ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽᱠᱩᱣᱮᱡᱽ, ᱰᱤᱭᱮᱜᱚ‌ 0 1339 195979 153655 2026-07-30T20:07:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195979 wikitext text/x-wiki [[File:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|thumb|Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia]]'''ᱰᱤᱭᱮᱜᱳ ᱨᱚᱫᱨᱤᱜᱮᱡᱽ ᱰᱤ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟ ᱭᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱡᱽᱠᱩᱭᱮᱡᱽ''' ᱥᱮ [https://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Vel%C3%A1zquez Diego Rodríguez de Silva y Velázquez] (᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱕᱙᱙ – ᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱖᱖᱐) ᱫᱚ ᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱮᱹᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱮ(painter) ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ ᱔ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱩᱨᱤᱡ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ(artist) ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱮᱹᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟᱱ ᱯᱮᱹᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱮ(painter) ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [ᱵᱟᱨᱚᱠ] ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ individualistic ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ(artist) ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱤᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱴ(portraits) ᱮ ᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ [Las Meninas](᱑᱖᱕᱖)᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽᱠᱩᱭᱮᱡᱽ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱤᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱥᱤᱵᱷᱮᱞᱤ] ᱨᱮ᱾ ᱡᱚᱭᱟᱣ ᱨᱳᱫᱨᱤᱜᱮᱡᱽ ᱰᱤ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱨᱚᱱᱤᱢᱟ ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽᱠᱩᱭᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱵᱟᱯᱛᱤᱥ ᱞᱤᱫᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱕᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱤ᱾ ᱖᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱹᱞ ᱨᱮ ᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱖᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱨᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽᱠᱩᱭᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱱ canvases ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * Apollo in the Forge of Vulcan (Apolo en la Fragua de Vulcano) (1630) – Oil on canvas, 223 x 290 cm, Museo del Prado, Madrid * Christ in the House of Martha and Mary (1618) – Oil on canvas, 63 x 103.5 cm, National Gallery, London * Cristo crucificado (1631) – Oil on canvas, 248 x 169 cm, Museo del Prado, Madrid * Democritus (c. 1630) – Oil on canvas, 101 x 81 cm, Musée des Beaux-Arts, Rouen * El Triunfo de Baco (Los borrachos) (1628–1629) – Oil on canvas, 165 x 225 cm, Museo del Prado, Madrid * Temptation of St. Thomas (1632) – Oil on canvas, 244 x 203 cm, Museum of Orihuela Cathedral, Spain * Equestrian portrait of Duke de Olivares (1634) – Oil on canvas, 313 x 239 cm, Museo del Prado, Madrid * Aesop (1639–1640) – Oil on canvas, 179 × 94 cm, Museo del Prado, Madrid * Imposición de la casulla a San Ildefonso (1623) – Oil on canvas, 165 × 115 cm, Museo de Bellas Artes, Seville * Old Woman Frying Eggs (c. 1618) – Oil on canvas, 105 × 119 cm, National Gallery, Edinburgh * La reina Isabel de Borbón a caballo (1629) – Oil on canvas, 301 x 314 cm, Museo del Prado, Madrid * Las Hilanderas (The Fable of Arachne) (c. 1657) -Oil on canvas, 167 × 252 cm, Museo del Prado, Madrid * Las Meninas (1656) - Oil on canvas, 318 × 276 cm * Mars Resting (1640) - Oil on canvas, 179 × 95 cm, Museo del Prado, Madrid * Menipo (1639–1640) – Oil on canvas, 179 × 94 cm, Museo del Prado, Madrid * Mercury and Argus (1659) – Oil on canvas, 127 × 248 cm, Museo del Prado, Madrid * Portrait of Count Duke of Olivares (1624) – Oil on canvas, 202 x 107 cm, São Paulo Museum of Art, São Paulo * Portrait of Duke de Olivares (1635) - Oil on canvas, 67 × 54.5 cm, Hermitage Museum, St. Petersburg * Portrait of Innocent X (c. 1650) - Oil on canvas, 141 x 119 cm, Galleria Doria Pamphilj, Rome * Portrait of Juan de Pareja (1650) - Oil on canvas, 81.3 x 69.9 cm, Metropolitan Museum of Art, New York City * Infanta Margarita Teresa in a Pink Dress (c. 1653/1654) - Oil on canvas, 128 x 99,5 cm, Kunsthistorisches Museum, Vienna[29] * Infanta Margarita Teresa in a Blue Dress (1659) - Oil on canvas, 127 x 107 cm, Kunsthistorisches Museum, Vienna[14] * Margarita Teresa, Infanta of Spain (c. 1655) -Oil on canvas, Lobkowicz Palace, Prague * Infant Philipp Prosper (1659) - Oil on canvas, 129 x 99 cm, Kunsthistorisches Museum, Vienna[15] * Portrait of Mother Jerónima de la Fuente (1620) – Oil on canvas, 79 x 51 cm, Museo del Prado, Madrid[30][31][32] * Rokeby Venus (La Venus del espejo, c. 1648–1651) – Oil on canvas, 122 × 177 cm, National Gallery, London * The Surrender of Breda (1633–1635) – Oil on canvas, 307 × 367 cm, Museo del Prado, Madrid * The Adoration of the Magi (1619) – Oil on canvas, 203 × 125 cm, Museo del Prado, Madrid * The Lady with a Fan, (c. 1638–1639) – Oil on wood, 69 x 51 cm, The Wallace Collection, London[30][31][33][34] * The Lunch (c. 1617) – Oil on canvas, 108 x 102 cm, Hermitage Museum, St. Petersburg * The Waterseller of Seville (c. 1620) – Oil on canvas, 105 × 80 cm, Apsley House, London * Sant Paul (Velázquez) (ca. 1619) – Oil on canvas, 99.5 cm × 80 cm, Museu Nacional d'Art de Catalunya, Barcelona == ᱯᱷᱮᱰᱮᱛ == * https://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Vel%C3%A1zquez ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.wga.hu/index1.html Velázquez works] at the ''Web Gallery of Art'' *[http://www.artcyclopedia.com/artists/velazquez_diego.html Velázquez] at Artcyclopedia.com *[http://www.diegovelazquez.org/ 202 paintings by Diego Velázquez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126230009/http://www.diegovelazquez.org/ |date=2015-11-26 }} at DiegoVelazquez.org *[http://www.wikipaintings.org/en/diego-velazquez Diego Velázquez] at WikiPaintings.org *[http://www.owlstand.com/#/exhibitions/6ad2f894-70a2-4654-ab26-3f3c0aebd075 Diego Velazquez's Online Exhibition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906125028/http://www.owlstand.com/#/exhibitions/6ad2f894-70a2-4654-ab26-3f3c0aebd075 |date=2018-09-06 }} at Owlstand.com *[http://colourlex.com/project/diego-velazquez/ Diego Velázquez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211130508/https://colourlex.com/project/diego-velazquez/ |date=2020-02-11 }}, Collection of resources and illustrated pigment analyses. ColourLex. [[Category:!Main category]] dkbf8hujj18ezeb07rkaz6qcnd6r7db ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ 0 3431 195935 159799 2026-07-30T15:06:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ | image_skyline =Sunset in netarhatt, jharkhand.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23.4833|N|84.2667|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] | subdivision_type3 = ᱵᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱫᱚᱱᱚᱨ | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1071 | population_total = 1497 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = | population_metro_footnotes = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = JH | website = {{URL|latehar.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/roads/latehar.htm| title = Latehar Road Map |publisher = mapsofindia|accessdate = 2010-04-29 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫ ᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱷᱟᱹᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱣᱨ ᱜᱷᱟᱹᱜᱽᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ== ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ {{coord|23.4833|N|84.2667|E |}} ᱨᱮ, ᱑,᱐᱗᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱕᱑᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Netarhat.html |title = Netarhat, India page |work = |publisher = Falling Rain Genomics |accessdate = 2010-04-23 |archive-date = 2009-10-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091020211711/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Netarhat.html |url-status = dead }}</ref> ==ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ== === ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱟᱥᱲᱟ === ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱠᱩᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱯᱦᱟᱣ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱪᱮᱛ ᱟᱜ ᱩᱢᱚᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱮᱰᱭᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱟ ᱾ === ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ=== ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱠ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱛᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱞᱚᱣᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ === ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱩᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱪᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱡᱟᱲᱟ ᱡᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱞᱚᱫᱷ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ === ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱦᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱖᱘ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱢ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱪᱤᱲ ᱵᱤᱨ === ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱲ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ (ᱛᱟᱯᱢᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱡᱟᱠ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱨᱰᱟᱦᱟᱨ== ; ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱤ ᱨᱟᱺᱪᱤ (᱑᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ)ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱸᱥ ᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱯᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱰᱤ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱚᱯᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ;ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱑᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ;ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ== ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] k01x52ma8vz105ylv3q2l7ja4tr7tdz ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ 0 4583 195929 27514 2026-07-30T14:29:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195929 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | latd = 26.92 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 94.73 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]] | subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 132 | population_total = 12466 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟ.ᱱ ᱚᱠᱛᱮ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ (IPA: nəˈzɪərə) (ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ: Nazira) ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱤᱞᱟ. ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ. ᱴᱷᱟ.ᱭ ᱠᱟᱱᱟ৷ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟ.ᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ৷ ᱞᱟ.ᱭ ᱟ.ᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱱᱟᱣ-ᱡᱤᱨᱟ"(ᱞᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱡᱤᱨᱟ.) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱠᱷᱚᱣ ᱱᱟ.ᱭ ᱨᱮ ᱞᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱝᱴᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱟᱣ-ᱡᱤᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱟ.ᱲᱟ. ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ। ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ৷ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ. ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱞᱟ.ᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭ ᱟ.ᱲᱟ. ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱟᱥᱟ, ᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱡᱷᱩᱠᱤ ᱟᱨ ᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱭ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ৷ ᱵᱚᱛᱮ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱩᱠᱤᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ(a much inclined land)৷<ref>Late Rajkumar Sarbananda, Etihase Suaura Chashata Bacharor,Page 272,First Edition December 2000,ISBN-81-7339-308-7 Banalata,New Bazar Dibrugarh-1</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱛ== ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱡᱤᱨᱟ ᱫᱚ {{Coord|26.92|N|94.73|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ৷ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nazira |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nazira.html |access-date=2019-07-28 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223450/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nazira.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ( ᱔᱓᱓ ᱯᱷᱩᱴ)ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ৷ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ== ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} 6h0lyun2hlybzop1y3x2o1zmuepeyqs ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ 0 4616 195922 148671 2026-07-30T13:33:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195922 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ᱵᱟᱡᱟᱨ]] | image_skyline = ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ.JPG | image_alt = | image_caption = ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Odisha, India | coordinates = {{coord|20.47|N|84.23|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Kandhamal district|ᱠᱚᱱᱫᱷᱚᱢᱟᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type =[[Nagar Palika|ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ]] | governing_body ='''ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ''' | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 37,371 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟ.ᱢᱟ.ᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱳᱰᱤᱭᱟ.]], [[Odia language|ᱳᱰᱤᱭᱟ.]] ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 762 001 & 762002 | area_code_type = Telephone code | area_code = 06842 | registration_plate = OD-12 | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱱᱫᱷᱚᱢᱟᱲ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱚᱦᱠᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱑ ᱠᱤᱹᱢᱤᱹ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱦᱚᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱹᱢᱤᱹ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Phulabani |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Phulabani.html |access-date=2019-07-31 |archive-date=2010-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222013540/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Phulabani.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱤᱨᱟᱠᱷᱳᱞ ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱹᱢᱤᱹ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱙᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱯᱟᱲᱟᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱜᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱠᱤᱹᱢᱤᱹ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱟᱲᱚ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱷᱳᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱯᱩᱴᱩᱰᱤ, ᱯᱚᱠᱚᱰᱟᱡᱷᱚᱨ, ᱩᱨᱢᱟᱜᱚᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱚᱝᱠᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱘᱘᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=sens>{{cite web|title=way back machine - ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|accessdate=24 September 2015|archive-date=16 June 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒ᱹ᱘᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱔᱗ᱹ᱑᱙% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖ᱹ᱐᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ᱹ᱒᱐% ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱓ᱹ᱙᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱓᱒ᱹ᱐᱙% ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱑ᱹ᱗᱖% ᱦᱚᱲ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=sens/> ==ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ== ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱭᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱤ ᱴᱷᱟᱹᱠᱨᱟᱹᱱ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱛᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱪᱩᱢᱟᱹᱣᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱩᱶᱟᱹᱥ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱩᱢᱟᱹᱣᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱤ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱧᱤᱫᱟᱹᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱽ ᱵᱟᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== [[ᱳᱰᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱬᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 7h9z3agorisi0m46m0xaxtuizvstp2e ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ 0 4648 195957 160179 2026-07-30T17:20:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195957 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.28|N|86.72|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!--ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 433.331 | elevation_footnotes = | elevation_m = 79 | population_total = 153510 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +᱙᱑-᱖᱕᱙᱔ | registration_plate = JH 05 | website = | footnotes = }} '''ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱞᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖/ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱖ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱡᱚᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ [[ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱓᱐.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ (ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ) ᱑᱘᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱾ ==ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ== ===ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ=== * ᱪᱤᱴᱨᱮᱥᱣᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 12&nbsp;km. {{Infobox person |name= |image=Shivmandir1.jpg |caption=ᱪᱤᱴᱨᱮᱥᱣᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ }} * ᱯᱟᱱᱪᱵᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 15&nbsp;km. * ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱥᱤᱠᱯᱩᱨ (ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ) * ᱜᱷᱟᱥᱯᱚᱫᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 16&nbsp;km. * ᱠᱩᱢᱟᱨᱰᱩᱵᱤ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 16&nbsp;km. * ᱯᱟᱛᱨᱟᱥᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱷᱟᱢᱟᱨ - 11&nbsp;km. * ᱥᱤᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱛᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ -1.5&nbsp;km. * ᱥᱟᱞᱡᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 9&nbsp;km. * ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱥᱟᱱᱫᱨᱟ)- 9.5&nbsp;km * ᱢᱟᱱᱩᱥᱢᱩᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱱᱥᱛᱷᱟ - 15&nbsp;km. * ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ - 2&nbsp;km. * ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱦᱟᱴᱪᱟᱞᱟ) - 2&nbsp;km. * ᱥᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱟᱩᱰᱟ * ᱜᱩᱦᱤᱭᱟᱯᱟᱞ ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ * ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱥᱤᱠ ᱡᱤᱣᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱵᱮᱱᱰᱟ)- 5&nbsp;km. ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱥᱨᱤ ᱦᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱵᱮᱱᱰᱟ)- 5&nbsp;km. ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱩᱜᱟᱞᱥᱟᱞᱵᱚᱱᱤ * ᱢᱟ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱵᱟᱩᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱮᱥᱟᱨᱫᱟ * ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱮᱥᱟᱨᱫᱟᱦ * ᱵᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, 13&nbsp;km ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱪᱚᱛᱚ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, 12&nbsp;km ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱟᱠᱨᱤ - 12&nbsp;km ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱢᱟ ᱰᱟᱨ ᱵᱟᱥᱤᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱩᱜᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱚᱱᱤ * ᱢᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱟᱞᱤ ᱵᱟᱰᱤ)- 0&nbsp;km. * ᱵᱷᱩᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ -[[ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱚᱩ]] ᱾ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱯᱟᱦᱟᱨᱯᱩᱨ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱰᱩᱸᱜᱽᱨᱤ(ᱠᱟᱯᱟᱨᱤᱭᱟ) * ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱢᱟᱦᱩᱞᱫᱟᱱᱜᱨᱤ). ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱡᱟᱭᱯᱩᱨᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, (ᱡᱟᱭᱯᱩᱨᱟ) * ᱪᱟᱱᱫᱨᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ.-13&nbsp;km.ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱾ * ᱪᱟᱱᱫᱨᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱦᱟᱜᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱾ 13&nbsp;km.ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱾ * ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱷᱟᱛᱟ ᱥᱤᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ 12&nbsp;km. ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱾ * ᱵᱟᱡᱨᱟᱱᱜᱵᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱟᱩᱰᱟ * ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱮᱥᱚᱨᱫᱟᱦ, ᱪᱟᱱᱫᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ * ᱥᱟᱠᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱩᱵᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱟᱠᱨᱟ,5.0&nbsp;km ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱟᱠᱨᱟ, 5.0&nbsp;km ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ {{Coord|22.28|N|86.72|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Baharagora.html Falling Rain Genomics, Inc - Baharagora]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱯᱟᱛᱟ <ref>[http://www.baharagora.com/ baharagora.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224174607/http://www.baharagora.com/ |date=2014-02-24 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ (᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱟᱥᱲᱟ=== ^ ᱑. ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ^ ᱒. T.P.S. D.A.V. ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ {{Infobox person |name= |image=tpsdav2.jpg |caption=TPS DAV ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ }} ^ ᱓. ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ^ ᱔. ᱯᱨᱚᱡᱮᱠ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ^ ᱕. ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠᱟᱱᱟᱱᱰᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱤᱦᱟᱱᱟ ^ ᱖. [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱱᱟᱵᱷᱚᱫᱟᱭ ᱟᱥᱲᱟ]], ᱵᱟᱞᱤᱠᱩᱨᱤᱭᱟ ^ ᱗. [[ᱠᱟᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱥᱲᱟ]], ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ^ ᱘.ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱭᱢᱤ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱠᱟᱭᱢᱤ ^ ᱙. ᱪᱚᱴᱚ ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ^ ᱑᱐. ᱟᱡᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱣ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱩᱪᱤᱭᱟᱥᱟᱭ ^ ᱑᱑. ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱩᱯᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ^ ᱑᱒. [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱰᱩᱵᱤ ᱰᱟᱨᱠᱷᱩᱞᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ]], ᱠᱩᱢᱟᱨᱰᱩᱵᱤ ^ ᱑᱓. ᱠᱮᱥᱚᱨᱫᱟᱜ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱮᱥᱚᱨᱫᱟᱦ ^ ᱑᱔.ᱢᱟᱱᱩᱥᱢᱩᱨᱤᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱟᱱᱩᱥᱢᱩᱨᱤᱭᱟ ^ ᱑᱕.ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ^ ᱑᱖.ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ^ ᱑᱗. ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱜᱟᱢᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ^ ᱑᱘.ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ (L.B.S) ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱟ ^ ᱑᱙. ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱩᱰᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱩᱰᱟ ^᱒᱐ . ᱯᱟᱱᱪᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱟᱱᱪᱨᱩᱞᱤᱭᱟ ^᱒᱑. ᱢᱚᱩᱰᱟ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ^᱒᱒. ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱚᱱᱠᱟᱛᱤ (ᱢᱚᱩᱰᱟ) ^᱒᱓. ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱚᱱᱠᱟᱛᱤ (ᱢᱚᱩᱰᱟ) ===ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ=== * ᱑.ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ * ᱒. ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱪᱱᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱓. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱤᱱᱰᱩᱥᱴᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱭᱱᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ {{Infobox person |name= |image=sbibaharagora.jpg |caption=ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱟᱝᱠ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱟᱜᱚᱰᱟ }} ==ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ== * ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱤᱫᱨᱮ ᱯᱟᱨᱠ * ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤ * ᱢᱮᱨᱩᱜᱷᱟᱴᱤ * ᱠᱟᱯᱟᱨᱤᱭᱟ ᱰᱩᱝᱜᱨᱤ * [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] * ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱥᱨᱟᱢ * ᱵᱤᱱᱟᱯᱟᱱᱤ ᱤᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20140224174607/http://www.baharagora.com/ baharagora.com] * [http://www.instituteofindia.com/2011/02/baharagora-krishi-mela-baharagora-fair.html Baharagora Krishi Mela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227234149/http://www.instituteofindia.com/2011/02/baharagora-krishi-mela-baharagora-fair.html |date=2013-12-27 }} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 3b4w6t3vrlys3auudmwe58e0d0bo7xb ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ 0 4649 195926 158946 2026-07-30T14:08:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195926 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = Jagannath Temple, Nayagarh.jpg | image_alt = | image_caption = ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Odisha, India | coordinates = {{coord|20.127|N|85.107|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Nayagarh district|ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 178 | population_total = 17,030 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | leader_title1 = [[District collector|ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] | leader_name1 = [[ᱚᱨᱤᱱᱫᱚᱢ ᱰᱟᱠᱩᱣᱟ]], [[Indian Administrative Service|IAS]] | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[Odia language|ᱳᱰᱤᱭᱟᱹ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 752-XXX | area_code_type = Telephone code | area_code = 06753 | registration_plate = OR-25 / OD-25 | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ | blank1_info_sec1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱫᱟ]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank3_info_sec1 = 79.17% | blank4_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank4_info_sec1 = 0 | blank5_name_sec1 = [[Odisha Legislative Assembly|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank5_info_sec1 = 4 | website = {{URL|www.nayagarh.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ''' ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱓᱙᱕᱔ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱐% ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱫᱽᱵᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱤ ᱟᱜ irrigation power project ᱟᱨ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ, ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱢᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱵᱚᱛᱨᱚᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱱᱚᱰᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱢᱩᱞ, ᱠᱚᱸᱛᱤᱞᱳ, ᱳᱫᱟᱜᱟᱸᱶ, ᱡᱟᱢᱩᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱥᱟᱭᱤᱱᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱚᱱᱚᱨᱤᱭᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱮᱢᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[File:Maa Dakhinakali - Nayagarh.jpg|thumb|ᱢᱟ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱟᱠᱟᱞᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ, ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ]] == ᱚᱛᱱᱚ == ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱛᱤ ᱫᱚ {{Coord|20.13|N|85.1|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nayagarh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Nayagarh.html |access-date=2019-08-02 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116010849/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Nayagarh.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱥᱚᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱘᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱫᱟᱠ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ <ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=424314</ref>ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱞ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱗,᱐᱓᱐, ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱙᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱘᱐᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓,᱘᱙᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱑᱗᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://vlist.in/district/385.html | title=India Village Directory - Nayagarh | accessdate=12 November 2018 }}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ == === ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ === '''ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[File:Nayagarh College.jpg|thumb|250px|ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱰᱟᱹᱣᱥᱟᱲᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱱᱹᱥᱤᱹᱥᱤᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱩᱸᱫᱽᱲᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ (ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱑᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱫᱩᱢᱚᱬᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱᱰᱚᱯᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱣᱟᱞᱰ ᱯᱦᱮᱢᱳᱥ ᱮᱥᱴᱨᱳᱯᱷᱤᱡᱤᱥᱤᱥᱴ ᱯᱚᱴᱷᱟᱬᱤ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==== ᱢᱚᱦᱟᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ==== [[File:Maharishi Vidya Mandir, Nayagarh.jpg|thumb|250px|ᱢᱚᱦᱟᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱡᱟᱵᱚᱛᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ == '''ᱦᱚᱭ ᱦᱚᱨ''' [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] ᱩᱰᱟᱹᱱ-ᱟᱰᱟ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ-ᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ-ᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ '''ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ''' ᱠᱷᱳᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭᱟ ᱾ '''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ''' ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱭᱟᱜᱚᱰ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱚᱥ ᱠᱚ ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == tryt5tarvto34iv261xvrgz2ast0b9e ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ 0 4769 195946 159313 2026-07-30T16:07:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195946 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Odisha, India | coordinates = {{coord|21|20|N|83|37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = 1 April 1993 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[Bargarh (Lok Sabha constituency)|ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | leader_name1 = [[Suresh Pujari|ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]], ([[Bhartiya Janata Party|BJP]]) | leader_title2 = [[Odisha Legislative Assembly|Member of Legislative Assembly]] | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱫᱮᱵᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ, ([[Biju Janata Dal|BJD]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 5837 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 171 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref>[http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/December/engpdf/84-87.pdf] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110304052644/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/December/engpdf/84-87.pdf |date=4 March 2011 }}</ref> | population_density_km2 = 231 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟ.ᱢᱟ.ᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 768028 | registration_plate = OD-17 | website = http://bargarh.nic.in | footnotes = | population = 97,586 | demographics1_info1 = [[Odia language|ᱳᱰᱤᱥᱟ]] and [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] }} ''' ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱫᱟᱠᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱫᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱠᱳᱥᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Coord|21.33|N|83.62|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱥᱚᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱗᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱖᱑ ᱯᱷᱤᱴ) <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bargarh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bargarh.html |access-date=2019-08-11 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018140610/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bargarh.html |url-status=dead }}</ref> ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱯᱞᱟᱴᱤᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱤᱵᱤᱠᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱔ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ (᱒᱒᱐ ᱠᱤᱹᱢᱤᱹ) ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] (᱓᱕᱐ ᱠᱤᱹ ᱢᱤᱹ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱟᱜ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱢᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ === ᱱᱨᱩᱥᱤᱝᱦᱚᱱᱟᱛᱷ === ᱱᱨᱩᱥᱤᱝᱦᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱛᱮᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱵᱩᱨᱩ ᱜᱚᱸᱫᱷᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱨᱩᱥᱤᱝᱦᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱨᱩᱥᱤᱝᱦᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱨᱮᱫᱚ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱰᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱚᱨ ᱠᱳᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱬ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱫᱟᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱦᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱫᱤᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤᱨᱮ ᱜᱚᱸᱰ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱟᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱑᱗᱘ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱹ ᱢᱤᱹ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == === ᱟᱜ ᱡᱟᱛᱨᱟ === [[File:Dhanu jatra.jpg|thumb|right|ᱟᱜ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱥᱚ]] [[File:Dhanuyatra Artists enjoying.jpg|thumb|ᱠᱚᱝᱥᱚ᱑]] == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://bargarh.nic.in/ Bargarh District website] * [http://www.navratnanews.com/ Navratnews.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309191608/http://navratnanews.com/ |date=2021-03-09 }} * [https://web.archive.org/web/20150913053719/http://www.mapsofindia.com/maps/orissa/roads/bargarh.htm Maps] * [http://wikimapia.org/271594/Bargarh Satellite View] * [http://mapper.acme.com/?ll=21.34189,83.61732&z=17&t=H&marker0=21.33333%2C83.61667%2CBargarh&marker1=21.00000%2C83.07000%2CPadmapur&marker2=21.34145%2C83.61747%2C0.9%20km%20N%20of%20BargarhSatelite View 1] 6wtzyy1zjeou4h6lf3h91cb8yfsqbhd ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ 0 4788 195941 183913 2026-07-30T15:48:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195941 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ | other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | nickname = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in [[Odisha]], [[India]] | coordinates = {{coord|20.72|N|83.48|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[Balangir district|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Nagar Nigam|ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ]] | governing_body = '''ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ''' | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[Balangir (Lok Sabha constituency)|Member Sangeeta kumari singhdeo|BJP]]) | leader_title3 = [[Bolangir (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Member of Legislative Assembly]] | leader_name3 = [[ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱜᱷᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ]], ([[Indian National Congress|INC]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 383 | population_total = 98238 | population_as_of = Census 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟ.ᱢᱟ.ᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[Kosli language|ᱠᱚᱥᱟᱞᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 767001, 767002 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 06652 | registration_plate = OD 03 | website = {{URL|balangir.nic.in}} | footnotes = }} ''' ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱮᱛ ᱵᱤᱨᱟᱥᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱮᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ <ref name="test">{{Cite web |url=http://www.mapsofindia.org/orissa/balangir.html |title=Balangir is a famous city in Odisha and also the major hub of trade and commerce of Odisha |access-date=2019-08-12 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807101123/http://www.mapsofindia.org/orissa/balangir.html |url-status=dead }}</ref><ref name="test1">{{Cite web |url=http://rtiodisha.gov.in/Department/Culture-Department/33/District-Culture-Office-Bolangir/2723/About-the-Organization/2 |title=has been designed as a District Culture Centre |access-date=17 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730121839/http://rtiodisha.gov.in/Department/Culture-Department/33/District-Culture-Office-Bolangir/2723/About-the-Organization/2 |archive-date=30 July 2013 |dead-url=yes }}</ref> ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱣᱟᱰᱥ ᱨᱮ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱒,᱒᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title=Ordnance Factory Bolangir|url=http://ofbindia.gov.in/units/index.php?unit=ofbol&page=about&lang=en|website=ofbindia.gov.in|access-date=2025-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224173735/http://ofbindia.gov.in/units/index.php?unit=ofbol&page=about&lang=en|archive-date=2018-02-24|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ofbadmal.in/ |title=Archived copy |access-date=4 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403091707/http://www.ofbadmal.in/ |archive-date=3 April 2013 |dead-url=yes }}</ref> == ᱚᱛᱱᱚ == ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱫᱚ {{Coord|20.72|N|83.48|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Balangir |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Balangir.html |access-date=2019-08-19 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025225755/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Balangir.