱘᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱘,᱐᱐᱘ (᱔᱘.᱔᱕%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱕.᱓᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|84.51}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|12.72}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|2.00}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|brown|0.58}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.19}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 81.23 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 16.47 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value3 = 1.05 |color3 = orange
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value4 = 1.25 |color4 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱘᱑.᱒᱓% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱖.᱔᱗% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱐᱕% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> [[ᱠᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱰᱟ]] ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱟᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ ᱫᱚ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ-ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 23 August 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ - ᱑. [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱒. [https://www.saltorabedcollege.com/ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱤ.ᱮᱰ.ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ᱓. ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱰ.ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱤᱸᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ)
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱓,᱓᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱖᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱘ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱖,᱔᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱕,᱑᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4, 4.6 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱑ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 3.1, 3.2, 3.3 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
[[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱜᱽᱨᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱤᱴᱩᱨᱤ (ᱛᱤᱞᱩᱨᱤ) (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱛᱳᱨᱟ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
7829a0y0yhysm6radry9s7aqfn2raus
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23085
195810
150652
2026-07-29T23:03:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195810
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline = File:Mejia in Bankura (West Bengal).svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.57|N|87.10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 162.87
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 92
| population_total = 86,188
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱒ ᱑᱔᱓ (ᱢᱮᱡᱷᱤᱭᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑
| registration_plate = WB-67, WB-68
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱖.᱘᱓%
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱙᱒᱖ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]]
| website = {{URL|bankura.gov.in/}}
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' (ᱢᱮᱡᱷᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ {{coord|23.57|N|87.10|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mejia |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mejia.html |access-date=2023-07-10 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202061611/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mejia.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱰᱟᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html| title = Bardhaman Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref>
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱚᱨᱫᱷᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱸᱡᱳᱨᱟ, ᱠᱩᱥᱛᱳᱨᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱖,᱑᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱔,᱕᱗᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑,᱖᱑᱓ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱑,᱐᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱙,᱙᱕᱖ (᱓᱔.᱑᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱑᱑᱔ (᱒.᱔᱕%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref>
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ):[[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] (᱕,᱓᱐᱘) ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱯᱩᱨ (᱔,᱖᱑᱑) ᱾<ref name=census2011/>
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱒,᱖᱘᱐), ᱵᱚᱸᱡᱳᱨᱟ (᱑,᱕᱒᱙), ᱠᱩᱥᱛᱳᱨᱟ (᱓,᱒᱗᱘) ᱟᱨ ᱚᱨᱫᱷᱚᱜᱨᱟᱢ (᱑,᱑᱘᱙) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱐,᱒᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱖.᱘᱓%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐,᱒᱙᱑ (᱗᱗.᱘᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙,᱙᱕᱓ (᱕᱔.᱙᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱒.᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|94.48}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|3.43}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|1.33}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|brown|0.71}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.05}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 95.59 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 1.74 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 1.41 |color3 = tomato
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value4 = 1.26 |color4 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱕.᱕᱙% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑.᱗᱔% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱔᱑% ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱐) ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=5 August 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref>
[[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[http://wikimapia.org/355735/] ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱖,᱖᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱖᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱕,᱒᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4, 4.6 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref>
[[ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]], ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱔᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱚᱨᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
adfikh6su94tln2eylestwp3q6lhcgs
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23123
195816
176367
2026-07-30T00:39:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195816
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Indpur in Bankura (West Bengal).svg
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1667|N|86.9333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 300.20
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 118
| population_total = 156,522
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱒᱑᱓᱖ (ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ)<br/>᱗᱒᱒᱑᱒᱑ (ᱵᱷᱮᱫᱩᱣᱟᱥᱳᱞ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱔᱓
| registration_plate = WB-67, WB-68
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱗.᱔᱒%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]], [[ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ]]
| website = {{URL|bankura.gov.in/}}
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱟᱛᱲᱟ]] ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ {{Coord|23.1667|N|86.9333|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱘ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱘᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Indpur.html | title = Indpur, India Page | access-date = 2008-03-22 | work = West Bengal | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2012-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121025072909/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Indpur.html | url-status = dead }}</ref>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱳᱱᱰᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱞᱰᱟᱝᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱛᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱛᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱨᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱤᱨᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱸᱪᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱸᱪᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/puruliya.html| title = Puruliya Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱐᱒.᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱷᱮᱫᱩᱣᱟᱥᱳᱞ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱬᱰᱤᱦᱟ, ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱜᱚᱣᱨᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱟᱴᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱖,᱕᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱐,᱕᱕᱖ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱕,᱙᱖᱖ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱙,᱔᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱓,᱕᱓᱒ (᱔᱐.᱕᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱐᱐᱓ (᱙.᱕᱙%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱜᱚᱣᱨᱵᱟᱡᱟᱨ (᱔,᱓᱔᱙) ᱾<ref name=census2011/>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ (᱒,᱕᱗᱓), ᱵᱷᱮᱫᱩᱣᱟᱥᱳᱞ (᱑,᱕᱘᱑), ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱬᱰᱤᱦᱟ (᱒,᱙᱓᱓), ᱦᱟᱴᱜᱨᱟᱢ (᱓,᱐᱘᱐), ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ (᱔᱕᱔), ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (᱑,᱕᱗᱗), ᱚᱴᱵᱟᱭᱪᱚᱸᱰᱤ (᱑,᱓᱑᱐) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱒,᱔᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱗.᱔᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖,᱓᱐᱕ (᱗᱙.᱘᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱖,᱘᱒᱙ (᱕᱕.᱓᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱔.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|90.15}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|5.68}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|3.98}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.19}}
}}
{{Pie chart
|caption = ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 94.78 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 5.19 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 0.03 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱔.᱗᱘% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱕.᱑᱙% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ–ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}}
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱮᱫᱩᱣᱟᱥᱳᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱮᱫᱩᱣᱟᱥᱳᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/midnapore-adra-memu-68089-mdn-to-adra/21528/952/956 |title = 68089 Midnapore-Adra Memu |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 1 September 2016}}</ref>
ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ ([[ᱠᱚᱧᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 23 August 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱒,᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱗᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗,᱓᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱖᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4, 4.6 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 3.1, 3.2, 3.3 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref>
ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱴᱜᱨᱟᱢ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱜᱩᱱᱱᱟᱛᱷ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
k6ysxuxcvgxlpi3497ohrvsw5n1ef98
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23868
195770
150636
2026-07-29T13:44:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195770
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Kumarganj in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.43379|N|88.72671|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 286.90
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 169102
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ {{coord|25.43379|N|88.72671|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila |title =Dinajpur Sadar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chirirbandar_Upazila|title = Chiribandar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Phulbari_Upazila_(Dinajpur_District) |title = Phulbari Upazila (Dinajpur District)|publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila |title = Birampur Upazila|publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱘᱖.᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱚᱴᱩᱱ, ᱵᱷᱳᱣᱟᱨ, ᱫᱮᱣᱩᱨ, ᱡᱟᱠᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱢᱳᱦᱱᱟ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱯᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱑᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱗,᱐᱙᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱒,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱘,᱗᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱓,᱘᱔᱐ (᱒᱕.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱘,᱗᱖᱙ (᱑᱗.᱐᱑%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱓,᱐᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱘,᱖᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱔,᱓᱙᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): ᱵᱳᱦᱚᱨ (᱒,᱔᱕᱖), ᱰᱟᱭᱚᱨ (᱓,᱕᱐᱔), ᱢᱳᱦᱱᱟ (᱑,᱑᱒᱒), ᱵᱚᱴᱩᱱ (᱓,᱒᱕᱕), ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱓,᱒᱔᱒), ᱡᱚᱠᱷᱤᱨᱯᱩᱨ (᱓,᱐᱐᱔), ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ (᱑,᱘᱖᱑) ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ (᱓,᱙᱒᱐) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱐᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱕᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱓,᱖᱔᱓ (᱘᱑.᱗᱖%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱑,᱔᱕᱒ (᱗᱐.᱖᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|64.23}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|34.13}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.32}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.32}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱙,᱓᱐᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔.᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱙,᱙᱘᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱒.᱖᱖% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱒᱗ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱓᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱖᱒᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱗᱐% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐᱘,᱖᱑᱐ (᱖᱔.᱒᱓%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱕᱗,᱗᱑᱘ (᱓᱔.᱑᱓%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒,᱒᱖᱖ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔.᱖% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 83.70 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 13.56 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value3 = 2.74 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱘᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱓.᱕᱖% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙,᱘᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕,᱔᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱕,᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱒,᱘᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐,᱙᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱘ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | title = Kumarganj College | work = On line admission 2018-19 | publisher = KC | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193548/http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://careern.in/institution/kumarganj-college | title = Kumarganj College | publisher = CareerN.in | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193459/https://careern.in/institution/kumarganj-college | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱱᱤᱴᱳᱨᱟ (ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱟ ᱯᱤ. ᱮᱪ. ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱵᱷᱚᱛᱩᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱚᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
cyv0e9qddx15fu2bkvqv5efp1mzb07t
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ
0
24139
195846
192690
2026-07-30T04:36:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195846
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Sonamukhi railway station 02.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3|N|87.42|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Sonamukhi City|url=https://www.sudawb.org/wbdma_oldversion/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 11.65
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 66
| population_total = 29,085<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 | West Bengal}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱒᱒᱐᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱓᱒᱔᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]]
| website = {{URL|https://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ''' ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤ, ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱳᱫᱟᱥᱤᱵᱽ ᱯᱩᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ {{Coord|23.3|N|87.42|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Sonamukhi.html Falling Rain Genomics, Inc - Sonamukhi]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Sonamukhi Babupara Rashtola west bengal.jpg|thumb|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩᱯᱟᱲᱟ ᱨᱟᱥᱴᱳᱞᱟ]]
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 | West Bengal}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱒᱙,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱒᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱖.᱒᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱘.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱔᱒,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | title = Sonamukhi PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 19 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161019001101/https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | url-status = dead }}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
[[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱵᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://sonamukhicollegebankura.com/ | title = Sonamukhi College | publisher = SC | access-date = 4 May 2020 | archive-date = 29 May 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529083955/http://www.sonamukhicollegebankura.com/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| title = Sonamukhi College| publisher = College Admission| access-date = 4 May 2020| archive-date = 11 August 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180811093709/http://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| url-status = dead}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱵᱤᱡᱷᱮ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500301/sonamukhi-b-j-h-s.html |title = Sonamukhi BJ HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ, ᱔᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500201/sonamukhi-girls-h-s.html |title = Sonamukhi Girls HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132501401/sonamukhi-b-c-boys-h-s.html |title = Sonamukhi BC Boys HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref>
ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱨᱚᱛ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱟᱭ (ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ) (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱯᱚᱧᱪᱚᱞ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱠᱩᱱᱫᱩ ᱯᱩᱥᱠᱟᱨᱤᱱᱤ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱞᱡᱳᱨ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/districts/bankura.htm ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ]
{{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
of0qnk0bblunr238we84y2r3vdjvfd7
ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ
0
24398
195796
179866
2026-07-29T19:11:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195796
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ
| official_name =
| native_name = {{Nastaliq|جہلم}}<!--if different from the English name-->
| native_name_lang = ur <!--e.g. "fr" for French. If more than one, use{{lang}} instead-->
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_size =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| translit_lang1 =
| translit_lang1_type =
| translit_lang1_info =
| translit_lang1_type1 =
| translit_lang1_info1 =
| translit_lang1_type2 =
| translit_lang1_info2 = <!--etc., up to translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6-->
| translit_lang2 =
| translit_lang2_type =
| translit_lang2_info =
| translit_lang2_type1 =
| translit_lang2_info1 =
| translit_lang2_type2 =
| translit_lang2_info2 = <!--etc., up to translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6-->
<!--images, nickname, motto-->| image_skyline = {{Photomontage|location=center
|photo1a =Front View with Stairs - Major Akram Shaheed Memorial.jpg
|photo2b =PU-Jhelum Campus-2.JPG
|photo2a =CMH Mosque.JPG
|photo3a =Tulip lawn Jhelum 003.jpg
|size = 250
|border = 0
|color =black
|foot_montage =}}
| imagesize = 250
| image_alt =
| image_caption = Clockwise from top: [[Major Akram Shaheed Memorial]], Tareekh-e-Jhelum book cover, Cantonment Square, CMH Mosque and [[Zamir Jaffri Cricket Stadium]]
| image_flag =
| flag_size =
| flag_alt =
| flag_link =
| image_seal =
| seal_size =
| seal_alt =
| seal_link =
| image_shield =
| shield_size =
| shield_alt =
| shield_link =
| blank_emblem_alt =
| blank_emblem_link =
| nickname = City of Soldiers<br/>Land of [[Martyrs]] and [[Warrior]]s
<!--maps and coordinates-->| image_map = Map of Jhelum.jpg
| mapsize = 250px
| map_alt =
| map_caption = Map of Jhelum City
| pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan<!--name of a location map as per Template:Location_map-->
| pushpin_label_position = left<!--position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none-->
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize = 250
| pushpin_map_caption = Location within Punjab, Pakistan
| pushpin_map1 =
| pushpin_label_position1 =
| pushpin_map_alt1 =
| pushpin_mapsize1 =
| pushpin_map_caption1 =
| coordinates = {{Coord|32|56|33|N|73|43|32|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = <!--to specify exact location of coordinates (was coor_type)-->
| coordinates_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Jhelum.html |title=Location of Jhelum – Falling Rain Genomics |publisher=Fallingrain.com website |access-date=24 July 2021 |archive-date=24 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724173343/http://www.fallingrain.com/world/PK/04/Jhelum.html |url-status=dead }}</ref>
<!--location-->| subdivision_type = Country <!--Country-->
| subdivision_name = {{PAK}} <!--the name of the country-->
| subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]]
| subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| subdivision_type2 = [[Divisions of Pakistan|Division]]
| subdivision_name2 = [[Rawalpindi Division|Rawalpindi]]
| subdivision_type3 = [[Districts of Pakistan|District]]
| subdivision_name3 = [[ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ]]
<!--established-->| established_title = <!--Settled-->
| established_date =
| established_title1 = <!--Incorporated (town)-->
| established_date1 =
| established_title2 = <!--Incorporated (city)-->
| established_date2 =
| established_title3 =
| established_date3 =
| extinct_title =
| extinct_date =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Punjabi language|Punjabi]], [[Urdu]]
| founder = Before BC
| named_for = <!--seat, smaller parts-->
| seat_type = Municipal Corporation
| seat =
| parts_type = [[Union councils of Pakistan|Union Councils]]
| parts_style = <!--list, coll (collapsed list), para (paragraph format)-->
| parts = 7
| p1 =
| p2 = <!--etc., up to p50: for separate parts to be listed-->
<!--government type, leaders-->| government_footnotes =
| government_type =
| leader_title = Mayor
| leader_name = None (vacant)
| leader_title1 = Deputy Commissioner
| leader_name1 = Samiullah Farooq ([[Pakistan Administrative Service|PAS]])
| unit_pref = <!--enter: Imperial, to display imperial before metric-->
<!--area-->| area_footnotes =
| area_magnitude = <!--use only to set a special wikilink-->
| area_total_km2 = 22.5 <!--ALL fields with measurements have automatic unit conversion-->
| area_total_sq_mi = <!--see table @ Template:Infobox settlement for details-->
| area_total_dunam = <!--used in Middle East articles only-->
| area_land_km2 =
| area_land_sq_mi =
| area_water_km2 =
| area_water_sq_mi =
| area_water_percent =
| area_urban_km2 =
| area_urban_sq_mi =
| area_metro_km2 =
| area_metro_sq_mi =
| area_blank1_title =
| area_blank1_km2 =
| area_blank1_sq_mi =
| area_blank2_title =
| area_blank2_km2 =
| area_blank2_sq_mi = <!--elevation-->
| elevation_m = 233
| elevation_ft = 768
| elevation_footnotes = <ref name=Weatherbase>{{cite web
|url =http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=415980&refer=&units=metric |title =Weatherbase: Historical Weather for Jhelum, Pakistan |publisher=Weatherbase website}}</ref>
<!--population-->| population_blank1_title = [[Demonym]]
| population_blank1 = Jhelumi
| population_footnotes = <ref name="citypop1">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=Citypopulation.de website}}</ref>
| population_total = 190,425
| population_as_of = [[2017 Census of Pakistan|2017]]
| total_type = City
| population_rank = [[List of most populous cities in Pakistan|44th, Pakistan]]
| population_note = <!--demographics (section 1)-->
| demographics1_footnotes = <!--demographics (section 2)-->
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes =
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 = <!--etc., up to demographics2_title5 / demographics2_info5-->
<!--time zone(s)-->| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset1 = +5
| timezone1_DST =
| utc_offset1_DST =
| timezone2 =
| utc_offset2 =
| timezone2_DST =
| utc_offset2_DST = <!--postal codes, area code-->
| postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]]<!--enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code...-->
| postal_code = 49600
| postal2_code_type = <!--enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code...-->
| postal2_code =
| area_code_type = [[Dialling codes in Pakistan|Dialling code]]<!--defaults to: Area code(s)-->
| area_code = 0544
<!--twin cities-->| twin1_country =
| twin2 =
| twin2_country = <!--etc., up to twin9 / twin9_country-->
<!--blank fields (section 1)-->| blank_name_sec1 =
| blank_info_sec1 = <!--blank fields (section 2)-->
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| blank1_name_sec2 =
| blank1_info_sec2 =
| blank2_name_sec2 =
| blank2_info_sec2 = <!--etc., blank6_name_sec2 / blank6_info_sec2-->
| Leader_title2 = District Police Officer
| Leader_name2 = Nasir Mehmood Bajwa ([[Police Service of Pakistan|PSP]])
}}
'''ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱱᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/pakistan/army.htm |title=Pakistan Army |publisher=Globalsecurity.org website|access-date=24 July 2021}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱤ'' ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱚᱠ ᱟᱨ ''ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ'' ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Syed Shoaib Hasan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7024719.stm |title=Rise of Pakistan's 'quiet man' (Ashfaq Parvez Kayani)|publisher=BBC News |date=17 June 2009 |access-date=24 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xhDX0D-8qjc&feature=player_embedded |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/xhDX0D-8qjc| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|title=AAJ TV NEWS Report (City of martyrs and warriors) |publisher=Youtube.com |date=10 February 2009 |access-date=24 July 2021}}{{cbignore}}</ref>
ᱡᱷᱮᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱳᱨᱚᱥ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱰᱮᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱤᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱚᱨᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱳᱨᱟᱹ ᱵᱳᱭᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱥᱮᱯᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱑᱖ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱳᱦᱛᱚᱥ ᱜᱟᱲ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱞᱟ ᱡᱳᱜᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱚᱛᱟᱵᱰᱤ ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱴᱨᱟᱝ ᱨᱳᱨᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱐,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱞ (ᱯᱩᱨᱮ ᱫᱟᱜ) ᱟᱨ ᱦᱟᱢ (ᱥᱩᱱᱳ) ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱵᱽᱠᱳ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, ᱣᱩᱰ, ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ, ᱜᱤᱞᱟᱹᱥ ᱟᱨ ᱟᱴᱟ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tmajhelum.com/industry.html |title=Tehsil Municipal Administration Jhelum – Industries of Jhelum |publisher=Tehsil Municipal Administration Jhelum website |access-date=24 July 2021|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511074658/http://www.tmajhelum.com/industry.html |archive-date=11 May 2013 |df=dmy-all }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱟᱨᱮ===
ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ, ᱜᱩᱡᱽᱡᱟᱨ, ᱞᱟᱵᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱴ ᱨᱮᱧᱡ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱫ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=43Fzt-G_-XYC&q=great+abhiras&pg=PA3 |title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography – Subodh Kapoor |isbn=9788177552980 |access-date=2013-01-25|last1=Kapoor |first1=Subodh |year=2002 }}</ref><ref name="google1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=43Fzt-G_-XYC&q=great+abhiras&pg=PA3|title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography|first=Subodh|last=Kapoor|date=16 July 2017|publisher=Cosmo Publications|via=Google Books|isbn=9788177552980}}</ref><ref name="v. 8">[[Arrian]], ''[[Anabasis Alexandri]]'', [http://websfor.org/alexander/arrian/book5a.asp v. 8], [http://websfor.org/alexander/arrian/book5b.asp 20, 29]; [[Quintus Curtius Rufus|Curtius Rufus]], ''Historiae Alexandri Magni'', [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/quintecurce/huit.htm viii. 12–14], [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/quintecurce/neuf.htm ix. 1], [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/quintecurce/dix.htm x. 1]</ref><ref name="IGI">{{cite web |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_158.gif |title=Jhelum District Imperial Gazetteer of India, v. 14, p. 152 |publisher=Digital South Asia Library website |access-date=24 July 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017220924/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_158.gif |url-status=dead }}</ref> ᱟᱵᱤᱥᱟᱨᱮᱥ (ᱟᱨᱵᱟᱝ Abhisara; ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱛᱮ Αβισαρης), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱳᱰᱚᱨᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ Embisarus (Eμ Oβισαρoς) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱨᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FoT6gPrbTp8C&q=Abisares++abhira+or+ahir+king&pg=PA18 |title=The Tribes and Castes of Bombay: Ill – Reginald E. Enthoven |access-date=24 July 2021|isbn=9788120606302 |last1=Enthoven |first1=Reginald Edward |year=1990 }}</ref> ᱦᱟᱭᱰᱟᱥᱯᱮᱥ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱓᱒᱖ BC ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱚᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱤᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱣᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱵᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱠᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱩᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱴᱤᱞᱟ ᱨᱟᱛᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱠᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="IGI"/>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱡᱷᱮᱞᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱘,᱘᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱘.᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
s6q3b0ftirvdn9afiqbkjaz6k6dpnvi
ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
0
24856
195774
127815
2026-07-29T14:37:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195774
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.466667|N|86.5864|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 92
| population_total = 3286
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱗
| registration_plate = JH 05
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱖᱖.᱒᱗%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]]
| website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱜᱚᱲ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{coord|22.466667|N|86.5864|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kokpara.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614024149/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kokpara.html |date=2023-06-14 }} Map and weather of Kokpara</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Page 7: Natural Divisions |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 25 December 2021}}</ref> ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱕᱖.᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱒᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱖᱓᱐ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱕᱖ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱙᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱖᱖.᱒᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 364161, Pages 236-237: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 21 December 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘]] (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ NH ᱓᱓) ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/purbi-singhbhum/kokpara/ ᱠᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ]
* [http://www.india9.com/i9show/Kokpara-70404.htm About Kokpara]
{{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
k9edc5dp426h2lnxabr6p2gpwst0nf9
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ
0
25229
195894
148081
2026-07-30T10:14:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195894
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.42|N|85.98|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 2.7
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8777
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->᱐᱖᱕᱕᱔
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱑᱒
| registration_plate = JH-11
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]]
| website = {{URL|giridih.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱳᱨᱤ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱫᱚ {{coord|24.42|N|85.98|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dhanwar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanwar.html |access-date=2023-11-02 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327141700/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dhanwar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱐᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ (ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱱᱚᱣᱞᱠᱷᱟ ᱰᱮᱢ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱰᱮ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱷᱳᱨᱤ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ, ᱡᱚᱢᱩᱣᱟ, ᱜᱚᱶᱟ, ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱨᱤ ᱾
==ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱤᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2004_PART_A_DCHB_GIRIDIH.pdf|title= District Census Handbook Giridih, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 5-7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114100938/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2004_PART_A_DCHB_GIRIDIH.pdf|url-status=dead|archive-date=14 November 2019|date=14 November 2019}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
[[ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= 2011 District Census Handbook Giridih, Series 21, Part XII B| work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| accessdate = 28 November 2017}}</ref><ref name=admin>{{cite web | url = http://giridih.nic.in/block.html | title = Giridih | publisher = District Administration, Giridih | accessdate = 28 November 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110527171358/http://giridih.nic.in/block.html | archive-date = 27 May 2011 | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱗᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱕᱓᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱒᱔᱖ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱑᱕᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱑.᱗᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf| title = District Census Handbook, Giridih, Series 21, Part XII B| work= Page 292: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | accessdate = 8 December 2020}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗,᱙᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱕᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ, ᱑᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|accessdate=2008-11-01}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱨᱟᱡᱽᱦᱟᱸᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ===
* ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ (ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.)
* ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
* ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱱ ᱵᱮᱸᱠ (ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ)
* ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ
* ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ
ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱴᱮᱞᱟᱨ ᱢᱤᱥᱤᱱ - ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.,
ᱮᱠᱥᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠ - ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱑ ᱮᱴᱤᱮᱢ
ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (CSP)
(ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠ)
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱲ (ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ-ᱠᱷᱳᱨᱤ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱴᱤ ᱨᱳᱰ (NH 19) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=March 2020}} ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱳᱰ) ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ (ᱡᱷᱩᱢᱨᱤ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ) ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞᱣᱮ===
ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱯᱩᱨ-ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ-ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/koderma-maheshmunda-passenger-53366/21983/1428/10156 |title = Koderma-Maheshmunda Passenger | work= Time Table |publisher= IndiaRailInfo | accessdate = 10 December 2019}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱚᱯᱚᱨ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ) ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱤᱯᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱚᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱚᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱥᱴ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://adarshcollegerdn.org/| title = Adarsh College, Raj Dhanwar| publisher = AC| accessdate = 2 December 2017| archive-date = 2 December 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171202102830/http://adarshcollegerdn.org/| url-status = dead}}</ref> ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱨᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
===ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ===
[[File:Jharkhand_Dham.jpg|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱷᱟᱢ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]]
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱷᱟᱢ - ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ "ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱷᱟᱢ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱫᱷᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱚᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾
ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱢᱚᱱᱫᱚᱯ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱᱣᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱷᱚᱠ (ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱳᱰ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱱᱚᱣ ᱜᱨᱚᱦ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ ᱢᱚᱱᱰᱚᱯ - ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱩᱴᱚᱞᱟ ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱪᱷᱚᱴ ᱯᱩᱡᱟ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱪᱷᱚᱴ ᱯᱩᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ ᱪᱷᱚᱴ ᱜᱷᱟᱴ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱞ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
66jtgba09vudp5v5delzjajn56ctczh
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
0
25683
195849
136475
2026-07-30T05:09:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195849
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24|27|0|N|84|49|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 15
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 169
| population_total = 100000
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱒᱐
| registration_plate = JH
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱜᱟᱭᱟ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = ᱑᱐:᱗ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank4_info_sec1 = ᱪᱟᱛᱨᱟ
| blank1_name_sec2 = ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|natural]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|15|°C|°F}}
| website = {{URL|chatra.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ''' (''ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ'') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://chatra.nic.in/history.htm|title=History|publisher=Chatra district website|access-date=2009-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510122303/http://chatra.nic.in/history.htm|archive-date=2010-05-10|url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{coord|24|27|0|N|84|49|0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Hunterganj |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |access-date=2023-12-17 |archive-date=2015-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711104534/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Hunterganj.html |url-status=dead }}</ref>
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱞᱟᱡᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | access-date= 12 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| access-date = 12 January 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱮᱢ. ᱦᱟᱱᱴᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱳᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/colleges/r-n-m-college-hunterganj-chatra-91zqko| title= R.N.M. College, Hunterganj, Chatra |publisher= ICBSE| access-date = 20 January 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/bihar/hazaribag/hunterganj/ Satellite map of Hunterganj]
* [http://www.india9.com/i9show/-Bihar/Hunterganj-66141.htm About Hunterganj]
{{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
jhwmap3f5fgue6u8i5gljb2tdot06lt
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ
0
25736
195872
136691
2026-07-30T08:11:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195872
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|24.38|N|85.25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 396
| population_total = 5361
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱗
| registration_plate = JH 02
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]]
| website = {{URL|hazaribag.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ {{coord|24.38|N|85.25|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱙᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑,᱒᱙᱙ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | title = Chauparan, India Page | accessdate = 2009-03-10 | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2009-10-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091022032345/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chauparan.html | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱕,᱓᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱖᱙᱑ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱗᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱔᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱗.᱑᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 11 November 2017}}</ref>
==ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| accessdate = 11 November 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh#| archive-date = 6 December 2016| url-status = dead| df = dmy-all}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| accessdate = 11 November 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm#| archive-date = 5 February 2012| url-status = dead| df = dmy-all}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.india9.com/i9show/Chauparan-65422.htm
| title = Chauparan | accessdate = 2009-03-10 | last = | first = | work = | publisher = india9.com}}</ref><ref name=admin>{{cite web| url =http://hazaribag.nic.in/pages/blchauparan.htm| title =Chauparan| accessdate =2009-03-10| publisher =Hazaribagh district administration| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090409213721/http://hazaribag.nic.in/pages/blchauparan.htm| archivedate =2009-04-09}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱠᱷᱳᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ +᱒ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱵᱤᱥᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱱᱟᱢ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥᱤ. ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. +᱒ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱞᱟᱞ ᱡᱮᱭᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱝᱜᱷᱨᱚᱣᱟᱱ, ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
94xmmwu0xoa700vdli4b2hrbwi37nth
ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ
0
25786
195888
195378
2026-07-30T09:44:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195888
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ
| other_name = ᱫᱮᱣᱱᱚᱜᱚᱨ
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Dugda platform.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱞᱴ
| pushpin_map = India Jharkhand
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.7558|86.1534|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| area_total_km2 = 12.29
| area_rank =
| elevation_m = 205
| population_total = 22740
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title2 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱔᱐᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑-᱐᱖᱕᱔᱙
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱮᱨᱢᱚ]]
| website = {{URL|bokaro.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱚᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.) ᱨᱤᱱ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱠᱚᱞ ᱣᱮᱥᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=610| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, A: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: TPS – ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ (CT)
|mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= [[ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱪᱟᱥ]] (M) |label-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (M) |label-size27=12 |label-color27=#800000
|mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱵᱤ&ᱠᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size28=12|label-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size29=12|label-color29=#AA6666
|mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) |label-size30=12|label-color30=#AA6666
|mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117
|mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117
|mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117
|mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color34= #C40000
|mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35= [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color35= #C40000
|mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ]] (R) |shape-color36=black| label-size36=13|label-color36=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (R) |shape-color37= #C40000
|mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (R) |shape-color38= #C40000
|mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color39= #C40000
|mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ)|ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ]] (R) |shape-color40= #C40000
|mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222
|mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.7558|N|86.1534|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dugda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Dugda.html |access-date=2023-12-23 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301142437/https://fallingrain.com/world/IN/38/Dugda.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱑᱘ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱗᱑᱕ ᱯᱷᱩᱴ) ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱨᱮ ᱒᱒,᱗᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑,᱙᱑᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱘᱒᱘ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱗᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱕,᱗᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱘.᱘᱗%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 362292, page 114|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 March 2021}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱠᱳᱞ ᱵᱚᱥᱚᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱱ-ᱠᱚᱠᱤᱝ ᱠᱳᱞ ᱵᱚᱥᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱒ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱠᱤᱝ ᱠᱳᱞ ᱵᱚᱥᱚᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=bccl>{{cite web | url = http://www.bccl.gov.in/?page_id=248 | title = Bharat Coking Coal Limited | work = Washery | publisher = BCCL | access-date = 5 December 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208114110/http://www.bccl.gov.in/?page_id=248 | archive-date = 8 December 2015 }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ==
;ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ
*ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱵᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ-ᱵᱟᱥᱛᱤ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱤ. ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱵᱟᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
*ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery mode="packed">
Image:Dugda Hospital.jpg|ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ
Image:Dugda plaform.jpg|ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ
Image:Pahari mandir view.jpg|ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
Image:Ravan Dahan Utsav at Dugda, Jharkhand, India.jpg|ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱫᱟᱦᱟᱱ ᱩᱛᱥᱟᱵᱽ, ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ}}
* [https://www.panoramio.com/user/4942042/tags/Dugda Photos of Dugda]
* [http://www.facebook.com/GreatDugda Dugda facebook]
{{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
c2zn4vvslispzbseo2tdfg7ton3cwew
ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱛᱚᱝᱜᱚᱯᱯᱟ
0
26188
195898
139462
2026-07-30T10:43:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195898
wikitext
text/x-wiki
'''ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱛᱚᱝᱜᱚᱯᱯᱟ''' (᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱓᱔ - ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://article.wn.com/view/2018/05/31/Thangappa_passes_away/|title=Thangappa passes away|website=Article.wn.com|access-date=18 March 2019|archive-date=24 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624232731/https://article.wn.com/view/2018/05/31/Thangappa_passes_away/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="tangappa">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/m-l-thangappa-wins-sahitya-akademi-prize/article4251669.ece|title=M. L. Thangappa wins Sahitya Akademi Prize|date=2012-12-29|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=2018-06-04|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/author/show/7595176.M_L_Thangappa|title=M.L. Thangappa|website=www.goodreads.com|access-date=2020-01-06}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
====ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ====
ᱛᱚᱝᱜᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱓᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱯᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱽᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/renowned-tamil-author-ml-thangappa-passes-away-82212|title=Renowned Tamil author ML Thangappa passes away|date=2018-05-31|work=The News Minute|access-date=2018-06-04}}</ref>
====ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ====
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱯᱳᱭᱟᱨᱥᱤ, ᱥᱤᱰᱷᱟᱨ ᱯᱳᱭᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱱᱜᱟᱛᱷᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤ, ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱞᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱚᱞᱤᱝᱜᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱳᱭᱟᱨᱥᱤ, ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱫᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ 'ᱱᱟᱞᱚᱫᱤᱭᱟᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱯᱤᱝᱜᱩᱭᱤᱱ ᱵᱩᱠᱥ ᱨᱮ Love Stands Alone: Sections from Tamil Sangam Poetry ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱳᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱭ ᱵᱳᱢᱢᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱨᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱛᱷᱚᱝᱜᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱚᱵᱷ ᱥᱴᱮᱱᱰᱥ ᱚᱞᱚᱱ: ᱥᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱯᱳᱭᱮᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱴᱤᱝ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
====ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ====
* ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* Love Stands Alone: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱯᱳᱭᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ
* ᱨᱚᱫᱽ ᱞᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ: ᱢᱩᱛᱷᱳᱞᱟᱞᱟᱭᱤᱨᱟᱢ
* ᱵᱷᱚᱞᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱚᱞᱤᱝᱜᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤᱜᱚᱞᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/work/best_book/54791082-the-prince-who-became-a-monk-and-other-stories-from-tamil-literature|title=The Prince Who Became a Monk and Other Stories from Tamil Literature|website=www.goodreads.com|access-date=2020-01-06}}</ref>
====ᱛᱟᱢᱤᱞ====
* ᱪᱳᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱭ ᱵᱚᱢᱢᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/work/best_book/54791082-the-prince-who-became-a-monk-and-other-stories-from-tamil-literature|title=The Prince Who Became a Monk and Other Stories from Tamil Literature|website=www.goodreads.com|access-date=2020-01-06}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
ghafx64f3333rjzo9nfkmk5n5xrkuwp
ᱢᱳᱭᱨᱚᱝ
0
27333
195813
148478
2026-07-29T23:42:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195813
wikitext
text/x-wiki
'''ᱢᱳᱭᱨᱚᱝ''' (Meitei: /moi.rāŋ/) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱩᱞ ᱞᱟᱢᱡᱚᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ (KLCA) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱩᱞ ᱞᱟᱢᱡᱚᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ (KLNP), ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱞᱳᱠᱛᱚᱠ ᱫᱚᱨᱭᱟ (᱑᱔᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱯᱚᱢᱞᱮᱱ ᱯᱟᱴ (᱔᱓ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱟᱭᱤ ᱢᱤᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱭᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱥᱚᱣᱠᱚᱛ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱨᱤᱠᱟᱞᱚᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱒᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱖᱒,᱑᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ==
ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭ ᱦᱟᱨᱚᱵᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱭᱨᱟᱝᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱭᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱢᱵᱟ ᱛᱷᱳᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱢᱳᱭᱨᱚᱝ ᱫᱚ {{Coord|24.5|N|93.77|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Moirang |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/17/Moirang.html |access-date=2024-05-05 |archive-date=2025-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226093943/http://www.fallingrain.com/world/IN/17/Moirang.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱮᱡᱽ ᱗᱖᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱑᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
k2qp3gqt6pfmqper5s9xgyn97veapu5
ᱫᱟᱢᱳᱦ
0
28290
195883
173632
2026-07-30T09:24:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195883
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱢᱳᱦ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ
| governing_body = [[ᱫᱟᱢᱚᱦ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]]
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱢᱟᱱᱡᱩ ᱨᱟᱭ
| leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name2 = ᱮᱥ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ<ref>{{cite web|title=Collector of Damoh 2021: Collector Site|url=https://damoh.nic.in/en/whos-who/}}</ref>
| leader_title3 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ
| leader_name3 = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ]]<ref>{{cite web|title=MLA of Damoh 2021 By Election: Ajay Kumar Tandon|url=https://www.indiatoday.in/amp/india-today-insight/story/damoh-bypoll-results-the-bjp-needs-to-clean-house-1803679-2021-05-17}}</ref>
| leader_title4 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| leader_name4 = [[ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱟᱴᱮᱞ]]<ref>{{cite web|title=Member of Parliament Damoh: Prahlad Singh Patel|url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/prahlad-singh-patel}}</ref>
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a =
| photo2a =
| photo2b = Kundalpur lake.jpg
| photo3a = Bandakpur JageshwarNath Temple.JPG
| photo3b =
| photo4a =
| photo4b =
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 275
| foot_montage = ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ <br> ᱵᱟᱱᱫᱚᱠᱯᱩᱨ
}}
| pushpin_map = India Madhya Pradesh #India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt = ᱫᱟᱢᱳᱦ
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.84|N|79.45|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱢᱳᱦ]]
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_m = 595
| population_total = 126219
| population_density_km2 = 148
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱗᱐᱖᱖᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱗᱘᱑᱒
| registration_plate = MP-34
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱓ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = ᱘᱖.᱑᱘%
| website = {{URL|https://damoh.nic.in}}
| official_name =
}}
'''ᱫᱟᱢᱳᱦ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱱᱤᱫᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, [[ᱥᱤᱝᱜᱳᱨᱜᱚᱲ ᱠᱤᱞᱟ]], ᱱᱳᱦᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱳᱦᱴᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Office Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/}}</ref>
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/tourist-places/}}</ref>
[[ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/tourist-places/}}</ref>
[[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ, ᱫᱟᱢᱳᱦ|ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱦᱮᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/mycem-cement/}}</ref><ref>{{cite web|title=Official mycem Site:www.mycemco.com|url=https://www.mycemco.com/contactus|access-date=2024-08-17|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205111639/https://mycemco.com/contactus|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ===
ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.damoh.nic.in/History.html|title=History {{!}} Damoh - A District of Madhya Pradesh - A City of Grace and Affection|website=www.damoh.nic.in|access-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116153954/http://www.damoh.nic.in/History.html|archive-date=16 November 2017|url-status=dead}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱴᱤᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱱᱫᱽᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱘ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱫᱤ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱳᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱠ-ᱵᱷᱩᱠᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱫᱮᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱚ===
᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱣᱟᱜ ᱪᱟᱱᱫᱮᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱞᱟᱭᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ ᱟᱨ ᱛᱩᱜᱽᱞᱚᱠ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
===ᱜᱳᱸᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ===
᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱳᱸᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱤᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱟᱥᱚᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱩᱸᱰᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱗᱓᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱥᱣᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱣᱟᱱᱡᱤ ᱠᱤ ᱛᱟᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ===
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱤᱨᱫᱮ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱱᱞᱮᱞᱟ, ᱜᱳᱸᱰ ᱟᱨ ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Bundela Uprising of 1842 |url=https://amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?7299}}</ref>
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱰᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱝ, ᱠᱟᱨᱤ ᱡᱳᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱧᱪᱚᱢ ᱥᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱣ, ᱢᱮᱡᱽᱵᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱨᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱖-᱑᱙᱙᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱚᱨ-ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱳᱦ-ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱮᱛᱷ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱢᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Charitra Chakravarti, Divakar, Sumeruchandra, 1953, Shanti Prakashan Sivni, p. 257-258</ref>
᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ {{coord|23.88|N|79.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Damoh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Damoh.html |access-date=2024-08-17 |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418114842/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Damoh.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱙᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ===
{{Weather box
| location = ᱫᱟᱢᱳᱦ (᱑᱙᱘᱑-᱒᱐᱑᱐, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱑᱙᱗᱐-᱒᱐᱑᱑)
| metric first = yes
| single line = yes
| Jan record high C = 33.3
| Feb record high C = 37.2
| Mar record high C = 41.0
| Apr record high C = 45.2
| May record high C = 49.8
| Jun record high C = 46.6
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 38.4
| Sep record high C = 38.2
| Oct record high C = 39.2
| Nov record high C = 37.0
| Dec record high C = 32.0
| year record high C = 49.8
| Jan avg record high C = 30.5
| Feb avg record high C = 33.4
| Mar avg record high C = 38.1
| Apr avg record high C = 43.1
| May avg record high C = 45.9
| Jun avg record high C = 44.1
| Jul avg record high C = 37.4
| Aug avg record high C = 34.4
| Sep avg record high C = 34.8
| Oct avg record high C = 35.8
| Nov avg record high C = 33.9
| Dec avg record high C = 29.4
| year avg record high C = 45.2
| Jan high C = 25.2
| Feb high C = 28.9
| Mar high C = 33.7
| Apr high C = 39.1
| May high C = 42.4
| Jun high C = 39.3
| Jul high C = 32.7
| Aug high C = 30.8
| Sep high C = 31.7
| Oct high C = 33.1
| Nov high C = 30.1
| Dec high C = 25.9
| year high C = 32.7
| Jan low C = 8.5
| Feb low C = 11.9
| Mar low C = 17.1
| Apr low C = 22.3
| May low C = 26.8
| Jun low C = 26.8
| Jul low C = 24.5
| Aug low C = 23.6
| Sep low C = 22.9
| Oct low C = 19.0
| Nov low C = 13.8
| Dec low C = 9.1
| year low C = 18.9
| Jan avg record low C = 4.0
| Feb avg record low C = 7.2
| Mar avg record low C = 11.9
| Apr avg record low C = 17.1
| May avg record low C = 22
| Jun avg record low C = 22.7
| Jul avg record low C = 22.3
| Aug avg record low C = 21.7
| Sep avg record low C = 20.2
| Oct avg record low C = 14.0
| Nov avg record low C = 9.3
| Dec avg record low C = 5.9
| year avg record low C = 4.1
| Jan record low C = 0.5
| Feb record low C = 1.6
| Mar record low C = 7.0
| Apr record low C = 14.6
| May record low C = 19.0
| Jun record low C = 19.8
| Jul record low C = 18.0
| Aug record low C = 19.0
| Sep record low C = 15.0
| Oct record low C = 10.5
| Nov record low C = 5.0
| Dec record low C = 2.5
| year record low C = 0.5
| rain colour = green
| Jan rain mm = 11.6
| Feb rain mm = 17.8
| Mar rain mm = 8.4
| Apr rain mm = 3.7
| May rain mm = 8.6
| Jun rain mm = 119.4
| Jul rain mm = 305.4
| Aug rain mm = 435.1
| Sep rain mm = 181.4
| Oct rain mm = 32.7
| Nov rain mm = 13.8
| Dec rain mm = 7.7
| year rain mm = 1145.6
| Jan rain days = 1.1
| Feb rain days = 1.6
| Mar rain days = 0.8
| Apr rain days = 0.4
| May rain days = 0.7
| Jun rain days = 6.2
| Jul rain days = 12.8
| Aug rain days = 15.7
| Sep rain days = 8.1
| Oct rain days = 1.8
| Nov rain days = 0.8
| Dec rain days = 0.7
| year rain days = 50.6
| Jan humidity = 67
| Feb humidity = 60
| Mar humidity = 48
| Apr humidity = 37
| May humidity = 38
| Jun humidity = 55
| Jul humidity = 79
| Aug humidity = 84
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 65
| Nov humidity = 60
| Dec humidity = 65
| year humidity = 61
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Damoh Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 223–224
| access-date = 28 December 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M116
| access-date = 28 December 2020}}</ref>
}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱗,᱖᱖᱑) ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱗% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱘᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱖% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱟᱥᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://mcdamoh.com/page.php?cat=President |title=Municipal Corporation President |access-date=2024-08-17 |archive-date=2021-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203202244/http://mcdamoh.com/page.php?cat=President |url-status=dead }}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱜ ᱰᱤ.ᱮᱢ. ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://damoh.nic.in/collectorprofile.html collector profile]</ref> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ==
* [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱞᱚᱦᱨᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' (᱑᱙᱘᱗-᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=दमोह का पम्मी 150 लड़कों को पछाड़कर बना था रामायण में लक्ष्मण |url=https://www.bhaskar.com/news/mp-news-damoh39s-pummy-was-made-by-beating-150-boys-laxman-in-ramayana-065014-6954156.html |access-date=7 October 2023 |work=Dainik Bhaskar |date=22 July 2018}}</ref>
* [[ᱪᱟᱦᱚᱛ ᱯᱟᱱᱰᱮ]], ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ<ref>https://m.imdb.com/name/nm11530269/</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage inline}}
* [http://damoh.nic.in ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://www.damohtoday.com ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209092943/https://damohtoday.com/ |date=9 December 2022 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱢᱳᱦ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
8z8hmasz2t74ipd8zkz3tjg60ea6ham
195884
195883
2026-07-30T09:24:35Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s
195884
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱟᱢᱳᱦ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ
| governing_body = [[ᱫᱟᱢᱚᱦ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]]
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱢᱟᱱᱡᱩ ᱨᱟᱭ
| leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name2 = ᱮᱥ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ<ref>{{cite web|title=Collector of Damoh 2021: Collector Site|url=https://damoh.nic.in/en/whos-who/}}</ref>
| leader_title3 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ
| leader_name3 = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ]]<ref>{{cite web|title=MLA of Damoh 2021 By Election: Ajay Kumar Tandon|url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/damoh-bypoll-results-the-bjp-needs-to-clean-house-1803679-2021-05-17}}</ref>
| leader_title4 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| leader_name4 = [[ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱟᱴᱮᱞ]]<ref>{{cite web|title=Member of Parliament Damoh: Prahlad Singh Patel|url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/prahlad-singh-patel}}</ref>
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a =
| photo2a =
| photo2b = Kundalpur lake.jpg
| photo3a = Bandakpur JageshwarNath Temple.JPG
| photo3b =
| photo4a =
| photo4b =
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 275
| foot_montage = ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ <br> ᱵᱟᱱᱫᱚᱠᱯᱩᱨ
}}
| pushpin_map = India Madhya Pradesh #India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt = ᱫᱟᱢᱳᱦ
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.84|N|79.45|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱢᱳᱦ]]
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_m = 595
| population_total = 126219
| population_density_km2 = 148
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱗᱐᱖᱖᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱗᱘᱑᱒
| registration_plate = MP-34
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱓ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank2_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = ᱘᱖.᱑᱘%
| website = {{URL|https://damoh.nic.in}}
| official_name =
}}
'''ᱫᱟᱢᱳᱦ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱱᱤᱫᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, [[ᱥᱤᱝᱜᱳᱨᱜᱚᱲ ᱠᱤᱞᱟ]], ᱱᱳᱦᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱳᱦᱴᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Office Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/}}</ref>