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱥᱚᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱚᱨᱟᱢ ᱜᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ == * ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱩᱫᱽᱜᱚᱛᱟ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱮᱦᱮᱨ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱑᱒ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱦᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱾ * ᱨᱚᱥᱚᱱᱟᱨᱟ ᱯᱟᱨᱣᱤᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ * ᱥᱟᱢ ᱯᱤᱴᱨᱚᱰᱟ, ᱴᱮᱞᱮᱠᱚᱢ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱤᱱᱵᱷᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱥᱤ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱜᱟᱲ == === ᱦᱚᱭᱦᱚᱨ === ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱣᱟᱜᱟᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱒᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱓᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱓᱙᱗ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞ === ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ === ᱥᱚᱲᱚᱠ === ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱓᱒᱗ ᱠᱤᱞ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ == ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱝᱦᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱰᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱝᱜᱚ ᱩᱫᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱾ == ᱧᱮᱢᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ == * ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ * ᱱᱨᱩᱥᱤᱝᱦᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ * ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ * ᱢᱟ ᱯᱟᱴᱚᱬᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ * ᱞᱳᱠᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ * ᱜᱤᱨᱤ ᱜᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱜᱚᱶᱮᱛᱚᱞᱟ * ᱵᱨᱚᱡᱚᱫᱷᱟᱢ, ᱥᱤᱝᱠᱷᱚᱢᱚᱱ * ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱡᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱥᱩᱨᱰᱟ * ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱠᱷᱩᱡᱮᱱᱯᱟᱞᱤ * ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱟᱥᱨᱚᱢ, ᱠᱷᱩᱡᱮᱱᱯᱟᱞᱤ * ᱡᱳᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱳᱜᱤᱥᱚᱨᱰᱟ * ᱦᱚᱨᱤ ᱦᱚᱨ ᱦᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱳᱜᱤᱥᱚᱨᱰᱟ ᱾ == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20130821033240/http://www.odisha.gov.in/revenue/web/AdministrativeUnit.asp?GL=2 Govt. Of Odisha Website] * [https://web.archive.org/web/20140524024433/http://www.orissatourism.gov.in/portal/ Odisha Tourism] * [http://balangir.nic.in/ Official website of Balangir] == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} nlnmy30hyh54xeqo0y3adco9l61rc88 ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 4828 195932 160162 2026-07-30T14:50:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195932 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ "ᱱᱤᱡᱟᱢᱟ" ᱟᱨ "ᱟᱵᱟᱫᱽ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱱᱤᱡᱟᱢ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱱᱤᱡᱟᱢ" ᱢᱮᱱ ᱛᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱨ "ᱟᱵᱟᱫᱽ" ᱢᱮᱱ ᱫᱚ "ᱡᱟᱡᱟᱡᱩᱜᱽ ᱡᱤᱣᱤᱫ" ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.thenizamabad.org/history.php|title=:: Welcome to Nizamabd.com ::|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2020-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729102133/http://www.thenizamabad.org/history.php|url-status=dead}}</ref>, ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱤᱱᱫᱩᱨ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ "ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱫᱚᱛᱛᱚ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nizamabad.nic.in">{{cite web|url=http://nizamabad.nic.in/code/history.htm|title=History of Indur|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|title=District Census Handbook – Adilabad|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2801_PART_B_DCHB_ADILABAD.pdf|website=Census of India|accessdate=20 November 2015|page=9|format=PDF}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭᱟᱫ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱨᱮᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱔᱒᱘᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴ {{Coord|18|41|N|78|6|E|type:city_region:IN}}<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nizamabad.html |title=Falling Rain Genomics, Inc – Nizamabād |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=20 November 2012 |archive-date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619210928/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nizamabad.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱽᱛᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱮᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱰᱮᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟᱠᱩᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱕᱗᱑,᱐᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.trac.telangana.gov.in/district_plan.php |title=Archive copy |access-date=2019-08-16 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708041505/http://www.trac.telangana.gov.in/district_plan.php |url-status=dead }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate= 5 April 2012 |df= }}</ref> == ᱦᱮᱥᱮᱱ (Transport) == === ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱜᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ ᱰᱟᱡᱦᱟᱨ (asphalt roads) ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ NH 44 ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱚᱬᱟᱥᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱜ ᱫᱚ NH16, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.nhai.org/Nsew_english.htm |title=North South East West Map |publisher=National Highway Development Project |accessdate=16 June 2008 |archive-date=14 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514005752/http://www.nhai.org/Nsew_english.htm |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20150506044210/http://nizamabad.nic.in/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] a1temdbo6rnsewjzg1skzs9g3ubu7wr ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ 0 5425 195918 170336 2026-07-30T12:54:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195918 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Chau Dance of Purulia.jpg | image_alt = | image_caption = ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱪᱷᱚᱦ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ | nickname = ᱢᱟᱱᱵᱷᱩᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.34|N|86.36|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ | governing_body = ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 140.18 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 240 | population_total = 121,436<ref name="Census2011">{{cite web|title=Purulia City 2011 Census|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|website=Census Govt. of India|publisher=Census 2011|accessdate=9 June 2019}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 723 101, 02, 03. | area_code = 91 (0)3252 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱰ | registration_plate = WB-56 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ | blank1_info_sec1 = ᱙᱕᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ/᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]<ref name="Census2011"/> | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | unemployment_rate = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=10 March 2019|page=85|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank2_info_sec1 = ᱘᱒.᱓᱔ %<ref name="Census2011"/> | blank3_name_sec1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank3_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank4_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | official_name = }} '''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ {{coord|23.33|N|86.37|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Puruliya.html|title=Maps, Weather, and Airports for Puruliya, India|publisher=|access-date=2019-09-18|archive-date=2018-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214071218/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Puruliya.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱒᱘&nbsp;ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱔᱘&nbsp;ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱩᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱝᱥᱚᱝ ᱒᱓°C ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱔᱘° ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱕᱑.᱑ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱯᱢᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚ ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.terradaily.com/news/india-05y.html |title=Indian Heatwave Toll Touches 183 As Monsoon Advances |publisher=Terradaily.com |date= |accessdate=2011-09-19}}</ref> ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱦᱟᱣᱩᱫ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱮᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱞᱚᱞᱚᱚᱝᱥᱚᱝ ᱕&nbsp; ° C ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐&nbsp; ° C ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱟᱜ wet ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Wikivoyage-inline|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] g3pg2staa7mzpwv2up11lh4h1k4pqfg ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ 0 6276 195948 179917 2026-07-30T16:13:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195948 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT|WP:INDICSCRIPT policy --> | native_name_lang = | other_name = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Curzon_Gate.jpg | photo2a = Barddhaman Junction railway station nameplate.JPG | photo2b = Tyrannosaurus rex - Fibreglass Statue - Bardhaman Science Centre - Bardhaman 2015-07-24 1528.JPG | photo3a = Sarbamangala temple.jpg | photo3b = Durga, Burdwan, West Bengal, India 21 10 2012 02.jpg | photo4a = Bardhaman Arcade.jpg | position = centre | size = 275 | foot_montage = ᱠᱟᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮᱴ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ <br /> ᱢᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱩᱡᱟ, ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱢᱚᱞ, ᱥᱚᱨᱵᱟᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ <br />ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ }} | image_alt = | image_caption = | nickname = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23|14|N|87|52|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1865 | founder = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name = ᱢᱨ. ᱯᱩᱥᱯᱮᱱᱰᱩ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 26.30 | elevation_footnotes = | elevation_m = 30 | population_total = 347,016 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = 522445 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=28 August 2019|page=85|url-status = dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref><ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=28 August 2019}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 713101, 713102, 713103, 713104 713141,713148,713149 | area_code = +91-342 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = WB42 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱᱼᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ | website = {{URL|http://purbabardhaman.gov.in/}} | footnotes = | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ | official_name = }} '''ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱞᱴᱚᱱᱴᱤᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱨᱫᱣᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱫᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱕᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ (ᱢᱮᱥᱚᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱞᱮᱴ ᱥᱴᱚᱱ ᱮᱡ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱥᱟᱭ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱳᱱᱳᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱝ ᱛᱤᱨᱛᱷᱠᱚᱨ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ (᱕᱙᱙-᱕᱒᱗ ᱵᱤ.ᱥᱤ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱯᱟᱥᱩᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱥᱛᱤᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱫᱷᱼᱮᱼᱫᱤᱣᱟᱱ (ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱚᱣᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱚᱦᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵᱚᱸ ᱵᱚᱨᱫᱣᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱤᱢᱯᱚᱴᱮᱰ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮ ᱟ ᱨᱚᱞ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱖᱕᱗ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱴᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱛᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱜᱟᱢ ᱨᱟᱭ ᱮ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮ ᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱮᱫ ᱾ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱘᱕᱕ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱤ ᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱬᱟᱲ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱛᱟᱵᱽ ᱪᱟᱸᱫ (᱑᱘᱗᱙ ᱨᱮ ᱜᱚᱡᱽ ᱮᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱯᱮᱥᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱕᱕ᱼ᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱦᱩᱞ" (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱵᱤᱫᱨᱚᱦ) ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱗ ᱵᱷᱟᱨᱤᱛᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱨᱚᱦ ᱑᱘᱖᱘ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱩᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱗ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱵᱟᱱᱫᱩᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱟᱢ ᱮᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱪᱟᱸᱫ ᱢᱚᱦᱛᱟᱵ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘᱘᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱟᱛᱟᱠ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱠᱩᱥᱚᱨ ᱵᱮᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱣᱠᱟ ᱨᱮ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱴ ᱜᱚᱵᱷᱮᱱᱚᱨ ᱥᱟᱨ ᱮᱱᱰᱨᱟᱭᱩ ᱯᱷᱨᱮᱡᱚᱨ ᱵᱟᱝᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=EB1911>{{EB1911|inline=1|wstitle=Burdwan|volume=4|page=811}}</ref> ᱢᱚᱦᱛᱟᱵ ᱪᱟᱸᱫ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱡᱳᱭ ᱪᱟᱸᱫ ᱢᱚᱦᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤ ᱤᱧ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱜ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱳᱭ ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱜ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ (᱑᱘᱘᱓-᱑᱘᱙᱖) ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=tra>{{cite book |title=The Mahabharata Book 1: Adi Parva |author= Kisari Mohan Ganguli tr.|chapter= Translator's Preface|publisher= |year=1883|isbn= |page=xii |url=http://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01001.htm|ref= }}</ref> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱯ ᱯᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱨᱩᱭᱤᱴ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱵᱤᱫᱨᱚᱦ ᱠᱚᱵᱤ ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟᱼᱟᱡᱽᱦᱚᱨᱼᱯᱨᱟᱥᱤᱫ ᱭᱩ.ᱮᱱ.ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱟ (Relatively) ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱱᱤᱡ ᱵᱮᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱴᱩᱠᱮᱥᱚᱨ ᱫᱟᱛ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱨᱟᱸᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱘ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱒᱙ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱢ ᱵᱟᱨᱩᱛ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱭᱮᱸᱼᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱨᱮᱸᱴ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭᱮᱸᱼᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱠᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Barddhaman.html|title=Maps, Weather, and Airports for Barddhaman, India|work=fallingrain.com|accessdate=25 July 2016|archive-date=27 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081027025043/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Barddhaman.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱥᱟᱭ ᱤᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱡᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱥᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱨᱩᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱪᱟᱣᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱧᱮᱞᱟᱜ ᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱫᱷ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟ ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱔᱗,᱐᱑᱖ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱗,᱐᱕᱕ ᱠᱚᱲᱟ᱾ᱟᱨ ᱑᱖᱙,᱙᱖᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱕,᱐᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱘.᱖᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 21 October 2011 }}</ref> ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== * ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟ; NH 19 (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ NH 2) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ (SBSTC) ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱳᱯᱨᱮᱴᱟᱨ ᱵᱚᱞᱯᱩᱨ, [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], ᱵᱟᱦᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱚᱨ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], ᱮᱥᱯᱞᱮᱱᱮᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱴᱞᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱒–᱒{{frac|᱑|᱒}} ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱞᱤᱥᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱟᱵᱜᱷᱟᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱴᱤᱨ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟ ᱾ ====ᱨᱮᱞ==== * ᱢᱩᱬ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]]-[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱠ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱵᱤᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ([[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱫᱤ ᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱸᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱳ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱠᱟᱴᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ=== [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮ ᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱩᱞᱯᱟᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱸᱫᱟᱨ ᱯᱨᱟᱛᱷᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱤᱯᱮᱨᱮᱸᱥᱴᱟᱴᱤᱵ ᱩᱫᱚᱭ ᱪᱟᱸᱫ ᱢᱚᱦᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱨᱳᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱜᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱛᱤ (ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱞ) ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ,ᱜᱚᱞᱵᱟᱜᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱷᱱᱟᱫ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱞᱟᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱠᱴᱤᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ=== * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ * ᱰᱨᱹ ᱵᱷᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱥᱢᱤᱨᱤᱴᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱷᱟᱞᱟᱭ * ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱟᱯᱩᱨ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱪᱱᱤᱠ * ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫᱚᱭ ᱪᱟᱸᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱵᱷᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * AMEX ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱢᱭᱚᱯᱮᱭᱛᱷᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ (BIMS) * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (BIMLS) * ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯᱷ ᱮᱱᱰ ᱰᱤᱡᱟᱹᱤᱱ * ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ * ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ ᱯᱷᱚᱣᱰᱟᱥᱚᱱ ᱯᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ. * ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱪᱟᱸᱫ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ - ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱪᱱᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱥᱴᱹ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ * ᱥᱤᱞᱵᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱪᱱᱤᱠ ᱜᱟᱝᱯᱩᱨ * ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱳᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ * ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱝ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱤᱱᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ===ᱟᱥᱲᱟ=== * ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱱᱱᱺ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱮᱱ.ᱮᱞ. - ᱵᱚᱨᱚᱱᱤᱞᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ) * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱚᱱᱤᱫᱯᱤᱛᱷ ᱟᱥᱲᱟ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱥᱟᱵᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ * ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== <gallery mode="packed" style="font-size:88%; line-height:130%; border-bottom:1px #aaa solid;" heights="150"> Image:Sarbamangala temple.jpg|Sarbamangala Temple Image:108 shiv temple.jpg|108 Shiva Temple Image:Golapbag.jpg|Hawa Mahal (Golapbag) File:Meghnad Saha Planetarium.jpg|Meghnad Saha Planetarium, Golapbag, Bardhaman File:Burdwan Church 14 06 2012.jpg|Christ Church Image:Damodar River.jpg|Damodar River Image:Curzon Gate.jpg|[[Curzon Gate, Bardhaman|Curzon Gate]] Image:Burdwan Palace.jpg|Inside view of the palace of Burdwan Maharaja Image:Science centre bardhaman.jpg|Science Centre File:Maa Kankaleshwari at her temple.jpg|Maa Kankaleshwari at her temple Image:Pir baharam.jpg|Mazar of Sufi Pir Baharam Sakka File:Damodareshwar Shiva Temple, Burdwan.jpg|Damodareshwar Shiva Temple, Damodarpally, Burdwan File:Burdwan Arcade.jpg|Burdwan Arcade File:Krishok Setu, Damodar River.jpg|Damodar River </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Wikivoyage}} {{Commons category}} * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V09_108.gif ''Burdwan Town'', The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 9, p. 102.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627053511/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V09_108.gif |date=2022-06-27 }} * [http://bardhaman.gov.in/ Official website of Bardhaman District] * [https://web.archive.org/web/20190506174040/http://nregsburdwan.com/ Official website of MGNREGS Cell, Bardhaman District] * [https://web.archive.org/web/20090415041615/http://bardhamanutsav.net/ Bardhaman Utsav (Annual cultural programme of Bardhaman)] * [http://www.burdwanmunicipality.gov.in/ Bardhaman Municipality] * [https://web.archive.org/web/20090120171314/http://bardhamandarshan.org/ Bardhaman darshan (Official tourism website)] 9958xun7dsybqtehufjhz2v1u12v8qe ᱯᱤᱥᱤᱱ 0 6830 195915 130311 2026-07-30T12:27:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195915 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | official_name = ᱯᱤᱥᱤᱱ | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | imagesize = 240px | image_caption = | image_map = | mapsize = 150 px | map_caption = | pushpin_map = Balochistan Pakistan#Pakistan | coordinates = {{coord|30.584809|66.994775|region:PK|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | leader_title = Deputy Commissioner | leader_name = | area_total_km2 = | elevation_m = 1555 | elevation_max_ft = 5,500 | elevation_min_ft = 4,500 | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = 1998 | population_est = 20,479 | pop_est_as_of = 1998 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]] | utc_offset1 = +5 | area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]] | area_code = | website = }} '''ᱯᱤᱥᱤᱱ''' (ᱯᱟᱥᱛᱷᱚ پښين) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref> name="NRB"</ref> ᱯᱥᱤᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱣᱮᱴᱟ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱛᱷᱩᱱ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱧᱪᱚᱲᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱛᱷᱩᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱞᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱤᱠᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱡᱚ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱱᱫᱽ ᱠᱷᱩᱥᱫᱤᱞ ᱠᱷᱟᱱ ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱖᱓ ᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/461772/Pishin "Pishin"]. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2015. Web. 02 Apr. 2015.</ref> ᱟᱝᱞᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱨᱤᱴᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟ ᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟᱱᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ== ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ <ref name="NRB">[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=80&dn=Pishin Tehsils & Unions in the District of Pishin – Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326132444/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=80&dn=Pishin |date=26 March 2012 }}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="visitorsheaven.com">{{Cite web |url=http://visitorsheaven.com/Pishin.php |title=Archive copy |access-date=18 November 2019 |archive-date=11 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160711192438/http://visitorsheaven.com/Pishin.php |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ- * ᱯᱤᱥᱤᱱ * ᱵᱟᱨᱥᱚᱨ * ᱠᱟᱨᱮᱡᱟᱛ * ᱦᱩᱨᱢᱟᱡᱟᱭ * ᱥᱟᱨᱟᱱᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱯᱤᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/PK/2/Pishin.html|title=Location of Pishin – Falling Rain Genomics|publisher=|accessdate=9 November 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924150752/http://www.fallingrain.com/world/PK/2/Pishin.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱛᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱵ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱥ== ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱚ ᱪᱟᱥ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱡᱚ]] ᱢᱮᱱᱢᱮ [[ᱥᱮᱣ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱥᱚᱨ, ᱛᱚᱵᱟ, ᱠᱟᱠᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱞᱤᱠᱭᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ; [[ᱚᱝᱜᱩᱨ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱤᱠᱭᱟᱨ, ᱠᱷᱟᱱᱡᱚᱭ ᱠᱷᱩᱥᱟᱵᱽ, ᱠᱷᱟᱱᱡᱟᱭ, ᱛᱚᱨᱟᱥᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱡᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ; ᱰᱟᱹᱲᱤᱢ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱭᱟᱥᱤᱱᱡᱟᱭ, ᱦᱩᱨᱢᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱟᱝᱜᱟᱞᱡᱟᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ; ᱛᱚᱨᱵᱩᱡᱽ ᱫᱳ ᱠᱷᱩᱫᱟᱡᱟᱭ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱯᱟᱥᱛᱷᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱤᱱ, ᱥᱮᱫᱽ, ᱠᱚᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱪᱷᱟᱠᱡᱟᱭ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ, ᱥᱟᱧᱡᱮᱨᱠᱷᱮᱞ, ᱵᱟᱨᱟᱠᱡᱟᱭ, ᱠᱷᱤᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱤᱞᱡᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱫᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱠᱚᱨ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱜᱦᱟᱨᱚᱸᱧᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ== ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.balochistanpolice.gov.pk/pishin.php Pishin background] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110909233905/http://www.balochistanpolice.gov.pk/pishin.php |date=9 September 2011 }} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/461772/Pishin Pishin: Britannica] {{Use dmy dates|date=April 2017}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ]] pretbqpxkiasxnkir9evv4k0iqo0gru ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7106 195973 160602 2026-07-30T19:07:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195973 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = Madhya Pradesh district location map Betul.svg | map_caption = ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = ᱯᱟᱨᱟ | p1 = ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱵᱷᱟᱭᱝᱫᱮᱦᱤ, ᱪᱤᱪᱚᱲᱤ, ᱢᱩᱞᱴᱮᱭ, ᱥᱟᱦᱯᱩᱨ, ᱟᱢᱞᱟ, ᱟᱛᱷᱱᱮᱨ, ᱜᱷᱚᱨᱟᱰᱚᱸᱜᱽᱨᱤ | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1,575,362 (provisional)<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|title=Distribution of population, sex ratio, density and decadal growth rate of population – State and District: 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/mp/table-1.xls|publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner, Government of India|accessdate=19 July 2011}}</ref> | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱗᱐.᱑%<ref name="http">{{cite web|title=Total Population, child population in the age group 0–6, literates and literacy rates by sex: 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/mp/table-2.xls|publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner, Government of India|accessdate=19 July 2011}}</ref> | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱗᱐<ref name="censusindia.gov.in"/> | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name1 = ᱵᱮᱛᱩᱞᱼᱦᱟᱨᱫᱟ | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱗ (NH-47) | blank_name_sec2 = Average annual precipitation | blank_info_sec2 = 100-125cm mm | website = http://www.apnabetul.com/ }} '''ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱮᱛᱩᱞ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == {{historical populations|11=1901|12=2,87,807|13=1911|14=3,90,386|15=1921|16=3,63,737|17=1931|18=4,06,252|19=1941|20=4,38,342|21=1951|22=4,51,655|23=1961|24=5,60,412|25=1971|26=7,36,196|27=1981|28=9,25,387|29=1991|30=11,81,501|31=2001|32=13,95,175|33=2011|34=15,75,362|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕,᱗᱕,᱓᱖᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱜᱮᱵᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 1 October 2011 | quote = Gabon 1,576,665 | archive-date = 13 June 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱟᱦᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=30 September 2011 |quote=Idaho 1,567,582 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=19 October 2013 |df=dmy }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱑᱕᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖.᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱗᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐.᱑᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱔᱓&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Betul District – Statistics|url=http://betul.nic.in/stat.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327231126/http://betul.nic.in/stat.htm|archive-date=27 March 2012|access-date=20 July 2011|publisher=Collectorate, Betul, Madhya Pradesh}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱕.᱘᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒᱗.᱖᱙% [[ᱜᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱸᱰᱤ]], ᱑᱒.᱘᱖% [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], ᱑᱑.᱑᱓% [[ᱠᱚᱨᱠᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱨᱠᱩ]] ᱟᱨ ᱑.᱖᱙% ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱬᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱔᱙,᱙᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱠᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ, ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ, ᱠᱩᱱᱵᱤ, ᱵᱨᱟᱢᱦᱟᱬ, ᱪᱟᱢᱟᱨ, [[ᱢᱟᱞᱤ]], ᱯᱟᱞ, ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://betul.nic.in/History/history.htm|title=History|work=betul.nic.in}} </ref> ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱷᱟᱸᱥᱫᱮᱦᱤ, ᱟᱛᱷᱱᱮᱨ, ᱪᱤᱪᱚᱞᱤ, ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱥᱟᱦᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱞᱛᱟᱭ, ᱜᱷᱚᱲᱟᱰᱚᱸᱜᱨᱤ, ᱟᱸᱣᱞᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱮᱛᱩᱞ {{Coord|27.10|N|73.55|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ᱯᱷᱟᱞᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱵᱮᱛᱩᱞ |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Betul.html |access-date=28 November 2019 |archive-date=3 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903175119/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Betul.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱕᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ (ᱜᱚᱸᱰ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ : ᱠᱷᱮᱨᱞᱟ, ᱫᱮᱣᱜᱟᱲ, ᱜᱟᱲᱼᱢᱟᱸᱰᱞᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱟᱼᱥᱤᱨᱯᱩᱨ) ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱓᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱚᱸᱰᱣᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱨᱮᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱬᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=5 April 2012 |df=dmy }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Geographic location |Centre = ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱦᱳᱥᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = |East = [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = |South = [[ᱟᱢᱨᱟᱵᱟᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ |Southwest = |West = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{coord|21|50|N|77|50|E|region:IN_type:adm2nd_source:GNS-enwiki|display=title}} {{Use dmy dates|date=October 2012}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 56eo5p2nsf8dqjjsu7036vn237ugadc ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ 0 7533 195956 150551 2026-07-30T17:02:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195956 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_caption = ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|25.22|N|88.76|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱚᱡᱽᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | leader_title = Chairman | leader_name = Sub Divisional Magistrate (SDM)/Balurghat Sub Division [Administrative control] | leader_title1 = DM | leader_name1 = ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱱᱤᱨᱱᱚᱞ (IAS) | leader_title2 = MP | leader_name2 = [[ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱡᱩᱢᱫᱟᱨ]] ([[BJP]]) | government_type = [[Municipal Corporations in India|ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ]] | governing_body = ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 24 | population_total = 151,416 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱹᱝᱜᱟᱹᱞᱤ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=14 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=14 July 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Additional&nbsp;official | demographics1_info2 = [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱓᱑᱐᱑ | area_code = ᱐᱓᱕᱒᱒ | area_code_type = Telephone code | registration_plate = WB-61/WB-62 | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank1_info_sec1 = [[Balurghat (Lok Sabha constituency)|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] | website = http://wb.gov.in/ | leader_title3 = MLA | leader_name3 = ᱥᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ [[Revolutionary Socialist Party (India)|(RSP)]] | leader_title4 = SP | leader_name4 = Shree Prasun Bandopadhyay (IPS) | demographics2_title2 = Recognised Regional | demographics2_info2 = | blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = [[Balurghat (Vidhan Sabha constituency)|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] }} '''ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ''' ᱫᱚ (ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ: ʌbʌlhatg t: t) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱤᱣᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡᱜᱩᱨᱩ ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == === ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ === ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴᱤ ᱫᱚ 25.22 ° N 88.77 ° E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ । <ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Balurghat.html|title=Maps, Weather, and Airports for Balurghat, India|publisher=|access-date=2019-12-18|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103211214/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Balurghat.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐.᱙᱙ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱭ ᱟᱛᱨᱮᱭᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱡᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱫᱟ.ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱠᱟᱛᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ- ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱓ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱠᱷᱤᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name=handbook2014>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Table 2.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 4 December 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref name=ddpolice>{{cite web|url = http://dakshindinajpurpolice.gov.in/index.html|title = Dakshin Dinajpur District Police|work = Know your PS|publisher = District Police|accessdate = 4 December 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20171128184901/http://www.dakshindinajpurpolice.gov.in/index.html|archive-date = 28 November 2017|url-status = dead}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱔,᱕᱙᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒,᱔᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱘᱒,᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐,᱓᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱑.᱖᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 21 October 2011 }}</ref> ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱐.᱙᱙ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱑,᱔᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕,᱗᱙᱔ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱗᱕,᱖᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱔.᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱗% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱘᱒.᱕% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱠᱷᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐,᱖᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱡᱩᱞ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱰᱩᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱕.᱒᱐᱔ ᱨ ᱓,᱐᱐᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱫᱚ ᱓᱗᱕᱐᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} holkpokojs0h38ytd0askftighocscl ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ 0 7919 195942 151711 2026-07-30T15:52:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|27.43|N|82.18|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 106 | population_total = 81,054 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/> | population_density_km2 = 692 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=21 December 2018|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="langoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱒᱗᱑᱒᱐᱑ | registration_plate = UP-47 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱙᱑᱒/᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = {{URL|www.balrampur.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ''' ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱑,᱐᱕᱔ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱒᱓᱗ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱘,᱘᱑᱗ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐,᱔᱙᱒ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱔᱗,᱙᱖᱔ ᱡᱷᱚᱬ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱚᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱙ᱹ᱒% ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱖᱓ᱹ᱒% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱕᱔ᱹ᱘% ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱯᱩᱛᱩᱜ ᱛᱮ ᱕,᱓᱑᱘ ᱡᱷᱚᱬ ᱟᱨ ᱕,᱓᱙᱖ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱒,᱔᱐᱕ ᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Balrampur |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=199247 |website=censusindia.gov.in |accessdate=23 November 2019}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱚᱝᱜᱩᱲᱤ ᱢᱟᱲᱟ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱝᱜᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟ ᱾ ᱚᱝᱜᱩᱲᱤ ᱢᱟᱲᱟ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱤ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱟ ᱾ <ref name="Murthy1987">{{cite book|last=Murthy|first=K. Krishna|title=Glimpses Of Art, Architecture And Buddhist Literature In Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=tD-7sojtDdYC&pg=PA121|accessdate=9 June 2013|date=1 January 1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-226-0|pages=121–122}}</ref><ref name="Dhammika2005">{{cite book|last=Dhammika|first=Shravasti|title=The Buddha and His Disciples|url=https://books.google.com/books?id=IStatqlilL8C&pg=PA63|accessdate=9 June 2013|year=2005|publisher=Buddhist Publication Society|isbn=978-955-24-0280-7|pages=59–63}}</ref> ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/b/balrampur.html|title=BALRAMPUR|publisher=members.iinet.net.au}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|27.43|N|82.18|E|}} ᱾ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{convert|105|m|ft}}.<ref name="Fallingrain">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Balrampur.html|title=Balrampur, India Page|work=Global Gazetteer Version 2.2|publisher=Falling Rain Genomics, Inc|accessdate=9 June 2013|archive-date=5 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105103112/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Balrampur.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[File:The building with the founder's statute.JPG|thumb|Maharani Lal Kunwari P.G. College, Balrampur, India]] [[File:Statute of the Maharaja of Balrampur, Shri Dijvijay Singh.JPG|thumb|Balrampur, Uttar Pradesh, India]] ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱧᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱞᱟᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱯᱤ ᱡᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (M.L.K. P.G. College) ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱮᱢᱯᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.mlkpgcollege.org/|title=Maharan Lal Kunwari Post Graduate College|publisher=mlkpgcollege.org|access-date=2020-01-10|archive-date=2019-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121224504/http://mlkpgcollege.org/|url-status=dead}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭᱚ, ᱥᱴᱟᱨᱣᱟᱨᱰᱥ ᱯᱩᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱩᱞᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ== ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱳ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱩᱵᱷᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱱ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱮ ᱫᱟᱹᱲᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ==ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ== ==ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ== ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite EB1911|wstitle=Balrampur |volume=3 |short=x}} {{ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱫᱮᱵᱤᱯᱟᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] 8pr5q783zvxphnjxdannj2ij1ydmmib ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ 0 8633 195914 190134 2026-07-30T12:16:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195914 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = ᱑᱒ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ | birth_place = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | birth_name = ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ | occupation = ([[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]) ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = |website = }} '''ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/> ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS">{{cite news|title=PINKY ORIYA ACTRESS|url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/pinky-oriya-actress-movie-tv-show-biography-wallpaper-songs-videos/|accessdate=28 March 2018|newspaper=Incredible Orissa|date=11 April 2012|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016182352/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/pinky-oriya-actress-movie-tv-show-biography-wallpaper-songs-videos/|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱣ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱚᱬᱚᱝᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚ,ᱨᱚᱝᱜᱤᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/> ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱤᱝᱠᱤ [[ᱛᱤᱞᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱤᱨᱳ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{Cite web |url=http://movies.fullorissa.com/oriya-films/tu-mo-armbha-tu-mo-sesha-oriya-film/ |title=movies.fullorissa.com: Tu Mo Armbha Tu Mo Sesha Oriya Film |access-date=2020-03-12 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123222346/http://movies.fullorissa.com/oriya-films/tu-mo-armbha-tu-mo-sesha-oriya-film/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱥᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱫᱚᱲᱚᱵᱮᱦᱮᱨᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]], [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ]], [[ᱥᱚᱞᱤᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ]], [[ᱯᱨᱚᱜᱽᱭᱟᱸ ᱠᱷᱚᱴᱩᱣᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ । ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱩᱢᱚᱨᱤ ᱯᱟᱭᱤᱸ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ଛଅମାସ ହେବ ପରଦାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି ଏହି ଓଲିଉଡ ନାୟିକା !|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=26 August 2017|archive-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829161227/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ପ୍ରତିଥର ନୂଆ ନାୟକଙ୍କ ସହ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=20 July 2017|archive-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723033943/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=ପାଣିଗ୍ରାହୀ|first=ସତ୍ୟ|title=ଫିଲ୍ମ ରେଡି, ହଲ୍ କାହିଁ!|url=http://archive.is/GltPO|accessdate=6 September 2017|newspaper=ଦ ସନ୍‌ଡେ ଇଣ୍ଡିଆନ|date=2 October 2011}}</ref><ref name="Khas Tumari Pain">{{cite web|title=Khaas Tumari Paain ( ଖାସ୍ ତୁମରି ପାଇଁ )|url=http://odishafile.com/Entertainment/MovieDetails/587|accessdate=6 September 2017|publisher=Odisha File|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909034513/http://odishafile.com/Entertainment/MovieDetails/587|url-status=dead}}</ref> ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ [[ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ପଣ୍ଡା]]<ref>{{cite news|title=ଓଲିଉଡର ତିନି ଟପ୍‌ ନାୟିକାଙ୍କ ନାୟକ ହୋଇଛନ୍ତି ଦୁଷ୍ମନ୍ତ|url=http://sambad.in/news/entertainment/ollywood-actor-dushmant-acted-with-top-three-heroines/66939.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=25 July 2017|archive-date=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908223742/http://sambad.in/news/entertainment/ollywood-actor-dushmant-acted-with-top-three-heroines/66939.html|url-status=dead}}</ref> ନାୟକ ଭୂମିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଦେବଯାନୀ]]<ref>{{cite news|title=ଦେବଯାନୀଙ୍କ ନୂଆ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା “ଅଜାତଶତ୍ରୁ” ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ପରଦାକୁ ଆସୁଛି|url=http://enewsodia.com/debjani-new-odia-movie/|accessdate=6 September 2017|newspaper=E News ଓଡ଼ିଆ|date=12 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱛᱤᱭᱟᱰᱤ,ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ,ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟ,ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱟᱨᱤᱠᱚ,ᱢᱟᱢᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Khaas Tumari Paain|url=http://www.odiahits.com/odia-film/khas-tumari-pain/|accessdate=6 September 2017|publisher=OdiaHits.com|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909023250/http://www.odiahits.com/odia-film/khas-tumari-pain/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱵᱟᱨᱤᱠ]] ᱥᱟᱝ [[ᱥᱚᱯᱚᱱᱚ ᱨᱚ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite news |title='ସପନ' ଯୋଡ଼ି |url=http://samajaepaper.in/epaperimages/02092018/02092018-md-sn-8/192018211322312.jpg |accessdate=2 September 2018 |work=ସମାଜ (ରବିବାର) |date=2 September 2018 |archiveurl=http://www.webcitation.org/727mhPVXN |archivedate=2 September 2018 |location=ଓଡ଼ିଶା |language=Odia}}</ref><ref>{{cite news|title=ଓଲିଉଡ ନାୟକ ଦୀପକଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା !|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/oriya/sambad-epaper-samba/oliuda+nayaka+dipakanka+apeksha-newsid-72403702|accessdate=21 October 2017|newspaper=sambad.in|date=28 August 2017|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170615/https://m.dailyhunt.in/news/india/oriya/sambad-epaper-samba/oliuda+nayaka+dipakanka+apeksha-newsid-72403702|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ଛଅମାସ ହେବ ପରଦାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି ଏହି ଓଲିଉଡ ନାୟିକା !|url=http://archive.sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|accessdate=21 October 2017|newspaper=sambad.in|date=26 August 2017|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024170131/http://archive.sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sapanara Nayika Odia Movie">{{cite news|first=Ardhendu|title=Sapanara Nayika|url=http://www.newodisha.in/sapanara-nayika-oriya-film-cast-crew-wallpaper-songs-download-free/|accessdate=21 October 2017|newspaper=NewOdisha.in|date=19 Feberuary 2013|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024142228/http://www.newodisha.in/sapanara-nayika-oriya-film-cast-crew-wallpaper-songs-download-free/|url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱫᱚᱭᱛᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ]], [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱢᱤᱥᱨᱚ]], [[ᱥᱨᱤᱛᱚᱢ ᱫᱟᱥ]], [[ᱞᱚᱨᱮᱱᱥ ᱵᱮᱦᱮᱨᱟ]], ᱪᱤᱱᱢᱚᱭᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ,ᱜᱤᱰᱰᱩ,ᱵᱟᱫᱚᱞ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ,ᱚᱱᱚᱱᱛᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ।<ref name="SapanaraNayika">{{cite news|title=Sapanara Nayika new Oriya Film|url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/sapanara-nayika-oriya-movie-songs-videos-wallpapers/|accessdate=21 October 2017|newspaper=Incredible Orissa|date=23 January 2013|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024141524/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/sapanara-nayika-oriya-movie-songs-videos-wallpapers/|url-status=dead}}</ref><ref name="Sapanara Nayika 1st Look">{{cite news|last=MOHAPATRA|first=MRUDU M.|title=Sapanara Nayika 1st Look|url=https://odialive.com/sapanara-nayika-1st-look/sapana-ra-nayika/|accessdate=21 October 2017|newspaper=odia live|date=4 March 2013|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170531/https://odialive.com/sapanara-nayika-1st-look/sapana-ra-nayika/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱢᱵᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ<ref>{{cite news|title=‘ଛାତି ତଳେ ଡିଂ ଡଙ୍ଗ୍‌’ରେ ସମ୍ବିତ୍‌|url=http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|accessdate=20 August 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=22 September 2016|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823032404/http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ‌ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi naa Tora Odia film cast and crew|url=https://odialive.com/lekhichi-naa-tora-odia-film-cast-and-crew/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=2 April 2015}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤᱯ ᱯᱚᱱᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Lekhichi Naa Tora (ଲେଖିଛି ନାଁ ତୋର) - 2015 Romantic Odia Film|url=http://ollywood.odiaportal.in/2015/05/Lekhichi-Naa-Tora-2015-Odia-Film.html|publisher=ଓଡ଼ିଆପୋର୍ଟଲ.ଇନ୍|accessdate=20 August 2017}}</ref> ᱠᱮᱠᱮ,[[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]], [[ᱯᱨᱚᱫᱽᱭᱩᱢᱱᱚ ᱞᱮᱝᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi na Tora Odia Film|url=https://odialive.com/lekhichi-na-tora-odia-film/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=1 April 2015}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=ମିଶ୍ର|first=ରୋଜାଲିନ|title=ଓଲିଉଡ୍ @୨୦୧୫|url=http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odisha Reporter|date=29 December 2015|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823061043/http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱤᱞᱩ ᱡᱮᱵᱮ ᱛᱩ ᱡᱟᱻᱟᱱᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ‌ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱵᱟᱨᱤᱠ ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite news|title=ପରଦାକୁ ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarsini-returns/7451.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=26 September 2016|archive-date=25 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725081337/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarsini-returns/7451.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ପ୍ରତିଥର ନୂଆ ନାୟକଙ୍କ ସହ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=20 July 2017|archive-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723033943/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱵᱩᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱯᱩᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite news|title=ଷୋହଳର ଛାପ : ବହୁ ପ୍ରଯୋଜକ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ କଳାକାର ଓଲିଉଡ୍‌ରେ କ୍ୟାରିଅର୍‌ର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି|url=http://sambad.in/news/entertainment/26235.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=30 December 2016|archive-date=25 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725072347/http://sambad.in/news/entertainment/26235.html|url-status=dead}}</ref> ᱯᱤᱭᱩᱥ,ᱠᱩᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ,ᱚᱥᱤᱛ ᱯᱚᱛᱤ,ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱯᱚᱱᱰᱟ,ᱥᱚᱞᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref name="Aasilu Jebe Tu Jaana Pheri">{{cite web|title=Aasilu Jebe Tu Jaana Pheri|url=http://www.odiamoviedatabase.com/2016/09/aasilu-jebe-tu-jaana-pheri.html|publisher=Odia Movie Database|accessdate=22 July 2017|archive-date=20 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720205754/http://www.odiamoviedatabase.com/2016/09/aasilu-jebe-tu-jaana-pheri.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱨᱤᱢᱟᱨᱠ |- | ᱒᱐᱑᱒ || [[ᱛᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] || || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱒᱐᱑᱓ || [[ᱥᱚᱯᱚᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ]] || || |- | ᱒᱐᱑᱔ || [[ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱩᱢᱚᱨᱤ ᱯᱟᱭᱤᱸ]] || || |- | ᱒᱐᱑᱕ || [[ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ]] || || |- | ᱒᱐᱑᱖ || [[ᱟᱥᱤᱞᱩ ᱡᱮᱵᱮᱛᱩ ᱡᱟᱻᱟᱱᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ]] || || |- | ᱒᱐᱑᱙ || [[ᱡᱳᱨ ᱠᱟ ᱡᱷᱚᱴᱠᱟ]] || || <ref name="ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି">{{cite news |title=ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି |url=http://samajaepaper.in/epaperimages/28102018/28102018-md-sn-8/2710201820598422.jpg |accessdate=27 October 2018 |work=ସମାଜ (ରବିବାର) |date=28 October 2018 |archiveurl=http://www.webcitation.org/73UAALjmL |archivedate=27 October 2018 |location=ଓଡ଼ିଶା |page=8 |language=Odia}}</ref> |} ==ᱴᱩᱵᱷᱤ== * ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ * ᱟᱯᱚᱬᱟᱝᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚ * ᱨᱚᱝᱜᱤᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Imdb name|nm5693992}} [[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ]] [[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ]] [[ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି]] a8ufdn6629ztdd7bh81zdi81d55h7im ᱵᱩᱱᱰᱩ 0 8657 195971 88287 2026-07-30T19:04:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195971 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱩᱱᱰᱩ | native_name = | native_name_lang = Panchpargadistr | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱵᱩᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.18|N|85.58|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | subdivision_type3 = ᱵᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱵᱩᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱱᱰᱩ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱐᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱵᱩᱱᱰᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱚᱸᱪᱚᱭᱚᱛ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 18 | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱓᱓᱗ | population_total = ᱒᱑᱐᱕᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱯᱟᱸᱪ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱸᱪ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱐᱔ | registration_plate =JH | website = | footnotes = }} '''ᱵᱩᱱᱰᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱤᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱩᱱᱰᱩ {{Coord|23.18|N|85.58|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bundu |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bundu.html |access-date=2020-03-15 |archive-date=2016-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729074059/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bundu.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱓᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ ᱓᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱛᱮᱛ ᱢᱚᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱩᱬ ᱟᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ 'ᱥᱴᱮᱜᱭᱩ ᱳᱯᱷ ᱟᱞᱜᱩᱞᱟᱱ' (ᱥᱴᱮᱪᱭᱩ ᱳᱯᱷ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ) ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱛᱷᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱩᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑᱐᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱩᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱗᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱸᱪᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ]] {{Jharkhand-geo-stub}} q8rx1hwl4p1is1bluza58v8izl81mm6 ᱱᱟᱱᱩᱨ 0 10024 195930 88684 2026-07-30T14:39:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195930 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱱᱩᱨ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Nanoor 3.JPG | image_alt = | image_caption = ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱵᱷᱤᱴᱟᱹ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|23.70|N|87.86|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = ᱮᱢᱮᱞᱮ | leader_name = ᱡᱚᱭᱫᱮᱵ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 24 | population_total = 8,311 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱑᱓0᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑ ᱓᱔᱖᱓ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ | blank1_info_sec1 = ᱙᱕᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]] | blank2_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ | blank2_info_sec1 = ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ | blank3_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ | blank3_info_sec1 = ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ | website = {{URL|birbhum.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱱᱟᱱᱩᱨ''' (ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ) [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ| ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵ ᱯᱚᱫᱟᱵᱚᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱓.᱗᱐°N ᱘᱗.᱘᱖E᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱗᱙ ᱯᱷᱩᱴ)᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nanur.html | title = Nanur, India Page | accessdate = 2009-03-15 | last = | first = | work = West Bengal | publisher = Falling Rain Genomics }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ, [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]/[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱯᱩᱨ|ᱟᱦᱚᱢᱚᱫᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱟᱨ ᱢᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱵᱟᱦᱤᱠᱟ (alluvial) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱪᱟᱹᱛ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱪᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱮᱸᱴ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱡᱷᱮᱴ]] ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱱᱚᱰᱮ ᱨᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱛᱮᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱲ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱟᱥᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ]] ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱱᱚᱰᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱡᱟᱹᱨᱩᱭᱟᱭ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱘% ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱘᱓᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱔᱒᱖᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑᱓᱑ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱙᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱹ (literat) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ (᱗᱒.᱘᱘%)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2018 }}</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ===ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ=== [[Image:Nanoor 2.JPG|200px|thumb|left|ᱵᱤᱥᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] [[Image:Nanoor 1.JPG|thumb|250px|ᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ]] [[Image:Nanoor terracota.jpg|thumb|left|300px|Terracotta carvings in a Nanoor temple]] ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱹᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱦᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱡᱩᱴᱤᱯᱟᱨᱟ]] [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱞᱚᱭ]] (ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ) ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] e2koymc6a0t3k4d37k1z05tzgq2rrgf ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ 0 10447 195913 159813 2026-07-30T12:07:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195913 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = ᱯᱚᱸᱡᱟᱵᱤ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage |photo1e = MotiBaghPalace.jpg |photo2a = PATIALA,QILLA MUBARAK.jpg |photo2b = Dukh Nivaran 01.jpg |photo3a = Shri Kali Devi Patiala.jpg |photo3b = Phul Cinema.jpg |size = 250 |space = 2 }} | image_alt = | image_caption = '''From upper left:'''.[[Moti Bagh Palace]] Patiala now houses the National Institute of Sports [[Qila Mubarak, Patiala|Qila Mubarak]], [[Gurdwara Dukh Nivaran Sahib]], [[Shri Kali Devi Temple, Patiala]] and [[Art Deco]] Designed, Phul Theatre, Patiala | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | coordinates = {{coord|30.34|N|76.38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ]] | established_title = ᱛᱟᱦᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱗᱕᱔ | founder = [[ᱟᱞᱟ ᱥᱤᱝ]] | named_for = [[ᱟᱞᱟ ᱥᱤᱝ]] | government_type = ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ | governing_body = ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_name3 = Mr Gurpreet singh Khaira <!-- display settings --------->| unit_pref = US <!-- area ---------------------->| area_footnotes = <ref name="GR1">{{cite web|url=https://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazette.html|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=23 April 2011|date=12 February 2011|title=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | area_total_km2 = ᱑᱖᱐ | area_metro_km2 = ᱓᱖᱖.᱖᱖ | area_land_km2 = | area_water_km2 = <!-- elevation -----------------> | elevation_footnotes = <ref name="GR3">{{cite web|url=http://geonames.usgs.gov|accessdate=31 January 2008|title=US Board on Geographic Names|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=25 October 2007}}</ref> | elevation_m = 350 | elevation_ft = | population_total = 406,192<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Patiala Urban Region|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/8-patiala.html|accessdate=8 April 2016|publisher=Census 2011}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_metro = ᱔᱔᱖,᱒᱔᱖ | population_demonym = ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱤ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱑᱔᱗᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱗᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱑᱔᱗᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱗᱐᱒᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ: ᱙᱑-(᱐)᱑᱗᱕, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ: ᱙᱑-(᱐)᱑᱗᱖᱒, ᱯᱟᱴᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ: ᱙᱑-(᱐)᱑᱗᱖᱔, ᱱᱟᱵᱷᱟ: ᱙᱑-(᱐)᱑᱗᱖᱕ ᱟᱨ ᱟᱢᱞᱚᱦ: ᱙᱑-(᱐)᱑᱗᱖᱘ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-Pb]] | registration_plate = PB-11 | website = {{URL|patiala.nic.in/}} | official_name = }} '''ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ''' ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], ᱠᱚᱧᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱢᱩᱵᱟᱨᱚᱠ ('ᱵᱷᱟᱜᱭᱟᱥᱟᱞᱤ ᱠᱤᱞᱟ') ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱷᱩ ᱡᱟᱴ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱟᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱗᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱦᱤ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤ ᱯᱚᱜᱽᱲᱤ'' (ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ), ''ᱯᱚᱨᱚᱸᱫᱟ'' (ᱵᱨᱮᱰᱤᱝ ᱩᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱠᱟᱣᱩ ᱴᱮᱜᱽ'' (tasselled tag), ''ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱞᱣᱟᱨ'' (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱛᱞᱩᱝ), ''ᱡᱩᱛᱟ'' (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱩᱛᱟ) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ (ᱯᱟᱹᱨᱣᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱭ) ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱼ ᱫᱟ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱼ ᱫᱟ ᱵᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="history">{{cite web|url=http://patiala.nic.in/html/history.htm#introduction|title=History of Patiala|publisher=Official Website of District Patiala|accessdate=19 August 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090907045829/http://patiala.nic.in/html/history.htm#introduction|archivedate=7 September 2009|df=dmy-all}}</ref> == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == 'ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱞᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ "ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱴᱤ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱟᱞᱟ" ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱟᱠ ᱟᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, "ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱛ" ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.totalpunjab.com/patiala/about-patiala/the-history-of-patiala/|title=The History of Patiala {{!}} Patiala|website=www.totalpunjab.com|access-date=2020-03-24}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ {{Coord|30.32|N|76.40|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Patiala.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Patiala|access-date=2020-06-21|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029112505/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Patiala.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱒᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ PEPSU ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box|width = 300px |barwidth = 250px |cellpadding="0" |title=ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/city/17-patiala.html|title=Patiala City Census 2011 data|publisher=Census2011}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|Orange|57.22}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|#FF4500|39.96}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|#9955BB|2.82}}}} [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱭ]], [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱟᱨ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.census2011.co.in/data/religion/district/601-patiala.html</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱭᱩᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱔᱖,᱒᱕᱖ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱐᱖,᱑᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census 2011" /> ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱔.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/top-ten-cities-of-india/top-ten-highest-no-of-car-ownership.html|title=Top Ten Towns with Highest Number of Car Ownership in India|publisher=}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱭᱛᱷᱚᱞ, ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱟᱨᱦᱤᱱᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑ (NH 1) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱔ (ᱡᱤᱨᱚᱠᱯᱩᱨ ᱼ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱼ ᱥᱚᱝᱜᱨᱩᱨ ᱼ ᱵᱷᱤᱴᱤᱸᱰᱟ) ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ (NH 1 ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱚᱠᱯᱩᱨ (ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱜᱟᱦ ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.distancesbetween.com/distance-between/distance-from-patiala-to-nabha-jail/1086993/r3/ |title=Archived copy |access-date=21 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321020311/https://www.distancesbetween.com/distance-between/distance-from-patiala-to-nabha-jail/1086993/r3/ |archive-date=21 March 2019 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ: * [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ]] - {{cvt|51|km}} * [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]] - {{cvt|235|km}} * [[ᱵᱟᱛᱷᱤᱱᱰᱟ]] - {{cvt|156|km}} * [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] - {{cvt|67|km}} * [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] - {{cvt|2390|km}} * [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] - {{cvt|233|km}} * [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] - {{cvt|1082|km}} * [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] - {{cvt|454|km}} * [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]] - {{cvt|155|km}} * [[ᱡᱟᱢᱢᱩ]] - {{cvt|301|km}} * [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] - {{cvt|1637|km}} * [[ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ]] - {{cvt|669|km}} * [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] - {{cvt|93|km}} * [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] - {{cvt|1627|km}} * [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ]] - {{cvt|32|km}} * [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]] - {{cvt|173|km}} * [[ᱡᱤᱨᱚᱠᱯᱩᱨ]] - {{cvt|58|km}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{EB1911 Poster|Patiala}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://patiala.nic.in/ Official website of Patiala] * [http://www.pressclubpatiala.com/ Official media website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303222011/http://www.pressclubpatiala.com/ |date=2011-03-03 }} {{ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ)|state=collapsed}} www.pressclubpatiala.com [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 9e5wdwgr3pdlgj2zumdet6fuc9codpl ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ 0 10467 195980 90795 2026-07-30T20:11:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195980 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|28.78|N|76.13|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱒᱕ | population_total = ᱑᱙᱖,᱐᱕᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = ᱓᱘᱐ | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱑᱒᱗᱐᱒᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 91-1664 | registration_plate =HR-16, HR-61 | website = {{URL|bhiwani.nic.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-HR]] | footnotes = }} '''ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ : ᱵᱚᱸᱥᱤᱞᱟᱞ, ᱵᱚᱱᱟᱨᱥᱤ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱳᱠᱥᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱳᱠᱥᱤᱝ ᱫᱟᱥᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱮᱰ ᱠᱟᱯᱴᱟᱱ [[ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱤᱝ]], ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱳᱠᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱳᱠᱥᱤᱝ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱛᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱱᱩᱥᱚᱸᱫᱷᱟᱱ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱩᱴ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱸᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱸᱥᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱚᱨᱰ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ (BSEH) ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱟᱸᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱵᱚᱸᱥᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱵᱚᱸᱥᱤᱞᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ == ===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱴᱷᱤᱸᱰᱟᱼᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱜ ᱠᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜᱤᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱛᱟᱠ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱩᱸᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ {{Coord|28.78|N|76.13|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bhiwani |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Bhiwani.html |access-date=2020-06-22 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102104623/http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Bhiwani.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙᱖,᱐᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20110721163314/http://bhiwani.nic.in/ Official website of Bhiwani district] star tample dinod (bhiwani) and devsar village mandir [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] oashds717jztnc2kzwcl9dingauk3uc ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ 0 10511 195936 180028 2026-07-30T15:09:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195936 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Nainital.jpg | image_alt = | image_caption = ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞ | nickname = ᱥᱟᱨᱚᱣᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ) | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|29.395|N|79.449|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="dchba" /> | area_total_km2 = 11.73 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱐᱘᱔ | population_total = ᱔᱑,᱓᱘᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=22 December 2018|page=18|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Native | demographics1_info2 = [[ᱠᱩᱢᱚᱣᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱚᱣᱱᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱖᱓᱐᱐᱑/᱒᱖᱓᱐᱐᱒ | area_code = +᱙᱑ - ᱕᱙᱔᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = UK-04 | website = {{URL|nainital.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱠᱚᱨᱴ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱤᱞ ᱛᱮᱜᱮ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 'ᱱᱮᱭᱱᱤ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱟᱨ 'ᱛᱟᱞ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱞ ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱞ ᱛᱮ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱱᱮᱭᱱᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱛᱟᱞᱦᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱘᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱘᱓᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱤᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱱᱮᱭᱱᱟ ᱯᱤᱠ (᱒,᱖᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱘,᱕᱗᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱷᱟ (᱒,᱔᱓᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗,᱙᱙᱙ ᱯᱷᱤᱴ)) ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨᱯᱟᱴᱷᱟ (᱒,᱒᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗,᱔᱗᱔ ᱯᱷᱤᱴ)) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ, "ᱢᱚᱡᱽ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭ ᱟ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱪᱤᱫᱟ ᱜᱷᱮᱸᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱨᱟᱵᱭᱟᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱨᱯᱷᱤᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="gazeteerquote">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_328.gif Nainital District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607095924/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_328.gif |date=2011-06-07 }}, ''[[The Imperial Gazetteer of India]]'', volume 18, pp. 322–323. 1908</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱑.᱗᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱕᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{Coord|29.38|N|79.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Naini_Tal.html Falling Rain Genomics, Inc&nbsp;– Nainital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615201254/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Naini_Tal.html |date=2010-06-15 }}. Fallingrain.com.</ref> ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒,᱐᱘᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱘᱓᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱔᱐ᱼ ᱒,᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱓᱖᱐ ᱼ ᱖,᱘᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱱᱮᱭ ᱯᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒,᱖᱑᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱕᱙᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱛᱟᱞᱦᱚᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{India census population | 1871= | 1881=6576 | 1891=8455 | 1901=7609 | 1911=10270 | 1921=11230 | 1931=9741 | 1941=9539 | 1951=12350 | 1961=14495 | 1971=23986 | 1981=24835 | 1991=29837 | 2001=38630 | 2011=41377 |state= [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | title= Historical population | align = left |footnote= Source: 1881 – [[The Imperial Gazetteer of India]]<ref name="igoi1886">{{cite book|last1=Hunter|first1=W. W.|title=The Imperial Gazetteer of India Volume VIII|date=1886|publisher=Trubner & Co.|location=London}}</ref>{{rp|82}}<br>1901–2011 – District Census Handbook: Nainital<ref name="dchba">{{cite book|title=District Census Handbook Nainital Part-A|publisher=Directorate of Census Operations, Uttarakhand|location=Dehradun|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0511_PART_A_DCHB_NAINITAL.pdf}}</ref>{{rp|509–510}} }} [[File:Nainital2005.jpg|thumb|Naini Lake view at night]] ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱑,᱓᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>[http://www.census2011.co.in/data/town/800331-nainital-uttarakhand.html Nainital Population Census 2011].</ref> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒.᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗.᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱙᱖᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱓᱕᱒᱗.᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dchba" /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱗᱙᱕.᱓᱑ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱙,᱓᱓᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dchba" /> ᱙.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱒.᱙᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱘.᱘᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱙᱖.᱐᱙% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙.᱔᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011 /> ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱐ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱑᱐,᱐᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱲ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="igoi1886" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ, ᱑᱘᱘᱑ ᱨᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱫᱟᱼᱟ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱖,᱕᱗᱖ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱮᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱑᱘᱙᱑ ᱨᱮ ᱘,᱔᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱗,᱖᱐᱙ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱡᱷᱚᱦ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ; ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱑᱐,᱒᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱑᱑,᱒᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱑᱙᱓᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱙,᱗᱔᱑ ᱟᱨ ᱙,᱕᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱜᱨᱚᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱖᱕᱑ ᱨᱮ ᱑᱒᱓᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱑᱔᱔᱙᱕, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱒᱓᱙᱘᱖, ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱒᱔᱘᱓᱕, ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱒᱙᱘᱓᱗, ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱓᱘᱖᱓᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱔᱑,᱓᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{bar box |title=ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="census2011" /> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|85.61}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|11.91}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.75}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱭ]]|red|0.92}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.8}} bar box}} == ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ == [[File:Old Roadways bus station nainital.jpg|thumb|ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] [[ᱦᱚᱞᱫᱣᱟᱱᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐᱙ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱗) ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭ ᱟ,<ref>{{cite news|title=Landslide spoils festivity, NH-87 blocked|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Landslide-spoils-festivity-NH-87-blocked/articleshow/53744569.cms|accessdate=30 November 2016|agency=TNN|publisher=[[The Times of India]]|date=17 August 2016|location=Nainital}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱓ ᱛᱮ <ref>{{Cite web|url=http://pwd.uk.gov.in/files/PWD/Length_of_Road.pdf|title=वर्ष 2016-17 में लोक निर्माण विभाग के अंतर्गत राज्य मार्ग की लम्बाई|accessdate=29 January 2020}}</ref> ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱯᱚᱸᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱔ ᱢᱤᱞ) ᱾<ref>{{cite news|title=A gem in perfect setting |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080511/spectrum/main2.htm |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date= 11 May 2008|accessdate=29 June 2009}}</ref> ᱮᱞᱟᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ, ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/alliance-air-to-start-flights-on-pantnagar-dehradun-route-from-jan-4/articleshow/67287121.cms|title=Alliance Air to start flights on Pantnagar-Dehradun route from Jan 4|date=28 December 2018|accessdate=29 January 2020|newspaper=The Economic Times}}</ref><ref name="RCS">{{cite web|url=http://cadup.gov.in/writereaddata/pdf/RCS_Round_1_and_2.pdf|title=Comprehensive list of Awarded RCS Routes state wise|work=[[Airport Authority of India]]|accessdate=5 March 2019|archive-date=27 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060607/http://cadup.gov.in/writereaddata/pdf/RCS_Round_1_and_2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://airdeccan.co.in/en/flight-schedule|title=flight schedule of Air Deccan|accessdate=29 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142416/https://airdeccan.co.in/en/flight-schedule|archive-date=12 June 2018|url-status=dead}}</ref> ᱦᱚᱞᱫᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱜᱚᱫᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|last1=Kishore|first1=B.R.