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/tourist-places/}}</ref>
[[ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/tourist-places/}}</ref>
[[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ, ᱫᱟᱢᱳᱦ|ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱦᱮᱰᱮᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Official Site:Damoh.nic.in|url=https://damoh.nic.in/en/mycem-cement/}}</ref><ref>{{cite web|title=Official mycem Site:www.mycemco.com|url=https://www.mycemco.com/contactus|access-date=2024-08-17|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205111639/https://mycemco.com/contactus|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ===
ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.damoh.nic.in/History.html|title=History {{!}} Damoh - A District of Madhya Pradesh - A City of Grace and Affection|website=www.damoh.nic.in|access-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116153954/http://www.damoh.nic.in/History.html|archive-date=16 November 2017|url-status=dead}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱴᱤᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱱᱫᱽᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱘ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱫᱤ ᱥᱚᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱳᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱠ-ᱵᱷᱩᱠᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱫᱮᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱚ===
᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱣᱟᱜ ᱪᱟᱱᱫᱮᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱞᱟᱭᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ ᱟᱨ ᱛᱩᱜᱽᱞᱚᱠ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
===ᱜᱳᱸᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ===
᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱳᱸᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱤᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱟᱥᱚᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱩᱸᱰᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱗᱓᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱥᱣᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱣᱟᱱᱡᱤ ᱠᱤ ᱛᱟᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===ᱱᱟᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ===
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱤᱨᱫᱮ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱱᱞᱮᱞᱟ, ᱜᱳᱸᱰ ᱟᱨ ᱞᱳᱫᱷᱤ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Bundela Uprising of 1842 |url=https://amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?7299}}</ref>
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱰᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱝ, ᱠᱟᱨᱤ ᱡᱳᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱧᱪᱚᱢ ᱥᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱣ, ᱢᱮᱡᱽᱵᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱨᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱖-᱑᱙᱙᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱚᱨ-ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱳᱦ-ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱮᱛᱷ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱢᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Charitra Chakravarti, Divakar, Sumeruchandra, 1953, Shanti Prakashan Sivni, p. 257-258</ref>
᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱫᱚ {{coord|23.88|N|79.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Damoh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Damoh.html |access-date=2024-08-17 |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418114842/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Damoh.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱙᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ===
{{Weather box
| location = ᱫᱟᱢᱳᱦ (᱑᱙᱘᱑-᱒᱐᱑᱐, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱑᱙᱗᱐-᱒᱐᱑᱑)
| metric first = yes
| single line = yes
| Jan record high C = 33.3
| Feb record high C = 37.2
| Mar record high C = 41.0
| Apr record high C = 45.2
| May record high C = 49.8
| Jun record high C = 46.6
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 38.4
| Sep record high C = 38.2
| Oct record high C = 39.2
| Nov record high C = 37.0
| Dec record high C = 32.0
| year record high C = 49.8
| Jan avg record high C = 30.5
| Feb avg record high C = 33.4
| Mar avg record high C = 38.1
| Apr avg record high C = 43.1
| May avg record high C = 45.9
| Jun avg record high C = 44.1
| Jul avg record high C = 37.4
| Aug avg record high C = 34.4
| Sep avg record high C = 34.8
| Oct avg record high C = 35.8
| Nov avg record high C = 33.9
| Dec avg record high C = 29.4
| year avg record high C = 45.2
| Jan high C = 25.2
| Feb high C = 28.9
| Mar high C = 33.7
| Apr high C = 39.1
| May high C = 42.4
| Jun high C = 39.3
| Jul high C = 32.7
| Aug high C = 30.8
| Sep high C = 31.7
| Oct high C = 33.1
| Nov high C = 30.1
| Dec high C = 25.9
| year high C = 32.7
| Jan low C = 8.5
| Feb low C = 11.9
| Mar low C = 17.1
| Apr low C = 22.3
| May low C = 26.8
| Jun low C = 26.8
| Jul low C = 24.5
| Aug low C = 23.6
| Sep low C = 22.9
| Oct low C = 19.0
| Nov low C = 13.8
| Dec low C = 9.1
| year low C = 18.9
| Jan avg record low C = 4.0
| Feb avg record low C = 7.2
| Mar avg record low C = 11.9
| Apr avg record low C = 17.1
| May avg record low C = 22
| Jun avg record low C = 22.7
| Jul avg record low C = 22.3
| Aug avg record low C = 21.7
| Sep avg record low C = 20.2
| Oct avg record low C = 14.0
| Nov avg record low C = 9.3
| Dec avg record low C = 5.9
| year avg record low C = 4.1
| Jan record low C = 0.5
| Feb record low C = 1.6
| Mar record low C = 7.0
| Apr record low C = 14.6
| May record low C = 19.0
| Jun record low C = 19.8
| Jul record low C = 18.0
| Aug record low C = 19.0
| Sep record low C = 15.0
| Oct record low C = 10.5
| Nov record low C = 5.0
| Dec record low C = 2.5
| year record low C = 0.5
| rain colour = green
| Jan rain mm = 11.6
| Feb rain mm = 17.8
| Mar rain mm = 8.4
| Apr rain mm = 3.7
| May rain mm = 8.6
| Jun rain mm = 119.4
| Jul rain mm = 305.4
| Aug rain mm = 435.1
| Sep rain mm = 181.4
| Oct rain mm = 32.7
| Nov rain mm = 13.8
| Dec rain mm = 7.7
| year rain mm = 1145.6
| Jan rain days = 1.1
| Feb rain days = 1.6
| Mar rain days = 0.8
| Apr rain days = 0.4
| May rain days = 0.7
| Jun rain days = 6.2
| Jul rain days = 12.8
| Aug rain days = 15.7
| Sep rain days = 8.1
| Oct rain days = 1.8
| Nov rain days = 0.8
| Dec rain days = 0.7
| year rain days = 50.6
| Jan humidity = 67
| Feb humidity = 60
| Mar humidity = 48
| Apr humidity = 37
| May humidity = 38
| Jun humidity = 55
| Jul humidity = 79
| Aug humidity = 84
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 65
| Nov humidity = 60
| Dec humidity = 65
| year humidity = 61
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Damoh Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 223–224
| access-date = 28 December 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M116
| access-date = 28 December 2020}}</ref>
}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱑᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱗,᱖᱖᱑) ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱗% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱘᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱖᱖% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱟᱥᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://mcdamoh.com/page.php?cat=President |title=Municipal Corporation President |access-date=2024-08-17 |archive-date=2021-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203202244/http://mcdamoh.com/page.php?cat=President |url-status=dead }}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱜ ᱰᱤ.ᱮᱢ. ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://damoh.nic.in/collectorprofile.html collector profile]</ref> ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ==
* [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱞᱚᱦᱨᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' (᱑᱙᱘᱗-᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=दमोह का पम्मी 150 लड़कों को पछाड़कर बना था रामायण में लक्ष्मण |url=https://www.bhaskar.com/news/mp-news-damoh39s-pummy-was-made-by-beating-150-boys-laxman-in-ramayana-065014-6954156.html |access-date=7 October 2023 |work=Dainik Bhaskar |date=22 July 2018}}</ref>
* [[ᱪᱟᱦᱚᱛ ᱯᱟᱱᱰᱮ]], ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ<ref>https://m.imdb.com/name/nm11530269/</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage inline}}
* [http://damoh.nic.in ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://www.damohtoday.com ᱫᱟᱢᱳᱦ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209092943/https://damohtoday.com/ |date=9 December 2022 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱢᱳᱦ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
oxcrn58s7h41yq11fqgerl905of3kjc
ᱥᱟᱨᱟ-ᱡᱮᱱ ᱫᱤᱭᱟᱥ
0
29823
195827
164493
2026-07-30T01:51:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195827
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox model
| name = ᱥᱟᱨᱟ-ᱡᱮᱱ ᱫᱤᱭᱟᱥ
| image = Sarah-Jane Dias on Day 3 of Lakme Fashion Week 2017.jpg
| caption = Dias at [[Lakme Fashion Week]] 2017
| birth_date ={{Birth date and age|1982|12|03|df=y}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱥᱠᱟᱛ, ᱚᱢᱟᱱ|ᱢᱟᱥᱠᱟᱛ]], [[ᱚᱢᱟᱱ]]
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| alma_mater = St. Andrew's College of Arts, Science and Commerce
| height = 1.75 m<ref name="feminamissindia_stats">{{cite news |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/1584986.cms |title=Stats at Femina Miss India site |access-date=9 April 2007 |work=The Times of India |archive-date=8 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070408165229/http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/1584986.cms |url-status=dead}}</ref>
| occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]], [[ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
}}
'''ᱥᱟᱨᱟ-ᱡᱮᱱ ᱫᱤᱭᱟᱥ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱮ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱩᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.timesnow.tv/The_New_Femina_Miss_India/articleshow/1872670.cms |title=The New Femina Miss India |access-date=9 April 2007}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/slideshow/1793581.cms |title=Profile at Femina Miss India website |access-date=9 April 2007 |work=The Times of India |archive-date=10 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410150217/http://feminamissindia.indiatimes.com/slideshow/1793581.cms |url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱟᱨᱟ-ᱡᱮᱱ ᱫᱤᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱟᱴ, ᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱝᱠᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱳᱣᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱭᱩᱥᱴᱟᱥ ᱰᱤᱭᱟᱥ, ᱫᱚ ᱚᱭᱤᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱥᱯᱚᱞᱤ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱢᱟᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱭᱳᱞᱟᱱᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱮᱱᱟ ᱨᱳᱡᱽ ᱰᱤᱭᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mangalorean.com - Mangalore News Articles, Classifieds to Around the World |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newsid=44567&newstype=local |website=mangalorean.com |access-date=3 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063309/http://www.mangalorean.com/news.php?newsid=44567&newstype=local |url-status=dead}}</ref>
ᱰᱤᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱞ ᱣᱚᱫᱤ ᱟᱞ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱚᱥᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱭᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="timesofoman_former_muscat">{{cite web |url=http://timesofoman.com/inner_cat.asp?cat=1&detail=5361&rand=0QfjweFv5sTKvjUne56pnx0u9i |title=Former Muscat student crowned Miss India |publisher=Times of Oman |date=9 April 2007 |access-date=9 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013102/http://timesofoman.com/inner_cat.asp?cat=1&detail=5361&rand=0QfjweFv5sTKvjUne56pnx0u9i <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=27 September 2007}}</ref> ᱮᱱᱰᱨᱩᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱩᱠᱥᱤᱥ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱗)===
ᱰᱤᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱨᱚᱫᱷᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱛᱩ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ।<ref name="Sifyannounce">{{cite web |url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14902450 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803161723/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14902450 |url-status=dead |archive-date=3 August 2009 |title=Vishal's TVP to start rolling on August 3! |website=[[Sify]] |date=31 July 2009 |access-date=31 July 2009}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱵᱚᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱧᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱭᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱞ ᱰᱮᱵᱩᱴ - ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=3591549}}
* [http://sarahjanedias.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214160631/http://sarahjanedias.com/ |date=2019-12-14 }}
duiy04pgzibxr6i4mynw0u92ol4avrt
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
31214
195853
172077
2026-07-30T05:47:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195853
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Raghunathpur View (14878460594).jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.55|N|86.67|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name='Raghunathpur Info'>{{cite web|title=Raghunathpur Info|url=https://raghunathpurmunicipality.com/urban-bodies/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 12.95
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 155
| population_total = 25932
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱓᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱨᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱯᱩᱨ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ-ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ-ᱪᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾ ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Southwest Bengal, 1776, by Rennell.jpg|thumb|ᱡᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱮᱴ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱾]]
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{Coord|23.55|N|86.67|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Raghunathpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Raghunathpur.html |access-date=2025-03-13 |archive-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620203626/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Raghunathpur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Houlton, Sir John 1949, p. 170">[[John Wardle Houlton|Sir John Houlton]], ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱟᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Houlton, Sir John 1949, p. 170"/> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 2010-01-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾
==ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ===
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗,᱔᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 10 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/raghunathpur-ps/ | title = Raghunathpur PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 10 October 2016 | archive-date = 11 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161011144208/https://puruliapolice.org/ps/raghunathpur-ps/ | url-status = dead }}</ref>
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/raghunathpur-women-ps/ | title = Raghunathpur Women PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 10 October 2016 | archive-date = 11 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161011164242/https://puruliapolice.org/ps/raghunathpur-women-ps/ | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱟᱱᱩᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.anandabazar.com/district/purolia-birvhum-bankura/women-police-station-in-raghunathpur-1.439133# |title = রঘুনাথপুরে মহিলা থানা | work= Issue dated 21 July 2016 (Bengali)| publisher= Ananda Bazar Patrika | access-date = 11 October 2016}}</ref>
ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱯᱩᱨ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
===ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ===
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱵᱩᱜᱨᱟᱢ, ᱵᱮᱨᱳ, ᱪᱳᱯᱲᱟᱦᱟᱨᱤ, ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟ, ᱱᱩᱴᱟᱱᱰᱤ, ᱥᱚᱝᱠᱟ, ᱵᱟᱨᱨᱟ, ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ, ᱡᱳᱛᱟᱰᱤᱦ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱟ-ᱢᱟᱣᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱤᱞᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱱᱩᱛᱟᱱᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewpansum.asp?selstate=19&pno=65&ptype=V&parenttype=S | archive-url = https://web.archive.org/web/20090410223444/http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewpansum.asp?selstate=19&pno=65&ptype=V&parenttype=S | url-status = dead | archive-date = 2009-04-10 | title = Village Panchayats of West Bengal | access-date = 2008-03-02 | work = Purulia | publisher = National Panchayat Directory, Panchayat Informatics Division, NIC }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
'''ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ''' ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒.᱙᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱓ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name='Raghunathpur Info'/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕,᱙᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑,᱓᱒᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱔᱘᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒,᱖᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓,᱓᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |title = Census of India| access-date = 2007-09-05 | work =Table - 3 : Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 | publisher = Registrar General, India, 2A, Mansingh Road, New Delhi 110011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16}}</ref>
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Gdlang.jpg|ᱡᱤ.ᱰᱤ.ᱞᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ
File:Joychandipahar.jpg|ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱵᱩᱨᱩ
File:Joy chandi pahar.jpg|ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱵᱩᱨᱩ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
c3o1sccrr1eob1w9xp7dkl3om0af8x3
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ
0
31547
195865
171822
2026-07-30T07:27:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195865
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ''' (᱑᱙᱒᱔–᱒᱐᱑᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱭᱩ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱟᱴᱭᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱚᱢ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚᱠᱟᱨ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱳᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱡᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Rekha Jain |url=https://rajkamalprakashan.com/author/rekha-jain?srsltid=AfmBOopSq4jMAqOheDOh8Ts-Ky43JEDLkUhwlF_01C_QdXzIq9dPvKCt |access-date=2025-01-23 |website=rajkamalprakashan.com }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱳᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱮᱢᱤ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱮᱭᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱥᱣᱟᱫᱽ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Kumar |first=Kuldeep |date=2019-02-22 |title=Living memories |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/living-memories/article26331985.ece |access-date=2025-01-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124141340/https://www.thehindu.com/books/books-authors/living-memories/article26331985.ece |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱱᱚᱵᱷ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱮᱭᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
ᱡᱮᱭᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ, ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱯᱤᱴᱤᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤ ᱨᱮ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ບາງ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱫᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤᱯᱤᱴᱤᱮ) ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ ᱟᱭᱤᱯᱤᱴᱤᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱵᱷᱩ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱯᱤᱴᱤᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱠᱴᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
===ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ===
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱱᱮᱢᱤ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱮᱭᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1814&at=2 |title=CUR_TITLE |website=sangeetnatak.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214005322/https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1814&at=2 |archive-date=2021-02-14}} </ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱨᱚᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱨᱢᱤ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱ ᱱᱟᱴᱭᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰᱨᱮᱱᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ, ᱜᱳᱨᱟᱠᱷᱯᱩᱨ, ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ, ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ, ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱜᱳᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱭᱟ, ᱵᱩᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱤᱥᱴ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ, ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ, ᱭᱩᱮᱥᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱜᱽᱱᱤᱴᱤᱵᱷ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱚᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite news |last=Bajeli |first=Diwan Singh |date=2017-06-22 |title=The music of life |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/the-music-of-life/article19127283.ece |access-date=2025-01-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123161854/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/the-music-of-life/article19127283.ece |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ 'ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱭᱟᱫ ᱜᱷᱟᱨ (ᱭᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ) ᱟᱨ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑,᱕᱐᱐ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱟᱢᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱭᱩᱥ ᱫᱟᱭᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱷᱚᱨᱡᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱢᱚᱝ ᱵᱟᱞ ᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱵᱟᱞ ᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ), ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ 'ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱭᱩᱜᱟ' ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢᱳᱯᱷᱳᱱ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱭᱩᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱨᱩᱯᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱟᱣᱱ ᱵᱟᱰᱟ ᱠᱟᱣᱱ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2012-06-21 |title=Small bursts, big joy |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/small-bursts-big-joy/article3554697.ece |access-date=2025-01-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123134428/https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/small-bursts-big-joy/article3554697.ece |url-status=live }}</ref> ᱢᱟᱞᱭᱚᱝ ᱠᱤ ᱠᱩᱪᱤ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱳᱠᱷᱤ ᱠᱩᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱟ ᱢᱟ ᱛᱟᱠ ᱫᱷᱤᱱᱟ, ᱫᱷᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ᱾
==ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ==
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱵᱟᱞᱨᱟᱝ ᱫᱽᱨᱤᱥᱭᱟ' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱱᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=100 Years of Rekha Jain: Theatre artiste who pioneered children’s theatre in India |url=https://indianexpress.com/article/india/100-years-rekha-jain-theatre-artiste-pioneered-children-theatre-india-9601976/ |work=The Indian Express |date=3 October 2024 |language=en |archive-date=24 January 2025 |access-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124141340/https://indianexpress.com/article/india/100-years-rekha-jain-theatre-artiste-pioneered-children-theatre-india-9601976/ |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱟᱴᱭᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱚᱢ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚᱠᱟᱨ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
==ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱮᱭᱱ (᱒᱐᱐᱑), ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="SNA">{{Cite web |title=Rekha Jain |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Rekha_Jain.pdf |publisher=Sangeet Natak Akademi|access-date=2025-01-24 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124141344/https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Rekha_Jain.pdf |url-status=live }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
snzc8ldbc6wde2rro77n6o6qpdwy1zf
ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
0
32463
195843
177314
2026-07-30T04:26:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195843
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Madhya Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7|N|78.2|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱭᱟ
| leader_name1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
| leader_title1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ]]
| governing_body = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱮᱭᱚᱨ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 323
| population_total = ᱒᱕,᱐᱔᱐
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱖᱑᱗᱗᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱗᱕᱗᱕
| registration_plate = MP 05
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱩᱡᱽ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱞᱵᱤ ᱟᱜ ᱜᱳᱸᱰᱣᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱦᱟᱜᱚᱯᱩᱨ-ᱥᱚᱵᱷᱚᱠᱭᱚᱯᱩᱨ-ᱥᱳᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱣᱟᱯᱟᱨ ᱭᱩᱜᱚ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽ ᱨᱟᱠᱥᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱱᱟᱥᱩᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱠᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱯᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱥᱤᱵᱷᱚᱨᱟᱛᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{Coord|22.7|N|78.2|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sohagpur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Sohagpur.html |access-date=2025-07-27 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223204659/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Sohagpur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱒᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱰᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱠᱚᱢᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802348-sohagpur-madhya-pradesh.html|title=Sohagpur Nagar Panchayat City Population Census 2011-2019 | Madhya Pradesh}}</ref> ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱒,᱙᱓᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱑᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱓᱒% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱓᱖ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱓᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱙᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ, ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱑᱘ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱘᱔.᱕᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱙.᱓᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱑.᱐᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱗.᱕᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ ᱕,᱒᱙᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱨᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱟᱰᱷᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱢᱚᱰᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱢᱱᱤ ᱥᱚᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱪᱢᱚᱰᱷᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ/ᱠᱳᱴᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱦᱳᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱦᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱰᱷᱟᱭ ᱨᱮ ᱖-᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱴᱟᱨᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱟᱥ ᱥᱮ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱠᱚᱛᱩᱞᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ-
* ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ
* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱥᱳᱦᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
ᱟᱥᱲᱟ-
* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱥ. ᱡᱮ. ᱮᱞ. ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱮᱱᱴ. ᱯᱟᱴᱨᱤᱠ ᱟᱜ ᱦᱟᱭᱤᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱚᱨᱥᱣᱚᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱜᱭᱟᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱨᱤᱯᱟ ᱡᱚᱱᱚᱱᱚᱨᱡᱮᱱ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
* ᱜᱮᱞᱮᱠᱥᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱜᱭᱟᱱ ᱥᱛᱷᱟᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟᱱᱪᱚᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ
* ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱱᱨᱤᱛᱭᱟᱞᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
5qol9x6tc4qu53h2acsbp7iysaamol7
ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ
0
34133
195782
192353
2026-07-29T16:53:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195782
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ
| image_skyline = Dorabjitatapark.png
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.72|N|86.4|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 153
| population_total = 33981
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱓᱑
| registration_plate = JH
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes =
| imagesize =
}}
'''ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=350| height=250| zoom=11
| coord={{coord|23|43|30|N|86|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱱ: ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱰᱤ: ᱰᱮᱢ, ᱯᱤ: ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|41|15|N|86|25|52|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱷᱳᱣᱨᱟ| numbered1=N| mark-title1=[[ᱵᱷᱳᱣᱨᱟ]] (ᱮᱱ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C42222|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|45|28|N|86|22|30|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱤ | numbered2=N| mark-title2= [[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord3={{coord|23|46|10|N|86|21|36|E}} | label-pos3=right|label3= ᱪᱷᱳᱴᱟᱯᱩᱛᱠᱤ | numbered3=N| mark-title3= [[ᱪᱷᱳᱴᱟᱯᱩᱛᱠᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord4={{coord|23|42|50|N|86|24|47|E}} | label-pos4=left|label4= ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ | numbered4=N| mark-title4= ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ (ᱮᱱ)
|mark-coord5={{coord|23|42|30|N|86|25|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱡᱮᱞᱜᱳᱨᱟ | numbered5=N| mark-title5= [[ᱡᱮᱞᱜᱳᱨᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord6={{coord|23|42|40|N|86|26|38|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱤᱱᱟᱜᱳᱲᱟ| numbered6=N| mark-title6= [[ᱡᱤᱱᱟᱜᱳᱲᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord7={{coord|23|42|10|N|86|24|46|E}} | label-pos7=left|label7= ᱡᱳᱲᱟᱯᱳᱠᱷᱚᱨ| numbered7=N| mark-title7= [[ᱡᱳᱲᱟᱯᱳᱠᱷᱚᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord8={{coord|23|44|10|N|86|22|32|E}} | label-pos8=right|label8= ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered8=N| mark-title8= [[ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord9={{coord|23|45|50|N|86|23|24|E}} | label-pos9=right|label9= ᱠᱩᱥᱛᱟᱭ| numbered9=N| mark-title9= [[ᱠᱩᱥᱛᱟᱭ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord10={{coord|23|44|10|N|86|26|28|E}} | label-pos10=right|label10= ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ| numbered10=N| mark-title10= [[ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord11={{coord|23|40|35|N|86|26|0|E}} | label-pos11=right|label11= ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱰᱤᱦ| numbered11=N| mark-title11= [[ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord12={{coord|23|45|30|N|86|21|16|E}} | label-pos12=left|label12= ᱯᱩᱛᱠᱤ| numbered12=N| mark-title12= [[ᱯᱩᱛᱠᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord13={{coord|23|39|36|N|86|29|2|E}} | label-pos13=right|label13= ᱨᱳᱦᱨᱟᱵᱟᱸᱫᱽ| numbered13=N| mark-title13= [[ᱨᱳᱦᱨᱟᱵᱟᱸᱫᱽ]] (ᱮᱱ)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|40|50|N|86|29|15|E}} | label-pos14=right|label14= ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ| nunumbered15mbered14=N| mark-title14= [[ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ (ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ)|ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord15={{coord|23|39|47|N|86|25|50|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱩᱫᱟᱢᱰᱤᱦ| =N| mark-title15= [[ᱥᱩᱫᱟᱢᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord16={{coord|23|43|2|N|86|26|24|E}} | label-pos16=right|label16= ᱛᱤᱥᱨᱟ| numbered16=N| mark-title16= [[ᱛᱤᱥᱨᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord17={{coord|23|39|25|N|86|26|55|E}} | label-pos17=left|label17= ᱪᱟᱥᱱᱟᱞᱟ| numbered17=N| mark-title17= [[ᱪᱟᱥᱱᱟᱞᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord18={{coord|23|46|16|N|86|20|20|E}} | label-pos18=top|label18= ᱯᱳᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱱᱟᱞᱤ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱯᱳᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱱᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color18= #A40000