|title=India : a travel guide|date=2008|publisher=Fusion Books|location=New Delhi|isbn=9788128400674|page=278|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC|accessdate=11 January 2017|language=en}} "NAINITAL; Railway Station : Kathgodam 35 kms"</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ}} {{Wikisource1911Enc|ᱱᱮᱭᱱᱤ ᱛᱟᱞ}} * {{Official website|http://nainital.nic.in/}} * {{Wikivoyage-inline}} {{ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱭ}} {{ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ}} {{ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] 1hur6z9eytm6cfq7wlrijn9hmra9m43 ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ 0 10615 195924 176562 2026-07-30T13:56:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195924 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱦᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|24.294|N|87.839|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ | governing_body = ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{Cite web |url=http://www.jnnurmwestbengal.gov.in/DIS/MUNI_DLB_Nalhati.htm |title=Archive copy |access-date=2020-06-26 |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605033620/http://www.jnnurmwestbengal.gov.in/DIS/MUNI_DLB_Nalhati.htm |url-status=dead }}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 7.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 41,534 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱑᱒᱒᱐ (ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ) |area_code_type = Telephone/[[Subscriber trunk dialling|STD]] code |area_code = 03465 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ]] | website = {{URL|birbhum.nic.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ''' [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ - [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱞᱤ ᱱᱚᱰᱮ ᱧᱩᱨᱦᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱷᱚᱱᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱦᱟᱴᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱑ [[ᱥᱚᱠᱛᱤᱯᱤᱴᱷ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱤᱴᱷ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=300| height=350| zoom=9 | coord={{coord|24|15|0|N|87|50|0|E}}| float=left|caption='''ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ.<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|24|25|20|N|87|51|27|E}} | label-pos1=left|label1=Murarai | numbered1=CT| mark-title1= [[Murarai]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|33|25|N|87|51|54|E}} | label-pos2=right|label2=Ambhua | numbered2=CT| mark-title2= [[Ambhua]] (CT)| |mark-coord3={{coord|24|33|43|N|87|48|44|E}} | label-pos3=left|label3=Barua Gopalpur| numbered3=CT| mark-title3= [[Barua Gopalpur]] (CT)| |mark-coord4={{coord|24|27|45|N|87|55|30|E}} | label-pos4=left|label4=Kashimnagar| numbered4=CT| mark-title4= [[Kashimnagar]] (CT)| |mark-coord5={{coord|24|7|20|N|87|53|25|E}} | label-pos5=right|label5=Bishnupur| numbered5=CT| mark-title5= [[Bishnupur, Birbhum]] (CT)| |mark-coord6={{coord|24|4|45|N|87|44|50|E}} | label-pos6=right|label6=Fatehpur| numbered6=CT| mark-title6= [[Fatehpur, Birbhum]] (CT)| |mark-coord7={{coord|24|17|38|N|87|50|20|E}} | label-pos7=left|label7=Nalhati | numbered7=M| mark-title7= [[Nalhati]] (M)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord8={{coord|24|11|10|N|87|46|38|E}} | label-pos8=top|label8=Rampurhat | numbered8=M| mark-title8= [[Rampurhat]] (M)|label-color8=#800000 |mark-coord9={{coord|23|59|37|N|87|45|53|E}} | label-pos9=right|label9= Mayureswar| numbered9=R| mark-title9= [[Mayureswar]] (R)|shape-color9=#A40000 |mark-coord10={{coord|24|8|45|N|87|50|32|E}} | label-pos10=left|label10= Margram| numbered10=R| mark-title10= [[Margram]] (R)|shape-color10=#A40000 |mark-coord11={{coord|24|6|30|N|87|47|50|E}} | label-pos11=left|label11= Tarapith| numbered11=R| mark-title11= [[Tarapith]] (R)|shape-color11=#A40000 |mark-coord12={{coord|24|4|42|N|87|42|46|E}} | label-pos12=left|label12= Mallarpur| numbered12=R| mark-title12= [[Mallarpur]] (R)|shape-color12=#A40000 |mark-coord13={{coord|24|25|35|N|87|54|40|E}} | label-pos13=right|label13= Paikar| numbered13=R| mark-title13= [[Paikar]] (R)|shape-color13=#A40000 |mark-coord14={{coord|24|18|44|N|87|57|44|E}} | label-pos14=right|label14= Lohapur| numbered14=R| mark-title14= [[Lohapur]] (R)|shape-color14=#A40000 |mark-coord15={{coord|23|57|49|N|87|44|45|E}} | label-pos15=left|label15= Kotasur| numbered15=R| mark-title15= [[Kotasur]] (R)|shape-color15=#A40000 |mark-coord16={{coord|24|12|5|N|87|52|56|E}} | label-pos16=right|label16= Hansan| numbered16=R| mark-title16= [[Hansan, Birbhum]] (R)|shape-color16=#A40000 |mark-coord17={{coord|24|3|0|N|87|50|52|E}} | label-pos17=right|label17= Ekachakra| numbered17=R| mark-title17= [[Ekachakra]] (R)|shape-color17=#A40000 |mark-coord18={{coord|23|56|18|N|87|50|6|E}} | label-pos18=right|label18= Lokpara| numbered18=R| mark-title18= [[Lokpara]] (R)|shape-color18=#A40000 |mark-coord19={{coord|24|3|15|N|87|41|43|E}} | label-pos19=left|label19= Madian| numbered19=R| mark-title19= [[Madian, Birbhum]] (R)|shape-color19=#A40000 |mark-coord20={{coord|24|8|50|N|87|52|49|E}} | label-pos20=right|label20= Basoa| numbered20=R| mark-title20= [[Basoa]] (R)|shape-color20=#A40000 |mark-coord21={{coord|24|11|50|N|87|43|30|E}} | label-pos21=left|label21= Chakmandala| numbered21=R| mark-title21= [[Chakmandala]] (R)|shape-color21=#A40000 |mark-coord22={{coord|23|55|0|N|87|47|45|E}} | label-pos22=left|label22= Satpalsa| numbered22=R| mark-title22= [[Satpalsa]] (R)|shape-color22=#A40000 |mark-coord23={{coord|23.8982|87.8249}}| label23=Mayurakshi River| label-color23 = #77A1CB| label-angle23= 0| label-pos23=right| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23 =none |mark-coord24={{coord|24.2475|87.7596}}| label24=Brahmani River| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=-10| label-pos24=right| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24 =none |mark-coord25={{coord|24.5218|87.6221}}| label25=Bansloi River| label-color25 = #77A1CB| label-angle25= 10| label-pos25=right| label-size25=10| mark-size25=0| mark-title25 =none |mark-coord26={{coord|24.0046|87.4722}}| label26=Dwaraka River| label-color26 = #77A1CB| label-angle26= 0| label-pos26=right| label-size26=10| mark-size26=0| mark-title26 =none |mark-coord27={{coord|24|32|5|N|87|49|20|E}} | label-pos27=left|label27= Rajgram| numbered27=R| mark-title27= [[Rajgram]] (R)|shape-color27=#A40000}} ===ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ=== ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶᱠᱟᱹ ᱫᱚ {{Coord|24.3|N|87.82|E|}}.<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nalhati.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nalhati |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=2012-06-16 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018182944/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nalhati.html |url-status=dead }}</ref>᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱘ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱖᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱠᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱚᱞᱥᱛᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱡᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱞᱟᱝᱢᱟᱴᱤᱨ ᱫᱮᱥ" (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ) ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱵᱚᱱᱚᱛ=== ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱑ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ (block) ᱫᱚ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook: Birbhum, Series 20, Part XII B | work= Map of Birbhum with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 1 February 2018 }}</ref> ===ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ=== ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱚᱵᱚᱵᱟᱦᱤᱠᱟ, ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱢᱦᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ]] ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱫᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ-ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 15: Physiography | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 30 January 2018}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱯᱚᱫᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱢ ᱟᱱ‌ᱦ‌ᱟ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾‌ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱟᱵᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱙᱖.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓.᱓᱘% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨᱼᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 30 January 2018 }}</ref> ==ᱯᱳᱞᱳᱥ ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ== ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱑ ᱟᱨ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=handbook2008>{{cite web| url = http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |title = District Statistical Handbook 2008, Birbhum |work = Table 2.1 | publisher= Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal | accessdate = 30 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url = http://birbhumpolice.org/policestation.php |title = Birbhum Police |work = Police Stations |publisher = West Bengal Police |accessdate = 30 January 2018 |archive-date = 12 February 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180212131641/http://birbhumpolice.org/policestation.php |url-status = dead }}</ref> ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱡᱟᱜᱟ== ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱥᱚᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡᱽ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱱᱚᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱧᱮᱞ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱚᱫᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱚᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱫᱷᱟᱨᱟ ᱥᱟᱨᱠᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱠᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱡᱟᱝᱥᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱᱟ-ᱵᱟᱨᱦᱟᱨᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤᱼᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/-train-barddhaman-barharwa-passenger-53063/14297/2/1381 | title= 53063 Bardhaman-Barharwa Passenger| work= Time Table |publisher= Indiarailinfo | accessdate = 22 January 2018}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱗ (SH 7) ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱱᱟᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱑᱔ (NH 14) ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱨᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱜᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline}} {{ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[Category: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== n43q5i91o1cpyxc3hsbss0ai48yxoa7 ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ 0 10624 195921 91476 2026-07-30T13:26:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195921 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Firozabad UP 2.jpg | image_alt = | image_caption = ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱫᱤᱜᱟᱢᱵᱚᱨ ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | nickname = ᱜᱤᱞᱟᱹᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱦᱟᱜᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.15|N|78.42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ (MP) | leader_name1 = ᱰᱨ. ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱱ ᱡᱟᱰᱚᱱ (BJP) | leader_title2 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name2 = ᱱᱩᱛᱟᱱ ᱨᱟᱛᱷᱚᱨᱮ (BJP) | leader_title3 = Member of Legislative Council (MLC) | leader_name3 = ᱰᱨ. ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ (SP) | leader_name4 = ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ [[Indian Administrative Service|IAS]] | leader_title4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ | leader_name5 = ᱰᱨ. ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ, [[Indian Police Service|IPS]] | leader_title5 = [[Superintendent of Police (India)]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱖᱐᱓,᱗᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<br>[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱘᱓᱒᱐᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱕᱖᱑᱒ | registration_plate = UP-83 | website = {{URL|firozabad.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱞᱟᱹᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ {{Coord|27.15|N|78.42|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Firozabad |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Firozabad.html |access-date=26 June 2020 |archive-date=18 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018161906/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Firozabad.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱓᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box | title = ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="Census2011">{{cite web |title=Firozabad City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/116-firozabad.html |publisher=census2011.co.in}}</ref> | titlebar = #Fcd116 | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = right | bars = {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|62.36}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|32.80}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Red|1.76}} {{bar percent|Not stated|black|1.51}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|Blue|0.22}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|black|0.20}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|Yellow|0.14}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱐᱓,᱗᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱕.᱐᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱕.᱓᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱴᱨᱟᱝᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]], [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱤᱴᱟᱣᱟ]], [[ᱜᱚᱨᱟᱠᱷᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ]] ᱾ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ) ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱩᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱰᱮᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱛᱚᱨᱼᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱨᱟᱼᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱨᱤᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://firozabadcity.com/ Firozabad City E-Portal] * [http://firozabad.nic.in/ Firozabad District Homepage] {{ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Glass makers and brands}} {{Use dmy dates|date=June 2011}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]] bwib1aunaddx0t0slknx1doe9swvojl ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ 0 10768 195931 130493 2026-07-30T14:50:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195931 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ |other_name = ᱤᱱᱫᱩᱨ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Nizamabad Montage.jpg | image_alt = | image_caption = Clockwise from top : [[Government General Hospital, Nizamabad|District Government Hospital]], [[Nizamabad Junction railway station|Nizamabad Junction Railway Station]], District Court and [[Nizamabad Fort]] | nickname = ᱱᱤᱡᱟᱢᱚ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|18.672|N|78.094|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] | subdivision_name2 = ᱰᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ | subdivision_name3 = [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = Founded | established_date = ᱑᱙᱐᱕ | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = ᱑᱙᱓᱑ | established_title2 = Incorporated (Corporation) | established_date2 = ᱒᱐᱐᱕ | founder = | named_for = [[ᱱᱤᱡᱟᱢ]] | government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = ᱢᱨᱥ. ᱱᱤᱛᱩ ᱠᱤᱨᱟᱱ ([[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱟᱢᱤᱴᱤ|TRS]]) | leader_title1 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ | leader_name1 = [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱯᱩᱨᱤ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱽ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤ ᱡᱮ ᱯᱤ]]) | leader_title2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ | leader_name2 = [[Nizamabad Urban (Vidhan Sabha constituency)|Bigala Ganesh Gupta]] ([[Telangana Rashtra Samithi|TRS]]) <br /> [[Nizamabad (Rural) (Assembly constituency)|Baji Reddy Goverdhan]] (TRS) | leader_title3 = [[Municipal Commissioner (India)|Municipal Commissioner]] | leader_name3 = | leader_title4 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱟᱲᱚᱥ | leader_name4 = Mr. Kartikeya<ref>http://nizamabadpolice.com/</ref> | unit_pref = Metric | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=Urban Local Body Information|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Telangana|accessdate=28 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archivedate=15 June 2016|df=dmy-all}}</ref> | area_total_km2 = 42.9 | area_blank2_title = [[Nizamabad Urban Development Authority|NUDA]] | area_blank2_km2 = 169.37 | elevation_footnotes = | elevation_m = 395 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_rural = | population_total = ᱓᱑᱑,᱑᱕᱒ | population_footnotes = <ref name="about">{{cite web|title=About Nizamabad|url=http://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/|website=[[Nizamabad Municipal Corporation|Nizamabad MC]]|accessdate=14 May 2020|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623021729/http://nizamabadcorporation.telangana.gov.in/|archivedate=23 June 2019|df=dmy-all}}</ref> | population_rank = ᱓ ᱟᱱᱟᱜ (ᱯᱚᱱᱚᱛ) | population_demonym = ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱕᱐᱓ ᱐᱐᱑,᱐᱐᱒,᱐᱐᱓,᱑᱘᱖,᱒᱓᱐ | area_code = ᱙᱑-᱘᱔᱖- | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#TS—Telangana|TS 16]] / AP25 (erstwhile) | website = {{URL|https://nizamabad.telangana.gov.in}} | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱑/᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | blank2_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | blank2_info_sec1 = ᱘᱙.᱓᱑% | blank3_name_sec1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] | blank3_info_sec1 = [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] | blank4_info_sec1 = [[Nizamabad (Urban)(Assembly constituency)|Nizamabad Urban]]<br />[[Nizamabad (Rural)(Assembly constituency)|Nizamabad Rural]] | blank_name_sec2 = Planning agency | blank_info_sec2 = [[Nizamabad Urban Development Authority]] | official_name = }} '''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Nizamabad district|url=http://www.telangana.gov.in/About/Districts/Nizamabad |website=Telangana State Portal|accessdate=26 August 2015}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ, ᱒᱐᱑᱔ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱖ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱱᱤᱡᱟᱢ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱳᱯᱷ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ" ᱟᱨ "ᱟᱵᱟᱫᱽ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱞᱳᱱᱜᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ" ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟᱼᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱦ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ "ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nativeplanet.com">{{cite web|url=http://www.nativeplanet.com/nizamabad/|title=Nizamabad Tourism, Travel Guide & Tourist Places in Nizamabad – Native Planet|work=nativeplanet.com}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ {{Coord|18|41|N|78|6|E|type:city_region:IN}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nizamabad.html |title=Falling Rain Genomics, Inc – Nizamabād |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=20 November 2012 |archive-date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619210928/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nizamabad.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱡᱚᱜᱽᱛᱤᱭᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱲᱮ [[ᱠᱟᱢᱚᱨᱮᱰᱤ]] ᱛᱮ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚᱧᱮ'', ''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱛᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱮᱦᱟᱛ'' ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/template1-assets/maps/NIZAMABAD.jpg |title=Archived copy |access-date=14 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018230806/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/template1-assets/maps/NIZAMABAD.jpg |archive-date=18 October 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>http://nizamabad.telangana.gov.in/mandals-villages/</ref> ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱔᱒.᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑᱑,᱑᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="about" /> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱘.᱕᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱕.᱑᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒.᱐᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] (᱕᱓.᱘%) ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] (᱓᱗.᱖%) ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱔.᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Language and mother tongues:Town Level data|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html|publisher=Census India|accessdate=}}</ref> {{bar box |width=250px |barwidth=100px |title=ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/389-nizamabad.html|title=Nizamabad City Population Census 2011 – Andhra Pradesh|publisher=}}</ref> |titlebar=#ddd |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|59.77}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|38.01}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|Blue|1.13}} {{bar percent|Others†|Black|1.09}} |caption=†<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] </small> }} ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== === ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱔ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=3 April 2012|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱔᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱐ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱓, ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf |title={title} |access-date=31 October 2016 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DonKzsUk?url=http://www.nhai.org/Doc/23june12/NH_NH%20wise.pdf |archive-date=20 January 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=National Highways in Telangana State|url=http://tsroads.cgg.gov.in/getInfo.do|website=Roads and Buildings Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 October 2016|archive-date=18 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518102903/http://tsroads.cgg.gov.in/getInfo.do|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱗᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱘᱐ ᱢᱤᱞ) ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟᱭᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱓᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Roads {{!}} Nizamabad Corporation|url=http://mcnizamabad.in/roads/|website=mcnizamabad.in|accessdate=29 October 2016|archive-date=30 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330234011/http://mcnizamabad.in/roads/|url-status=dead}}</ref> ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱱᱤᱜᱟᱢ ( Telangana State Road Transport Corporation) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bus Stations in Districts|url=http://www.tsrtc.telangana.gov.in/BusStations.php|website=Andhra Pradesh State Road Transport Corporation|accessdate=29 October 2016|archive-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610082644/http://www.tsrtc.telangana.gov.in/BusStations.php|url-status=dead}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱰᱤᱯᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=RTC bus stand becomes smokers’ haven|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2016-08-24/RTC-bus-stand-becomes-smokers-haven-/250172|accessdate=29 October 2016|work=The Hans India|date=24 August 2016}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}} * [https://nizamabad.city/ Nizamabad Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923082224/http://www.nizamabad.city/ |date=2020-09-23 }} {{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}} {{ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] o59p36y9xw8mf5q466bogrscs9mrno2 ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ 0 11171 195962 76766 2026-07-30T17:51:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195962 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ | nickname = [[ᱱᱤᱢᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22.03|N|74.9|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = [[ᱱᱤᱢᱚᱨ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = [[Chairman|Chairperson]] | leader_name = ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 27 | elevation_footnotes = | elevation_m = 178 | population_total = ᱕᱖,᱕᱐᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱱᱤᱢᱟᱰᱤ | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = {{flatlist| * [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] * [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] }} | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ | demographics1_info2 = {{flatlist| * [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] * [[ᱱᱤᱢᱟᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱤᱢᱟᱰᱤ]] }} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱕᱑᱕᱕᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱗᱒᱙᱐ | registration_plate = MP-46 | website = {{URL|barwani.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ, ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:rajghatbarwani.JPG|right|thumb|ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱴ, ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ]] [[File:Narmada River view with Satpura Mountain Ranges near Barwani.jpg|thumb|Narmada River View with Satpura Mountain Ranges in the backdrop]] ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ {{Coord|22.03|N|74.9|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Barwani |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Barwani.html |access-date=2020-07-08 |archive-date=2020-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824233331/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Barwani.html |url-status=dead }}</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱘᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱝᱥᱚᱝ ᱔᱘'C ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,{{Citation needed|date=March 2014}} ᱚᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱞᱚ ᱛᱷᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱲᱚ ᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱛᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱢᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ, "ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱱᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱑᱕ ᱤᱸᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱒᱐᱙᱖ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱯᱤᱛᱟ (ᱡᱟᱰᱟ) ᱟᱨ ᱵᱚᱣᱟᱝᱡᱟ (ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:barwaninight1.JPG|right|thumb|Barwani at night]] ===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ<ref name=":0" />=== ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ) ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱷᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱟᱱ ᱠᱚᱣᱩᱸᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱒᱖ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱚᱸᱰᱨᱤ ᱨᱮ ᱕᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰᱣᱟᱼᱵᱟᱲᱚᱰᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱤᱴᱮᱴ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱼ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱠᱷᱚᱸᱰᱣᱟ]], [[ᱩᱡᱡᱮᱱ]], [[ᱫᱮᱵᱟᱥ]], [[ᱫᱷᱟᱨ]], [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]], [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ]], [[ᱦᱟᱨᱫᱟ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references/> {{Indore Division}} [[Category:Barwani| ]] [[Category:Cities and towns in Barwani district]] 89sw5yyrcox4uwfvy0dns09r064fqzi ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ 0 12431 195978 160378 2026-07-30T20:06:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195978 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nicknames = Textile City of Rajasthan, Manchester of Rajasthan | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|25.35|N|74.63|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://bhilwara.rajasthan.gov.in/content/raj/bhilwara/en/about-us/location-and-area.html|title=Location & Area|last=Bhilwara-Rajasthan|website=bhilwara.rajasthan.gov.in|language=en-us|access-date=2019-11-17}}</ref> | area_total_km2 = ᱑᱐᱕᱐᱘.᱘᱕ | area_rank = ᱗ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱔᱒᱑ | population_total = ᱓᱗᱐᱐᱐᱐ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱓ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱑᱑᱐᱐᱑ | registration_plate = RJ-06 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐/᱙᱑᱕<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/87-bhilwara.html Bhilwara city population Census, 2011]</ref> [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|bhilwara.rajasthan.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]] | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | demographics1_info2= [[ᱢᱮᱣᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱣᱟᱲᱤ]] | official_name = }} [[File:Bhilwara.ogg|thumb]] '''ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱣᱟᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.bhilwara.rajasthan.gov.in/content/raj/bhilwara/en/home.html|title=Home|last=Bhilwara-Rajasthan|website=www.bhilwara.rajasthan.gov.in|language=en-us|access-date=2019-07-15}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="BBC">{{cite news|last1=kindness|first1=walls of|title=Iranians spontaneously created 'walls of kindness' to help the homeless|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35132157|accessdate=1 January 2016|work=BBC Trending|agency=BBC|issue=What's popular and why|publisher=BBC UK|date=20 December 2015|ref=1}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ {{Coord|25.359854|N|74.652791|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Bhilwara |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Bhilwara.html |access-date=2020-07-31 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016164533/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Bhilwara.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱒᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱘᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ (ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ (ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱵᱚᱱᱟᱥ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱚᱱᱟᱥ]], ᱵᱮᱫᱟᱪ, ᱠᱚᱴᱷᱟᱨᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱱᱥᱤ, ᱢᱮᱱᱟᱞᱤ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱷᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱫᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{IndiaCensusPop|state= |title= ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱴ |1941= 10300 |1951= 29700 |1961= 43500 |1971= 82100 |1981= 122300 |1991= 184000 |2001= 280128 |2011= 359483 |footnote= source:<ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|access-date=22 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="censusindia2">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title= Census of Bhilwara}}</ref> }} {{bar box |title=ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|79.50}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|14.23}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|5.47}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.33}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.13}} |caption=Distribution of religions<br /> <small>Includes [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] (0.33%).</small> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱕᱘,᱔᱘᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.census2011.co.in/census/district/447-bhilwara.html 2011 Census information for Bhilwara, Population Census India]</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== === ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ === ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱗᱙ ᱜᱚᱞᱰᱮᱱ ᱯᱩᱱᱠᱚᱬ (ᱯᱩᱱ ᱠᱮᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱗᱖ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱪᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱞᱤᱸᱡᱤᱧ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞ ᱗᱕᱘ (ᱠᱚᱴᱟᱼᱞᱟᱰᱯᱩᱨᱟᱼᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟᱼᱜᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱼᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱢᱚᱸᱫᱽᱼᱩᱛᱚᱭᱯᱩᱨ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱑᱔᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ NH 148D (ᱵᱷᱤᱢᱼᱜᱩᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨᱟᱼᱩᱱᱤᱭᱟᱨᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱓,᱘᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱰᱤᱯᱚ ᱥᱟᱶ, ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱞᱣᱟᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱒᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.roaddistance.in/rajasthan/jaipur-to-bhilwara-distance/by-road/ |title=Archive copy |access-date=2020-07-31 |archive-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115104200/https://www.roaddistance.in/rajasthan/jaipur-to-bhilwara-distance/by-road/ |url-status=dead }}</ref> === ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ === ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱴᱟ, ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱩᱡᱡᱮᱱ, [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ, [[ᱞᱚᱠᱱᱚᱣ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱜᱚᱲ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱣᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ, [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱟ (᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ (᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ/ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage-inline}} * {{cite web |url=https://bhilwara.rajasthan.gov.in/content/raj/bhilwara/en/home.html| title=Bhilwara-official portal| access-date=24 May 2020}} <!--start of navigation boxes--> {{ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ}} [[Category:Bhilwara| ]] [[Category:Cities and towns in Bhilwara district]] f2roakw11miod9awjxr3q8lipx71bu9 ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ 0 12568 195955 80491 2026-07-30T16:59:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195955 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | nickname = ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21.8|N|80.18|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | governing_body = ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | unit_pref = Metric | area_footnotes = ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ | area_rank = | area_total_km2 = ᱒᱕ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱘᱘ | population_total = ᱘᱔,᱒᱖᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = ᱑)[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ)<br>᱒)[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] (ᱫᱚᱥᱟᱨ) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱘᱑᱐᱐᱑ | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|MP]]-50 | website = {{URL|www.balaghat.nic.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | footnotes = | official_name = ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ }} '''ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱣᱮᱱᱜᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱚᱜ== ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ {{Coord|21|48|N|80|11|E|region:IN_type:city}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Balaghat |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Balaghat.html |access-date=2020-08-10 |archive-date=2020-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200829153626/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Balaghat.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱔᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱔,᱒᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱡᱤᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱰᱟᱡ'ᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭ ᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱸᱫᱤᱭᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱠᱚ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} smss3t08c4zbukz79cjwmd2426ft4nq ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ 0 12828 195974 63011 2026-07-30T19:11:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195974 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ | native_name = | native_name_lang = ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23.25|N|91.45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = ᱒ | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱓ | population_total = ᱒᱑,᱑᱗᱖ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱕ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = {{Unbulleted list | [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ]] | [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] }} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ᱯᱤᱱ | postal_code = ᱗᱙᱙᱑᱕᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱘᱒᱓ | registration_plate =TR 08 | website = {{URL|https://southtripura.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ''' [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐᱘ ᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱵᱟᱨᱤ ᱫᱜᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ ᱛᱮ ᱡᱚᱞᱤᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ]] (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Tripura map.png|thumb|right|200px|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ {{Coord|23.25|N|91.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Belonia |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/26/Belonia.html |access-date=2020-08-22 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425082852/http://www.fallingrain.com/world/IN/26/Belonia.