|mark-coord19={{coord|23|45|53|N|86|20|55|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱤᱭᱟᱞᱜᱩᱫᱽᱨᱤ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱜᱩᱫᱽᱨᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|23|44|45|N|86|21|30|E}} | label-pos20=right|label20= ᱟᱨᱟᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered20=CT| mark-title20=[[ᱟᱨᱟᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color20= #A40000
|mark-coord21={{coord|23|44|35|N|86|19|21|E}} | label-pos21=top|label21= ᱥᱟᱱᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱥᱟᱱᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color21= #A40000
|mark-coord22={{coord|23|43|38|N|86|20|45|E}} | label-pos22=right|label22= ᱵᱟᱨᱫᱩᱵᱷᱤ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱵᱟᱨᱫᱩᱵᱷᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|45|5|N|86|21|50|E}} | label-pos23=right|label23=BCCL ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered23=0 | mark-title23=[[ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size23=12| shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|23|40|15|N|86|26|49|E}} | label-pos24=left|label24=BCCL ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱤᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered24=0 | mark-title24=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A)| label-size24=12| shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|23|43|25|N|86|24|38|E}} | label-pos25=right|label25=BCCL ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered25=0 | mark-title25=[[ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size25=12| shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|23|44|20|N|86|22|0|E}} | label-pos26=left|label26=ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ| numbered26=R| mark-title26= [[ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ)| shape-color26=#C42222
|mark-coord27={{coord|23|43|45|N|86|27|15|E}} | label-pos27=right|label27= ᱟᱞᱟᱜᱽᱰᱤᱦᱟ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱟᱞᱟᱜᱽᱰᱤᱦᱟ]] |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|42|15|N|86|27|15|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟ| numbered28=CT| mark-title28=[[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|43|55|N|86|31|34|E}} | label-pos29=left|label29= ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ| numbered29=CT| mark-title29=[[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23.7137|86.3475}}| label30=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=0| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.72|N|86.4|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jamadoba |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jamadoba.html |access-date=2025-12-25 |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106073928/https://www.fallingrain.com/world/IN/38/Jamadoba.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | access-date = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | archive-date = 15 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title= Dhanbad District Map| work= Physical Map of Dhanbad |publisher= Jharkhand Government| access-date = 15 October 2017}}</ref>
ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱔᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html |title = Dhanbad Municipal Corporation | work= प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi)|publisher= Jharkhand Government | access-date = 19 October 2017 }}</ref>
===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ===
ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ.) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱘᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| access-date = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | title = Dhanbad Municipal Corporation | work = प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi) | publisher = Jharkhand Government | access-date = 19 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171028073630/http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | archive-date = 28 October 2017 | url-status = dead }}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ==
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱨᱠ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱜᱟᱹᱬ ᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ᱺ᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱷᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱨᱮ ᱓᱓,᱙᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱾ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱵᱚᱥᱛᱟ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱜᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱞᱟᱴᱟᱱᱰ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ, ᱰᱤᱜᱽᱣᱟᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱖ ᱟᱨ ᱗ ᱯᱤᱴ ᱠᱳᱞᱭᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.tatasteel.com/investors/annual-report-2008-09/html/100yrs_heritage_of_mining.html |title = A hundred year heritage of Mining| work= Acquisition of coal fields | publisher= Tata Steel| access-date = 5 December 2015}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱟᱥᱲᱟ, ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://tatadavjamadoba.com/ | title = Tata DAV School | publisher = TDS | access-date = 11 July 2019 | archive-date = 19 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190719170124/http://tatadavjamadoba.com/ | url-status = dead }}</ref>
ᱰᱤ ᱮ ᱵᱤ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱦᱤᱨ ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱯᱤ ᱳ ᱵᱷᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.justdial.com/Dhanbad/Dav-Centenary-Public-School-Jamadoba/9999PX326-X326-180821045422-B9V5_BZDET| title= DAV Centenary Public School |publisher= Justdial| access-date = 11 July 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.thelearningpoint.net/home/school-listings/cbse-7/D-A-V-CENTENARY-PUBLIC-SCHOOL-BANIAHIR-LODNA-AREA-P-O--BHAGA-DISTT--DHANBAD-JHARKHAND-3430068| title= DAV Centenary Public School |publisher= The Learning Point| access-date = 11 July 2019}}</ref>
ᱮᱥ.ᱵᱤ. ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.entranceindia.com/city-institution-dbd/s-b-high-school-in-jamadoba-dhanbad/ | title = S.B.High School, Jamadoba | publisher = Entrance India | access-date = 11 July 2019 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]]
n44pmgz8jpfb1lhorpm0r7jnnvwowiv
ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ
0
34157
195829
186318
2026-07-30T02:36:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195829
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.78|N|86.32|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 181
| population_total = 29797
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱒᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱖
| registration_plate =JH
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=350| height=250| zoom=11
| coord={{coord|23|43|30|N|86|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱱ: ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱰᱤ: ᱰᱮᱢ, ᱯᱤ: ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|mark-coord1= {{coord|23|46|45|N|86|21|10|E}}| label-pos1=right|label1= ᱞᱳᱭᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=N| mark-title1=[[ᱞᱳᱭᱟᱵᱟᱫᱽ]] (ᱮᱱ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C42222|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2= {{coord|23|46|48|N|86|19|12|E}}| label-pos2=right|label2= ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ | numbered2=N| mark-title2= ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ (ᱮᱱ)|shape-color2=black| label-size2=13|label-color2=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord3={{coord|23|45|53|N|86|24|53|E}} | label-pos3=left|label3= ᱵᱷᱟᱜᱟᱛᱰᱤᱦ | numbered3=N| mark-title3=[[ᱵᱷᱟᱜᱟᱛᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord4={{coord|23|47|25|N|86|22|31|E}} | label-pos4=left|label4= ᱵᱟᱥᱟᱨᱤᱭᱟ | numbered4=N| mark-title4= [[ᱵᱟᱥᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord5={{coord|23|49|0|N|86|23|19|E}} | label-pos5=right|label5= ᱵᱷᱩᱞᱤ | numbered5=N| mark-title5= [[ᱵᱷᱩᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord6={{coord|23|48|15|N|86|20|3|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱟᱱᱫᱳᱣᱨ | numbered6=N| mark-title6= [[ᱪᱟᱱᱫᱳᱣᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord7={{coord|23|46|10|N|86|22|13|E}} | label-pos7=left|label7= ᱪᱷᱟᱛᱟᱛᱟᱸᱲ | numbered7=N| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱟᱛᱟᱸᱲ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord8={{coord|23|46|30|N|86|24|51|E}} | label-pos8=right|label8= ᱫᱷᱟᱩᱱᱥᱚᱨ | numbered8=N| mark-title8= [[ᱫᱷᱟᱩᱱᱥᱚᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord9={{coord|23|47|20|N|86|23|42|E}} | label-pos9=right|label9= ᱜᱳᱫᱷᱚᱨ | numbered9=N| mark-title9= [[ᱜᱳᱫᱷᱚᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord10={{coord|23|47|20|N|86|19|44|E}} | label-pos10=left|label10= ᱡᱳᱜᱽᱛᱟ | numbered10=N| mark-title10= [[ᱡᱳᱜᱽᱛᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord11={{coord|23|48|36|N|86|20|24|E}} | label-pos11=left|label11= ᱛᱮᱛᱩᱞᱢᱟᱨᱤ | numbered11=N| mark-title11= [[ᱛᱮᱛᱩᱞᱢᱟᱨᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord12={{coord|23|48|28|N|86|24|8|E}} | label-pos12=left|label12= ᱣᱟᱥᱥᱮᱭᱯᱩᱨ | numbered12=N| mark-title12= [[ᱣᱟᱥᱥᱮᱭᱯᱩᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord13={{coord|23|49|15|N|86|27|50|E}} | label-pos13=right|label13= ᱥᱟᱨᱟᱭᱫᱷᱮᱞᱟ| numbered13=N| mark-title13= [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱫᱷᱮᱞᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord14={{coord|23|45|5|N|86|25|13|E}} | label-pos14=right|label14=ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ | numbered14=N| mark-title14= [[ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord15={{coord|23|44|41|N|86|24|10|E}} | label-pos15=left|label15= ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱟᱥ| numbered15=N| mark-title15= [[ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱟᱥ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord16={{coord|23|45|47|N|86|28|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱵᱮᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ | numbered16=R| mark-title16= [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱟᱨ)| shape-14 =#C42222
|mark-coord17={{coord|23|48|0|N|86|25|50|E}} | label-pos17=right|label-color17=#800000| label17= ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ | numbered17=MC| mark-title17=[[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱮᱢᱥᱤ)|shape-color17=#800000
|mark-coord18={{coord|23|45|30|N|86|24|42|E}} | label-pos18=left|label18=BCCL ᱵᱚᱥᱛᱟᱠᱳᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered18=0 | mark-title18=[[ᱵᱚᱥᱛᱟᱠᱳᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size18=12| shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|23|46|55|N|86|23|30|E}} | label-pos19=right|label19=BCCL ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered19=0 | mark-title19=[[ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size19=12| shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|23|47|52|N|86|19|53|E}} | label-pos20=right|label20=BCCL ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered20=0 | mark-title20=[[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size20=12| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|48|48|N|86|26|31|E}} | label-pos21=right|label21= IIT (ISM) ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ| numbered21=F||mark-title21= [[Indian Institute of Technology (Indian School of Mines), ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ|IIT (ISM) Dhanbad]] (F) |shape-color21=#967117
|mark-coord22={{coord|23|49|25|N|86|25|35|E}} | label-pos22=left|label22= CIMFR – CSiR| numbered22=F| mark-title22= [[Central Institute of Mining and Fuel Research]] (F) |shape-color22=#967117
|mark-coord23={{coord|23|49|50|N|86|26|40|E}} | label-pos23=right|label23= BBMK University| numbered23=F| mark-title23= [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱳ ᱠᱳᱭᱞᱟᱧᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱮᱯᱷ) |shape-color23=#967117
|mark-coord24={{coord|23.7137|86.3475}}| label24=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.78|N|86.32|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sijua |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Sijua.html |access-date=2025-12-26 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130160927/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Sijua.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | accessdate = 15 October 2017 | archive-date = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title = Dhanbad District Map | work = Physical Map of Dhanbad | publisher = Jharkhand Government | accessdate = 15 October 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171005161335/http://dhanbad.nic.in/maps.html | archivedate = 5 October 2017 }}</ref>
ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | title = Dhanbad Municipal Corporation | work = प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi) | publisher = Jharkhand Government | accessdate = 19 October 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171028073630/http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | archivedate = 28 October 2017 }}</ref>
===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ===
ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱷᱟᱜᱽ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱨᱟᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)]] ᱫᱚ ᱰᱤᱹᱮᱢᱹᱥᱤᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ - ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱛᱟᱠᱳᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ - ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | accessdate = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 8 October 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| accessdate = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | accessdate = 15 October 2017 | archive-date = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title = Dhanbad Dsitrict Map | work = Physical Map of Dhanbad | publisher = Jharkhand Government | accessdate = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171005161335/http://dhanbad.nic.in/maps.html | archive-date = 5 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | title = Dhanbad Municipal Corporation | work = प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi) | publisher = Jharkhand Government | accessdate = 19 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171028073630/http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | archive-date = 28 October 2017 | url-status = dead }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙,᱗᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱾ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱐% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱳᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.]] ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱥᱫᱮᱳᱯᱩᱨ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ), ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ), ᱞᱳᱭᱵᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ) (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ), ᱢᱩᱫᱤᱫᱤᱦ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ), ᱱᱤᱪᱤᱛᱯᱩᱨ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ), ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱵᱟᱸᱥᱡᱳᱨᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ) ᱟᱨ ᱛᱮᱛᱩᱞᱢᱟᱨᱤ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ) ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.bccl.gov.in/?page_id=1685 | title = Bharat Coking Coal Limited | work = Sijua area | publisher = BCCL | accessdate = 5 December 2015 | archive-date = 8 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208162750/http://www.bccl.gov.in/?page_id=1685 | url-status = dead }}</ref>
ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱠᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱞᱟᱴᱟᱱᱰ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱑᱘ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟᱫᱳᱵᱟ, ᱰᱤᱜᱽᱣᱟᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱖ ᱟᱨ ᱗ ᱯᱤᱴ ᱠᱳᱞᱭᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.tatasteel.com/investors/annual-report-2008-09/html/100yrs_heritage_of_mining.html |title = A hundred year heritage of Mining| work= Acquisition of coal fields | publisher= Tata Steel| accessdate = 5 December 2015}}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱷᱮᱞᱟᱴᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱣᱟᱥᱟᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱣᱟᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fe.doe.gov/international/Publications/cwg_april06_cb_tata.pdf | title = Coal beneficiation | work = History of Coal Beneficiation in Tata Steel | publisher = Tata Steel | accessdate = 5 December 2015 | archive-date = 4 March 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304100414/http://www.fe.doe.gov/international/Publications/cwg_april06_cb_tata.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱟᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ (ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽᱼᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ), ᱴᱮᱴᱩᱞᱢᱟᱨᱤ (ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ-ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ (ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱭᱩᱟᱨᱮᱢ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱚᱴᱳ-ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱡᱩᱱ, ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱮᱞ ᱠᱳᱞ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱡᱩᱞ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱩᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱥᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱥᱡᱳᱨᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱟᱝᱜᱟᱨᱯᱚᱛᱷᱨᱟ, ᱠᱟᱴᱨᱟᱥᱜᱚᱲ, ᱴᱮᱴᱩᱞᱤᱭᱟ, ᱥᱳᱱᱟᱨᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱩᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/jharkhand/railways-keen-to-start-katras-route/cid/1374299| title= Railways keen to start Katras route |publisher= The Telegraph, 22 July 2018| accessdate = 12 July 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/station/news/katrasgarh-kth/1714#st | title= Katrasgarh | work= Station News |publisher= indiarailinfo| accessdate = 12 July 2019}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ '''[[ᱰᱤ ᱱᱳᱵᱤᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ|ᱰᱤ ᱱᱳᱵᱤᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ]]''' ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ (ᱟᱭᱤᱥᱤᱮᱥᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱤ ᱟᱵᱷᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱰᱤ. ᱮ. ᱵᱤ. ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]]
qxl83ur3yycizp5qk3qqk0ba9t38ot9
ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ
0
34213
195799
185550
2026-07-29T20:24:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195799
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.78|N|86.3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]]
| subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2.56
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 183
| population_total = 8,232
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱘᱒᱘᱓᱐᱔
| registration_plate =JH
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ]]
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=230| zoom=11
| coord={{coord|23|46|30|N|86|15|20|E}}| float=left|caption='''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱱ: ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱰᱤ: ᱰᱮᱢ, ᱯᱤ: ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|46|40|N|86|11|10|E}} | label-pos1=left|label1= ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|48|45|N|86|11|25|E}} | label-pos2=left|label2= ᱵᱷᱤᱢᱠᱟᱱᱟᱨᱤ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱤᱢᱠᱟᱱᱟᱨᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord3={{coord|23|47|5|N|86|11|32|E}} | label-pos3=left|label3= ᱱᱚᱫᱽᱠᱷᱚᱨᱠᱤ| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱱᱚᱫᱽᱠᱷᱚᱨᱠᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord4={{coord|23|46|20|N|86|14|32|E}} | label-pos4=right|label4= ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|shape-color4=black| label-size4=13|label-color4=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord5={{coord|23|48|0|N|86|13|39|E}} | label-pos5=right|label5= ᱵᱟᱨᱳᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱟᱨᱳᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord6={{coord|23|47|10|N|86|12|48|E}} | label-pos6=bottom|label6= ᱰᱩᱢᱨᱟ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱰᱩᱢᱨᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord7={{coord|23|48|55|N|86|12|55|E}} | label-pos7=top|label7= ᱦᱚᱨᱤᱱᱟ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱦᱚᱨᱤᱱᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord8={{coord|23|48|44|N|86|14|18|E}} | label-pos8=right|label8= ᱢᱩᱨᱟᱭᱰᱤᱦ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱢᱩᱨᱟᱭᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord9={{coord|23|48|30|N|86|21|15|E}} | label-pos9=right|label9= ᱢᱟᱦᱞᱤᱰᱤᱦ | numbered9=CT| mark-title9=[[ᱢᱟᱦᱞᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord10={{coord|23|47|8|N|86|14|25|E}} | label-pos10=right|label10= ᱠᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱨᱤ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱠᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱨᱤ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord11={{coord|23|46|45|N|86|15|10|E}} | label-pos11=right|label11= ᱥᱟᱦᱱᱤᱰᱤᱦ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱦᱱᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord12={{coord|23|46|50|N|86|17|45|E}} | label-pos12=right|label12= ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord13={{coord|23|49|25|N|86|20|58|E}} | label-pos13=left|label13= ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱟᱱ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱟᱱ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord14={{coord|23|49|45|N|86|21|45|E}} | label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱵᱩᱣᱟ ᱠᱚᱞᱟᱱ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱟᱵᱩᱣᱟ ᱠᱚᱞᱟᱱ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord15={{coord|23|46|20|N|86|13|45|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨᱴᱟᱸᱲ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨᱴᱟᱸᱲ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord16={{coord|23|49|0|N|86|18|20|E}} | label-pos16=right|label16= ᱡᱷᱤᱸᱜᱷᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered16=CT| mark-title16=[[ᱡᱷᱤᱸᱜᱷᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord17={{coord|23|45|0|N|86|16|12|E}} | label-pos17=left|label17= ᱢᱚᱦᱩᱫᱟ | numbered17=CT| mark-title17=[[ᱢᱚᱦᱩᱫᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord18={{coord|23|48|20|N|86|12|53|E}} | label-pos18=left|label18=BCCL ᱵᱚᱨᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered18=0 | mark-title18=[[ᱵᱚᱨᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size18=12| shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|23|47|30|N|86|11|10|E}} | label-pos19=left|label19=BCCL ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱒ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered19=0 | mark-title19=[[ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱒ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size19=12| shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|23|48|10|N|86|16|36|E}} | label-pos20=right|label20=BCCL ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered20=0 | mark-title20=[[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size20=12| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|47|46|N|86|19|42|E}} | label-pos21=right|label21=BCCL ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered21=0 | mark-title21=[[ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size21=12| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|45|10|N|86|16|40|E}} | label-pos22=right|label22=BCCL ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered22=0 | mark-title22=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size22=12| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|47|55|N|86|12|5|E}} |label-pos23=left|label23= ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ| numbered23=R| mark-title23=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱟᱨ)|shape-color23=#C42222
|mark-coord24={{coord|23|48|40|N|86|17|26|E}} | label-pos24=right|label24= ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ| numbered24=N| mark-title24=[[ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ]] (ᱮᱱ)|shape-color24=#C42222
|mark-coord25={{coord|23|47|47|N|86|17|20|E}} | label-pos25=right|label25= ᱠᱟᱭᱞᱩᱰᱤᱦ| numbered25=N| mark-title25=[[ᱠᱟᱭᱞᱩᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)|shape-color25=#C42222
|mark-coord26={{coord|23|47|23|N|86|18|8|E}} | label-pos26=left|label26= ᱞᱟᱠᱟᱨᱠᱟ| numbered26=N| mark-title26=[[ᱞᱟᱠᱟᱨᱠᱟ]] (ᱮᱱ)|shape-color26=#C42222
|mark-coord27={{coord|23|47|20|N|86|18|43|E}} | label-pos27=right|label27= ᱟᱝᱜᱟᱨᱯᱟᱛᱷᱟᱨ | numbered27=N| mark-title27=[[ᱟᱝᱜᱟᱨᱯᱟᱛᱷᱟᱨ]] (ᱮᱱ)|shape-color27= #C42222
|mark-coord28={{coord|23.7298|86.1534}}| label28=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=2| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.78|N|86.3|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Malkera |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Malkera.html |access-date=2025-12-31 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217020836/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Malkera.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱪᱳᱣᱴᱤᱰᱤᱦ, ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ, ᱛᱨᱤᱜᱩᱱᱟᱭᱤᱛ ᱵᱟᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱱ ᱵᱟᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷ ᱨᱮ ᱓.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ===
ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱳᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.]] ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱵᱚᱨᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱞᱚᱠ - ᱒ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱩᱫᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| access-date = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱒᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱓᱔᱕ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱘᱘᱗ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕,᱙᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱘᱑.᱓᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 11 June 2019}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱘᱐᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒.᱕᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱯ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑,᱔᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱵᱷᱤᱰᱚᱵᱚᱜᱚᱨ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf| title = District Census Handbook, Dhanbad, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 639-664 Statements | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | accessdate = 9 June 2019}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/gomoh-chakradharpur-memu-68017/5188/4283/169#st| title= 58607/68017 Gomoh Chakradharpur Memu |work=Time Table|publisher= india rail info| accessdate = 12 July 2019}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ., ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱤ'ᱱᱳᱵᱽᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱛᱨᱤᱜᱩᱱᱟᱭᱤᱛ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ==
ᱯᱟᱨᱮᱥᱱᱟᱛᱷ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱠᱮᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]]
09t44g1cog9nugd6s59ccfgqyn1x20s
ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ
0
34236
195876
186870
2026-07-30T08:30:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195876
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱥ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Old Bridge to Chira Chas behind Bokaro Hotel.JPG
| photo2a = CHAS.jpg
| photo2b = Chasbksc.jpg
| photo3a = Entry Point from Chas.jpg
}}
| image_alt =
| image_caption = ᱳᱞᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.63|N|86.17|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| governing_body = ᱪᱟᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]]
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱵᱷᱳᱞᱩ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 20.49
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 210
| population_total = 141,640
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ #ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ
| demographics1_info2 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱗᱐᱑᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱔᱒
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-09
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| website = {{URL|bokaro.nic.in/chas/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱪᱟᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=Chas Municipal Corporation|url=https://bokaro.nic.in/chas-municipal-corporation/}}</ref> ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱪᱪᱷ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Chas retains its swachh glory|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/chas-retains-its-swachh-glory/cid/1372143|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱰᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=District Bokaro > History|url=https://bokaro.nic.in/history/}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=610| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ: ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱮ: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ - ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (ᱥᱤᱴᱤ)
|mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= '''ᱪᱟᱥ''' (ᱮᱢ) |shape-color26=black| label-size26=13|label-color26=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱨᱥᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (ᱮᱢ) |label-size27=12 |label-color28=#800000
|mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= CCL B&K Area | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size28=12|label-color7=#AA6666
|mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= CCL ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size29=12|label-color29=#AA6666
|mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= CCL ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) |label-size30=12|label-color30=#AA6666
|mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ TPS| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117
|mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ TPS| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117
|mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117
|mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color34= #C40000
|mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color35= #C40000
|mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ]] (ᱟᱨ) |shape-color36= #C40000
|mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (ᱟᱨ) |shape-color37= #C40000
|mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color38= #C40000
|mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ) |shape-color39= #C40000
|mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱣᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color40= #C40000
|mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222
|mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱟᱥ ᱫᱚ {{Coord|23.63|N|86.17|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chas.html |title=Chas |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |access-date=2010-01-08 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱷᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/expressway-state-s-top-priority/cid/1379588|title=Expressway state's top priority|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2020-01-16}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱳᱨᱳ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱢᱚ-ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ, ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm | title = Tenughat Dam |publisher =india9 | access-date = 30 May 2021 }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱗᱒᱗ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱙᱑᱓ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱓᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱓,᱑᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱘᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 801778, page 218|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 March 2021}}</ref>
᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱫᱽᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱰᱜᱳᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱖,᱘᱘᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = righ
|caption = ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref>
|label1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value1= 28.88
|color1 =brown
|label2= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|value2 = 15.86
|color2 =green
|label3 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]]
|value3 = 15.49
|color3 =yellow
|label4 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]]
|value4 = 12.48
|color4 =orange
|label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
|value5 = 10.56
|color5 =pink
|label6 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]]
|value6 = 9.83
|color6 = blue
|label7= ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ
|value7= 19.38
|color7 = white
}}
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ,'' ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱐.᱔᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱠᱩᱧ/ᱵᱚᱨ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱴᱮᱝᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓,᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱤᱞ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf| title = District Census Handbook Bokaro, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Pages 384-397| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |accessdate = 2 March 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱮᱰᱟᱱᱴᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱴ ᱣᱤᱱᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|title=Government mulls rail wheel unit at Bokaro|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-01-16|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209014903/https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|url-status=dead}}</ref>
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱰᱮᱭᱨᱤ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}}
ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱡᱮᱭᱱᱟᱢᱳᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱢᱚᱞ ᱴᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱢᱟᱨᱠᱴ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱳᱣᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ GAIL ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱫᱟᱢᱨᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ (JHBDPL), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱥ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-01-11|title=Cabinet nod to funds for Northeast gas grid|url=https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|access-date=2020-01-16|website=The Sunday Guardian Live|language=en-US|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201005254/https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mega food park on Bokaro table|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/mega-food-park-on-bokaro-table/cid/1337183|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ,<ref>{{Cite web|url=http://www.aashiyanestate.com/|title=Ashiyana Estate|website=www.aashiyanestate.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://mrippl.com/|title=MRIPPL {{!}} Builders {{!}} Promoters {{!}} Real Estate Developers {{!}} Hotels|website=mrippl.com|access-date=2020-01-16}}</ref>
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱰᱤᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Maluti cousin in Bokaro|url=https://www.telegraphindia.com/india/maluti-cousin-in-bokaro/cid/1488422|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref>
* ᱚᱴᱚᱞ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱢᱨᱤᱛ) ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠ ᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱢᱳᱨ, ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱚᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Ashis|date=July 2, 2018|title=After cleanest city tag, Chas soon to get a Hi-Tech Park|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/after-cleanest-city-tag-chas-soon-to-get-a-hi-tech-park.html}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱚᱜᱽᱫᱟᱢᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱳᱰᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱜᱷᱚᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱜᱷᱟᱴᱵᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱣᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ) ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟᱛᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱤᱮᱥ (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ), ᱥᱨᱤ ᱟᱭᱭᱚᱯᱯᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱮᱠ-᱕), ᱠᱨᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱤᱯᱤᱮᱥ, ᱚᱫᱚᱨᱥ ᱵᱤᱫᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱢ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ +᱒ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
*ᱪᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{Cite web|url=http://www.chascollege.org/|title=Chas College {{!}}{{!}} Chas|website=www.chascollege.org|access-date=2020-01-16}}</ref>
*ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ (GGESTC), ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ggsestc.ac.in/home|title=Guru Gobind Singh Educational Society's Technical Campus|website=www.ggsestc.ac.in|access-date=2020-01-16}}</ref>
*ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.cmce.ac.in/|title=CMCE Bokaro|website=www.cmce.ac.in|access-date=2020-01-16|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217202258/http://www.cmce.ac.in/|url-status=dead}}</ref>
*ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱟᱦᱡᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
*ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
*ᱨᱚᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱑᱒ ([[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]])
*ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ
*ᱟᱥᱟ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ (ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ)
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱙᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱾
* ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ)
* ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱟᱢ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱨᱟᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ)
* ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱡᱳᱫᱷᱟᱰᱤᱦ ᱢᱳᱨ)
* ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
o413tsoidn9ch2sz8m42uu8x21a6grf
ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ
0
34439
195773
186530
2026-07-29T14:28:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195773
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.738958|N|86.375675|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 196
| population_total = 8354
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱑᱑᱗
| registration_plate = JH
| website = {{URL|dhanbad.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=350| height=250| zoom=11
| coord={{coord|23|43|30|N|86|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱱ: ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱰᱤ: ᱰᱮᱢ, ᱯᱤ: ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|41|15|N|86|25|52|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱷᱳᱣᱨᱟ| numbered1=N| mark-title1=[[ᱵᱷᱳᱣᱨᱟ]] (ᱮᱱ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C42222|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|45|28|N|86|22|30|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱤ | numbered2=N| mark-title2= [[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord3={{coord|23|46|10|N|86|21|36|E}} | label-pos3=right|label3= ᱪᱷᱳᱴᱟᱯᱩᱛᱠᱤ | numbered3=N| mark-title3= [[ᱪᱷᱳᱴᱟᱯᱩᱛᱠᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord4={{coord|23|42|50|N|86|24|47|E}} | label-pos4=left|label4= ᱡᱟᱢᱟᱰᱳᱵᱟ | numbered4=N| mark-title4= [[ᱡᱟᱢᱟᱰᱳᱵᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord5={{coord|23|42|30|N|86|25|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱡᱮᱞᱜᱳᱨᱟ | numbered5=N| mark-title5= [[ᱡᱮᱞᱜᱳᱨᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord6={{coord|23|42|40|N|86|26|38|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱤᱱᱟᱜᱳᱲᱟ| numbered6=N| mark-title6= [[ᱡᱤᱱᱟᱜᱳᱲᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord7={{coord|23|42|10|N|86|24|46|E}} | label-pos7=left|label7= ᱡᱳᱲᱟᱯᱳᱠᱷᱚᱨ| numbered7=N| mark-title7= [[ᱡᱳᱲᱟᱯᱳᱠᱷᱚᱨ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord8={{coord|23|44|10|N|86|22|32|E}} | label-pos8=right|label8= ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered8=N| mark-title8= ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ (ᱮᱱ)
|mark-coord9={{coord|23|45|50|N|86|23|24|E}} | label-pos9=right|label9= ᱠᱩᱥᱛᱟᱭ| numbered9=N| mark-title9= [[ᱠᱩᱥᱛᱟᱭ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord10={{coord|23|44|10|N|86|26|28|E}} | label-pos10=right|label10= ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ| numbered10=N| mark-title10= [[ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord11={{coord|23|40|35|N|86|26|0|E}} | label-pos11=right|label11= ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱰᱤᱦ| numbered11=N| mark-title11= [[ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord12={{coord|23|45|30|N|86|21|16|E}} | label-pos12=left|label12= ᱯᱩᱛᱠᱤ| numbered12=N| mark-title12= [[ᱯᱩᱛᱠᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord13={{coord|23|39|36|N|86|29|2|E}} | label-pos13=right|label13= ᱨᱳᱦᱨᱟᱵᱟᱸᱫᱽ| numbered13=N| mark-title13= [[ᱨᱳᱦᱨᱟᱵᱟᱸᱫᱽ]] (ᱮᱱ)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|40|50|N|86|29|15|E}} | label-pos14=right|label14= ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ| nunumbered15mbered14=N| mark-title14= [[ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ (ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ)|ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱤ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord15={{coord|23|39|47|N|86|25|50|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱩᱫᱟᱢᱰᱤᱦ| =N| mark-title15= [[ᱥᱩᱫᱟᱢᱰᱤᱦ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord16={{coord|23|43|2|N|86|26|24|E}} | label-pos16=right|label16= ᱛᱤᱥᱨᱟ| numbered16=N| mark-title16= [[ᱛᱤᱥᱨᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord17={{coord|23|39|25|N|86|26|55|E}} | label-pos17=left|label17= ᱪᱟᱥᱱᱟᱞᱟ| numbered17=N| mark-title17= [[ᱪᱟᱥᱱᱟᱞᱟ]] (ᱮᱱ)
|mark-coord18={{coord|23|46|16|N|86|20|20|E}} | label-pos18=top|label18= ᱯᱳᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱱᱟᱞᱤ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱯᱳᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱱᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color18= #A40000
|mark-coord19={{coord|23|45|53|N|86|20|55|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱤᱭᱟᱞᱜᱩᱫᱽᱨᱤ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱜᱩᱫᱽᱨᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color19= #A40000
|mark-coord20={{coord|23|44|45|N|86|21|30|E}} | label-pos20=right|label20= ᱟᱨᱟᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered20=CT| mark-title20=[[ᱟᱨᱟᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color20= #A40000
|mark-coord21={{coord|23|44|35|N|86|19|21|E}} | label-pos21=top|label21= ᱥᱟᱱᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱥᱟᱱᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color21= #A40000
|mark-coord22={{coord|23|43|38|N|86|20|45|E}} | label-pos22=right|label22= ᱵᱟᱨᱫᱩᱵᱷᱤ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱵᱟᱨᱫᱩᱵᱷᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ)| shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|45|5|N|86|21|50|E}} | label-pos23=right|label23=BCCL ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered23=0 | mark-title23=[[ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size23=12| shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|23|40|15|N|86|26|49|E}} | label-pos24=left|label24=BCCL ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱤᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered24=0 | mark-title24=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A)| label-size24=12| shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|23|43|25|N|86|24|38|E}} | label-pos25=right|label25=BCCL ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|numbered25=0 | mark-title25=[[ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ)| label-size25=12| shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|23|44|20|N|86|22|0|E}} | label-pos26=left|label26=ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ| numbered26=R| mark-title26= [[ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ)| shape-color26=#C42222
|mark-coord27={{coord|23|43|45|N|86|27|15|E}} | label-pos27=right|label27= ᱟᱞᱟᱜᱽᱰᱤᱦᱟ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱟᱞᱟᱜᱽᱰᱤᱦᱟ]] |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|42|15|N|86|27|15|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟ| numbered28=CT| mark-title28=[[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|43|55|N|86|31|34|E}} | label-pos29=left|label29= ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ| numbered29=CT| mark-title29=[[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23.7137|86.3475}}| label30=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=0| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱮᱸᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ {{coord|23.78|N|86.38|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kenduadih |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kenduadih.html |access-date=2026-01-17 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217034120/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Kenduadih.html |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱔᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱳᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱞᱤ.]] ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | title = Dhanbad Municipal Corporation | publisher = DMC | access-date = 15 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171015150926/http://166.62.42.155/dmc/citizen/ | archive-date = 15 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://dhanbad.nic.in/maps.html | title= Dhanbad Dsitrict Map| work= Physical Map of Dhanbad |publisher= Jharkhand Government| access-date = 15 October 2017}}</ref>
ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=dmc>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | title = Dhanbad Municipal Corporation | work = प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi) | publisher = Jharkhand Government | access-date = 19 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171028073630/http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | archive-date = 28 October 2017 | url-status = dead }}</ref>
===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ===
ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ.) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱘᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱞᱳᱫᱽᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱰᱤᱦ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| access-date = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | title = Dhanbad Municipal Corporation | work = प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रों की सूची (in Hindi) | publisher = Jharkhand Government | access-date = 19 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171028073630/http://dhanbad.nic.in/dhanbad_dmc.html | archive-date = 28 October 2017 | url-status = dead }}</ref>
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://jhpolice.gov.in/dhanbad | title = Jharkhand Police | work = Contact Numbers | publisher = JP | access-date = 17 June 2019 | archive-date = 16 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190616231704/https://jhpolice.gov.in/dhanbad | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| title = Dhanbad – Welcome to the Coal Capital of India| work = Administrative Structure of Dhanbad District – List of Thana and Outpost of Dhanbad Outpost| publisher = Jharkhand Government| access-date = 17 June 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20171024095316/http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| archive-date = 2017-10-24| url-status = dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱓᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱗% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱵᱚᱥᱛᱟ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱔᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱠᱳᱭᱞᱤᱭᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.bcclweb.in/?page_id=1722 | title = Bharat Coking Coal Limited | work = PB Area | publisher = BCCL | access-date = 15 October 2017 | archive-date = 26 February 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210226155817/http://www.bcclweb.in/?page_id=1722 | url-status = dead }}</ref>
ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ: ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱑᱐/᱑᱒ ᱯᱤᱴᱥ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱚᱱᱫᱽ ᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱤᱪᱠᱳᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱾ ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱕/᱖ ᱯᱤᱴᱥ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ, ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱾ ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱥᱤ. ᱯᱞᱟᱱᱴ, ᱟᱠᱨᱟ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ, ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱚᱴᱚ ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱟᱨ ᱑᱓᱒ ᱠᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱟᱵᱽᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=1722| title = Bharat Coking Coal Limited| work = PB Area| publisher = BCCL| access-date = 12 June 2019| archive-date = 26 February 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210226155817/http://www.bcclweb.in/?page_id=1722| url-status = dead}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱞᱜᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=2626| title = Bharat Coking Coal Limited| work = PB Area Welfare| publisher = BCCL| access-date = 12 June 2019| archive-date = 25 January 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210125033407/http://www.bcclweb.in/?page_id=2626| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱮᱢ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱸᱫᱽ ᱵᱟᱥᱛᱤ, ᱠᱮᱱᱫᱩᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.entranceindia.com/city-institution-dbd/s-s-n-m-high-school-in-kenduadih-dhanbad/ | title = S.S.N.M. High School | publisher = Entrance India | access-date = 11 July 2019 | archive-date = 11 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190711051944/https://www.entranceindia.com/city-institution-dbd/s-s-n-m-high-school-in-kenduadih-dhanbad/ | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
chcg42sqlshxbsthcws8cls711qs6rw
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ
0
34780
195875
193619
2026-07-30T08:26:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195875
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.08|N|85.67|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 346
| population_total = 10394
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]],
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱕᱘᱐᱔᱑
| registration_plate = OD 09
| website = {{URL|odisha.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/elections-to-new-baliguda-champua-nacs-on-jan-19.html |title=Elections to new Baliguda, Champua NACs on Jan 19 |access-date=2026-02-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065656/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/elections-to-new-baliguda-champua-nacs-on-jan-19.html |url-status=dead }}</ref> ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://stscodisha.gov.in/Aboutus.asp?GL=abt&PL=1|title=ST & SC Development, Minorities & Backward Classes Welfare Department:: Government of Odisha|access-date=9 October 2021|archive-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009133658/http://stscodisha.gov.in/Aboutus.asp?GL=abt&PL=1|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱠᱚᱞᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>http://rtiodisha.gov.in/Pages/printAllManual/office_id:4440/lang{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: {{Bare URL inline|date=August 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [http://cesorissa.org/mines.asp ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126162000/http://cesorissa.org/mines.asp |date=2024-11-26 }} ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱥ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱤᱞᱤᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://mapio.net/pic/p-46433092/|title=Baitarini Bridge Champua|website=Mapio.net|language=en|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328052015/https://mapio.net/pic/p-46433092/|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱭᱛᱨᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ==
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]], [[ᱵᱷᱩᱭᱭᱟ|ᱵᱷᱩᱭᱱᱭᱟ]], [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], [[ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱳᱸᱰ]], [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱗.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱫᱚ {{coord|22.08|N|85.67|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Champua |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Champua.html |access-date=2026-02-27 |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126144751/http://www.fallingrain.com/world/IN/0/Champua.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱑᱓᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱓᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕,᱕᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱘᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/385509-champua-orissa.html|title = Champua Census Town City Population Census 2011-2021 | Orissa}}</ref> ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱗.᱐᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱗᱒.᱘᱗% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙᱐.᱘᱕%, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱒.᱕᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ("ᱵᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱤ" ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ("ᱵᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱴᱤ" ᱞᱤᱯᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ==
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ (ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ) ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] (ᱵᱤᱡᱮᱰᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= https://odishabytes.com/know-the-winners-of-odisha-assembly-constituencies/ |title= Know The Winners Of Odisha Assembly Constituencies |date= May 24, 2019 |publisher= Odisha Bytes }}</ref>
ᱪᱟᱢᱯᱩᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Odisha
|publisher=Election Commission of India
|accessdate=2008-09-27
|url-status=dead
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304184320/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|archivedate=2009-03-04
}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
qbxv0h9maidlmnzmvsfigq7xnpg6ddu
ᱡᱷᱟᱨᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱹ
0
35003
195792
188646
2026-07-29T18:59:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195792
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱨᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang = ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
| other_name = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱪᱷᱚᱠᱚ
| nickname = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱪᱷᱚᱠ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.17|N|86.63|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 130
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = OD 11
| website = {{URL|odisha.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱹ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱪᱷᱚᱠᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱪᱷᱚᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱟᱨᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ {{coord|22.17|N|86.63|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Jharpokharia |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Jharpokharia.html |access-date=2026-03-14 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212064253/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Jharpokharia.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
mxxy25qphq80l0ujw3u31eybvcz2n03
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ
0
35106
195901
189237
2026-07-30T11:13:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195901
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱨᱟᱡᱽᱵᱳᱨᱟᱥᱚᱢᱵᱚᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱢᱩᱬ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Borasambar Palace Padampur.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱵᱳᱨᱟᱥᱚᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱞᱮᱥ, ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coordinates|20|59|n|83|4|e|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ|ᱱᱚᱰᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| leader_title = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| leader_name = [[ᱵᱟᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ]], ([[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱮᱰᱤ]])
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 205
| population_total = 17625
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱖᱘᱐᱓᱖
| registration_plate = OD-17
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱤᱥᱩᱯᱷᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{Coord|20.59|N|83.40|E|}} ᱞᱮᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Padampur |url=https://www.fallingrain.com/world/IN/21/Padmapur.html |access-date=2026-03-19 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127210027/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Padmapur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱗᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱚᱦᱩ ᱴᱨᱟᱭᱜᱩᱞ ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ - ᱵᱟᱞᱚᱝᱜᱤᱨ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱣᱟᱯᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱫᱷᱢᱟᱨᱫᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱳᱝ ᱜᱟᱰᱟ ([[ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ) ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱗,᱖᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱙᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘,᱖᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱑,᱘᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐.᱗᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱖᱑ ᱟᱨ ᱘᱒᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱙᱔᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱓.᱒᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱒.᱘᱗% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙.᱖᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖.᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱰᱤ.]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱤᱦᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://ws.ori.nic.in/ola/mlaprofile/1stpage.asp?123 |title=ws.ori.nic.in: ola/mlaprofile |access-date=8 October 2009 |archive-date=3 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703070652/http://ws.ori.nic.in/ola/mlaprofile/1stpage.asp?123 |url-status=dead }}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Odisha
|publisher = Election Commission of India
|access-date = 2008-09-16
|archive-date = 4 March 2009
|archive-url = https://web.archive.org/web/20090304184320/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|url-status = dead
}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ, ᱵᱤᱡᱩ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ - ᱓ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ - ᱑᱖ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
•ᱵᱟᱥ ᱠᱚ:
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ|ᱠᱭᱟᱱᱡᱷᱚᱨ]], [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱬᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ]], [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ]], ᱥᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱱᱟ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱟᱥᱱᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ OSRTC ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱵᱷᱳᱞᱵᱳ ᱙᱖᱐᱐ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
•ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ:
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱒᱖᱒᱑.᱙᱖ ᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾{{cn|date=May 2025}}
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐ ᱢᱤᱞ), [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐ ᱢᱤᱞ), [[ᱠᱟᱸᱴᱟᱵᱟᱸᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐ ᱢᱤᱞ), [[ᱱᱟᱣᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ), [[ᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - ᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘ ᱢᱤᱞ) ᱾
•ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ:
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - ᱑᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱔ ᱢᱤᱞ) [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - ᱑᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱗ ᱢᱤᱞ) [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - ᱔᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱐ ᱢᱤᱞ)
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱤᱵᱷᱟᱛᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
cd3u5sij4b1snq9syh5m6rbrtf59g6j
ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱳᱰᱤᱥᱟ
0
35817
195847
192149
2026-07-30T04:45:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195847
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|20|44|0|N|86|7|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ| ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 122
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = OD 04
| blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]
| blank1_name_sec2 = ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ
| blank1_info_sec2 = [[:en:Climatic regions of India|ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ]] <small>([[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱳᱯᱮᱱ]])</small>
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}}
| website = {{URL|odisha.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱓ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ MSL ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://www.fallingrain.com/world/IN/21/Haridaspur.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251216173929/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Haridaspur.html |date=2025-12-16 }} Map and weather of Haridaspur</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ==
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖, ᱳᱰᱤᱥᱟ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖]] ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]-[[ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/orissa/cuttack/haridaspur/ Satellite map of Haridaspur]
* [https://www.india9.com/i9show/Haridaspur-Railway-Station-64420.htm About Haridaspur Railway Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250509015106/https://www.india9.com/i9show/Haridaspur-Railway-Station-64420.htm |date=2025-05-09 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
pssbv8v54o0jaus8gxeyzx7kblgdkpx
ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
0
35841
195809
194107
2026-07-29T23:01:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195809
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = SDO Office Mekhliganj UdiptoRoy Udipta 4647.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱮᱥᱰᱤᱳ ᱳᱯᱷᱤᱥ, ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.35|N|88.92|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱢᱩᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Mekhliganj City|url=https://www.sudawb.org/wbdma_oldversion/HTM/DIS/MUNI_ULB_Mekliganj.htm|website=sudawb.org|access-date=26 November 2020}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 3.88
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 58
| population_total = 9217