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱙,᱙᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙. ᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱽᱟ ᱟᱜ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱖% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱮᱞᱚᱱᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/Febse2003/background/S23/rptListofAC_Dist_PC.pdf |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |accessdate=2008-10-08 |work=Tripura |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051108040227/http://archive.eci.gov.in/Febse2003/background/S23/rptListofAC_Dist_PC.pdf |archivedate=8 November 2005 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[Category:Cities and towns in South Tripura district]] [[Category:South Tripura district]] {{Tripura-geo-stub}} 485o2z1q3gcx1h6hqqnblw7kxsue8m9 ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ 0 12907 195951 154753 2026-07-30T16:36:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195951 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = Clockwise from top : 1) University of Horticultural Sciences, 2) Navanagar cultural musium, 3) District office complex, 4) Rani chennamma garden, 5) Muchakandi dam. | nickname = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|16.1817|N|75.6958|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱭᱟᱞᱩᱥᱤᱢᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (CMC) | governing_body = ᱵᱟᱜᱟᱞᱠᱚᱴ ᱰᱤᱮᱢᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱴᱤᱰᱤᱮ | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2902_PART_B_DCHB_BAGALKOT.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|accessdate=6 November 2012|pages=22|format=PDF}}</ref> | area_total_km2 = ᱔᱙.᱐᱖ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱕᱓᱗.᱐᱖ | population_total = ᱑᱑᱒᱐᱙᱐ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="census" /> | population_density_km2 = ᱒᱑᱘᱓ | population_rank = | population_demonym = ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴᱤᱭᱮᱱᱥ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱕᱘᱗᱑᱐᱑-᱑᱐᱕ | area_code = ᱐᱘᱓᱕᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = KA-29, KA-48 | website = {{URL|bagalkot.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] }} '''ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱟᱴᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱔᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱙ ᱢᱤᱞ), [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱔᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕᱕ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱕᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱕᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱑,᱙᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="ReferenceA">"District Census Handbook – Guntur"</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱙.᱐᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘.᱙᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="ReferenceA" /> ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱔᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ {{Coord|16.18|N|75.7|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bagalkote |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Bagalkot.html |access-date=2 September 2020 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410122507/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Bagalkot.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱓᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱔᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱐᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱕.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱑.᱗᱓% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱙.᱐᱔% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=BAGALKOT DISTRICT 2001 CENSUS PROVISIONAL STATISTICS|url=http://bagalkot.nic.in/2001_census.htm|accessdate=16 December 2010}}</ref> [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://bagalkot.nic.in/ ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱴ] *[https://web.archive.org/web/20160317144844/http://www.bagalkotecity.gov.in/ Bagalakote City Municipal Council] *[http://btda.kar.nic.in/ ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924150137/http://btda.kar.nic.in/ |date=24 September 2020 }} {{Use dmy dates|date=August 2011}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] c2a1h4ptolhl71o43zva40kmbd37oss ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ 0 12928 195954 94847 2026-07-30T16:54:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195954 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱥᱟᱱᱡᱟᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = Tandula Dam Balod.jpg | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|20.73|N|81.2|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱓᱒᱔ | population_total = ᱓᱒᱔᱓᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=21 December 2018 |page=18|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱙᱑᱒᱒᱖ | registration_plate =CG | website = | footnotes = }} <!-- [[File:DSC09813.jpg|thumbnail|ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] --> '''ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ''', ᱴᱚᱸᱰᱩᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱫᱷᱚᱢᱛᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱨᱴ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱮᱪᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱷᱟ ᱛᱮᱸᱫᱩᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱫᱟᱢᱵᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱓᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱟᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮᱴᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱝ ᱢᱮᱭᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ {{As of|᱒᱐᱑᱘|8}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤ ᱢᱤᱛᱛᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://balod.gov.in/en | title=About Balod | publisher=Balod District Administration, Government of Chhattisgarh | accessdate=18 August 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180810192757/http://balod.gov.in/en | archive-date=10 August 2018 | url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ {{Coord|20.73|N|81.2|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Balod |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Balod.html |access-date=2020-09-06 |archive-date=2019-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014235238/http://www.fallingrain.com/world/IN/37/Balod.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱒᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱖᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=August 2018}} ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑,᱐᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱕᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱔% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Chhattisgarh-geo-stub}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] oxghq7zsfpxvoqblmmejntxdl5jteo6 ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ 0 13069 195928 161618 2026-07-30T14:24:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195928 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱞᱜᱚᱸᱰᱟ | other_name = ᱱᱤᱞᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱱᱟᱞᱜᱚᱸᱰᱟ | settlement_type = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | image_skyline = Clock Tower Nalgonda.jpg | image_alt = | image_caption = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ | nickname = | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|17.05|N|79.27|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ | governing_body = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_title1 = ᱮᱢᱹᱮᱞᱹᱮ | leader_name1 = [[ᱪᱟᱸᱪᱟᱞᱟ ᱵᱷᱩᱯᱚᱞ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=profile>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://nalgondamunicipality.in/basic-information-of-municipality-2/|website=Official website of Nalgonda Municipality|publisher=Government of Telangana|accessdate=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108172757/http://nalgondamunicipality.in/basic-information-of-municipality-2/|archive-date=2015-11-08|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 105 | area_rank = | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|title=Elevation for Bhattiprolu|url=http://veloroutes.org/elevation/?location=Bhattiprolu&units=m|publisher=Velor outes|accessdate=1 August 2014|archive-date=25 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925091232/http://veloroutes.org/elevation/?location=Bhattiprolu&units=m|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 421 | population_total = ᱑᱖᱕᱓᱒᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="profile" /> | population_density_km2 = auto | population_metro = | population_metro_footnotes = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | DEMONYM(S) = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ | postal_code = ᱕᱐᱘᱐᱐᱑ | area_code = +᱙᱑–᱘᱖᱘᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = '''TS–05'''<ref>{{cite web|title=District Codes |url=http://www.transport.telangana.gov.in/html/registration-districtcodes.html |publisher=Government of Telangana Transport Department|accessdate=4 September 2014}}</ref> | website = {{URL|http://nalgondamunicipality.in}} | footnotes = | leader_title2 = ᱮᱢᱹᱯᱤ | leader_name2 = [[ᱱᱟᱞᱟᱢᱟᱰᱟ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] | demographics1_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] }} '''ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ''' [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ <ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook – Nalgonda|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2808_PART_B_DCHB_NALGONDA.pdf |website=Census of India|accessdate=22 September 2015|pages=13–14, 40, 52|format=PDF}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱖ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ {{Coord|17.050|N|79.2667|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nalgonda.html|title=Nalgonda|publisher=Fallingrain|work=fallingrain.com|accessdate=2014-07-30|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926211719/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nalgonda.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱓᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/125-nalgonda.html|title=Nalgonda District Population Census 2011-2019, Andhra Pradesh literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2019-04-22}}</ref>== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱕,᱗᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗,᱙᱗᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱗,᱗᱗᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱘᱖.᱘᱓% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱒.᱙᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱘᱐.᱗᱘% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ == [[File:APSRTC Busbay Nalgonda.jpg|thumb|ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱖᱕, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bus Stations|url=http://www.tsrtc.telangana.gov.in/BusStations.php|website=[[TSRTC]]|accessdate=20 May 2016|archive-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610082644/http://www.tsrtc.telangana.gov.in/BusStations.php|url-status=dead}}</ref> === ᱥᱚᱲᱚᱠ === TSRTC ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱩᱨᱭᱟᱯᱮᱴ]], [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱷᱟᱢᱢᱟᱢ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱣᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱚᱰᱟᱰ, ᱵᱷᱚᱸᱜᱤᱨ, [[ᱢᱩᱱᱩᱜᱚᱰ]], ᱫᱮᱣᱨᱟᱠᱚᱸᱰᱟ, [[ᱢᱤᱨᱭᱟᱠᱟᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱭᱚᱫᱟᱜᱤᱨᱤᱜᱩᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱪᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱥᱨᱤᱥᱮᱭᱞᱚᱢ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]], [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱵᱩᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨ]], [[ᱢᱟᱪᱮᱨᱚᱞᱟ]], [[ᱪᱚᱸᱫᱩᱨ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱪᱟᱸᱫᱩᱨ]], [[ᱦᱚᱞᱤᱭᱟ, ᱛᱮᱞᱣᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱦᱚᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱱᱤᱰᱢᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱠᱨᱮᱠᱚᱞ]], [[ᱪᱚᱣᱴᱩᱯᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞᱣᱮ === ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱸᱴᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ''ᱵᱤᱼᱛᱷᱚᱠ'' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱞᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱜᱤᱰᱤᱯᱚᱞᱞᱤᱼᱱᱚᱞᱟᱯᱚᱰᱩ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Evolution of Guntur Division|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1446709035601-Genearal%20data-01-11-15.pdf|website=South Central Railway|accessdate=30 November 2015|page=3|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208185851/http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1446709035601-Genearal%20data-01-11-15.pdf|archive-date=8 December 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20140808031659/http://cdma.telangana.gov.in/Nalgonda/ Nalgonda Municipality] {{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}} {{ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] alk6lq0wt0o92g5ges2hwxphts6x7yx ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ 0 13869 195977 90137 2026-07-30T19:45:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195977 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21.17|N|79.65|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱓᱐ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 244 | population_total = 91,845<ref name="Census2011">{{cite web|title=Bhandara Population Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802713-bhandara-maharashtra.html|website=Census 2011|access-date=23 September 2017}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱘ | population_demonym = ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟᱠᱟᱨ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱔᱑᱙᱐᱔, ᱔᱔᱑᱙᱐᱕, ᱔᱔᱑᱙᱐᱖ | area_code = +᱙᱑-᱗᱑᱘᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH.E2.80.94Maharashtra|MH]]-36 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱗᱙ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]<ref name="Census2011"/> | website = http://www.bhandara.gov.in | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] }} '''ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱓ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱔᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ {{Coord|21.17|N|79.65|E|}} ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bhandara |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Bhandara.html |access-date=2021-01-27 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423054247/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Bhandara.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱓ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙᱑,᱘᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱚᱱᱮᱥᱯᱩᱨ, ᱵᱮᱞᱟ, ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱠᱷᱚᱠᱷᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱠᱞᱤ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱒᱕᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱗.᱒᱓ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{bar box |title=[[ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|77.23}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|10.85}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|gold|10.54}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.35}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Purple|0.30}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.18}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|Black|0.37}} {{bar percent|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ |maroon|0.18}}}} [[File:Pillar with Naga Muchalinda over the throne of the Buddha. Pauni (Bhandara District). Railing pillar from Jagannath Tekri. 2nd-1st century BCE.jpg|thumb|ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤᱠᱟᱞᱟ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱓ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ MSRTC ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (BRD) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱰᱨ. ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱟ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱛᱚᱞᱩᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱚᱸᱰᱟᱨᱟ]] 5bdtgmxmh52v2de1q40b4dk9xpa7opu ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 16203 195972 131978 2026-07-30T19:07:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱛᱩᱞ | other_name = Baitool | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21.905|N|77.902|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱛᱩᱞ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 193 | elevation_footnotes = | elevation_m = 658 | population_total = 153,330 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱑᱙ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱖᱐᱐᱐᱑<ref name="pincode">{{cite web|url=https://www.pin-code.net/in-loc/betul-pin-code/385225/|title=Betul Pin code|publisher=pin-code.net|accessdate=10 February 2021|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121917/https://www.pin-code.net/in-loc/betul-pin-code/385225/|url-status=dead}}</ref> | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|MP 48]] | website = {{URL|www.betul.nic.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | footnotes = | official_name = | Member of parliament = ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱫᱟᱥ ᱩᱭᱠᱮᱭ | MLA = ᱱᱤᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱜᱟ | District magistrate = ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱥᱤᱝ }} '''ᱵᱮᱛᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]], [[ᱦᱚᱥᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱦᱟᱨᱫᱟ|ᱦᱚᱨᱫᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Balajipuram BETUL.jpg|thumb|ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱒᱑ᱼ᱒᱒ ᱟᱨ ᱒᱒ᱼ᱒᱔ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱗ᱼ᱑᱐ ᱟᱨ ᱗᱘ᱼ᱓᱓ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱩᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱯᱮᱠᱴ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱮᱛᱩᱞ {{Coord|21.92|N|77.9|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Betul |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Betul.html |access-date=2021-05-05 |archive-date=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903175119/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Betul.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱩᱸᱰᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱖᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱑᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{see also|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐᱓,᱓᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑.᱑᱒%, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘.᱘᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱙.᱒᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱐.᱘᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:Betul rali stn..jpg|thumb|ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰᱼᱜᱮᱡᱽ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱪᱮᱱᱱᱟᱭ (ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱼ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱼ ᱪᱚᱸᱫᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ<ref>{{Cite web |url=https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya4/0/2802884/5/1458646120441surveymapcaocconstcr.pdf |title=Archived copy |access-date=23 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040332/https://st2.indiarailinfo.com/kjfdsuiemjvcya4/0/2802884/5/1458646120441surveymapcaocconstcr.pdf |archive-date=1 December 2017 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱼ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱼ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ, ᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱫᱟ, ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱟᱨ ᱼ ᱵᱷᱤᱡᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱙᱔ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱗ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱚᱨᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱦᱚᱥᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ RTO ᱠᱳᱰ MP48 ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== * {{cite EB9 |mode=cs2 |wstitle=Badnur |volume=3 |ref={{harvid|EB|1878}} |pages=228–229 }} * {{cite EB1911 |mode=cs2 |wstitle=Badnur |volume=3 |ref={{harvid|EB|1911}} |page=190 }} {{ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 4mrmrd57k828c3kyp4o6x0vuanjaucs ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 16205 195912 83254 2026-07-30T12:02:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195912 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱱᱱᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|24.27|N|80.17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱱᱱᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 410 | population_total = 59,091 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = MP-35 | website = {{URL|www.panna.nic.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | footnotes = }} '''ᱯᱟᱱᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱟᱱᱱᱟ {{Coord|24.72|N|80.2|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Panna |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Panna.html |access-date=2021-05-05 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310235937/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Panna.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱐᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱮᱨᱼᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟᱦᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱰ ᱥᱟᱛᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟᱦᱚ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ/ᱞᱟᱠᱡᱚᱨᱤ/ᱮᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱙,᱐᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱔.᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱑᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱔.᱔᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱨᱮ, ᱑᱖.᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ]] k9otna2g9len5sgnnpwo0b3o6umy9mh ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ 0 16833 195976 159746 2026-07-30T19:41:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195976 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱵᱨᱚᱪ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = BrSwamitemple.JPG | image_alt = | image_caption = ᱵᱤᱮᱯᱤᱮᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ | nicknames = Peanut City, City of Fertilizers, Chemical capital of India | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21.712|N|72.993|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 35.34 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | population_total = 148391 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = | population_demonym = ᱵᱷᱚᱨᱩᱪᱤ | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱙᱒᱐᱐᱑, ᱓᱙᱒᱐᱐᱒, ᱓᱙᱒᱐᱑᱐, ᱓᱙᱒᱐᱑᱑, ᱓᱙᱒᱐᱑᱒, ᱓᱙᱒᱐᱑᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱒᱖᱔᱒ | registration_plate = GJ16 | website = | footnotes = | official_name = }} [[File:Periplous_of_the_Erythraean_Sea.svg|thumb|250px|right|]] '''ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ''' ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ '''ᱵᱨᱚᱪ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{citation |last=Neill |first=Stephen |author-mask=Neill |title=A History of Christianity in India |p=[https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC&pg=PA73 73]}}</ref> ᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ {{Coord|21.7|N|72.97|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc – Bharuch |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bharuch.html |access-date=2021-07-13 |archive-date=2021-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713092854/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bharuch.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱫᱟᱦᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]] (ᱠᱚᱧᱮ), ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱢᱵᱷᱟᱛ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱘,᱓᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱗.᱐᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱘.᱕% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱕.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:GOLDEN BRIDGE BHARUCH (1).jpg|thumb|ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ]] [[File:Cable bridge of Bharuch.jpg|thumb|left|ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱯᱚᱞ]] ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱮᱪ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱢᱚᱫᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱫᱚ ᱚᱸᱠᱞᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱜ ᱑᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱞᱰᱟᱱ ᱯᱚᱞ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱟᱨ ᱚᱸᱠᱞᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱥ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}} {{Commons category|ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikisource1911Enc|ᱵᱨᱚᱪ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)}} * [[ᱤᱱᱰᱳ-ᱜᱨᱤᱠ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] * [[Periplus of the Erythraean Sea]] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱚᱨᱩᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱢᱵᱷᱟᱛ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] awhlt46kkwr7lvloq6786gymka511ek ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ 0 17097 195925 85451 2026-07-30T14:04:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195925 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ | official_name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Narsinghpur.jpg | image_alt = | image_caption = ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22.948|N|79.195|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 347<!--metres--> | population_total = 503000 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱘᱗℅ | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨᱤ | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = | postal_code = ᱔᱘᱗᱐᱐᱑ | registration_plate = MP-49 | website = http://narsinghpur.nic.in | footnotes = | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ | leader_name = ᱵᱷᱮᱰ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ, IAS }} '''ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱴᱨᱟᱠᱴᱮᱰᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱸᱫᱷᱭᱟᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ, ᱥᱟᱛᱯᱩᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱢᱟᱫᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱤᱱᱟᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱭᱚᱫᱷᱫᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱴ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱮᱲᱟ ᱫᱚ "ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ" ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ {{Coord|22.95|N|79.2|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Narsinghapur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Narsimhapur.html |access-date=2021-08-02 |archive-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211203143/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Narsimhapur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱓᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=http://narsinghpur.nic.in/profile.html|title=Official website of District Administration Narsinghpur}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖,᱑᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒% ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20190810060115/http://narsinghpur.nic.in/ Official website] {{ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱠᱷᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] tf78f8439g8t2b0lg4dunqati83b9sd ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ 0 18489 195964 160166 2026-07-30T18:00:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195964 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Rajasthan#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.55|N|74.45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 302 | population_total = 100,128 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱣᱟᱜᱽᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱣᱟᱜᱽᱰᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱒᱗᱐᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱒᱙᱖᱒ | registration_plate = RJ-03 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ | website = {{URL|http://banswara.rajasthan.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]] | footnotes = | official_name = }} '''ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱸᱥᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ "ᱵᱟᱸᱥ" ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱟᱫ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱛᱛᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ "ᱪᱟᱪᱠᱚᱴᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱢᱟᱦᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ 'ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ' ᱟᱨᱵᱟᱝ 'ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟᱯᱩᱸᱡᱤ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱑᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱥᱚᱦᱨᱤ/ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱭ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑,᱙᱔᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱒᱓᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Banswara District population|url=Parathapur disturbances in stock of big tea business, penalty recovery with tax of 11 lakhs|access-date=27 March 2017}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱤᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ") ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ [[ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱢᱮᱣᱟᱲ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ; ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ; ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱣᱟ ᱠᱟᱸᱛᱷᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱓ ᱢᱤᱞ) ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱑᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{EB1911|inline=1|wstitle=Banswara|volume=3|page=355}}</ref> ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱘,᱗᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Princely History of Banswara|url=http://princelystatesofindia.com/Princely/banswara.html|access-date=3 May 2012}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱣᱞᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱞᱤᱭᱟᱝᱵᱟᱞᱟ ᱵᱟᱜᱽ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱴᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2020}} == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.55|N|74.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Banswara.html|title=Maps, Weather, and Airports for Banswara, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2021-11-23|archive-date=2013-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209173534/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Banswara.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱕,᱙᱙᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱓᱑᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱒᱓.᱑᱑° N ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓.᱔᱕᱖° N ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱓.᱕᱘° E ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔.᱔᱙° E ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱣᱟᱲ, ᱯᱤᱯᱚᱞᱠᱩᱴ ᱟᱨ ᱚᱨᱱᱚᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱛᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ; ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱜᱽᱣᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱩᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ; ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱾ == ᱴᱷᱟᱶ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ === ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱸ ᱒᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱒᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == {{bar box |title=ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|64.83}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|26.32}} }} ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱙᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱙᱒.᱗᱖% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱑.᱐᱑% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == === ᱥᱚᱲᱚᱠ === ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱥᱮᱧᱡᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]], [[ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱑,᱗᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑,᱐᱘᱖ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞ === ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡ ᱫᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ === ᱦᱚᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱛᱚᱞᱣᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱵᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ), ᱤᱱᱫᱚᱨ (ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱒᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱒ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ) ᱒᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] bva2f976kk9udmleptuzj37fqojhapt ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ 0 19083 195981 90314 2026-07-30T20:19:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195981 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|27.72|N|81.93|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 120 | population_total = 23,780 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP]] 46 | website = {{URL|up.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱷᱤᱸᱜᱟ {{Coord|27.72|N|81.93|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bhinga |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Bhinga.html |access-date=2021-12-31 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105102935/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Bhinga.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱨᱟᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱦᱨᱟᱭᱤᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓,᱗᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱱᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱓᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱫᱮᱵᱤᱯᱟᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱟᱛᱟᱢ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱟᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] {{Shravasti-geo-stub}} 2z2jesp756z4hkpsu9iqk8khpu9myos ᱵᱷᱚᱞᱚᱫᱤᱢᱤᱨ ᱡᱮᱞᱮᱱᱳᱥᱠᱤ 0 19315 195983 169761 2026-07-30T21:49:53Z Mrmw 4755 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 195983 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱵᱷᱚᱞᱚᱫᱤᱢᱤᱨ ᱡᱮᱞᱮᱱᱳᱥᱠᱤ | image = Volodymyr_Zelenskyy_in_2022.jpg | caption = ᱡᱮᱞᱮᱱᱥᱠᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ | native_name = {{nobold|Володимир Зеленський}} | native_name_lang = uk | order = 6th | office = President of Ukraine | primeminister = {{indented plainlist| *[[Volodymyr Groysman]]<br />(2016–2019) *[[Oleksiy Honcharuk]]<br />(2019–2020) *[[Denys Shmyhal]]<br />(2020–present) }} | term_start = 20 May 2019 | term_end = | predecessor = [[Petro Poroshenko]] | successor = | birth_name = Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy | birth_date = {{birth date and age|1978|1|25|df=yes}} | birth_place = [[Kryvyi Rih]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrainian SSR]], [[Soviet Union]] (now Kryvyi Rih, [[Ukraine]]) | education = [[Kyiv National Economic University]] | party = [[Independent politician|Independent]] | otherparty = [[Servant of the People (political party)|Servant of the People]] (2018–present) | occupation = {{hlist|Politician|actor|comedian}} | spouse = {{marriage|[[Olena Zelenska|Olena Kiyashko]]<br />|2003}} | children = 2 |residence=[[Mariinskyi Palace]] | parents = {{plainlist| * [[Oleksandr Zelensky]]y * Rymma Zelenska }} | signature = Autograph-VolodymyrZelensky.svg }} '''ᱵᱷᱚᱞᱚᱫᱤᱢᱤᱨ ᱡᱮᱞᱮᱱᱳᱥᱠᱤ''' (ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱳ: Володимир Олександрович Зеленський; ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱳ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱤᱛᱨᱚ ᱱᱟᱴᱴᱚᱠᱟᱨ, ᱠᱳᱩᱛᱩᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱞ ᱙᱕ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱯᱨᱳᱡᱳᱡᱳᱱᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱩᱰᱩᱝᱞᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱚᱨᱤᱛᱮ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱠᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱙᱕ ᱡᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [https://www.president.gov.ua ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]] gejo4f30da0vugpgoo9t4pm6f6rfpiu ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ 0 20211 195966 131100 2026-07-30T18:12:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195966 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ.jpg|thumb|ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | established = ᱑᱙᱕᱐; ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = ᱰᱨ. ᱜᱳᱶᱛᱚᱢ ᱵᱤᱴ | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[ᱤᱴᱟᱪᱩᱱᱟ]] | state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱗᱒᱒᱑᱔᱗ | coordinates = {{coord|23.0374181|N|88.3077349|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | pushpin_map = India West Bengal#India | campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = [https://www.bnmv.ac.in/ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ] | logo = | logo_size = 150px | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ''', '''ᱤᱴᱟᱪᱩᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱴᱟᱪᱩᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱸᱦᱮᱭᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of University of Burdwan |url=http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=204 |access-date=2022-06-14 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926135341/http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=204 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ== ===ᱥᱟᱬᱮᱥ=== * ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ * ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ * ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ * ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ * ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ * ᱱᱤᱣᱴᱨᱮᱥᱚᱱ * ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ * ᱥᱴᱮᱴᱟᱥᱴᱤᱠ ===ᱟᱨᱴᱥ=== * ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ * ᱵᱟᱝᱞᱟ * ᱤᱝᱞᱤᱥ * ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ * ᱱᱟᱜᱟᱢ * ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ * ᱧᱮᱱᱮᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱤ) ==ᱢᱟᱱᱚᱛ== ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱮ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤ++ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Institutions Accredited / Re-accredited by NAAC with validity |url=http://www.naac.gov.in/sites/naac.gov.in/files/Institutions_Accredited_by_NAAC_with_validity.pdf |publisher=[[National Assessment and Accreditation Council]] |access-date=22 February 2012 |format=PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512054040/http://www.naac.gov.in/sites/naac.gov.in/files/Institutions_Accredited_by_NAAC_with_validity.pdf |archive-date=12 May 2012 }}</ref> [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]] (ᱭᱩ.ᱡᱤ.ᱥᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>[http://www.ugc.ac.in/inside/browse_reco_colleges.php?st=West%20Bengal Colleges in WestBengal, University Grants Commission] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111116042454/http://www.ugc.ac.in/inside/browse_reco_colleges.php?st=West%20Bengal |date=16 November 2011 }}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.bnmv.ac.in/ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱫᱟᱞᱚᱭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528093621/https://www.bnmv.ac.in/ |date=2022-05-28 }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== cxjj1o9juh7e17bom28w2xuvltd3tds ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ 0 20374 195953 188056 2026-07-30T16:49:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195953 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ | other_name = | settlement_type = ᱵᱟᱡᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|10|0|N|86|32|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱗᱕᱗᱐᱓᱒ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = ᱵᱟᱨᱤᱯᱟᱫᱟ | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | demographics1_title2 = ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | official_name = }} '''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:A train during testing the tracks at bangriposi.jpg|thumb|A cargo train coming from Bangriposi railway station]] ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{coord|22|10|0|N|86|32|0|E}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, {{convert|174|m}} ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ <ref>{{Cite web |title=Map and weather of Bangriposi |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bangriposi.html |access-date=6 August 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806145730/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bangriposi.