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|access-date=12 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=12 March 2019|page=85|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| website = {{URL|coochbehar.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ''' (Bengali pronunciation: mekhliɡɔnd͡ʒ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱠᱟᱨᱣᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱟᱨᱣᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱮ ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱽᱨᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱴᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 'ᱢᱮᱠᱷᱞᱟ' (ᱥᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱚᱸ (ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|26|14|0|N|89|2|0|E}}| float=left|caption='''Places in the Mathabhanga, Mekhliganj subdivisions and Sitai CD block of Dinhata subdivision in Cooch Behar district'''<br/>CT: census town, R: rural/ urban centre, M: Municipal town<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|26|19|48|N|89|13|12|E}}| label-pos1=left|label1= Mathabhanga | numbered1=M| mark-title1= [[Mathabhanga]] (M)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|19|48|N|88|46|12|E}}| label-pos2=right|label2= Haldibari| numbered2=M| mark-title2= [[Haldibari, India]] (M)
|mark-coord3={{coord|26|21|0|N|88|55|12|E}}| label-pos3=left|label3= Mekhliganj| numbered3=M| mark-title3= Mekhliganj (M)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|26|24|47|N|88|55|9|E}}| label-pos4=top|label4=Changrabandha|labela4= Check-point| numbered4=CT| mark-title4= [[Changrabandha]] (CT)| shape-color4= #A40000
|mark-coord5={{coord|26|25|52|N|89|16|23|E}}| label-pos5=left|label5=Ghoksadanga| numbered5=R| mark-title5= [[Ghoksadanga]] (R)| shape-color5= #C42222
|mark-coord6={{coord|26|20|10|N|89|15|13|E}}| label-pos6=top|label6=Matiar Kuthi| numbered6=R| mark-title6= [[Matiar Kuthi]] (R)| shape-color6= #C42222
|mark-coord7={{coord|26|18|56|N|89|18|35|E}}| label-pos7=left|label7=Nishiganj| numbered7=R| mark-title7= [[Nishiganj]] (R)| shape-color7= #C42222
|mark-coord8={{coord|26|20|45|N|89|9|26|E}}| label-pos8=top|label8=Sikarpur| numbered8=R| mark-title8= [[Sikarpur, Cooch Behar]] (R)| shape-color8= #C42222
|mark-coord9={{coord|26|10|23|N|89|10|46|E}}| label-pos9=top|label9=Sitalkuchi| numbered9=R| mark-title9= [[Sitalkuchi, Cooch Behar]] (R)| shape-color9= #C42222
|mark-coord10={{coord|26|18|11|N|88|59|0|E}}| label-pos10=left|label10=Kuchlibari| numbered10=R| mark-title10= [[Kuchlibari]] (R)| shape-color10= #C42222
|mark-coord11={{coord|26|3|5|N|89|19|13|E}}| label-pos11=top|label11=Sitai| numbered11=R| mark-title11= [[Sitai, Cooch Behar]] (R)| shape-color11= #C42222
|mark-coord12={{coord|26|24|0|N|88|48|20|E}}|label12= Teesta River| label-color12 = #77A1CB| label-angle12=50| label-pos12=top| label-size12=10| mark-size12=0| mark-title12=none
|mark-coord13={{coord|26|13|30|N|89|16|40|E}}|label13= Jaldhaka River| label-color13 = #77A1CB| label-angle13=65| label-pos13=top| label-size13=10| mark-size13=0| mark-title13=none
|arc-coordA={{coord|26|10|0|N|88|50|0|E}}|arc-textA= BANGLADESH| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-10| arc-gapA=4.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱖.᱓᱕° ᱠᱚᱧᱮ ᱘᱘.᱙᱒° ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mekliganj |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mekhliganj.html |access-date=2026-05-08 |archive-date=2025-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904181247/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Mekhliganj.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱡᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ'', ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱓.᱘᱘ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1903_PART_A_DCHB_KOCH%20BIHAR.pdf | title = District Census Handbook Koch Bihar, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 593-594 : Statement I: Status and Growth History, Page 595| publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 2 August 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱙.᱙᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱙᱐.᱐᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱛᱚᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓.᱖᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱙᱖.᱓᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Cooch Behar |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 5 August 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱮᱞᱩᱣᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱟᱰ ᱯᱞᱮᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1903_PART_A_DCHB_KOCH%20BIHAR.pdf| title = District Census Handbook, Koch Bihar, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, pages 17-21 Physical feafures| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 5 August 2020}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱙,᱒᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱖᱖᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱔᱖᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖,᱐᱐᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱔.᱘᱔%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 August 2020 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱑᱐,᱘᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱢᱮᱠᱷᱤᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱷᱤᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱷᱤᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Cooch Behar |work = Tables 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 August 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/CoB_Police.html | title = Police Stations under Cooch Behar district| publisher = Cooch Behar Police |access-date = 2 August 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱢᱮᱠᱷᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics - Hospitals | publisher = Government of West Bengal | access-date = 2 August 2020 | archive-date = 14 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
14pfmbk19mx77yd3r26w08cwl0y102h
ᱠᱮᱱᱫᱟ
0
36095
195772
192287
2026-07-29T14:22:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195772
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱮᱱᱫᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6773|N|87.1693|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7.95
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 229
| population_total = 15,731
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| website = {{URL|bardhaman.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱮᱱᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=430| height=400| zoom=11
| coord={{coord|23|41|0|N|87|5|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/>MC: ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, R: ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|39|27|N|87|7|2|E}} | label-pos1=right|label1= Kunustara | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱠᱩᱱᱩᱥᱛᱟᱨᱟ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|40|5|N|87|7|40|E}} | label-pos2=right|label2= Topsi| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱴᱚᱯᱥᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|43|26|N|87|11|57|E}} | label-pos3=right|label3= Nimsa| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱱᱤᱢᱥᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|42|58|N|87|11|21|E}} | label-pos4=right|label4= Chinchuria| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱤᱸᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|40|38|N|87|10|9|E}} | label-pos5=right|label5= Kenda| numbered5=CT| mark-title5=ᱠᱮᱱᱫᱟ (CT)
|mark-coord6={{coord|23|39|10|N|87|9|46|E}} | label-pos6=right|label6= Parasia| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱯᱟᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|39|14|N|87|2|9|E}} | label-pos7=left|label7= Ratibati| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱨᱚᱛᱤᱵᱟᱛᱤ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|39|40|N|87|2|30|E}} | label-pos8=left|label8= Chapui| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱪᱟᱯᱩᱭ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|39|5|N|87|4|11|E}} | label-pos9=top|label9= Jemari |labela9=(Jaykaynagar)| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱡᱮᱢᱟᱨᱤ (ᱡᱮ.ᱠᱮ. ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ)]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|37|45|N|87|8|22|E}} | label-pos10=right|label10= Banshra| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱵᱟᱸᱥᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|38|5|N|87|3|51|E}} | label-pos11=left|label11= Belebathan| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱮᱞᱮᱵᱟᱛᱷᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|38|28|N|87|2|3|E}} | label-pos12=left|label12= Chelad| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱪᱮᱞᱟᱰ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|37|29|N|87|4|32|E}} | label-pos13=left|label13= Murgathaul| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱢᱩᱨᱜᱟᱛᱷᱳᱞ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|36|57|N|87|5|4|E}} | label-pos14=left|label14= Amkula| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱟᱢᱠᱩᱞᱟ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|35|53|N|87|8|30|E}} | label-pos15=right|label15= Baktarnagar| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱚᱠᱛᱟᱨᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|36|33|N|87|6|01|E}} | label-pos16=left|label16= Egara| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱮᱜᱟᱨᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱮᱜᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|35|21|N|87|6|21|E}} | label-pos17=left|label17= Sahebganj| numbered17=CT| mark-title17= [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23|35|10|N|87|7|7|E}} | label-pos18=right|label18= Raghunathchak| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱪᱚᱠ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|34|50|N|87|7|32|E}} | label-pos19=right|label19= Ballavpur| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|46|48|N|87|4|48|E}} | label-pos20=right|label20= Churulia| numbered20=R| mark-title20=[[ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R)|shape-color20=#C42222
|mark-coord21={{coord|23|41|37|N|87|8|39|E}} | label-pos21=right|label21= Bahadurpur| numbered21=R| mark-title21=[[ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color21=#C42222
|mark-coord22={{coord|23|42|7|N|87|2|53|E}} | label-pos22=left|label22=ECL Sripur |labela22= Area Office| numbered22=0 | mark-title22=[[ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size22=12| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|40|53|N|87|4|45|E}} | label-pos23=left|label23=ECL Satgram |labela23= Area Office |numbered23=0| mark-title23=[[ᱥᱟᱛᱜᱨᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱥᱟᱛᱜᱨᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size23=12| shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|23|38|50|N|87|7|18|E}} | label-pos24=right|label24=ECL Kunustoria|labela24= Area Office|numbered24=0 | mark-title24=[[ᱠᱩᱱᱩᱥᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱩᱱᱩᱥᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size24=12| shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|23|40|0|N|87|13|33|E}} | label-pos25=left|label25=ECL Kenda |labela25= Area Office |numbered25=0| mark-title25=[[ᱠᱮᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱮᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size25=12| shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|23|40|44|N|86|57|9|E}} | label-pos26=right|label-color26=#800000| label26=Asansol | numbered26=MC| mark-title26=[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] (MC)|shape-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|37|12|N|87|7|48|E}} | label-pos27=left|label27=Raniganj | numbered27=N| mark-title27= [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] (N)|shape-color27=#C42222
|mark-coord28={{coord|23|42|50|N|87|4|48|E}} | label-pos28=left|label28=Jamuria | numbered28=N| mark-title28= [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (N)|shape-color28=#C42222
|mark-coord29={{coord|23.612489|87.032854}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=28| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none
|mark-coord30={{coord|23.749367|87.157333}}| label30=ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=0| label-pos30=right| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.6773|N|87.1693|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc. - Kenda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kenda.html |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524061355/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kenda.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕᱑ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱩᱸᱰᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Chattopadhyay, Akkori, ''Bardhaman Jelar Itihas O Lok Sanskriti'' (History and Folk lore of Bardhaman District.), {{in lang|bn}}, Vol I, pp 14-15, Radical Impression. {{ISBN|81-85459-36-3}}</ref>
===ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱓᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱑᱖.᱖᱗% ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Burdwan |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 4 September 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱠᱩᱞᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=2015notification>{{cite web | url = https://www.wbdma.gov.in/circulars/249-135-ma_2015-2016.pdf | title = The Kolkata Gazette | work = Notification No. 335/MA/O/C-4/1M-36/2014 dated 3 June 2015 | publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal | accessdate = 4 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170312033552/https://www.wbdma.gov.in/circulars/249-135-ma_2015-2016.pdf | archive-date = 12 March 2017 | url-status = dead }}</ref> ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱖ (+᱑ ᱟᱫᱷᱟ) ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕,᱗᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱓᱖᱐ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗,᱓᱗᱑ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱘᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱓᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱗᱔.᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 18 February 2017 }}</ref>
<small>*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ</small>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱵᱚᱥᱛᱟ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
<!--Please do not disturb the referenced text. If you want to add information, add it separately, with reliable reference. -->
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ'', ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱗.᱙᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱘᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ/ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱟᱱᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{cite web | url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1909_PART_A_DCHB_BARDDHAMAN.pdf| title = District Census Handbook Barddhaman, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1179-1210; Statement I: Status and Growth History, Page 1179; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Page 1188; Statement III: Civic and other Amenities, Page 1191; Statement IV: Medical Facilities, Page 1196; Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Page 1200; Statement VI: Industry and Banking, Page 1209 | publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 14 May 2020}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Chattopadhyay, Akkori, p 48</ref> ᱠᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://easterncoal.nic.in/corporate.html ECL website]</ref> ᱡᱟᱜᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱯᱚᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱫᱩᱨᱜᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1804/18040310.htm |title=Frontline Feb-Mar 2001 |access-date=11 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006201309/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1804/18040310.htm |archive-date=6 October 2007 |url-status=usurped }}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱢᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2006-12-01&usrsess=1&clid=22&id=166049 |title=The Statesman, 1 December 2006 |access-date=11 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929130057/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2006-12-01&usrsess=1&clid=22&id=166049 |archive-date=29 September 2007 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2006-12-22&usrsess=1&clid=23&id=168366 The Statesman, 22 December 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929121549/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2006-12-22&usrsess=1&clid=23&id=168366 |date=29 September 2007 }} [http://164.100.24.208/lsq14/quest.asp?qref=6525 Lok Sabha question] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030110048/http://164.100.24.208/lsq14/quest.asp?qref=6525 |date=30 October 2007 }}</ref>
ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱦᱩᱞᱟ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱪᱚᱨᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱤᱱᱠᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱡᱟᱢᱵᱟᱰ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱪᱚᱨᱟ ᱳᱥᱤᱯᱤ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱞᱚᱣᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱳᱥᱤᱯᱤ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ, ᱮᱥ.ᱠᱮ. ᱳᱥᱤᱯᱤ, ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱳᱥᱤᱯᱤ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/kajora.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work = Kajora Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 18 August 2018}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://bardhaman.gov.in/education/schudir.asp 7th All-India School Education Survey 2003] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927042635/http://bardhaman.gov.in/education/schudir.asp |date=2007-09-27 }}</ref>
ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/barddhaman/19091207102/kenda-high-school.html | title = Kenda High School| publisher = Schools.org.in |access-date = 20 May 2020}}</ref>
ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱖ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/barddhaman/19091207303/kenda-hindi-jr-high-school.html | title = Kenda Hindi Jr High School | publisher = Schools.org.in |access-date = 20 May 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱪᱷᱚᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) (ᱯᱤ ᱳ ᱵᱟᱦᱩᱞᱟ), ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱱᱫᱟ (ᱯᱤ ᱳ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱱᱫᱟ), ᱞᱚᱣᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱟ (ᱯᱤ ᱳ ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ), ᱵᱟᱦᱩᱞᱟ (ᱯᱤ ᱳ ᱵᱟᱦᱩᱞᱟ), ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱡᱟᱢᱵᱟᱰ (ᱯᱤ ᱳ ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ), ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ (ᱯᱤ ᱳ ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ), ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ (ᱯᱤ ᱳ ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ), ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. (ᱯᱤ ᱳ ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ), ᱪᱚᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱤᱴᱥ (ᱯᱤ ᱳ ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://r.search.yahoo.com/_ylt=AwrxiDIKi8Be4hgAXS67HAx.;_ylu=X3oDMTByYmpmZjA4BGNvbG8Dc2czBHBvcwMzBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--/RV=2/RE=1589705610/RO=10/RU=https%3a%2f%2fwww.coalindia.in%2fDesktopModules%2fDocumentList%2fdocuments%2fDetails_of_Medical_Facility_in_CIL_and_its_Subsidiaries_05032018.xlsx/RK=2/RS=G5Llg8vcadCbsl1BI.JMH0rETxA- | title = Details of medical facilities in CIL and its subsidiaries | work= ECL| publisher = CIL|access-date = 15 May 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
g4ote410vwkd66hllkqdjkc4mp3s8y3
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
36101
195881
192296
2026-07-30T08:58:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195881
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.78|N|87.08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 94
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞᱤᱭᱟᱸᱥ / ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞᱤᱴᱮᱥ/ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞᱵᱟᱥᱤ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ*
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ ᱓᱔᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| website = {{URL|paschimbardhaman.co.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www26.brinkster.com/burdwan/home/villages.asp Villages in Bardhaman District] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205135824/http://www26.brinkster.com/burdwan/home/villages.asp |date=2007-02-05 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱨᱟᱢᱤᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱩᱢ, ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2007-02-08&usrsess=1624163791968&clid=23&id=173669 The Statesman 8 February 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929124120/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?date=2007-02-08&usrsess=1624163791968&clid=23&id=173669 |date=29 September 2007 }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Chattopadhyay, Akkori, ''Bardhaman Jelar Itihas O Lok Sanskriti'' (History and Folk lore of Bardhaman District.), {{in lang|bn}}, Vol I, p 181, Radical Impression. {{ISBN|81-85459-36-3}}</ref> ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Chattopadhyay, Akkori, p 249</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=430| height=400| zoom=11
| coord={{coord|23|41|0|N|87|5|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/>MC: ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, R: ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|39|27|N|87|7|2|E}} | label-pos1=right|label1= Kunustara | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱠᱩᱱᱩᱥᱛᱟᱨᱟ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|40|5|N|87|7|40|E}} | label-pos2=right|label2= Topsi| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱴᱚᱯᱥᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|43|26|N|87|11|57|E}} | label-pos3=right|label3= Nimsa| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱱᱤᱢᱥᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|42|58|N|87|11|21|E}} | label-pos4=right|label4= Chinchuria| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱤᱸᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|40|38|N|87|10|9|E}} | label-pos5=right|label5= Kenda| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱮᱱᱫᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|39|10|N|87|9|46|E}} | label-pos6=right|label6= Parasia| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱯᱟᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|39|14|N|87|2|9|E}} | label-pos7=left|label7= Ratibati| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱨᱚᱛᱤᱵᱟᱛᱤ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|39|40|N|87|2|30|E}} | label-pos8=left|label8= Chapui| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱪᱟᱯᱩᱭ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|39|5|N|87|4|11|E}} | label-pos9=top|label9= Jemari |labela9=(Jaykaynagar)| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱡᱮᱢᱟᱨᱤ (ᱡᱮ.ᱠᱮ. ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ)]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|37|45|N|87|8|22|E}} | label-pos10=right|label10= Banshra| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱵᱟᱸᱥᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|38|5|N|87|3|51|E}} | label-pos11=left|label11= Belebathan| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱮᱞᱮᱵᱟᱛᱷᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|38|28|N|87|2|3|E}} | label-pos12=left|label12= Chelad| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱪᱮᱞᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|37|29|N|87|4|32|E}} | label-pos13=left|label13= Murgathaul| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱢᱩᱨᱜᱟᱛᱷᱳᱞ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|36|57|N|87|5|4|E}} | label-pos14=left|label14= Amkula| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱟᱢᱠᱩᱞᱟ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|35|53|N|87|8|30|E}} | label-pos15=right|label15= Baktarnagar| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱚᱠᱛᱟᱨᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|36|33|N|87|6|01|E}} | label-pos16=left|label16= Egara| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱮᱜᱟᱨᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱮᱜᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|35|21|N|87|6|21|E}} | label-pos17=left|label17= Sahebganj| numbered17=CT| mark-title17= [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] (CT)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23|35|10|N|87|7|7|E}} | label-pos18=right|label18= Raghunathchak| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱪᱚᱠ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|34|50|N|87|7|32|E}} | label-pos19=right|label19= Ballavpur| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|46|48|N|87|4|48|E}} | label-pos20=right|label20= Churulia| numbered20=R| mark-title20=ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color20=#C42222
|mark-coord21={{coord|23|41|37|N|87|8|39|E}} | label-pos21=right|label21= Bahadurpur| numbered21=R| mark-title21=[[ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color21=#C42222
|mark-coord22={{coord|23|42|7|N|87|2|53|E}} | label-pos22=left|label22=ECL Sripur |labela22= Area Office| numbered22=0 | mark-title22=[[ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size22=12| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|40|53|N|87|4|45|E}} | label-pos23=left|label23=ECL Satgram |labela23= Area Office |numbered23=0| mark-title23=[[ᱥᱟᱛᱜᱨᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱥᱟᱛᱜᱨᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size23=12| shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|23|38|50|N|87|7|18|E}} | label-pos24=right|label24=ECL Kunustoria|labela24= Area Office|numbered24=0 | mark-title24=[[ᱠᱩᱱᱩᱥᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱩᱱᱩᱥᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size24=12| shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|23|40|0|N|87|13|33|E}} | label-pos25=left|label25=ECL Kenda |labela25= Area Office |numbered25=0| mark-title25=[[ᱠᱮᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱮᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| label-size25=12| shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|23|40|44|N|86|57|9|E}} | label-pos26=right|label-color26=#800000| label26=Asansol | numbered26=MC| mark-title26=[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] (MC)|shape-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|37|12|N|87|7|48|E}} | label-pos27=left|label27=Raniganj | numbered27=N| mark-title27= [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] (N)|shape-color27=#C42222
|mark-coord28={{coord|23|42|50|N|87|4|48|E}} | label-pos28=left|label28=Jamuria | numbered28=N| mark-title28= [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (N)|shape-color28=#C42222
|mark-coord29={{coord|23.612489|87.032854}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=28| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none
|mark-coord30={{coord|23.749367|87.157333}}| label30=ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=0| label-pos30=right| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23.78|N|87.08|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Churulia |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Churulia.html |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417002248/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Churulia.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱤᱡᱽ ᱙᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱓᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱑᱖.᱖᱗% ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Burdwan |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 4 September 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱠᱩᱞᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=2015notification>{{cite web | url = https://www.wbdma.gov.in/circulars/249-135-ma_2015-2016.pdf | title = The Kolkata Gazette | work = Notification No. 335/MA/O/C-4/1M-36/2014 dated 3 June 2015 | publisher = Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal | accessdate = 4 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170312033552/https://www.wbdma.gov.in/circulars/249-135-ma_2015-2016.pdf | archive-date = 12 March 2017 | url-status = dead }}</ref> ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱖ (+᱑ ᱟᱫᱷᱟ) ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘,᱑᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱒᱐᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱙᱗᱐ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱔᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖᱔.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 18 February 2017 }}</ref>
<small>*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱢᱩᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ</small>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱳᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Chattopadhyay, Akkori, p 48</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱳᱢᱚᱦᱟᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱪᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱚᱧᱡᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>[http://www.bardhaman.nic.in/mv/pr_mb_1_100.pdf Minbus Permit Register] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927062443/http://www.bardhaman.nic.in/mv/pr_mb_1_100.pdf |date=2007-09-27 }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://knim.org/ | title = Kazi Nazrul Islam Mahavidyalaya | publisher = KNIM | access-date = 2 March 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170303201153/https://knim.org/ | archive-date = 3 March 2017 | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 12 May 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱪᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱡᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage-inline|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ}}
* [http://www.maplandia.com/india/west-bengal/birbhum-situri/churulia/ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱧᱮᱞ]
{{ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
nbhj8hir24qc383c1fl4ki1jckuoqh4
ᱠᱟᱱᱫᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ
0
36206
195765
192769
2026-07-29T12:25:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195765
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱱᱫᱤ
| other_name =
| nickname = ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚᱠᱟᱱ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 6
| mapframe-point = none
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.95|N|88.03|E|display=inline,title}}<ref name=":1">{{Cite web |title=Maps, Weather, and Airports for Kandi, India |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kandi.html |access-date=2024-01-19 |website=www.fallingrain.com |archive-date=2023-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212045951/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kandi.html |url-status=dead }}</ref>
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date = ᱑᱘᱖᱙
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| leader_title1 = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name1 = [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱜᱷᱟᱛᱟᱠ]] —<small>[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤᱮᱢᱥᱤ]]</small>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name='Kandi City'>{{cite web|title=Kandi City|url=http://kandimunicipality1869.com/demography/|access-date=25 November 2020|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518102951/http://kandimunicipality1869.com/demography/}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 12.97
| elevation_footnotes = <ref name=":0" />
| elevation_m = 25
| population_total = ᱕᱕᱖᱓᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name='Kandi City'/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = Postal Code <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱓᱗, ᱗᱔᱒᱑᱓᱘, ᱗᱔᱒᱑᱓᱙, ᱗᱔᱒᱑᱔᱐
| registration_plate = WB99
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱚᱦᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱦᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱱᱫᱤ]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱱᱫᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱘᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2024}} ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2024}}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=400| zoom=10
| coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000
|mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000
|mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=ᱠᱟᱱᱫᱤ (M) | shape-color14= #800000
|mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000
|mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000
|mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000
|mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000
|mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000
|mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000
|mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000
|mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000
|mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000
|mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000
|mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000
|mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000
|mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= [[ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color29=#C40000
|mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000
|mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none
|mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none
|mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none
|mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none
|mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}}
{{Clear|left}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱾<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |access-date=24 July 2017 |work=Physiography, Page 13 |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Murshidabad |url=http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 |access-date=24 July 2017 |work=Geography |publisher=Murshidabad district authorities}}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱱ (᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ (᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ (᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (᱒᱐᱑᱑) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱑᱒.᱙᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |title=District Census Handbook Murshidabad, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |access-date=26 June 2021 |work=Section II Town Directory, Pages 981-987: Statement I: Growth History, Pages 990-993: Statement III: Civic & Other Amenities, Pages 993-995: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 995-1001 Section V: Educational, Recreational and Cultural Facilities; Pages 1 001- 1002: Statement VI: Industry & Banking |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref>
᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref>
<small>ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
===ᱚᱛᱱᱚᱜ===
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱣᱟᱨ ᱠᱚᱯᱟᱭ ᱠᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱽᱞᱚ ᱩᱛᱚᱨᱟᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱷᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱙᱗.᱕᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱑᱔᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kandi Master Plan (A comprehensive flood management scheme for Murshidabad and Birbhum) |url=https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/kandi}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕,᱖᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘,᱔᱔᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗,᱑᱙᱐ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱘᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱐,᱘᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱒.᱐᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 801661, page 44-45|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 5 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱕᱐,᱓᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱕% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱐% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱐% ᱾ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱛᱟᱢᱟᱠᱳ, ᱵᱮᱞ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱱᱚᱱ-ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱩᱵᱩᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱱᱚᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
===ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ===
*ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ
*ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱪᱟᱸᱜᱟ
*ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱟᱥᱳᱨᱟ
*ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ
*ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ - LICI ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ
*ᱵᱟᱨᱳᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱷᱚᱨᱥᱟ ᱦᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ
*ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱮᱴᱨᱚᱞ ᱯᱟᱢᱯ-ᱦᱟᱭ ᱨᱚᱰ
*ᱵᱚᱝᱜᱤᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱮᱸᱠ, ᱡᱮᱢᱳ ᱪᱟᱸᱜᱟ - ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱳᱰ
*ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ, ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ
*IDBI ᱵᱮᱸᱠ, ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ
*HDFC ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ
*ICICI ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ
*ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱟᱥᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ
*ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱠᱚ-ᱚᱯᱳᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ
* ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱟᱥᱤᱥᱭᱩᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ
*ᱮᱠᱥᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠ, ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ
*ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱱ ᱵᱮᱸᱠ
*ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱤᱥᱚᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱯᱮᱴᱨᱚᱞ ᱯᱟᱢᱯ-ᱦᱟᱭ ᱨᱚᱰ
*ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱯᱤ.ᱭᱩ. ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ([[ᱟᱢᱩᱞ]])
===ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱚ===
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱯᱟᱨᱠ
* ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱫᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠ
* [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱨᱟᱫᱷᱟᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱱᱫᱤ]]
* ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱲᱤ
* ᱥᱭᱟᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨ
* ᱨᱟᱫᱷᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨ
* ᱡᱮᱢᱳ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱛᱤ
* ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱟ [[ᱠᱟᱞᱤ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
* ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱛᱩᱜᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
* ᱯᱟᱸᱪᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
* ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱝᱜᱟ ᱨᱩᱫᱽᱨᱟᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
* ᱤᱨᱳᱭᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟ|ᱠᱟᱩᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟ]]
* ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟ
* ᱡᱟᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱟᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱥᱩᱨᱤ, ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ, ᱛᱟᱨᱟᱯᱤᱴᱷ, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ, ᱵᱚᱨᱫᱚᱣᱟᱱ, ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥ. ᱮᱪ. ᱑᱑ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱨᱮᱞᱣᱮ==
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ:
* ᱵᱟᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱥᱟᱞᱟᱨ}} (᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ)
* ᱵᱟᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ (᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ [[ᱪᱳᱣᱨᱤᱜᱟᱪᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱳᱣᱨᱤᱜᱟᱪᱟ]]
* ᱵᱟᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱜᱷᱟᱴ ᱨᱳᱰ (KGLE) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ)
* ᱥᱤᱞᱫᱷᱟᱹ-ᱞᱟᱞᱜᱳᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ (᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ)
* ᱥᱟᱦᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱥᱟᱭᱱᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (᱓᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ)
* ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱠᱩᱨᱢᱚᱰᱟᱝᱜᱟ}} (ᱯᱷᱩᱴᱤᱥᱟᱱᱠᱳ) (᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ)
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ===
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱾<ref>{{cite web | url = http://kandirajcollege.com/ | title = Kandi Raj College | publisher = KRC |access-date = 12 September 2017}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/KandiRajCollege/Kandi_Raj_College.shtml | title = Kandi Raj College | publisher = College Admission |access-date = 12 September 2017}}</ref>
[[ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱳᱢ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.rbcckandi.in/ | title = Raja Birendra Chandra College | publisher = RBCC Kandi |access-date = 12 September 2017}}</ref>
[[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱞᱳ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱟᱴᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://bcckandi.org/ | title = Bimal Chandra College of Law | publisher = BCCL |access-date = 12 September 2017}}</ref>
===ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ===
*ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
*ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱨᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱡᱮᱢᱳ ᱮᱱ. ᱮᱱ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
*ᱥᱨᱤ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
*ᱵᱟᱦᱟᱨᱟ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ
*ᱵᱟᱦᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱵᱟᱜᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱨ. ᱥᱤ. ᱥᱤ. ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ (ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ)
*ᱵᱟᱜᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱯᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱪᱟᱴᱤᱱᱟᱠᱟᱱᱫᱤ ᱜᱩᱨᱩᱯᱚᱫᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
*ᱱᱟᱢᱩᱠᱟᱱᱫᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ
*ᱨᱟᱥᱳᱨᱟ ᱚᱢᱵᱤᱠᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
*ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱞᱤᱴᱮᱨᱟ ᱡᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱫᱤ (ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱮᱥ. ᱤ. ᱟᱥᱲᱟ)
*ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ)
*ᱡᱚᱜᱽᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ''ᱨᱟᱡᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ''ᱢᱳᱱᱳᱦᱟᱨᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Cite EB1911|wstitle=Kandi|short=x}}
{{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
kjphnmb610np80vdyes7mclcvjimdos
ᱤᱨᱵᱟ
0
37378
195815
195177
2026-07-30T00:22:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195815
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱤᱨᱵᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4574|N|85.4424|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2.81
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 5210
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱗᱗.᱕᱔%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱤᱨᱵᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26= ᱤᱨᱵᱟ (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱤᱨᱵᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4574|N|85.4424|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮ ᱕,᱒᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱔᱗᱖ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱔᱖᱔ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱔᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗᱗.᱕᱔% ᱦᱚᱲ) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373657, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱺᱪᱤ'', ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒.᱘᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱐᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱖᱗᱕ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱰᱮᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱰᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱵᱩᱱ, ᱵᱮᱠᱮᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ NH ᱓᱓) (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 13 September 2021}}</ref><ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱮ. ᱟᱨ. ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140904012/a-r-ansari-memorial-high-school-irba.html | title = A R Ansari Memorial High School Irba | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓-᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱰᱣᱟᱭᱯᱷᱚᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱞᱮᱵᱚᱞ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱚᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.florenceinstirba.com/ | title = Florence College of Nursing| publisher = FCN | access-date = 7 September 2021}}</ref>
ᱥᱟᱭᱤᱱ – ᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟᱠ ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱥ ᱮᱰᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.collegesearch.in/colleges/shine-abdur-razzaque-ansari-institute-of-health-education-research-ranchi | title = Shine – Abdur Razzaque Ansari Institute of Health Education & Research | publisher = SARIHER | access-date = 14 September 2021}}</ref>
ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱴᱩᱯ]], ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.indiannursingcouncil.org/uploads/pdf/BSC_22072021.pdf | title = List of State Nursing Council Recognised Institutions offering B.Sc(N) Programme| work = Sr. No 25 Jharkhand | publisher = Indian Nursing Council | access-date = 14 September 2021}}</ref>
ᱦᱩᱴᱩᱯ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱤᱨᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱣᱚᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱤᱪᱚᱨᱥ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.shaswatfoundation.org/default.aspx | title = Shaswat Institute of Teacher's Education | publisher = SITE | access-date = 15 September 2021 | archive-date = 15 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210915035926/http://www.shaswatfoundation.org/default.aspx | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
pwpp1xr32m8ni2a96wwguqtoqxu3gcj
ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ
0
37504
195811
195355
2026-07-29T23:05:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195811
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱮᱥᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = File:Bitmesra.JPG
| image_alt =
| image_caption = ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4294|N|85.4124|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 9476
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱑᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱑
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱐.᱔᱐%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱮᱥᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4294|N|85.4124|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱔᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱔᱓᱓ (᱕᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱐᱒᱓ (᱔᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖,᱗᱒᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱔᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373555, page 148-149|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱢᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱮ.ᱰᱤ., ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.bitmesra.ac.in/Show_Content_Section?cid=1&pid=379| title = Birla Institute of Technology, Mesra | publisher = BITM | access-date = 11 September 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.shiksha.com/university/birla-institute-of-technology-mesra-ranchi-24087 | title = Birla Institute of Technology, Mesra | publisher = Shiksha | access-date = 11 September 2021 | archive-date = 12 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210912040114/https://www.shiksha.com/university/birla-institute-of-technology-mesra-ranchi-24087 | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱱᱟᱵᱳᱫᱚᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱸᱜᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/jawahar-navodaya-vidyalaya-r66ok6 | title = Jawahar Navodaya Vidyalaya Ranchi | publisher = ICBSE | access-date = 7 September 2021}}</ref>
ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱤ. ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱷᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/dav-international-school-mesra-ranchi-r66o16| title = DAV International School Mesra Ranchi | publisher = ICBSE | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱢᱚᱱᱨᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱛᱳ ᱵᱤ ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱰᱟᱞ, ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱢᱳᱨ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱱᱮᱣᱨᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ, ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.manrakhanmahtobedcollege.com/index.aspx | title = Manrakhan Mahto B Ed College | publisher = MMBBEC | access-date = 15 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://actiworld.com/2021/05/19/barakkana-ranchi-railway-line-project-to-be-completed-soon-trains-to-pass-through-litigation-and-tunnels/ | title = Barakkana-Ranchi railway line: project to be completed soon, trains to pass through litigation and tunnels| publisher = Actiworld | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ NH ᱓᱓) (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 13 September 2021}}</ref><ref>Google maps</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
ppllqdoup6w2s6eocqp4mnvhwa3kb02
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ
0
37506
195834
195371
2026-07-30T03:08:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195834
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Jharkhand#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.634102|N|86.304522|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 158
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱒᱘᱓᱐᱓ (ᱡᱚᱜᱤᱰᱤᱦ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱖
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱥ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=610| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, A: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: TPS – ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱚᱡᱩᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (CT)
|mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (CT)
|mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (CT)
|mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (CT)
|mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (CT)
|mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT)
|mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (CT)
|mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱰᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= [[ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱪᱟᱥ]] (M) |label-color26=#800000
|mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (M) |label-size27=12 |label-color27=#800000
|mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱵᱤ&ᱠᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size28=12|label-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) | label-size29=12|label-color29=#AA6666
|mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= ᱥᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (A) |label-size30=12|label-color30=#AA6666
|mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117
|mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117
|mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117
|mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color34= #C40000
|mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ (R) |shape-color35= #C40000
|mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱨᱟ]] (R) |shape-color36=black| label-size36=13|label-color36=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (R) |shape-color37= #C40000
|mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (R) |shape-color38= #C40000
|mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color39= #C40000
|mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ)|ᱯᱮᱴᱟᱨᱣᱟᱨ]] (R) |shape-color40= #C40000
|mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱴᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222
|mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|23.634102|N|86.304522|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱭᱩ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱨᱢᱚ]]-[[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟ.ᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm | title = Tenughat Dam |publisher =india9 | access-date = 30 May 2021 }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | title = Jharkhand Police Official Website | work = Contact Bokaro Police | publisher = Jharkhand Police | accessdate = 1 October 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140214023553/http://www.jhpolice.gov.in/police-station/kathara-op-766-1308404713 | archivedate = 14 February 2014 }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ ᱨᱮ ᱔,᱙᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱘᱐ (᱖᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱗᱔ (᱓᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱑᱓᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱘.᱑᱒%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 October 2017}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱮᱡᱨᱤᱣᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱯᱟᱭᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ, ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱒.᱕᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/electrosteel-group-a-steel-project-that-became-a-pipe-dream/articleshow/49696024.cms|title=Electrosteel Group: A steel project that became a pipedream |last=Mazumdar|first=Rakhi |date=2015-11-07|work=The Economic Times|access-date=2018-09-03}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.electrosteelsteels.com/about/profile.aspx | title = Electrosteel Steels Limited | publisher = ESL | accessdate = 6 October 2017 | archive-date = 6 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171006113158/http://www.electrosteelsteels.com/about/profile.aspx | url-status = dead }}</ref> ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑,᱗᱒᱓.᱔᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱮᱫᱟᱱᱛᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞᱥ ᱥᱴᱤᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html | title = Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90% | publisher = Business Standard, 5 June 2018 | accessdate = 16 July 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
cstz035xsxluxlqxsu1hqxcjnk209l1
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
0
37509
195764
195464
2026-07-29T12:21:02Z
MT731
2184
195764
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
| type = [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱥᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| logo = Steel_Authority_of_India_logo.svg
| logo_size = 70px
| image = Bokaro Steel Plant .jpg
| founded = 1964
| hq_location = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| key_people = ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ,
ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| revenue = $᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://currentbokaro.com/sail-revenue-crosses-rupees-one-lakh-crore-achieves-best-ever-profitability/ | title=SAIL Revenue crosses rupees One Lakh Crore, Bokaro Steel achieves best ever profitability | date=23 May 2022 }}</ref>
| net_income = $᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html#:~:text=TT-,Bokaro%20Steel%20Plant%20creates%20record%20of%20production,of%2050%20years%3A%20Amarendu%20Prakash&text=In%20SAIL%27s%2050%2Dyear%20history,ever%20production%20of%20all%20products | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash }}</ref>
| industry = ᱥᱴᱤᱞ
| products = [[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱕᱙᱘᱖]] ᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ<br />[[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱮᱥ ᱑᱐᱗᱙ ]] ᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱥᱴᱤᱞ
}}
'''ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:BSL-SAIL.jpg|thumb|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]]
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱵᱚᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱥ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ, ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP85T00875R001100130127-2.pdf |title=Intelligence Memorandum, Indo-Soviet Relations |date=4 December 1972 |publisher=CIA}}</ref>
ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱨᱚᱫᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱤᱝᱜᱩᱴ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news |date=17 October 1964 |title=Bokaro, made in the USSR |url=https://www.epw.in/system/files/pdf/1964_16/42/bokaromadeinussr.pdf |access-date=28 July 2024 |work=The Economic Weekly}}</ref> ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | date=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢ.ᱮᱱ. ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=bqG0AAAAIAAJ | title=The Bokaro Steel Plant: A Study of Soviet Economic Assistance | isbn=9780444103888 | last1=Desai | first1=Padma | date=1972 | publisher=North-Holland Publishing Company }}</ref>
ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Sengupta1979">{{cite book|author=Nirmal Sengupta|title=Destitutes and Development: A Study of the Bauri Community in the Bokaro Region|url=https://books.google.com/books?id=dQXAoHucmMkC&pg=PA25|year=1979|publisher=Concept Publishing Company|pages=25–|id=GGKEY:73SPC2220UQ}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱥᱮᱞ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Steel Authority Of India Limited |url=http://www.sail.co.in/ |access-date=2026-07-23 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002103624/http://www.sail.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[File:Steel Plant, Bokaro Steel City.jpg|thumbnail|right|250px|ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]
==ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ==
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕.᱘ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱞᱤᱠᱣᱤᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BOKARO STEEL PLANT - PRODUCT BASKET |url=https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |access-date=2026-07-23 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928031253/https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱤᱯᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱑᱒ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱖᱔ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱣᱡᱟ (ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ==
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
# ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞ
# ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ
# ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ
# ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞᱥ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ)
# ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ
# ᱴᱤᱱ ᱢᱤᱞ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ
# ᱜᱮᱞᱵᱷᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱜᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱴ
# ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ
# ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ
# ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱵᱟᱭᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ
# ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ
# ᱰᱤᱮᱢᱟᱨ ᱜᱨᱮᱰ
# ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ
# ᱠᱚᱢ ᱚᱡᱚᱱ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ
# ᱡᱟᱠᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ
# ᱥᱮᱠᱭᱩᱟᱨ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱵᱟᱨᱥ
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ, ᱮᱞᱯᱤᱡᱤ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓᱓᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash }}</ref>
==ᱜᱚᱲᱚ==
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱽᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | year=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
* {{cite book|author=Sutinder Bhatia|title=Bokaro steel plant: some economic aspects|url=https://books.google.com/books?id=DjUgAAAAIAAJ|date=1 January 1991|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-540-7}}
* {{cite book|author=Padma Desai|title=The Bokaro steel plant: a study of Soviet economic assistance|url=https://books.google.com/books?id=Ryc0AAAAMAAJ|year=1972|publisher=North-Holland Pub. Co.|isbn=978-0-444-10388-8}}
*{{cite web|url=https://thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-jarnail-singh/|title=Legends of Indian Football : Peter Thangaraj|date=14 May 2018|access-date=7 October 2022|first=Somnath|last=Sengupta|website=thehardtackle.com|publisher=The Hard Tackle|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164430/https://thehardtackle.com/2012/legends-of-indian-football-peter-thangaraj/|archive-date=13 April 2021}}
{{commons category|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ]]
l1egu381qv15273ycydyo621o18fnq8
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
0
37514
195760
195453
2026-07-29T12:14:18Z
MT731
2184
195760
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}}
{{Infobox company
| name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
| logo = Steel Authority of India logo.svg
| logo_size = 70px
| image = দূর্গাপুর ইস্পাত কারখানা - Durgapur Steel Plant-1.jpg
| founded = ᱑᱙᱕᱙
| hq_location = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| key_people = ᱵᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱟᱨᱡᱽ, ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ
| num_employees =
| industry = ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ
| products = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ, ᱨᱟᱭ, ᱮᱠᱥᱮᱞ
| revenue = $᱙.᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓)
| net_income =
}}
'''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.''') ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title= Durgapur Steel Plant: A pillar of India's steel industry|url= https://www.incredibleindia.gov.in/en/west-bengal/durgapur/durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp1’> {{cite web|title=Steel Authority of India Limited |url= https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref>
[[File:Queen Elizabeth at Durgapur.jpg|250px|thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱷᱮᱴ|right]]
[[File:Durgapur Steel Plant.jpg |thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱥ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ]]
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱒᱓° ᱒᱗' ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱘᱘° ᱒᱙' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Durgapur Steel Plant {{!}} SAIL |url=https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927175348/https://www.sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-date=2024-09-27 |access-date=2025-01-04 |website=sail.co.in |language=en}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ: (᱑) ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱰᱮᱞᱤᱝ; (᱒) ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱰ ᱵᱞᱚᱥ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱓) ᱵᱮᱥ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟᱢ ᱠᱮᱥᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱔) ᱨᱚᱞᱤᱝ ᱢᱤᱞ: ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱢᱤᱞ, ᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱚᱰ ᱢᱤᱞ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱨᱴ ᱢᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱕) ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱯᱞᱟᱱᱴ: ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱾<ref name=’dsp1’/><ref> {{cite web|title= SCRIBD Durgapur Steel Plant Overview and History|url= https://www.scribd.com/document/267046420/DSP-PlantSpecific |access-date=9 April 2026}}</ref>
==ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=’dsp2’> {{cite web|title=SCRIBD Durgapur Steel Plant|url= https://www.scribd.com/document/608889189/Durgapur-Steel-plant-Report|access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref> ‘DSP Modernisation’ published by Durgapur Steel Plant, page 7</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱒.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp3’> {{cite web|title=Modrnisation Projects of DSP and IISCO Steel Plant |url= https://steel.gov.in/sites/default/files/2025-04/ru%203347.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref><ref name=’dsp2’/>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓.᱐᱙ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web|title=Proposed Brown Field Expansion of Durgapur Steel Plant. |url= https://www.wbpcb.gov.in/files/Tu-07-2025-07-25-59Exe%20Summary%20English.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Durgapur Steel Plant to get second unit with likely investment of ₹35,000 crore |url= https://www.msn.com/en-in/news/india/durgapur-steel-plant-to-get-second-unit-with-likely-investment-of-35-000-crore/ar-AA24UHUc?ocid=msedgntp&pc=W230&cvid=6a2499b5056f44b5bf9e58a534a795c3&ei=15 |website= |publisher= The Statesman, 6 June 2026|access-date= 7 June 2026 |language=en}}</ref>
==ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱴᱚᱱ/ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
: ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ 280,000
: ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ 500,000
: ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱨ ᱠᱚ 58,000
: ᱥᱮᱢᱤᱥ 861,000
: ᱜᱩᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ 2,262,000
ᱡᱟᱞᱤ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱒᱐᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱟᱭᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱕᱕ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱚᱵᱽᱞᱚᱠ ᱪᱟᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html
|access-date=2010-10-16
|title=Railway Gazette: Wheel production in Durgapur
|archive-date=19 January 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119002831/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{official|https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
cgiq1w0qirrnstahrwpkndii3b2b2vc
195761
195760
2026-07-29T12:14:41Z
MT731
2184
195761
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}}
{{Infobox company
| name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
| logo = Steel Authority of India logo.svg
| logo_size = 70px
| image = দূর্গাপুর ইস্পাত কারখানা - Durgapur Steel Plant-1.jpg
| founded = ᱑᱙᱕᱙
| hq_location = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| key_people = ᱵᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱟᱨᱡᱽ, ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ
| num_employees =
| industry = ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ
| products = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ, ᱨᱟᱭ, ᱮᱠᱥᱮᱞ
| revenue = $᱙.᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓)
| net_income =
}}
'''ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.''') ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title= Durgapur Steel Plant: A pillar of India's steel industry|url= https://www.incredibleindia.gov.in/en/west-bengal/durgapur/durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp1’> {{cite web|title=Steel Authority of India Limited |url= https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |access-date=9 April 2026}}</ref>
[[File:Queen Elizabeth at Durgapur.jpg|250px|thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱷᱮᱴ|right]]
[[File:Durgapur Steel Plant.jpg |thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱥ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ]]
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱒᱓° ᱒᱗' ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱘᱘° ᱒᱙' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Durgapur Steel Plant {{!}} SAIL |url=https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927175348/https://www.sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant |archive-date=2024-09-27 |access-date=2025-01-04 |website=sail.co.in |language=en}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ: (᱑) ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱰᱮᱞᱤᱝ; (᱒) ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱰ ᱵᱞᱚᱥ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱓) ᱵᱮᱥ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟᱢ ᱠᱮᱥᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱔) ᱨᱚᱞᱤᱝ ᱢᱤᱞ: ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱢᱤᱞ, ᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱚᱰ ᱢᱤᱞ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱨᱴ ᱢᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ; (᱕) ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱯᱞᱟᱱᱴ: ᱡᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱮᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱾<ref name=’dsp1’/><ref> {{cite web|title= SCRIBD Durgapur Steel Plant Overview and History|url= https://www.scribd.com/document/267046420/DSP-PlantSpecific |access-date=9 April 2026}}</ref>
==ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ==
ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=’dsp2’> {{cite web|title=SCRIBD Durgapur Steel Plant|url= https://www.scribd.com/document/608889189/Durgapur-Steel-plant-Report|access-date=9 April 2026}}</ref> ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref> ‘DSP Modernisation’ published by Durgapur Steel Plant, page 7</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱒.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=’dsp3’> {{cite web|title=Modrnisation Projects of DSP and IISCO Steel Plant |url= https://steel.gov.in/sites/default/files/2025-04/ru%203347.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref><ref name=’dsp2’/>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓.᱐᱙ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱩᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web|title=Proposed Brown Field Expansion of Durgapur Steel Plant. |url= https://www.wbpcb.gov.in/files/Tu-07-2025-07-25-59Exe%20Summary%20English.pdf |access-date=9 April 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Durgapur Steel Plant to get second unit with likely investment of ₹35,000 crore |url= https://www.msn.com/en-in/news/india/durgapur-steel-plant-to-get-second-unit-with-likely-investment-of-35-000-crore/ar-AA24UHUc?ocid=msedgntp&pc=W230&cvid=6a2499b5056f44b5bf9e58a534a795c3&ei=15 |website= |publisher= The Statesman, 6 June 2026|access-date= 7 June 2026 |language=en}}</ref>
==ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱴᱚᱱ/ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
: ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ 280,000
: ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ 500,000
: ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱨ ᱠᱚ 58,000
: ᱥᱮᱢᱤᱥ 861,000
: ᱜᱩᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ 2,262,000
ᱡᱟᱞᱤ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱒᱐᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱟᱭᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱕᱕ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱚᱵᱽᱞᱚᱠ ᱪᱟᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html
|access-date=2010-10-16
|title=Railway Gazette: Wheel production in Durgapur
|archive-date=19 January 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119002831/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/wheel-production-in-durgapur.html
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{official|https://sail.co.in/en/plants/about-durgapur-steel-plant}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
mdw0pul5pp1hdm0xbgg6lkwhb13giuk
ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ
0
37526
195784
195539
2026-07-29T17:18:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195784
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ
| image = JayarajVijay.jpg
| caption =
| birth_name =
| other_names = ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡ
| birth_date =
| birth_place = ᱩᱫᱟᱭᱟᱢᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ
| death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth -->
| death_place =
| occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<br />ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ
| website =
| years_active = ᱑᱙᱙᱘- ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ
| spouse =
| awards =
}}
'''ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{cite web |title=Shudharil Shudhan surprises |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-malayalam-movie-review-shudharil-shudhan/20090907.htm |publisher=rediff |date=7 September 2009 |accessdate=4 August 2015}}</ref>ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱞ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite web |title=Money Back Policy Movie Review – Is mediocre |url=https://www.indiaglitz.com/money-back-policy-malayalam-movie-review-17117.html |work=indiaglitz |date=24 June 2013 |accessdate=4 August 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924180346/http://www.indiaglitz.com/money-back-policy-malayalam-movie-review-17117.html |url-status=dead }}</ref>᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱢ ᱹᱹᱹᱟᱛᱷᱟᱞᱤ ᱮᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite news |title=Viswasam Athalle Ellam Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Viswasam-Athalle-Ellam/movie-review/48330188.cms |newspaper=The Times of India |date=6 April 2016 |first=Asha |last=Prakash |accessdate=20 January 2019}}</ref>᱾
ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱠᱠᱩᱣᱮᱭᱤᱞ (ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱮᱨᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ‘ᱯᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ’ (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ‘ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱱᱟᱫᱽ’ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ-ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ‘ᱳᱯᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱱᱠᱠᱤᱱᱟᱣ’, ‘ᱠᱟᱱᱭᱟᱫᱟᱱᱟᱢ’ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱞᱟᱢ’ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ‘ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱵᱟᱨᱟᱢ’ (ᱠᱮᱨᱮᱞᱤ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) , ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱭᱟᱢ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ), ‘ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ’ (ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ) ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ‘ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ’ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱹᱵᱷᱤᱹ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠ ᱞᱮᱫᱟ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ!! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ!! ᱯᱷ᱾ᱞᱢ!! ᱠᱟᱥᱴ
|-
| ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ || ᱥᱮᱨᱤᱭᱟᱞ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|| ''ᱟᱣᱟᱨᱤᱞ ᱚᱨᱟᱞ'' || ᱥᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ, ᱥᱨᱤᱡᱤᱛ ᱵᱤᱡᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱪᱟᱱᱫᱤ, ᱮᱞᱱᱟ ᱰᱮᱣᱤᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱕ || ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱹᱹᱹᱟᱛᱦᱟᱞᱤ ᱮᱞᱟᱢ'' || ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢ ᱪᱟᱪᱠᱚ, ᱥᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱟᱱᱥᱤᱵᱟ ᱦᱟᱥᱟᱱ
|-
| ᱒᱐᱑᱓|| ᱒᱑ ᱡᱩᱱ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱢᱟᱱᱤ ᱵᱮᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ'' || ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥᱟᱱ,ᱥᱟᱨᱟᱭᱩ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱛ ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ
|-
| ᱒᱐᱐᱙|| ᱒ ᱥᱮᱯ || [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''ᱥᱷᱩᱫᱷᱟᱨᱤᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱ'' || ᱢᱩᱠᱮᱥ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱥ,ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱟᱠᱞᱟᱪ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖]]
flh5cd1qgbfaljpu0hvjna9gw6czh67
ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
0
37527
195759
195514
2026-07-29T12:12:44Z
MT731
2184
195759
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}}
{{Infobox company
| name = ᱥᱮᱞ-ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ
| image = File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_dedicates_the_Modernised_and_Expanded_Bhilai_Steel_Plant_to_the_Nation,_in_Chhattisgarh_on_June_14,_2018._The_Union_Minister_for_Steel,_Shri_Chaudhary_Birender_Singh_is_also_seen.JPG
| image_caption = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ
| type =
| founded = ᱑᱙᱕᱕
| hq_location = [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| industry = ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ
| products = ᱨᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱴ, ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨᱟᱞ, ᱨᱤᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱨ ᱨᱚᱰᱥ
| parent = ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
| website = {{URL|http://www.sail.co.in/bhilai-steel-plant/about-bhilai-steel-plant/|sail.co.in/bhilai-steel-plant}}
| logo = Steel Authority of India logo.svg
| key_people = ᱪᱤᱛᱛᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (MD)
}}
'''ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.'''), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱣᱮᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱥ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱞ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="steel plant 1">{{cite web|title=The Bhilai Steel Plant|url=http://www.fieldtofactory.lse.ac.uk/SteelPlantHistory.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030405121223/http://www.fieldtofactory.lse.ac.uk/SteelPlantHistory.htm|archive-date=5 April 2003|access-date=24 June 2012|work=Field to Factory: Film and ethnography of industrialisation in Chhattisgarah, Central India|publisher=Jandarshan and LSE}}</ref>
ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=https://www.sail.co.in/sail-press-release/prime-minister-hands-over-pms-trophy-best-integrated-steel-plant-country-bhilai | title=Prime Minister hands over PM'S Trophy for best Integrated Steel Plant in the Country to BHILAI Steel Plant | publisher=SAIL | date=4 February 2015 | access-date=26 January 2019 | archive-date=2 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120119/https://www.sail.co.in/sail-press-release/prime-minister-hands-over-pms-trophy-best-integrated-steel-plant-country-bhilai | url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱚᱣᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/bhilai-steel-records-its-best-ever-loading-for-dispatch-to-indian-railways/articleshow/59426278.cms|title=Bhilai Steel records its best ever loading for dispatch to Indian Railways|newspaper=The Economic Times|access-date=30 December 2017|last1=Mazumdar|first1=Rakhi}}</ref> ᱑᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/companies/sail-bsp-starts-production-of-world-s-longest-single-piece-rail-116113000455_1.html | title=SAIL-BSP starts production of world's longest single-piece rail | date=30 November 2016 | newspaper=Business Standard | first=R Krishna | last=Das | access-date=26 January 2019 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱣᱮᱭᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱰ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽᱥᱟᱹᱯ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱠᱥᱤᱞᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/markets/new-generation-rails-will-be-bhilai-steel-s-crown-jewel-113070101084_1.html | title=New generation rails will be Bhilai Steel's crown jewel | date=1 July 2013 | newspaper=Business Standard | first=Kunal | last=Bose | access-date=26 January 2019 }}</ref>
ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱥ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱮ ᱥᱢᱮᱞᱴᱤᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ==
ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱔,᱐᱖᱐ ᱠᱩᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱘,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱷᱟᱛᱩ ᱩᱰᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2019}}<ref>{{cite web|title=Bhilai Steel Plant's Modernisation and Expansion Program Gains Momentum|url=http://www.sail.co.in/BSP_list_of_packages_in_CPFR.pdf|work=Steel Authority of India Limited|publisher=SAIL|access-date=24 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503143642/https://www.sail.co.in/BSP_list_of_packages_in_CPFR.pdf|archive-date=3 May 2012|url-status=dead}}</ref>
ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱢᱩᱞᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱤᱦᱟᱞ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱩᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱨᱤᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱴᱚᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ (ᱵᱤ.ᱮ.ᱟᱨ.ᱥᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱭᱩᱴᱨᱤᱱᱳ ᱚᱵᱽᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ (ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱳ) ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱟᱵᱤᱫ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱪᱩᱢᱵᱚᱜ ᱯᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤ ᱥᱟᱵᱽᱢᱟᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱵᱷᱮᱴ, ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ ᱠᱟᱢᱳᱨᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱟᱭ-ᱴᱮᱱᱥᱟᱭᱤᱞ (DMR249A) ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ETimesKamorta20140712">{{cite web | title=GRSE hands over first indigenous warship, INS Kamorta to Indian Navy | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-12/news/51392339_1_indian-navy-garden-reach-shipbuilders-blue-water-navy | archive-url=https://web.archive.org/web/20140716042747/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-12/news/51392339_1_indian-navy-garden-reach-shipbuilders-blue-water-navy | url-status=dead | archive-date=16 July 2014 | publisher=Economic Times | date=12 July 2014 | access-date=14 July 2014}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱟᱩᱴᱯᱩᱴ==
{| class="wikitable" border="1"
|+ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ
! ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱢᱮ !! ᱴᱚᱱ/ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
| ᱥᱮᱢᱤᱥ|| ᱕᱓᱓,᱐᱐᱐
|-
| ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱚᱨᱟᱞ|| ᱗᱕᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱠᱩᱸᱴ, ᱪᱟᱱᱮᱞ, ᱨᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱨ)|| ᱕᱐᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱣᱟᱭᱟᱨ ᱨᱚᱰᱥ (ᱴᱤ ᱮᱢ ᱴᱤ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱰ)|| ᱔᱒᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ (᱓᱖᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱥᱟᱨ)|| ᱙᱕᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱜᱩᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ|| ᱓,᱑᱕᱓,᱐᱐᱐<ref>{{Cite web|url=https://durg.gov.in/bhilai-steel-plant/|title=Bhilai Steel Plant | District DURG, Government of Chhattisgarh | India|accessdate=24 May 2023}}</ref>
|}
==ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ==
ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱯᱮᱠᱮᱡ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱚᱝᱜᱚᱛ ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱑᱓ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱥᱢᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱢᱮᱞ ᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱞᱟᱜᱽ, ᱥᱠᱨᱮᱯ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱱᱡᱽ ᱢᱮᱥᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱭ-ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ==
ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱥᱤᱞ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱛᱟᱛᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱯᱨᱤᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱞᱟᱢ ᱮᱥᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱠᱚ ᱥᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ, ᱟᱨ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱠᱰᱚᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱮᱥᱯᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱯᱴᱤᱵᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱰᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/raoghat-mines-in-bastar-iron-in-their-souls/story-wh0f6njppQ5tR0lsHAHflM.html|title=Raoghat mines in Bastar: Iron in their souls|date=29 March 2014|website=Hindustan Times}}</ref>
ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/312472296|title=Air and Leaching Pollution Scenario by Iron and Steel Plants, in central India|accessdate=24 May 2023}}</ref>
ᱥᱤ ᱮ ᱡᱤ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤ ᱳ ᱒ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱭᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱦᱟ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ
* ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ
* ᱵᱷᱟᱥᱴ ᱚᱯᱷᱚᱨᱱ (BF) #᱘ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱥ ᱰᱤᱥᱠᱟᱨᱡᱽ ᱯᱨᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ
* ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱮᱨᱭᱟᱵᱚᱞ ᱣᱳᱞᱴᱮᱡᱽ ᱣᱮᱨᱭᱟᱵᱚᱞ ᱯᱷᱨᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
* ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱫᱷᱩᱶᱟᱹ ᱤᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱ
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ (ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱒) ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://sail.co.in/sites/default/files/2022-11/SAIL%20SUSTAINABILITY%20REPORT-2021-22-17-11-22.pdf Sail Sustainability Report] sail.co.in 2021</ref>
==ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ==
᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱮᱥ ᱞᱤᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱩᱨᱜᱷᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱢᱯ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱢᱚᱱᱚ ᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ ᱞᱤᱠ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhilai Steel Plant gas Leak Accident kills 6 and injures 40|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/bhilai-steel-plant-gas-leak-accident-kills-6-and-injures-40/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=13 June 2014}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱨᱚᱞ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱞᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱖ᱺ᱑᱐ ᱵᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱓ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ (ᱯᱩᱱ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱑᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱞᱟᱥ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/steel/laxity-found-in-ensuring-safety-by-sail-at-bhilai-plant-cag-report/articleshow/80785092.cms?from=mdr|title=Laxity found in ensuring safety by SAIL at Bhilai plant: CAG report|newspaper=The Economic Times |date=10 February 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://bhilai.co.in ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
*[https://web.archive.org/web/20081201184455/http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=bhilai ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]
*[http://explore-chhattisgarh.blogspot.com/2011/02/bhilai-steel-plant.html ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱢ]
{{coord|21|10|41.08|N|81|23|21.95|E|display=title}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ]]
keofmhqxaym1enqe3hrc3ji605tz63o
ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37555
195757
195756
2026-07-29T12:09:42Z
MT731
2184
195757
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
eowurnx9ysqcg9er41ikbqp3l5fiodf
ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ
14
37556
195758
2026-07-29T12:12:10Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195758
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
ke8poj01str9fesfncpfcbx1zhc4ehw
ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ
14
37557
195762
2026-07-29T12:17:12Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}} {{cat main|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195762
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}}
{{cat main|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
mi5x0vlff9e8anmodm97ls53rv33ff2
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37558
195839
2026-07-30T04:13:43Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195839
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
3ivi045e2gmasw18x52ac5c1xsovwe2
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37559
195840
2026-07-30T04:18:17Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195840
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]
51ii5l3pb930o6y4zyshqg8l8h5kz1i
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ
14
37560
195842
2026-07-30T04:21:58Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}} {{cat main|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195842
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}}
{{cat main|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
pnym8rwtu776dbo1hre2quhryewjblr
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37561
195844
2026-07-30T04:29:23Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} {{Cat main|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} __NOGALLERY__ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195844
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
{{Cat main|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
__NOGALLERY__
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ]]
7asihbi9qcae3d0xr6dqkyu8t76rx4p
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
37562
195885
2026-07-30T09:26:34Z
MT731
2184
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | color = | logo = | logo_width = | image = 18463 Prashanti Express at Alamanda with WAP-4 Loco.JPG | image_width = 250px | caption = ᱑..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195885
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| color =
| logo =
| logo_width =
| image = 18463 Prashanti Express at Alamanda with WAP-4 Loco.JPG
| image_width = 250px
| caption = ᱑᱘᱔᱖᱓ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| start = {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
| end = [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]]
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱙᱙
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength = {{convert|424|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱒
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱦᱮᱸ
| speed = ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ
| elevation =
| website =
| map = {{ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱨᱥ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱨᱤᱥᱤᱠᱩᱞᱭᱟ, ᱵᱚᱢᱥᱚᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱵᱟᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.kwintessential.co.uk/articles/india/Coastal-Plains-of-India/3029| title = Coastal Plains of India| publisher = Country facts – the world at your finger tips| access-date = 2013-01-17| archive-date = 30 May 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130530005857/http://www.kwintessential.co.uk/articles/india/Coastal-Plains-of-India/3029| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.zahie.com/categories/details/social-studies/the-coastal-plains-of-india.html| title = The Coastal Plains of India| publisher = Zahie.com| access-date = 2013-01-17| archive-date = 18 September 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190918025928/http://www.zahie.com/categories/details/social-studies/the-coastal-plains-of-india.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.geol.lsu.edu/WDD/ASIAN/Mahanadi/mahanadi.htm |title = Mahanadi River Delta, India, Asia|publisher= The World Delta Database| access-date = 2013-01-17 }}</ref>
===ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ===
ᱢᱮᱜᱷᱟᱫᱨᱤᱜᱮᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐-᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱖᱘.᱐᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱢᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱰᱞᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.vizagport.com/AboutUs/History.aspx| title = Port of Visakhapatnam| work = History| publisher = vizagport| access-date = 2013-01-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121111025637/http://www.vizagport.com/AboutUs/History.aspx| archive-date = 11 November 2012| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url =http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-254388645/vizag-port-feels-heat.html |title = Vizag port feels the heat of competition from Gangavaram|work= The Hindu Business Line|date=19 April 2011| via= Access My Library| access-date = 2013-01-24}}</ref>
ᱜᱟᱝᱜᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.gangavaram.com |title = Welcome to Gangavaram Port| publisher= Port Gangavaram| access-date = 2013-01-24}}</ref>
ᱜᱳᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.apports.in/in/content/view/44/62/| title = Bheemunipatnam Port| publisher = Department of Ports, Government of Andhra| access-date = 2013-01-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20130310070612/http://www.apports.in/in/content/view/44/62/| archive-date = 10 March 2013| url-status = dead}}</ref>
ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱚᱱ-ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.gopalpurports.com/ |title = Gopalpur port | access-date = 2013-01-25}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ===
᱑᱘᱙᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱑,᱒᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱚᱴᱚᱠ}} ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=ser>{{cite web | url = http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 | title = Major Events in the Formation of S.E. Railway | publisher = South Eastern Railway | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 | archive-date = 1 April 2013 | df = dmy-all }}</ref><ref name=waltair>{{cite web | url = http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | title = History of Waltair Division | publisher = Mannanna.com | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20121011235936/http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | archive-date = 11 October 2012 | df = dmy-all }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=ser/> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱸᱥ (ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900-1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2013-01-19}}</ref> ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱙ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=waltair/><ref>{{cite web | url = http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261 | title = History | publisher = East Coast Railway | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110131114416/http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1%2C261 | archive-date = 31 January 2011 | df = dmy-all }}</ref>
===ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ===
᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱨᱵᱷᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘-᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ser/> (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾)
᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ: ᱠᱚᱴᱴᱟᱵᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱚᱭᱯᱚᱨ-ᱠᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱣᱩᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱚᱞᱟᱱᱜᱤᱨ-ᱡᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱵᱤᱠᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱥᱮ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱭᱟ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf |title =History of Indian Railways in Orissa |last=Baral |first=Chitta | access-date = 2012-11-27 }}</ref> ᱠᱚᱴᱴᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱠᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱣᱩᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖-᱖᱗ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=waltair/>
ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱠᱷᱮᱢᱮᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓᱑ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱯᱟᱰᱟ-ᱜᱩᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=ser/><ref>{{cite web| url = http://www.indianexpress.com/news/rail-trail/466993/1 |title = Paralakhemedi Light Railway | work= The Indian Express|date=28 May 2009| access-date = 2012-12-10 }}</ref> ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,6,338,646&dcd=573&did=13339748308319C148E1216987466056FE87C93D0A9D3.web91 |title = Performance of Waltair Division in 2011-12 | publisher= Waltair Division of East Coast Railway| access-date = 2012-11-27 }}</ref>
===ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱜᱚᱲᱚ===
ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part - III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21}}</ref> [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱼᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=zones/><ref name=railhist>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part - IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=zones/>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ (WDM-1) ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=railhist/>
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history7.html |title = IR History Part VII (2000–present) | publisher= IRFCA| access-date = 2013-01-02 }}</ref>
==ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱜᱨᱩᱯ ᱵᱤ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/codesmanual/IRPWM/PermanentWayManualCh2_data.htm |title = Chapter II – The Maintenance of Permanent Way| access-date = 2013-01-02 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ - ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
oeovcntcvrp21e3hnrdhyz8vsnp96ya
ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
14
37563
195906
2026-07-30T11:32:06Z
MT731
2184
"{{Cat main|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
195906
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
6i2bo8khfnorx2fvzk285j96j08qt7o