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.maplandia.com/india/orissa/mayurbhanj/bangriposi/ Satellite map of Bangriposi]</ref> ==ᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱤᱛᱤ== ᱔᱙ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱤᱲᱤᱯᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥᱩᱬᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱵᱩᱰᱷᱟᱹᱜᱚᱲᱚᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱧᱡᱽ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱨᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱕᱒᱕ ᱡᱷᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱤᱚᱱᱟᱜ ᱒᱗᱔ ᱡᱷᱚᱬ ᱫᱚᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱑ ᱡᱷᱚᱬ ᱫᱚᱠᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱐-᱖ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱡᱟᱱᱟ ᱕᱖ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ᱹ᱖᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱙᱑᱖ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱙᱗᱙ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱗᱔ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱙᱔᱑ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱡᱠᱟᱱᱟ ᱖᱙ᱹ᱗᱒% ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱗᱒ᱹ᱘᱗% ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱘᱐ᱹ᱑᱖% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱕᱘ᱹ᱑᱑% ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱱ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱚ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable" !Particulars !Total !Male !Female |- |Total No. of Houses |130 | - | - |- |Population |525 |274 |251 |- |Child (0-6) |56 |27 |29 |- |Schedule Caste |24 |14 |10 |- |Schedule Tribe |207 |108 |99 |- |Literacy |69.72% |80.16% |58.11% |- |Total Workers |251 |162 |89 |- |Main Worker |120 |0 |0 |- |Marginal Worker |131 |62 |69 |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://wikimapia.org/3918949/or/Bangriposi-Town Wikimapia] {{ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] be4mq7k54xoaqqdvhttp1ja0nmnkmeq ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ 0 21212 195945 180226 2026-07-30T16:06:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195945 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.40|N|86.08|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5425 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱗᱕᱗᱐᱔᱖ | registration_plate = OD 11 | unemployment_rate = | website = www.bahalda.gov.in | footnotes = | official_name = }} '''ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱚᱱᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱫᱚ {{coord|22.40|N|86.08|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bahalda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bahalda.html |access-date=2022-10-14 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014090545/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Bahalda.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱖᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ|ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱙᱗ ᱠᱤᱞᱟᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱤᱞᱟᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱟᱲᱠᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱦᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ-ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱢᱩᱢᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱯᱤᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱫᱟᱹᱞᱤᱭ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮ.ᱮᱱ.ᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱜᱤ ᱜᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮ.ᱮᱱ.ᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱾<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/states/s18/Partycomp03.htm |title=State Elections 2004 - Partywise Comparison for 3-Bahalda Constituency of Odisha |publisher=Election Commission of India |accessdate=2008-09-23 }}{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Odisha |publisher=Election Commission of India |accessdate=2008-09-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051108040424/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |archivedate=2005-11-08 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 8zpxio3ygfwjzfps6lrfptqlvk4v1u8 ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ 0 21810 195958 181016 2026-07-30T17:29:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195958 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = N.T.S ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.62|N|85.48|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1.117 | elevation_footnotes = | elevation_m = 377 | population_total = 18,475 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱑᱑᱘ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱑ | registration_plate = JH | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ]] | website = {{URL|ramgarh.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.62|N|85.48|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Barkakana |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barka_Kana.html |access-date=2023-01-15 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115120722/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barka_Kana.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱓᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱳᱨᱳ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱔᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙,᱖᱔᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱘,᱘᱓᱕ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱒᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓,᱔᱔᱒ (᱘᱒.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2016_PART_B_DCHB_RAMGARH.pdf|title = District Census Handbook, Ramgarh, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 369015, page 82|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 6 February 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱒,᱔᱔᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱗᱐,᱘᱗᱑ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱖᱑,᱕᱖᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾<ref name=census2-2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title= Provisional population totals, Census of India 2011| work= Urban Agglomeration – Cities having population 1 lakh and above|publisher= Government of India| accessdate = 14 December 2015}}</ref> ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱪᱟᱹᱲᱤ (ᱪᱟᱹᱲᱤ ᱵᱚᱨᱰ), ᱥᱤᱨᱥᱟ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ), ᱢᱟᱨᱟᱨ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |title = Provisional population totals, Census of India 2011|work= Constituents of Urban Agglomerations having population 1 lakh and above, Census 2011 |publisher= Government of India| accessdate = 16 December 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱕,᱗᱓᱔ (ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱘᱒.᱙᱗%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕,᱓᱕᱒ (᱘᱙.᱕᱗% ᱠᱚᱲᱟ) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱐,᱓᱖᱒ (᱗᱕.᱓᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2-2011/> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖,᱘᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] bcfk23wbbv6fabp5970086e3qx5k77f ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22227 195952 133672 2026-07-30T16:44:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195952 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24|5|0|N|85|52|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 287.49 | elevation_footnotes = | elevation_m = 356 | population_total = 158,094 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱒᱒ (ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱕᱗ | registration_plate = JH 11 | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ | blank2_info_sec1 = ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank4_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] | website = {{URL|giridih.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ-ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{coord|24|5|0|N|85|52|0|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url =http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bagodar.html |title =Bagodar, India page |publisher =Falling Rain Genomics |access-date =2010-04-09 |archive-date =2010-12-13 |archive-url =https://web.archive.org/web/20101213234816/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bagodar.html |url-status =dead }}</ref> ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱰᱩᱢᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= 2011 District Census Handbook Giridih, Series 21, Part XII B| work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 23 September 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/giridh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Giridih|publisher= Maps of India| access-date = 23 September 2017}}</ref> ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱒᱘᱗.᱔᱙&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://desjharkhand.nic.in/publications.html | title = District Statistical Handbook, Giridih | work = Tables 2.1, 2.4 | publisher = Directorate of Economics and Statistics, Department of Planning and Development, Jharkhand | access-date = 23 September 2017 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱒.᱓᱒% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=dchb1/><ref name=admin>{{cite web | url = http://giridih.nic.in/block.html | title = Giridih | publisher = District Administration, Giridih | access-date = 23 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110527171358/http://giridih.nic.in/block.html | archive-date = 2011-05-27 | url-status = dead }}</ref> ᱡᱚᱢᱩᱱᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱰᱩᱢᱨᱤ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=5ROvfeX34PAC&q=Lister+Hazaribagh+River+Bokaro&pg=PA9 | title = Hazaribagh | first=Edward| last=Lister | work= p. 9 | date = October 2009 | isbn = 9781115792776 | access-date = 2010-06-06 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.jharkhandforest.com/files/dhanbad_ns.pdf | title = Name and Situation | publisher = Jharkhand Forest Division | access-date = 2010-06-06 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110713104807/http://www.jharkhandforest.com/files/dhanbad_ns.pdf | archive-date = 2011-07-13 }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱘,᱐᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱘᱐,᱗᱒᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱗,᱓᱗᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱘,᱑᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱖,᱓᱖᱐ (᱑᱐.᱓᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱗᱙᱘ (᱒.᱔᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 23 September 2017}}</ref> ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ (᱙,᱙᱓᱔), ᱫᱷᱟᱨᱜᱩᱞᱤ (᱔,᱒᱙᱓), ᱢᱩᱱᱫᱽᱨᱚ (᱔,᱔᱓᱕), ᱵᱮᱠᱚ (᱑᱕,᱗᱒᱗), ᱠᱩᱥᱚᱢᱚᱨᱡᱟ (᱔,᱐᱖᱓), ᱦᱮᱥᱞᱟ (᱕,᱙᱖᱕), ᱡᱚᱨᱢᱩᱱᱮ (᱑᱕,᱒᱖᱙) ᱚᱸᱛᱠᱟᱰᱤᱦ (᱑᱓,᱙᱒᱔), ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱔,᱖᱓᱑) ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱛᱠᱚ (᱖,᱖᱑᱐) ᱾ ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱓,᱗᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱔.᱔᱓%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒,᱓᱖᱘ (᱖᱗.᱖᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱑,᱓᱓᱖ (᱔᱙.᱐᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱓᱒.᱕᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱓.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=censushandbook2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2004_PART_B_DCHB_GIRIDIH.pdf | title= District Census Handbook Giridih 2011 Series- 21, Part XII B|work= Page 17 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 23 September 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=censushandbook2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 23 September 2017}}</ref> {{ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|82.11}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|17.54}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.35}} }} {{Pie chart |caption = ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |label1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value1 = 81.48 |color1 = red |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 9.28 |color2 = orange |label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 7.28 |color3 = green |label4 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value4 = 1.74 |color4 = mediumblue |label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value5 = 0.22 |color5 = grey }} [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2004_PART_A_DCHB_GIRIDIH.pdf| title= District Census Handbook Giridih, 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 1175-1176 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 8 December 2020}}</ref> <br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] lrk19vas26r2kj5rtfv5adtkehx09sn ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ 0 22522 195939 117593 2026-07-30T15:34:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195939 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ | other_name = | nickname = TIG | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Orissa | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|20.3|N|83.15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | leader_title = ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱥᱚᱢᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱩᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ (IAS) | leader_title1 = ᱵᱤᱫᱷᱭᱚᱠ | leader_name1 = [[ᱜᱤᱛᱟ (ᱛᱩᱠᱩᱱᱤ)]] | leader_title2 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | leader_name2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱡᱮᱭᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 215 | population_total = 34067 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank4_info_sec1 = [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ]] | blank5_name_sec1 = Civic agency | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱰᱤᱭᱟᱹ]] | demographics1_title2 = ᱞᱚᱠᱟᱞ | demographics1_info2 = [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱖᱗᱐᱓᱓ | registration_plate = OD-03 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱱ | area_code = ᱐᱖᱖᱕᱕ | website = {{URL|balangir.nic.in}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ {{Coord|20.3|N|83.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Titilagarh |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Titlagarh.html |access-date=2023-05-29 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004020037/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Titlagarh.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{Weather box | location = ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ (᱑᱙᱘᱑–᱒᱐᱑᱐, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱔᱕–᱒᱐᱑᱒) | metric first = ᱦᱚᱭ | single line = ᱦᱚᱭ | width = auto | Jan record high C = 36.1 | Feb record high C = 40.6 | Mar record high C = 46.0 | Apr record high C = 49.6 | May record high C = 49.8 | Jun record high C = 50.1 | Jul record high C = 42.6 | Aug record high C = 39.6 | Sep record high C = 39.6 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 41.1 | Dec record high C = 37.6 | year record high C = 50.1 | Jan high C = 29.9 | Feb high C = 33.1 | Mar high C = 37.7 | Apr high C = 41.2 | May high C = 42.4 | Jun high C = 37.5 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.7 | Sep high C = 32.9 | Oct high C = 33.6 | Nov high C = 31.4 | Dec high C = 29.4 | year high C = 34.5 | Jan low C = 13.9 | Feb low C = 16.8 | Mar low C = 20.7 | Apr low C = 24.0 | May low C = 26.4 | Jun low C = 25.2 | Jul low C = 23.2 | Aug low C = 23.1 | Sep low C = 23.2 | Oct low C = 21.8 | Nov low C = 17.5 | Dec low C = 13.0 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 4.0 | Feb record low C = 4.0 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 14.0 | May record low C = 15.0 | Jun record low C = 15.0 | Jul record low C = 12.2 | Aug record low C = 11.0 | Sep record low C = 11.8 | Oct record low C = 10.5 | Nov record low C = 7.5 | Dec record low C = 4.5 | year record low C = 4.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 16.5 | Feb rain mm = 12.5 | Mar rain mm = 16.6 | Apr rain mm = 20.2 | May rain mm = 45.6 | Jun rain mm = 227.6 | Jul rain mm = 399.8 | Aug rain mm = 409.8 | Sep rain mm = 212.0 | Oct rain mm = 64.2 | Nov rain mm = 8.8 | Dec rain mm = 2.8 | year rain mm = 1436.5 | Jan rain days = 1.0 | Feb rain days = 1.2 | Mar rain days = 1.6 | Apr rain days = 1.7 | May rain days = 3.3 | Jun rain days = 9.5 | Jul rain days = 15.9 | Aug rain days = 15.7 | Sep rain days = 10.1 | Oct rain days = 3.3 | Nov rain days = 1.0 | Dec rain days = 0.3 | year rain days = 64.5 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 54 | Feb humidity = 50 | Mar humidity = 43 | Apr humidity = 40 | May humidity = 43 | Jun humidity = 58 | Jul humidity = 76 | Aug humidity = 80 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 71 | Nov humidity = 64 | Dec humidity = 58 | year humidity = 60 |source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Titlagarh Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 755–756 | access-date = 10 January 2021}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M168 | access-date = 10 January 2021}}</ref> }} ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔,᱐᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗,᱔᱐᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱖,᱖᱖᱒ (᱔᱘.᱙᱑%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑.᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗.᱗᱖% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱖᱕.᱗᱗% ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱑᱒% ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱙ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱑᱗ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱸᱛᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱫᱷᱠᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.bolangir.nic.in ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ]{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }} * [http://www.odisha.gov.in ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ] * [https://web.archive.org/web/20140524024433/http://www.orissatourism.gov.in/portal/ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ] * [http://www.titilagarhmunicipality.in ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] 5kjyvmg34mcsfjswx0w2witdva3314a ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22589 195961 160369 2026-07-30T17:48:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.8553|N|85.2151|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 447.88 | elevation_footnotes = | elevation_m = 508 | population_total = 136,839 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱑᱑ (ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱕᱑ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ {{coord|23.8553|N|85.2151|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barkagaon.html | title = Barkagaon, India Page | access-date = 5 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 16 October 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151016162011/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barkagaon.html | url-status = dead }}</ref> ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱟᱛᱠᱚᱢᱫᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱛᱠᱚᱢᱫᱟᱜ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱩᱨᱪᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱨᱪᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱫᱟᱫᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱫᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱩᱲᱢᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱲᱢᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱔᱗.᱘᱘&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 2012-02-05| url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱖,᱘᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱑,᱘᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔,᱙᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱐,᱓᱕᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱔᱘᱑ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱒,᱑᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱕,᱕᱒᱑ (᱑᱘.᱖᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱖,᱘᱖᱖ (᱑᱒.᱓᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) [[ᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ]] (᱔,᱙᱔᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) [[ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ]] (᱑᱑,᱖᱘᱙), ᱥᱤᱠᱨᱤ (᱔,᱔᱒᱐), ᱦᱚᱨᱞᱤ (᱕,᱗᱒᱓) ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ (᱗,᱐᱒᱕) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱕,᱐᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱕.᱔᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔,᱑᱐᱒ (᱗᱔.᱙᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱐,᱙᱘᱒ (᱕᱕.᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱙.᱔᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref> {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 575, 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱟᱲᱠᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱴᱥ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.seejharkhand.com/colleges/jharkhand/hazaribagh/karnapura-college.html | title = Karnapura College Hazaribag | publisher = SeeJharkhand.com | access-date = 1 November 2017 | archive-date = 4 December 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171204061207/http://www.seejharkhand.com/colleges/jharkhand/hazaribagh/karnapura-college.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.indcareer.com/jharkhand/hazaribag/karnapura-college-barkagaon#About | title= Karnapura College, Barkagaon |publisher= Ind Career | access-date = 1 November 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] gwhgprvkf2eb40g8bz4gmoekwjlt3gx ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22593 195969 149091 2026-07-30T18:37:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195969 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ | native_name = | native_name_lang = ᱵᱤᱥᱩᱱᱜᱚᱲ | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.0153|N|85.7524|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 416.99 | elevation_footnotes = | elevation_m = 308 | population_total = 156,477 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱑᱒ (ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱕᱗ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱵᱤᱥᱩᱱᱜᱚᱲ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ {{coord|24.0153|N|85.7524|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bishungarh.html | title = Bishungarh, India Page | access-date = 30 October 2010 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 8 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121108022648/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bishungarh.html | url-status = dead }}</ref> ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱰᱩᱢᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ|ᱰᱩᱢᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]], [[ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱨᱢᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱑᱖.᱙᱙&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ, ᱪᱮᱨᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 6 December 2016| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 5 February 2012| url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱖,᱔᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱖,᱓᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱐,᱑᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱙,᱐᱐᱙ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱗,᱔᱖᱘ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱗,᱔᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱗,᱒᱕᱔ (᱑᱑.᱐᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱖᱘᱕ (᱑᱐.᱐᱒%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ]] (᱔,᱘᱔᱗) ᱟᱨ [[ᱪᱮᱨᱟ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱪᱮᱨᱟ]] (᱕,᱒᱗᱙) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱟᱝ (᱔,᱘᱔᱙), ᱵᱚᱨᱚᱭ (᱘,᱑᱕᱙), ᱚᱪᱚᱞᱡᱟᱢᱩ (᱑᱕,᱗᱓᱐), ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ (᱖,᱕᱕᱘), ᱵᱚᱱᱟᱥᱳ (᱘,᱙᱖᱒), ᱪᱟᱱᱚ (᱔,᱓᱙᱖), ᱢᱟᱨᱢᱚ (᱔,᱑᱑᱐) ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱠᱤ (᱑᱔,᱐᱐᱐) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱐,᱐᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱒.᱐᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱙,᱒᱗᱖ (᱗᱖.᱐᱘%) ᱟᱨ ᱓᱐,᱗᱗᱗ (᱔᱗.᱘᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱐.᱒᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref> {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱜᱚᱢᱤᱭᱟ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱨᱚᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱩᱨᱤᱭᱟ) ᱨᱚᱰ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱵᱟᱜᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱙ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ktajodxd9b01omjk0g015si3be3jruo ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22604 195959 149084 2026-07-30T17:32:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195959 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.1667|N|85.6167|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 281.05 | elevation_footnotes = | elevation_m = 364 | population_total = 122,269 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱒᱓ (ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱘ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ {{coord|24.1667|N|85.6167|E }} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barakatha.html |title = Barakatha, India page |publisher = Falling Rain Genomics |access-date = 2010-04-09 |archive-date = 2007-12-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071210092140/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barakatha.html |url-status = dead }}</ref> ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱳᱫᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱞᱠᱩᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱠᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱴᱟᱴᱤ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱪᱟᱹᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱪᱟᱹᱠ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱘᱑.᱐᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱦᱚᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱳᱨᱦᱚᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 2012-02-05| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱸᱰ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=administration>{{cite web| url= http://hazaribag.nic.in/pages/blbarkatha.htm| title= Barakatha Block| publisher= District administration| access-date= 2010-04-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20100430215054/http://hazaribag.nic.in/pages/blbarkatha.htm| archive-date= 2010-04-30| url-status= dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱒,᱒᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱒,᱘᱔᱙ (᱕᱑%) ᱟᱨ ᱕᱙,᱔᱒᱐ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱒,᱓᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱗᱖᱑ (᱑᱒.᱘᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗,᱔᱕᱑ (᱖.᱐᱙%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ (᱘,᱓᱖᱔), ᱜᱳᱨᱦᱚᱨ (᱖,᱗᱓᱔), ᱵᱮᱨᱚ ᱠᱚᱞᱟᱝ ᱩᱨᱯᱷ ᱵᱮᱨᱚ (᱕,᱑᱙᱘), ᱠᱚᱯᱠᱟ (᱔,᱘᱐᱑), ᱡᱷᱩᱡᱷᱩᱨᱤ (᱔,᱒᱙᱘) ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱠᱟᱯᱤ (᱗,᱙᱗᱙) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱣᱟᱞᱩ (᱕᱖᱒), ᱥᱤᱞᱟᱹᱰᱤᱦ (᱒,᱕᱗᱒), ᱫᱚᱫᱷᱨᱟ (᱗᱑᱙), ᱞᱚᱜᱚᱱᱣᱟ (᱑,᱐᱓᱖), ᱵᱚᱱᱣᱟᱨᱤ (᱑,᱓᱕᱙), ᱞᱮᱢᱩᱣᱟ (᱕᱐᱙) ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱩᱡᱽᱠᱷᱩᱨᱫᱽ (᱒᱒᱙) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱑,᱔᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱑.᱔᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙,᱒᱐᱗ (᱗᱖.᱓᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱒,᱑᱙᱘ (᱕᱗.᱕᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱘.᱗᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref> {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= 35 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=3 October 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱚᱰ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ / ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 60h12cabdp10xit16h9kp7pgj95u8au ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22613 195947 160548 2026-07-30T16:10:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱦᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.3|N|85.42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 365.47 | elevation_footnotes = | elevation_m = 374 | population_total = 131,669 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱕ (ᱵᱚᱨᱦᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱓ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] {{coord|24.3|N|85.42|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱗᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱒᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barhi.html | title = Barhi, India Page | access-date = 30 October 2010 | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 10 February 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120210174821/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barhi.html | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱤᱪᱟᱹᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱪᱟᱹᱠ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱖᱕.᱔᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ([[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]], ᱠᱳᱱᱨᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 2012-02-05| url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱦᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱑,᱖᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱑,᱕᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐,᱑᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱖᱗,᱙᱑᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱓,᱗᱕᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱓,᱖᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱒,᱖᱙᱖ (᱑᱗.᱒᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱕᱑᱓ (᱒.᱖᱗%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] (᱑᱑,᱘᱖᱗) ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱨᱟ (᱘,᱒᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱜᱚᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱢᱟ (᱕,᱙᱖᱔), ᱨᱚᱥᱚᱤᱭᱟ ᱫᱷᱚᱢᱱᱟ (᱕,᱐᱖᱕), ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱚᱨᱥᱳᱴ (᱕,᱙᱗᱔) ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ (᱔,᱓᱔᱕) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱓,᱙᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱘.᱓᱙%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔,᱓᱙᱘ (᱗᱙.᱘᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱙,᱕᱐᱖ (᱕᱖.᱒᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱓.᱖᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref> {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|79.73}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|18.89}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|1.04}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.34}} }} {{Pie chart |caption = ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/> |label1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value1 = 55.92 |color1 = red |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 31.59 |color2 = orange |label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 4.91 |color3 = green |label4 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] |value4 = 4.78 |color4 = moccasin |label5 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value5 = 1.54 |color5 = mediumblue |label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value6 = 1.26 |color6 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱕᱕.᱙᱒% ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], ᱓᱑.᱕᱙% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱔.᱙᱑% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱔.᱗᱘% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ–ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ–ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}} ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ [[:en:National Highway 19 (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙]] / ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐ ᱠᱨᱚᱥ ᱾<ref>Google maps</ref> ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱗᱙.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱷᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-narendra-modi-flags-off-hazaribagh-koderma-dmu-train/ |title = PM Narendra Modi flags off Hazaribagh-Koderma DMU train | publisher= The Indian Express 20 February 2015 | access-date = 2 December 2015}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱣᱟᱭ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.way2college.com/colleges/hazaribagh/r-n-y-m-college-barhi| title = r.n.y.m. College, Barhi| publisher = wat2college| access-date = 1 November 2017}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.icbse.com/colleges/r-n-y-m-college-barhi/34327/2 | title= RNYM College, Barhi|publisher= ICBSE| access-date = 1 November 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 37lkz98ubutq3rqjre1g87zdiop6jfu ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22640 195938 187298 2026-07-30T15:24:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195938 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox settlement | name = ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.8552|N|85.0309|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 455.21 | elevation_footnotes = | elevation_m = 447 | population_total = 126,119 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | leader_title1 = | leader_name1 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱓᱒᱑ (ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱕᱑ | registration_plate = JH 13 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] | website = {{URL|chatra.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ {{coord|23.8552|N|85.0309|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Tandwa.html | title = Tandwa, India Page | access-date = 29 November 2015 | publisher = Fallingrain Genomics | archive-date = 8 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208145428/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Tandwa.html | url-status = dead }}</ref> ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱮᱨᱮᱰᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱢᱚᱴᱷ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱢᱚᱴᱷ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg | title = Chatra | work = CD block/Tehsil Map | publisher = Chatra district administration | access-date = 9 August 2016 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220103928/http://chatra.nic.in/images/chatra-tehsil-map.jpg | archive-date = 20 December 2016 }}</ref> ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱕᱔᱔.᱒᱑&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2002_PART_B_DCHB_CHATRA.pdf |title = Chatra District Census Handbook, |work = Census of India 2011, Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 17 August 2016}}</ref> [[ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤᱯᱚᱨᱣᱟᱨ, ᱪᱟᱛᱨᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱤᱯᱚᱨᱣᱟᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= https://jhpolice.gov.in/chatra | title= District Police Profile – Chatra | work= Contact Number | publisher= Jharkhand Police | access-date= 8 January 2021 | archive-date= 17 January 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210117060335/https://jhpolice.gov.in/chatra | url-status= dead }}</ref> ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://cdn.s3waas.gov.in/s3ff4d5fbbafdf976cfdc032e3bde78de5/uploads/2017/06/2018030936.jpg | title= Administrative Boundary Map, Chatra District, Jharkhand|publisher= Chatra district administration| access-date = 8 January 2021}}</ref> ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱖,᱓᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱓,᱓᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱒,᱙᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱕,᱑᱔᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱐᱑᱖ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱑,᱙᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱐,᱑᱐᱔ (᱒᱓.᱘᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐,᱓᱓᱐ (᱑᱖.᱑᱒%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱔᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱒,᱙᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱕,᱓᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱒.᱗᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙,᱑᱓᱒ (᱗᱒.᱖᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱙,᱑᱓᱒ (᱔᱒.᱘᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱙.᱗᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱐.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/search.php?cx=partner-pub-0612465356921996%3A9964620645&cof=FORID%3A10&ie=UTF-8&q=Chatra&sa=Search&siteurl=www.census2011.co.in%2Fdistrict.php&ref=&ss=1966j851948j7 |title = District Census 2011 |publisher= Population Census 2011 | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱖.᱔᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND020_Jharkhand.pdf | title= Jharkhand Profile| work= Census Info India 2011 – Final population totals |publisher= Census Commissioner, Government of India | access-date = 8 July 2016}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 July 2016}}</ref> {{ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱪᱟᱛᱨᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,'' ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒ᱮ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=directory>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2002_PART_A_DCHB_CHATRA.pdf| title= District Census Handbook Chatra, 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 671-673 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 10 January 2021}}</ref><br/><small>*ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ᱵᱚᱱᱟᱝᱪᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱴᱚᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://vananchalcollege.com/about-us/ | title = Vananchal College | publisher = VC | access-date = 19 January 2021 | archive-date = 28 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210128004616/https://vananchalcollege.com/about-us/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] thjz1st6vnp62wux6b9qgg2a2bfxjca ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ 0 22748 195975 189777 2026-07-30T19:27:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195975 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox settlement | name = ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ | other_name = <!-- optional --> | nickname = | settlement_type = ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ | image_skyline = File:Bolpur (subdivision) in Birbhum (West Bengal).svg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|23.67|N|87.72|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN<!-- |ISO 3166-2 -->]] | registration_plate = WB | website = {{URL|wb.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ == ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ-ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱚᱜᱚᱼᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱩᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱼᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ-ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱳᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Page 15: Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ === ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Table 2.2 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011">{{Cite web |title=C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |access-date=30 January 2018 |website=2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref><ref name="census2011B">{{Cite web |title=2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=30 January 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ !ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ !ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱒᱐᱐᱑) !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱑᱑) !ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ % (᱒᱐᱑᱑) !ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ % (᱒᱐᱑᱑) |- |[[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] |[[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ|ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] |᱑,᱕᱗᱔.᱒᱓ |᱑,᱕᱐᱘,᱕᱐᱖ |᱙᱖.᱖᱒ |᱓.᱓᱘ |- |[[ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] |[[ᱥᱤᱣᱲᱤ|ᱥᱤᱣᱲᱤ]] |᱑,᱗᱘᱒.᱗᱒ |᱑᱑,᱒᱑,᱘᱗᱑ |᱙᱖.᱕᱗ |᱓.᱔᱓ |- |ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |᱑,᱑᱘᱖.᱖᱖ |᱘,᱗᱒,᱐᱒᱗ |᱙᱖.᱕᱖ |᱓.᱔᱔ |- |[[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | |᱔,᱕᱔᱕.᱐᱐ |᱓᱕,᱐᱒,᱔᱐᱔ |᱙᱖.᱕᱙ |᱓.᱔᱑ |- |} === ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱔ ᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱔ ᱭᱟ [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]], ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱖᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]], ᱕᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱛᱳ, ᱑ ᱴᱟᱝ [[ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ ᱔ ᱭᱟ [[ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱾]] ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱥᱩᱨᱩᱞ]], [[ᱯᱟᱨᱳᱛᱟ]], ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2008">{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Table 2.1 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011"/><ref name="census2011B"/> === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2008"/><ref>{{Cite web |title=Birbhum Police |url=http://birbhumpolice.org/policestation.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212131641/http://birbhumpolice.org/policestation.php |archive-date=12 February 2018 |access-date=30 January 2018 |website=Police Stations |publisher=West Bengal Police}}</ref><ref>{{Cite web |title=West Bengal District Gazeteers - Birbhum (1975) |url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.32599/2015.32599.Bengal-District-Gazetteers---Birbhum_djvu.txt |access-date=6 February 2018 |website=Chapter I: General and Physical Aspects - Area of Police Stations in Birbhum District and Population Density |publisher=Government of West Bengal}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ !ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ !ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ !ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ |- |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |᱓᱓᱓.᱖ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] |ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] |- |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |᱒᱗᱑.᱒ | - |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |- |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |᱓᱐᱙.᱒ | - |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |- |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |᱒᱕᱙.᱕ | - |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |- |} === ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ === ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2008, Birbhum |url=http://birbhum.nic.in/dept/BAES_DIST_STAT_BK_2008.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Bureau of Applied Economics and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011"/><ref>{{Cite web |title=District Census Handbook: Birbhum, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=30 January 2018 |website=Map of Birbhum with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011}}</ref><ref name="censusreligion2011">{{Cite web |title=C1 Population by Religious Community |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=30 January 2018 |website=West Bengal |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ !ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ !ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱒᱐᱐᱑) !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱑᱑) ) !ᱮᱥ.ᱥᱤ % !ᱮᱥ.ᱴᱤ % !ᱦᱤᱱᱫᱩ % !ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ % !ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱨ % !ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨᱠᱚ |- |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] |᱒᱖᱗.᱙᱘ |᱒,᱐᱑,᱙᱐᱑ |᱓᱐.᱕᱓ |᱔.᱗᱑ |᱖᱙ᱹ᱒᱔ |᱓᱐ᱹ᱕᱔ |᱗᱑.᱒ |᱑ |- |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |[[ᱱᱟᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] |᱓᱑᱑.᱘᱓ |᱒,᱑᱘,᱖᱕᱔ |᱓᱒.᱕᱔ |᱒.᱓᱙ |᱖᱔.᱗᱑ |᱓᱔ᱹ᱙᱗ |᱖᱙ᱹ᱔᱕ |᱑ |- |[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱚᱱ]] |[[ᱥᱨᱤᱱᱤᱛᱮᱠᱚᱱ|ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱚᱱ]] |᱓᱓᱔.᱕᱘ |᱒,᱐᱒,᱕᱕᱓ |᱓᱐ᱹ᱕᱙ |᱑᱙ᱹ᱐᱖ |᱗᱓.᱙᱒ |᱒᱕ᱹ᱔᱕ |᱗᱐ᱹ᱖᱗ |᱑ |- |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |[[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] |᱒᱖᱑ᱹ᱕᱔ |᱑,᱖᱘,᱗᱐᱙ |᱒᱓.᱖᱔ |᱘,᱙᱔ |᱕᱑.᱖᱗ |᱔᱗.᱔᱑ |᱗᱕.᱒᱗ |᱑ |- |} === ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ === ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |url=http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |access-date=30 January 2018 |website=Birbhum - Revised in March 2008 |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal}}</ref> * [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱤᱨᱤᱼᱯᱟᱱᱪᱥᱳᱣᱟ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱨᱯᱟᱞᱮᱦᱟᱱᱼ ᱟᱞᱵᱚᱱᱫᱷᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱷᱤ [[ᱠᱚᱝᱠᱟᱞᱤᱛᱚᱞᱟ]], ᱨᱩᱯᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱥᱵᱟ, ᱥᱚᱛᱛᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱾ * [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱤᱠᱟᱨ, ᱜᱷᱩᱨᱤᱥᱟ, ᱢᱳᱝᱜᱳᱞᱫᱤᱦᱤ, ᱵᱮᱞᱟᱛᱤ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱱᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱮ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱳᱭᱫᱮᱵᱷ-ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱥᱟᱹ ᱾ * [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱵᱤᱯᱨᱟᱛᱤᱠᱩᱨᱤ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱡᱟᱢᱱᱟ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ-᱒, ᱪᱳᱣᱦᱟᱴᱴᱟ-ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱨᱤ-᱑, ᱦᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱠᱩᱨᱩᱱᱱᱟᱦᱟᱨ, ᱛᱷᱤᱵᱟ, ᱪᱳᱣᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱨᱤ-᱒, ᱤᱱᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱾ * [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱫᱟᱥᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ-ᱠᱟᱨᱮᱭᱟ-᱑, ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ, ᱫᱟᱥᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ-ᱠᱟᱨᱮᱭᱟ-᱒, ᱱᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ-᱒, ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨᱼ᱑, ᱛᱷᱩᱯᱥᱟᱨᱟ, ᱩᱪᱠᱟᱨᱟᱱ, ᱪᱟᱨᱠᱟᱞᱜᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱞᱩᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱫᱫᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱐ᱹ᱖᱘% ᱾ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱙ᱹ᱑᱒% , ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱗᱑ᱹ᱑᱖% ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱗᱒.᱗᱑% ᱾<ref name="2handbook2014">{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Birbhum |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |access-date=11 August 2019 |website=Basic data: Table 4.4, 4.5, Clarifications: other related tables |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ) ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ <ref name="2handbook2014"/> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤᱥᱥᱚᱼᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Visva-Bharati |url=http://www.visvabharati.ac.in/Visva_Bharati.html |access-date=9 February 2018 |publisher=VB |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124185023/http://www.visvabharati.ac.in/Visva_Bharati.html |url-status=dead }}</ref> * ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bolpur College |url=http://bolpurcollege.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208032259/http://www.bolpurcollege.in/ |archive-date=8 February 2018 |access-date=9 February 2018 |publisher=BC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bolpur College |url=http://www.collegeadmission.in/BolpurCollege/Bolpur_College.shtml |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002728/http://www.collegeadmission.in/BolpurCollege/Bolpur_College.shtml |url-status=dead }}</ref> * ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱱᱤ ᱫᱮᱵᱷᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱯᱩᱨᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱪᱳᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Purni Devi Chaudhuri Girls' College |url=http://www.collegeadmission.in/PurniDeviChowdhuryGirlsCollege/Purni_Devi_Chaudhuri_Girls_College.shtml |access-date=9 February 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002719/http://www.collegeadmission.in/PurniDeviChowdhuryGirlsCollege/Purni_Devi_Chaudhuri_Girls_College.shtml |url-status=dead }}</ref> * [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]] (ᱵᱤ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱮᱢ) ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ, ᱫᱟᱨᱚᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bengal Institute of Technology and Management |url=http://www.bitm.org.in/contact/ |access-date=9 February 2018 |publisher=BITM |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180302/http://www.bitm.org.in/contact/ |url-status=dead }}</ref> * ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱱᱤᱠ (ᱮᱥ ᱟᱭ ᱯᱤ) ᱛᱲᱛᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱚᱞᱩᱠᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨᱼᱥᱚᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱟᱱ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ , ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Santiniketan Institute of Polytechnic |url=santiniketanpolytechnic.org |publisher=SIP}}</ref> * ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sambhu Nath College |url=http://www.sambhunathcollege.ac.in/ |access-date=9 February 2018 |publisher=SNC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sambhunath College |url=http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002859/http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! |url-status=dead }}</ref> * ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱩᱡᱩᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱞᱚᱭ|ᱪᱚᱱᱫᱤᱫᱟᱥ]] ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Chandidas Mahavidyalaya |url=http://www.collegeadmission.in/ChandiDasMahavidyalaya/Chandidas_Mahavidyalaya.shtml |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002357/http://www.collegeadmission.in/ChandiDasMahavidyalaya/Chandidas_Mahavidyalaya.shtml |url-status=dead }}</ref> * ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ|ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kabi Joydeb Mahavidyalaya |url=http://kjmahavidyalaya.co.in/ |access-date=9 February 2018 |publisher=KJM |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180238/http://kjmahavidyalaya.co.in/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kabi Joydeb Mahavidyalaya |url=http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! |access-date=9 February 2018 |publisher=College Admission |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002529/http://www.collegeadmission.in/KabiJoydebMahavidyalaya/Kabi_Joydeb_Mahavidyalaya.shtml#! |url-status=dead }}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱪᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: '''ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''' : (ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱴᱷᱟᱶ, ᱵᱮᱰ ᱠᱚ) ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], ᱕᱐ ᱵᱮᱰ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ: (ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱴᱷᱟᱶ, ᱵᱮᱰ)<ref>{{Cite web |title=Health & Family Welfare Department |url=https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf |access-date=9 February 2018 |website=Health Statistics – Rural Hospitals |publisher=Government of West Bengal |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf |url-status=dead }}</ref>ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱟᱱᱩᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱓᱐ ᱵᱮᱰ == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ == ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ) ᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="delimitation">{{Cite web |title=Delimitation Commission Order No. 18 15 February 2006 |url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf |access-date=11 February 2018 |website=West Bengal |publisher=Election Commission of India}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ||ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ||ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ||ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ||ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ/ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ |- ||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]||[[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱮᱥ.ᱥᱤ]]||[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]]||ᱵᱟᱝ||[[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ [[ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱟᱦᱢᱟᱫᱯᱩᱨ]], ᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱳᱨᱳᱢᱳᱨᱠᱳᱞ, [[ᱯᱟᱨᱩᱭ]], ᱥᱟᱝᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱝᱫᱷᱤᱯᱩᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ]] |- | - || - ||[[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱱᱩᱨ]]||[[Scheduled castes and scheduled tribes|SC]]||[[Nanoor (community development block)|Nanoor]] CD Block, and Bahiri Panchshowa, [[Kankalitala]], Kasba, Sarpalehana Albandha, Sian Muluk and Singhee GPs of [[Bolpur Sriniketan]] CD Block |- | - || - ||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]||None||[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, [[ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]]-[[ᱥᱩᱨᱩᱞ]], [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱩᱯᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱛᱛᱳᱨ]] ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ |- | - || - ||All other Vidhan Sabha segments outside Bolpur subdivision|| - || |- |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 51jjuumjlk0s5n4j9z6xd2j0t3q7d68 ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22820 195937 159393 2026-07-30T15:09:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195937 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ |other_name = |settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |nickname = |motto = |image_map = Neturia in Purulia (West Bengal).svg |mapsize = |map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |pushpin_map = |pushpin_label_position = right |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |coordinates = {{coord|23|39|47|N|86|49|37|E|display=inline}} |subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} |subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_type3 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_type4 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] |subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] |subdivision_name4 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] |established_title = |established_date = |leader_title = |leader_name = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_magnitude = |area_total_km2 = 203.65 |area_land_km2 = |elevation_footnotes = |elevation_m = 139 |elevation_ft = |population_total = 101,427 |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ |population_footnotes = |population_density_km2 = auto |population_note = |postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] |postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱒ |area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ |area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ |registration_plate = WB-55, WB-56 |website = http://purulia.gov.in/ |footnotes = http://www.bdoneturia.org/ |timezone = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset = +᱐᱕:᱓᱐ |blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ |blank_info = ᱖᱕.᱑᱔% }} '''ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Purulia Tehsil Map.svg|thumb|450px|left|'''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ''']] ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ {{coord|23.663|N|86.827|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook Puruliya |work = pages 11,12 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 6 December 2016}}</ref> ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="censusmap">{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱓.᱖᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱗᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ, ᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱟᱜᱽ, ᱨᱟᱢᱠᱚᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="censusmap"/><ref>{{cite web | url = http://www.neturia.org/home.php | title = Neturia Development Block | work = Neturia Block | publisher = Neturia block | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 2 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161202101243/http://www.neturia.org/home.php | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱔᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱓,᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱘,᱒᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱕᱒,᱓᱑᱐ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱑᱑᱗ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱓,᱖᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱙,᱒᱗᱕ (᱒᱘.᱘᱖%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱒,᱖᱑᱖ (᱒᱒.᱓᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 September 2016}}</ref> ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱟᱞᱴᱳᱨ (᱕,᱐᱙᱔), ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ (᱗,᱙᱑᱗) ᱟᱨ ᱯᱟᱨ ᱵᱮᱞᱤᱭᱟ (᱕,᱒᱗᱙) ᱾<ref name=census2011/> ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ (᱕,᱐᱐᱗) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱗,᱑᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱕.᱑᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕,᱐᱙᱒ (᱗᱗.᱓᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱒,᱐᱘᱒ (᱕᱒.᱐᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱕.᱓᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|85.40}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|9.65}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|4.31}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.64}} }} {{Pie chart |caption = ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 69.11 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 19.58 |color2 = darkturquoise |label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value3 = 8.66 |color3 = orange |label4 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value4 = 1.30 |color4 = green |label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value5 = 1.35 |color5 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱖᱙.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱙.᱕᱘% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱓᱐% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 21 September 2016}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱘,᱘᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱓᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱙,᱑᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook, Puruliya, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 976-77, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 18 January 2020}}</ref> [[ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://panchakotmv.com/ | title = Panchakot Mahavidyalaya | publisher = PM | access-date = 17 January 2020 | archive-date = 20 December 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211220141131/http://panchakotmv.com/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱟᱨᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 18 January 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] qlyfr5ou83e8cj1tktv9zgb6m4h7xqs ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23380 195920 160452 2026-07-30T13:23:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195920 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Phansidewa in Darjeeling (West Bengal).svg | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.58|N|88.36|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 312.15 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 204,522 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] | website = {{URL|darjeeling.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ {{coord|26.58|N|88.36|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Phansidewa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Phansidewa_Hat.html |access-date=2023-08-05 |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002824/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Phansidewa_Hat.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱙᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱪᱜᱚᱲ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟᱹ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱳᱯᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱲᱤᱵᱟᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf | title = District Census Handbook, Darjeeling, Series 20, Part XII A, 2011 Census of India| work= Map of Darjeeling district on the fifth page| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/jalpaiguri.html | title = Tehsil map of Jalpaiguri| publisher = Maps of India|access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panchagarh_Sadar_Upazila | title = Panchagarh Sadar Upazila| publisher = Banglapedia|access-date = 12 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/bihar/tehsil/kishanganj.html | title = Tehsil Map of Kishenganj| publisher = Maps of India |access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱑᱒.᱑᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 12 February 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref name=census2001>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Darjeeling district (01)| access-date = 12 February 2020| url-status=dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040244/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_1.htm| archive-date = 19 July 2011| df = dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of District Darjiling with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱪᱷ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf |title = District Census Handbook: Darjiling | work= Map of Phansidewa CD block on page 327) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 12 February 2020 }}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑, ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒, ᱪᱷᱚᱴᱷᱚᱠ-ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ, ᱜᱷᱳᱥᱯᱩᱠᱩᱨ, ᱦᱮᱴᱢᱩᱨᱤ, ᱡᱚᱞᱟᱥ-ᱱᱤᱡᱟᱢᱛᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://darjeeling.gov.in/misc/District-Detail.pdf | title = Egiye Bangla Darjeeling | work= Miscellaneous - District Detail| publisher = District administration |access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱔,᱕᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐᱓,᱗᱑᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐,᱘᱐᱓ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱘,᱓᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱐,᱗᱐᱔ (᱒᱙.᱖᱘%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱒,᱕᱙᱕ (᱓᱐.᱖᱑%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 February 2020}}</ref> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱯᱟᱛᱷᱚᱨ ᱦᱤᱨᱦᱤᱨᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ (᱔,᱐᱓᱙), ᱞᱤᱣᱥᱤᱯᱩᱠᱩᱨᱤ (᱕,᱑᱘᱕), ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ ᱠᱤᱥᱢᱚᱛ (᱕,᱐᱖᱔), ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ (᱙,᱑᱓᱒), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱚᱫᱚᱛᱤ (᱑᱓,᱕᱒᱓), ᱢᱚᱱᱫᱤᱞᱟ ᱡᱷᱟᱲ (᱖,᱖᱔᱒), ᱵᱟᱨᱟ ᱯᱟᱭᱠᱯᱟᱨᱟ ᱚᱨᱟᱡᱤ (᱖,᱘᱙᱙), ᱞᱟᱦᱩᱜᱟᱶ (᱑᱒,᱗᱑᱐), ᱵᱩᱫᱷᱟᱨᱩᱜᱟᱶ (᱖,᱘᱔᱑), ᱯᱩᱨᱚᱵᱽ ᱢᱚᱫᱚᱛᱤ (᱖,᱔᱒᱔) ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱥᱜᱟᱶ (᱕,᱙᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱦᱮᱴᱢᱩᱨᱤ (᱒,᱑᱒᱔) ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱪᱷ (᱓,᱘᱙᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱓,᱕᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱔.᱔᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔,᱘᱙᱐ (᱗᱒.᱖᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘,᱖᱘᱒ (᱕᱖.᱐᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱖.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/> |titlebar=#FCD116 |left1= |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|59.68}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|23.57}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|16.18}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.57}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱙.᱖᱘% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱓.᱕᱗% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖.᱑᱘% ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption = ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 39.03 |color1 = orchid |label2 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value2 = 14.18 |color2 = salmon |label3 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value3 = 13.45 |color3 = mediumseagreen |label4 = [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]] |value4 = 11.99 |color4 = plum |label5 = 'ᱮᱴᱟᱜ' ᱵᱟᱝᱞᱟ |value5 = 4.96 |color5 = mediumpurple |label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 4.69 |color6 = orange |label7 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value7 = 3.56 |color7 = darkturquoise |label8 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value8 = 2.53 |color8 = red |label9 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value9 = 1.41 |color9 = teal |label10 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value10 = 1.04 |color10 = gold |label11 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value11 = 3.16 |color11 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱓᱙.᱐᱓% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱔.᱑᱘% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱑᱓.᱔᱕% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], ᱑᱑.᱙᱙% ᱫᱚ [[ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱝᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], ᱔,᱖᱙% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱓.᱕᱖% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱒.᱕᱓% ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱑.᱔᱑% ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱓᱓% ᱫᱚ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱔.᱙᱖% ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ 'ᱮᱴᱟᱜ' ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ=== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱗,᱘᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱐,᱙᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1901_PART_A_DCHB_DARJILING.pdf| title = District Census Handbook, Darjiling, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 394, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 12 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱒ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱷᱟᱸᱥᱤᱫᱮᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf| title =Health & Family Welfare Department| work =Health Statistics – Rural Hospitals| publisher =Government of West Bengal| access-date =28 February 2020| archive-date =8 October 2022| archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 28 February 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 2kygmk8mg92at3t4trb5ze8arvehx5e ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ 0 23786 195950 176524 2026-07-30T16:31:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195950 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.43|N|87.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7.25 | elevation_footnotes = | elevation_m = 75 | population_total = 14,012 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ {{Coord|23.43|N|87.28|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Barjora.html Falling Rain Genomics, Inc - Barjora]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔,᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱒᱐᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱘᱐᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱒᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐,᱕᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒.᱖᱗%) ᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2016 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱕᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱒% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱕᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱔᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://bankura.gov.in/Blocks/Barjora.pdf |title = Bankura District | work= Barjora |publisher= Bankura district administration | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱓᱙.᱖᱐᱖&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱖᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/borjora/ | title = Barjora PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 19 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161019004623/https://bankurapolice.org/borjora/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ - ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱟ - ᱰᱩᱨᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ (ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ - ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.wburbandev.gov.in/pdf/LUDCP_Borgora.pdf | title = Land Use & Development Control Plan for Barjora Gangajalghati Planning Area |publisher =Town & Country Planning Branch, Urban Development Department, Government of West Bengal | access-date = 2010-06-10 }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ, ᱞᱟᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ, ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱱᱛ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ, ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://barjoracollege.org/(S(itlrit55lna0ov55mez1zfit))/default.aspx | title = Barjora College | publisher = Barjora College | access-date = 13 December 2016 | archive-date = 8 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161208013404/http://barjoracollege.org/(S(iqbqbyvvyqrlhcv0kkfrd155))/Default.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/BarjoraCollege/Barjora_College.shtml | title = Barjora College | publisher = College Admission | access-date = 13 December 2016 | archive-date = 20 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220203253/http://www.collegeadmission.in/BarjoraCollege/Barjora_College.shtml | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒,᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130309305/barjora-h-s.html|title = Barjora HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130309304/barjora-girls-h-s.html |title = Barjora Girls HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱪᱚᱱᱫᱚᱨ (᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱜᱳᱫᱟᱨᱫᱤᱦᱤ (ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ) (᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱟᱨ ᱯᱚᱠᱟᱱᱱᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱥᱯᱟᱨᱥᱯᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://news.webindia123.com/news/Articles/india/20151124/2732378.html | title = Mamata inaugurates new multi superspeciality hospitals for districts | publisher = Web India 123 | access-date = 4 May 2020 | archive-date = 16 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200916231805/https://news.webindia123.com/news/Articles/india/20151124/2732378.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/districts/bankura.htm ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ] {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 33a1lmxaeumryxdko2tzcx035esn5b4 ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ 0 23806 195990 155001 2026-07-31T04:58:01Z MT731 2184 195990 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ''' (abbreviated NFR) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]ᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ== ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: * ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ * ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ * ᱞᱟᱢᱰᱤᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ * ᱨᱚᱝᱜᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ * ᱛᱤᱱᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱟᱱᱮᱡᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱚᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱨᱮᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱮᱴᱮᱯ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱴᱮᱯ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱚᱞ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ, ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ, ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ, ᱥᱮᱯᱴᱤ, ᱮᱠᱟᱶᱴᱥ, ᱥᱤᱠᱩᱨᱤᱴᱤ, ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱜᱨᱮᱰ/ ᱦᱮᱡᱚᱨ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱜᱨᱮᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱭᱟᱨᱰ ᱑᱙᱔᱓ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱠᱩᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱚᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱩᱫᱷ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==   ttv40ajhd1t8v2kfkicf1ls8oo1kxvw ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24598 196002 125819 2026-07-31T10:53:36Z MT731 2184 196002 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | native_name = | type = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Siliguri_Junction_Railway_Station_2.jpg | image_size = | image_caption = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ | address = ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱨᱴ ᱨᱳᱰ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]–᱗᱓᱔᱐᱐᱑, [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | coordinates = {{Coord|26.7234|88.4138|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|ft}} | line = * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ–ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] * [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ | platforms = * ᱕ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ * ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ | tracks = ᱑᱐ | parking = {{rint|park}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = {{rint|bicycle}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱔᱙ | closed = | rebuild = | electrified = {{start date and age|2020|01|10}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/electric-loco-set-to-start-from-new-jalpaiguri-station/cid/1734198|title=Electric loco set to start from NJP|access-date=10 January 2020}}</ref> | ADA = {{Accessicon|20px}} ᱦᱚᱭ | code = {{Indian railway code | code = SGUJ | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | services = | former = | passengers = ᱕᱐,᱐᱐᱐/ᱫᱤᱱ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = {{increase}} {{color|#fc5|high}} | map_type = India West Bengal | map_dot_label = | map_caption = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | mapframe = Yes }} [[File:SGUJ_2.jpg|thumb|]] '''ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: SGUJ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱡᱽ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱢᱤ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱢᱤ (᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱟᱠ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱞᱩᱣᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ–ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱟᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ, ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ- ᱵᱷᱚᱠᱮᱴᱟᱨᱤ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱤᱱᱯᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱵᱩᱠ ᱥᱴᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱾ ᱛᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱚᱨᱜᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱚᱥ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱱ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱥ ᱮᱥᱴᱮᱱᱰ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱥᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱵᱟᱥ ᱠᱚ=== ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱚᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ, ᱴᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱚᱨᱜᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱱ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱠᱟᱨ ᱠᱚ=== ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱰ ᱟᱜᱽᱨᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱵᱮᱨ, ᱨᱮᱯᱤᱰᱳ, ᱳᱞᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ-ᱯᱮᱰ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤ-ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ== {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | image1 =SGUJ_4.jpg|caption1=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱾ | image2 = SGUJ_6.jpg|caption2=ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ}} ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ WDP4 ᱟᱨ WDG4 ᱞᱳᱠᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ WDP-4 ᱞᱳᱠᱳ "ᱵᱟᱡᱽ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ WDP 4B, WDP 4D ᱟᱨ WDG 4D ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|445}} {{Wikivoyage inline|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} {{Adjacent stations|noclear=y |system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ |line=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ|right=ᱜᱩᱞᱢᱟ|type=[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ–ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|left2=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ|right2=ᱥᱩᱠᱞᱟ|type2=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ–ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line3=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left3=|right3=ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱨᱟ|type3=[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line4=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left4=|right4=ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱨᱟ|type4=[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ–ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱨᱟ ᱢᱤᱴᱟᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] 6il7yte43tm3bbk2djn3z20bo2rgzt6 196003 196002 2026-07-31T10:54:20Z MT731 2184 196003 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | native_name = | type = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Siliguri_Junction_Railway_Station_2.jpg | image_size = | image_caption = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ | address = ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱨᱴ ᱨᱳᱰ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]–᱗᱓᱔᱐᱐᱑, [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | coordinates = {{Coord|26.7234|88.4138|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|ft}} | line = * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] * [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ | platforms = * ᱕ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ * ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ | tracks = ᱑᱐ | parking = {{rint|park}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = {{rint|bicycle}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱔᱙ | closed = | rebuild = | electrified = {{start date and age|2020|01|10}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/electric-loco-set-to-start-from-new-jalpaiguri-station/cid/1734198|title=Electric loco set to start from NJP|access-date=10 January 2020}}</ref> | ADA = {{Accessicon|20px}} ᱦᱚᱭ | code = {{Indian railway code | code = SGUJ | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | services = | former = | passengers = ᱕᱐,᱐᱐᱐/ᱫᱤᱱ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = {{increase}} {{color|#fc5|high}} | map_type = India West Bengal | map_dot_label = | map_caption = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | mapframe = Yes }} [[File:SGUJ_2.jpg|thumb|]] '''ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: SGUJ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱡᱽ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱢᱤ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱢᱤ (᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱟᱠ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱞᱩᱣᱟᱵᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟᱞᱵᱟᱲᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ–ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱟᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ, ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ- ᱵᱷᱚᱠᱮᱴᱟᱨᱤ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱤᱱᱯᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱵᱩᱠ ᱥᱴᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱾ ᱛᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱚᱨᱜᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱚᱥ ᱴᱚᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱱ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱥ ᱮᱥᱴᱮᱱᱰ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱥᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱵᱟᱥ ᱠᱚ=== ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱚᱨᱵᱷᱟᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ, ᱴᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱚᱨᱜᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱱ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱠᱟᱨ ᱠᱚ=== ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱰ ᱟᱜᱽᱨᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱵᱮᱨ, ᱨᱮᱯᱤᱰᱳ, ᱳᱞᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤ-ᱯᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ-ᱯᱮᱰ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤ-ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ== {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | image1 =SGUJ_4.jpg|caption1=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱾ | image2 = SGUJ_6.jpg|caption2=ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ}} ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ WDP4 ᱟᱨ WDG4 ᱞᱳᱠᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ WDP-4 ᱞᱳᱠᱳ "ᱵᱟᱡᱽ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ WDP 4B, WDP 4D ᱟᱨ WDG 4D ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|445}} {{Wikivoyage inline|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} {{Adjacent stations|noclear=y |system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ |line=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ|right=ᱜᱩᱞᱢᱟ|type=[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ–ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ–ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|left2=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ|right2=ᱥᱩᱠᱞᱟ|type2=ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ–ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line3=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left3=|right3=ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱨᱟ|type3=[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line4=ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left4=|right4=ᱢᱟᱴᱤᱜᱟᱨᱟ|type4=[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ–ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱨᱟ ᱢᱤᱴᱟᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] ffz8jncugfi6wn10cqox59rclbu70iu ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ 0 24607 195960 159639 2026-07-30T17:35:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195960 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.83|N|84.12|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 334 | population_total = 7888 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱑᱑ | registration_plate = JH | website = {{URL|latehar.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ == ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱤᱦ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱜ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱛᱵᱚᱨᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱱᱤᱠᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱦᱩᱥᱟᱭᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱙᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱖᱘ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱱᱯᱩᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ, ᱞᱚᱛᱮᱦᱟᱨ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱟᱴ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ === [[ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ === [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱘,᱕᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱑᱔,᱕᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱔᱐,᱖᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱓᱗,᱘᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱗,᱒᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱗᱑,᱒᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ === ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ === [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱑᱖° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ, ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ, ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱕° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱓᱐° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱢᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱓᱕° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{mapframe|frame=yes|type=point|zoom=SWITCH:12, 9, 6|switch=zoomed in, zoomed mid, zoomed out}} ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ {{coord|23.83|N|84.12|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Barwadih |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barwadih.html |access-date=2023-09-12 |archive-date=2023-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920190257/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barwadih.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱙᱕ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗,᱘᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱔,᱑᱖᱐ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱓᱗᱒᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕,᱖᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱓,᱒᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱔᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑,᱑᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ=== * ᱥᱮᱱᱴ. ᱠᱞᱮᱨᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ * ᱵᱟᱞ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, * [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]], ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱠᱟᱱᱭᱟ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ * ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱥᱮᱱᱴ. ᱥᱳᱞᱰᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱥᱮᱱᱴ. ᱴᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ * ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ *ᱟᱨ.ᱠᱮ. ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱩᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨ *ᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. +᱒ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱚᱨᱟᱭᱫᱤᱦ, ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ ===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ=== ᱑- ᱨᱟᱡᱽᱠᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱛ +᱒ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ ᱒- ᱟᱨ.ᱮᱢ.ᱟᱨ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ===ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ=== * ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ * ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ== * ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ ᱵᱚᱱᱚᱛ * ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ * ᱯᱚᱥᱴ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ * ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ===ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ=== * ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱵᱟᱨᱣᱟᱫᱤᱦ * ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱷᱚᱸᱰ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] khzjbvdkyn7rmneg47q9nra89r5fbhk ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) 0 25781 195943 136888 2026-07-30T15:57:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195943 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.8016|N|85.8844|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.98 | elevation_footnotes = | elevation_m = 234 | population_total = 39,305 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱑᱐᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱙ | registration_plate = [[:en:List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-09 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱮᱨᱢᱚ]] | website = {{URL|bokaro.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱨᱢᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱨᱢᱚ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱤ.ᱴᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱫᱚ {{Coord|23.78|N|85.97|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>bokaro river [http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bokaro.html Falling Rain Genomics, Inc - Bokaro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222034825/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bokaro.html |date=2023-12-22 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱖᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐,᱖᱓᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱖᱗᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱕᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘,᱘᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱓.᱐᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 362296, page 120|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 17 March 2021}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱖,᱑᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱙᱗,᱖᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱘᱘,᱘᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title= Provisional population totals, Census of India 2011| work= Urban Agglomeration – Cities having population 1 lakh and above|publisher= Government of India| accessdate = 5 December 2015}}</ref> ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (NP), [[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (CT), [[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT), [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (CT) ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟ (CT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |title = Provisional population totals, Census of India 2011|work= Constituents of Urban Agglomerations having population 1 lakh and above, Census 2011 |publisher= Government of India| accessdate = 5 December 2015}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱚᱞᱥ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. +᱒ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱤᱠᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ===ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱚᱥᱟᱱ ᱨᱤᱣᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ|ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱚᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱾ {| class="wikitable sortable" |- ! ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ !! ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ) |- | [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] || ᱔᱘ |- | [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] || ᱒᱙ |- | [[ᱜᱳᱢᱳᱦ]] || ᱔᱓ |- | [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] || ᱑᱑᱐ |- | [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] || ᱘᱐ |- | [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] || ᱓᱐᱐ |- | [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] || ᱓᱐᱕ |} ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱟᱨ CCI ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 8765svtwm4fr8s03z35xj9v5812pqs9 ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ 0 27077 195940 146960 2026-07-30T15:48:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Protected area|name=ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ<br/>Ballabhpur Wildlife Sanctuary|alt_name=ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ|photo=বল্লভপুর অভয়ারণ্য ১.jpg|photo_alt=|photo_caption=|photo_width=|map=India|relief=1|location=ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]|nearest_city=[[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]]|coordinates={{coords|23.685011|N|87.653021|E|display=inline, title}}|area={{convert|2|km²}}|established=1977|visitation_num=|visitation_year=|governing_body=}} [[ᱨᱮᱫ:বল্লভপুর অভয়ারণ্য ৩.jpg|thumb|ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱵᱟ ᱡᱮᱞ]] '''ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ''' ('''ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ == ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱩᱥᱩᱞ ᱕᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱘᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Shanti_Niketan.html Falling Rain Genomics, Inc – Santiniketan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930064657/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Shanti_Niketan.html |date=2023-09-30 }}. ''fallingrain.com''.</ref>᱒᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤᱥᱥᱚᱼᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ === ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ === ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ {{Convert|40|°C}}({{Convert|10|°C}} ᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱦᱟᱭᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ 10° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱹᱥ (50° ᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱦᱚᱭᱮᱴ) ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Mondal, Dipanwita, ''Ek Najare Birbhum Jela'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special issue (in Bengali), February 2006, pp. 7&#x2013;10 , Government of West Bengal</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱫᱟᱜᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,᱒᱑᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (47ᱹ7 ᱤᱱᱪ) ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱢᱳᱱᱥᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ (ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ) ᱾ <ref>Mondal, Dipanwita, ''Ek Najare Birbhum Jela'', ''Paschim Banga'', Birbhum Special issue (in Bengali), February 2006, pp. 7&#x2013;10 , Government of West Bengal</ref> == ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ == ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱷᱤᱞ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱞ (ᱪᱷᱟᱵᱟᱣᱟᱱ ᱡᱮᱞ) ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱤᱠᱲᱤ ᱟᱨ ᱛᱩᱭᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=West Bengal Wildlife Sanctuaries |url=http://www.wildbengal.com/sanctuaries/others.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081222183545/http://www.wildbengal.com/sanctuaries/others.htm |archive-date=December 22, 2008 |access-date=2009-03-22}}</ref> == ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱷᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref>Basak, Tapan Kumar, ''Rabindranath, Santiniketan and Sriniketan (An Introduction)''</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Protected areas of West Bengal}}{{Santiniketan}}{{Birbhum topics}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]] qfhs887vu53eycdw31uiunelfksrw2n ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 27566 195984 150931 2026-07-31T00:47:35Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 150931 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) | image = File:ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱟᱧᱪᱤ Raj Bhawan.jpg | caption = | coordinates = {{coord|23.381297|85.317533|display=inline,title}} | start_date = | completion_date = | room_count = | current_tenants = ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ | elevator_count = | cost = | floor_area = | architect = | engineer = | main_contractor = | developer = | owner = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | management = | references = [http://rajbhavanjharkhand.nic.in/ Website] }} '''ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱮᱠᱚᱲ (᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱗᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱥᱮᱰᱞᱳ ᱵᱟᱞᱮᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱚᱰᱨᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ'' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ== ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ *'''ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱵᱟᱜᱟᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱟᱥᱳᱠᱟ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱒,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱩᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ (᱔,᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱔᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱨ 'ᱞᱤᱞᱤ ᱟᱦᱟᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱱᱚᱠᱥᱛᱨᱚ ᱵᱤᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://rajbhavanjharkhand.nic.in/ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] eccopnwuo59grn83lb3uimzw5u16b2h 195986 195984 2026-07-31T00:56:11Z MT731 2184 195986 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) | image = File:ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱟᱧᱪᱤ Raj Bhawan.jpg | caption = | coordinates = {{coord|23.381297|85.317533|display=inline,title}} | start_date = | completion_date = | room_count = | current_tenants = ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱜᱟᱝᱜᱽᱣᱟᱨ | elevator_count = | cost = | floor_area = | architect = | engineer = | main_contractor = | developer = | owner = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | management = | references = [http://rajbhavanjharkhand.nic.in/ Website] }} '''ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ '''ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱜᱟᱝᱜᱽᱣᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱮᱠᱚᱲ (᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱗᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱥᱮᱰᱞᱳ ᱵᱟᱞᱮᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱚᱰᱨᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ'' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ== ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ *'''ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱵᱟᱜᱟᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱟᱥᱳᱠᱟ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱒,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱩᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ (᱔,᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱔᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱨ 'ᱞᱤᱞᱤ ᱟᱦᱟᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱱᱚᱠᱥᱛᱨᱚ ᱵᱤᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://rajbhavanjharkhand.nic.in/ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] 0p8775qtn07dmds0ak04vfnqox0y0l8 ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ 10 27663 195987 151103 2026-07-31T00:59:13Z MT731 2184 195987 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ | title = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = | list1 = * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] * ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱩᱴᱤ|ᱩᱴᱤ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱬᱡᱤ|ᱜᱳᱣᱟ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ|ᱟᱥᱟᱢ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] * ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] * [[ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] * ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱮᱥᱣᱚᱨ|ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱮᱥᱣᱚᱨ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱩᱱᱮ|ᱯᱩᱱᱮ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] * ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱪᱢᱟᱲᱤ|ᱯᱟᱪᱢᱟᱲᱤ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱟᱭᱡᱚᱞ|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱥᱤᱞᱚᱝ|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ|ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱥᱤᱢᱞᱟ|ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] * ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ|ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ|ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] * ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] * ᱳᱰᱤᱥᱟ ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱩᱨᱤ|ᱯᱩᱨᱤ]] ** [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] * [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱴᱱᱟ|ᱵᱤᱦᱟᱨ]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]] </noinclude> o7qmecmsezuudpipt4y8cr0kuf5qaw4 ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 27781 195988 151547 2026-07-31T01:41:46Z EmausBot 1897 Fixing double redirect from [[ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] to [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] 195988 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] 0on3fm854kmouxkm5uslyzi4mkrtqj1 ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28600 196000 155912 2026-07-31T10:08:56Z EmausBot 1897 Fixing double redirect from [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] to [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] 196000 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] hzw33g799bbm58jmeq2q7149zkkla15 ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ 0 31481 195916 187186 2026-07-30T12:36:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195916 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url = http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=1896|title = Detailed Profile: Dr. Prabha Thakur|access-date = 8 August 2015|website = India.gov Archive}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱜᱟᱛᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢᱯᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱙᱙᱘-᱙᱙ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢᱯᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url = http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=2W6850417093&site=ehost-live|title = Congress Downplays Division at Women Workers' Srinagar Rally|last = Ashiq|first = Peerzada|date = 12 May 2010|work = Hindustan Times|access-date = 8 August 2015}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Prabha Thakur |url=https://rajkamalprakashan.com/author/prabha-thakur |access-date=2023-05-02 |website=rajkamalprakashan.com |archive-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502115232/https://rajkamalprakashan.com/author/prabha-thakur |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱦᱟᱛ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱲ, ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ (ᱥᱮ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱩᱨᱫᱽ) ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite book |last=Sabha |first=India Parliament Rajya |url=https://books.google.com/books?id=VtpFJucR0foC |title=Rajya Sabha Members: Biographical Sketches, 1952-2003 |date=2003 |publisher=Rajya Sabha Secretariat |language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱷᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱯᱨᱟᱫᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱓᱓% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱢ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ "ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱭ᱾"<ref>{{Cite news|url = http://www.dnaindia.com/india/report-now-mahila-congress-wants-one-third-reservation-in-government-jobs-1362486|title = Now Mahila Congress Wants One-Third Reservation in Government Jobs|date = 23 March 2010|work = DNA India|access-date = 9 August 2015}}</ref> ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱯ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ 'ᱚᱱᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ' ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨᱮᱥ ᱠᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, "ᱢᱩᱫᱽᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱰᱨᱮᱥ ᱠᱳᱰ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱱᱥᱤᱠᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ᱾" ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ "ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ" ᱧᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱨᱟᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱥ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟᱹ ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱝ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|url = http://post.jagran.com/Delhi-not-safe-for-females-of-any-age-say-women-MPs-in-Parliament-1355840247|title = Delhi Not Safe for Females of Any Age, Say Women MPs in Parliament|date = 18 December 2012|work = Jagran Post|access-date = 9 August 2015|archive-date = 4 March 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304064933/http://post.jagran.com/Delhi-not-safe-for-females-of-any-age-say-women-MPs-in-Parliament-1355840247|url-status = dead}}</ref> ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱮᱢ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ== ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱯᱛᱟᱦᱤᱠ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ, ᱫᱷᱚᱨᱢᱟᱭᱩᱜᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢᱵᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱢᱯᱳᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ, ᱚᱞ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== q05e8yfe3mf5nvi0n7juj9dqu1ky1xn ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ 0 33018 195968 181034 2026-07-30T18:33:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195968 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.263|N|83.924|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 42,925 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱓᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱘᱔ | registration_plate = JH-03 | blank2_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank2_info_sec1 = ᱗᱐.᱐᱖% | website = {{URL|http://www.palamu.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{Coord|24.263|N|83.924|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bishrampur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bishrampur.html |access-date=2025-09-17 |archive-date=2026-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125022905/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Bishrampur.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱗᱙ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱙᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱒% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐.᱖᱐% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱔.᱔᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱑.᱓᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱗.᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 52gc0wzf5i0g52y06wiwduz036ohz2o ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ 0 33651 195982 183129 2026-07-30T20:27:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195982 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ''' ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[File:Bhutan CIA WFB 2010 map.png|thumb|right|200px|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] (landlocked country) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱤᱢᱯᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ == '''ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ''' ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ {| class="wikitable sortable" |- ! ᱴᱷᱟᱶ !! [[ICAO]] !! [[IATA]] !! ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱠᱚᱳᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱥ !! ᱨᱟᱱᱣᱮ !! ᱩᱥᱩᱞ !! ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ !! ᱦᱟᱞᱚᱛ |- | [[ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ]] || VQGP || GLU || [[ᱜᱮᱞᱮᱯᱷᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] || {{Coord|26|53|04|N|090|27|51|E|type:airport|name=Geluphu Airport}} || ᱑᱑/᱒᱙: ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ || ᱒᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ || ᱒᱐᱐᱘ || ᱪᱟᱹᱞᱩ |- | ᱡᱟᱠᱟᱨ || VQBT || BUT || [[ᱵᱟᱛᱷᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] || {{Coord|27|33|52|N|090|44|43|E|type:airport|name=Bathpalathang Airport}} || ᱑᱔/᱓᱒: ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ || ᱒᱔᱗᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ || ᱒᱐᱑᱑ || ᱪᱟᱹᱞᱩ |- | [[ᱯᱟᱨᱚ]] || VQPR || PBH || '''[[ᱯᱟᱨᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]''' || {{Coord|27|24|12|N|089|25|29|E|type:airport|name=Paro Airport}} || ᱑᱕/᱓᱓: ᱑᱙᱖᱔ x ᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ || ᱒᱒᱓᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ || ᱑᱙᱖᱘ || ᱪᱟᱹᱞᱩ |- | [[ᱛᱨᱟᱥᱤᱜᱟᱝ]] || VQTY || YON || [[ᱭᱚᱝᱯᱷᱩᱞᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] || {{Coord|27|15|22|N|091|30|55|E|type:airport|name=Yongphulla Airport}} || ᱑᱒/᱓᱐: ᱑᱒᱖᱖ x ᱓᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ || ᱒᱗᱔᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ || ᱒᱐᱑᱐ || ᱪᱟᱹᱞᱩ |} ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ({{Coord|26|40|52|N|088|19|43|E|name=Bagdogra Airport}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] * [[ICAO ᱠᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: V]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|refs= <ref name="ICAO">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.icao.int/safety/ism/LocationIndicators/DOC7910%2520Edition%2520132%2520-%2520June%25202009.pdf |title=ICAO Location Indicators by State |format=[[PDF]] |publisher=[[International Civil Aviation Organization]] |date=17 September 2010}}</ref> <ref name="UN">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.unece.org/cefact/locode/bt.htm |title=UN Location Codes: Bhutan |work=[[UN/LOCODE]] 2011-2 |publisher=[[UNECE]] |date=28 February 2012}} – includes IATA codes</ref> <ref name="WAD">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://worldaerodata.com/countries/Bhutan.php |title=Airports in Bhutan |publisher=World Aero Data}}</ref> <ref name="GCM">{{cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://www.gcmap.com/search%3FQ%3Dcountry:BT |title=Airports in Bhutan |publisher=Great Circle Mapper}}</ref> <ref name="FallingRain">{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/BT/airports.html |title=Airports in Bhutan |publisher=FallingRain.com |access-date=2025-11-27 |archive-date=2025-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251105023357/http://www.fallingrain.com/world/BT/airports.html |url-status=dead }}</ref> }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commonscat|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ}} [https://www.google.com/search?q=https://web.archive.org/web/20120228062001/http://www.dca.gov.bt/ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ]] suvjximdol8s72uut0fqk0i9gc6ehfy ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ 0 33847 195970 188050 2026-07-30T18:58:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195970 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ}} {{Infobox settlement | name = ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = | native_name_lang = or | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|21.82|N|83.92|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 216 | population_total = 80403 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱖᱘᱒᱑᱖<ref>{{cite web | title = Pin Code: Sr Brajarajnagar, Jharsuguda, Orissa|publisher=Pincode.net.in | url = http://pincode.net.in/ORISSA/JHARSUGUDA/S/SR_BRAJARAJNAGAR#.UsYvP9IW1D0 | access-date = 2014-01-03}}</ref> | registration_plate = OD-23 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱖᱔᱕ | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱞᱥ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞᱥ, ᱫᱩᱞᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱢᱥᱤᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ. ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | title = History | publisher = Jharsuguda Police | url = http://jharsuguda.nic.in/police/ps-brajrajnagar.htm | access-date = 2014-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140103154653/http://jharsuguda.nic.in/police/ps-brajrajnagar.htm | archive-date = 3 January 2014 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞᱥ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥᱛᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱞᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱦ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱱᱚᱰᱚᱠᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱤᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ) (NAC) ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱒.᱗᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ, ᱞᱟᱢᱛᱤᱵᱚᱦᱚᱞ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱯᱟᱞᱤ, ᱨᱮᱢᱡᱟ, ᱞᱟᱡᱽᱠᱩᱨᱟ, ᱜᱟᱸᱫᱽᱜᱷᱳᱨᱟ, ᱠᱟᱴᱟᱵᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱡᱳᱵᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=mun>{{cite web| title = Information About Brajrajnagar| publisher = Odisha eMunicipality Services| url = https://www.ulbodisha.gov.in/or/ulb012/home| access-date = 2014-01-03| pages = 1–2| archive-url = https://web.archive.org/web/20140104065346/https://www.ulbodisha.gov.in/or/ulb012/home| archive-date = 4 January 2014| url-status = dead}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱑.᱘᱒° ᱠᱚᱧᱮ ᱘᱓.᱙᱒° ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Brajarajnagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Brajarajnagar.html |access-date=2025-12-03 |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126205746/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Brajarajnagar.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱐᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱰᱟ, ᱤᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=mun/> ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲ, ᱵᱟᱸᱫᱷᱵᱟᱦᱟᱞ, ᱜᱚᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱚᱠᱛᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱮᱢᱮᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱱᱦᱟᱨᱯᱟᱞᱤ, ᱠᱩᱰᱳᱯᱟᱞᱤ, ᱛᱤᱞᱤᱭᱟ, ᱥᱳᱱᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱞᱳᱭᱤᱥᱤᱝ, ᱵᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱯᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱙ ᱮᱞ, ᱞᱟᱢᱴᱤᱵᱚᱦᱟᱞ, ᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱦᱤᱞᱴᱚᱯ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ, ᱵᱷᱩᱴᱵᱚᱝᱜᱟᱞᱩ, ᱡᱤ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ, ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱮᱥᱠᱭᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱟᱱᱡᱚᱵᱽ, ᱵᱚᱰᱡᱚᱵᱽ, ᱠᱩᱥᱟᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱤᱥᱤᱪᱚᱣᱠ, ᱥᱟᱨᱜᱤᱢᱟᱞ, ᱵᱟᱜᱷᱨᱟᱪᱟᱠᱟ, ᱤᱱᱟᱞᱚᱯᱟᱞᱤ, ᱟᱢᱫᱟᱨᱦᱟ, ᱵᱟᱜᱷᱤᱭᱟᱵᱟᱨᱱᱟ, ᱵᱟᱞᱚᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱵᱟᱞᱤᱯᱩᱴ, ᱵᱟᱨᱯᱟᱞᱤ, ᱵᱮᱞᱤᱫᱷᱩᱰᱟ, ᱵᱷᱳᱭᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱵᱩᱸᱰᱤᱭᱟ, ᱪᱟᱱᱫᱚᱱᱤᱢᱟᱞ, ᱪᱟᱨᱵᱷᱟᱴᱤ, ᱪᱮᱞᱟᱠᱩᱴᱷᱤ, ᱪᱤᱪᱤᱸᱰᱟ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱠᱷᱩᱥᱩᱨᱟᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱢᱟᱞ, ᱠᱟᱱᱫᱟᱠᱩᱰᱟ, ᱠᱟᱴᱟᱯᱟᱞᱤ, ᱠᱮᱪᱳᱵᱷᱟᱞ, ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱜᱟ, ᱠᱩᱰᱳᱯᱟᱞᱤ, ᱞᱳᱭᱤᱡᱤᱝ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱭᱠᱮᱰᱤᱦᱤ, ᱱᱤᱠᱴᱤᱢᱟᱞ, ᱱᱩᱣᱟᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱨᱚᱝᱠᱟᱴᱟ, ᱛᱷᱚᱨᱠᱚᱥᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱤᱢᱟᱞ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=427062 {{Dead link|date=May 2022}}</ref> ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱘᱐,᱔᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱖᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ== ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱨᱞᱟ ('''ᱫᱩᱞᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱦ''' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱙᱙ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱯᱤᱮᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱠᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱨᱟᱫᱷᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱳᱯᱤᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱥᱤᱮᱞ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| last1 = Com| first1 = Moneycontrol| title = Orient Paper and Industries: Company History| url = http://www.moneycontrol.com/company-facts/orientpaperindustries/history/OPI|publisher= Money Control|date= 3 January 2014|access-date = 2014-01-03 }}</ref> ᱟᱭᱤᱵᱤ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱵᱤ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱤ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱡᱽᱠᱩᱨᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ, ᱥᱚᱢᱞᱮᱥᱣᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱞᱟᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱾<ref>{{cite web | title = Industry: Mahanadi Coalfields Ltd | url = http://jharsuguda.nic.in/industry-MCL.htm | publisher = Jharsuguda district website | access-date = 2014-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110218235148/http://jharsuguda.nic.in/industry-MCL.htm | archive-date = 18 February 2011 | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱥᱢᱮᱞᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱮᱫᱟ ᱾ '''[https://www.trlkrosaki.com/about-us/corporate-profile.aspx ᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱞ ᱠᱨᱚᱥᱟᱠᱤ ᱨᱮᱯᱷᱨᱟᱠᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ]''' (ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱨᱮᱯᱷᱨᱟᱠᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ)[᱑] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱨᱟᱠᱴᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱥᱤᱠ, ᱰᱚᱞᱚᱢᱤᱴ, ᱦᱟᱭ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱟ, ᱢᱚᱱᱚᱞᱤᱴᱤᱠ, ᱥᱤᱞᱤᱠᱟ, ᱯᱷᱞᱚ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱮᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱮ ᱨᱮᱯᱷᱨᱟᱠᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱔,᱗᱖᱐ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (NH 49) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]] ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ|ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (BRJN) ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱚᱰᱡᱤᱝ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]=== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]] (᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱵᱤᱞᱟᱥᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱮᱱᱣᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]] (᱒᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] (᱓᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (᱓᱕᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] (᱓᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| title = Nearest airport to Brajrajnagar, India |publisher=travelmath.com| url = http://www.travelmath.com/nearest-airport/Brajrajnagar,+India| access-date = 2014-01-03}}</ref><ref> {{cite web| title = Nearest Airport to brajrajnagar| url = http://holyindia.org/temple/brajrajnagar/brajrajnagar_airport|publisher=holyindia.org| access-date = 2014-01-03}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ (᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| title = AAI plans 2nd airport in state |newspaper= Business Standard India|publisher= Business Standard| url = http://www.business-standard.com/article/economy-policy/aai-plans-2nd-airport-in-state-109010701071_1.html |date=7 January 2009| access-date = 2014-01-03 }}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Air Odisha launched commercial flights between Rourkela, Jharsuguda, Bhubaneswar | publisher = Orissa Diary | url = http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=37524 | date = 2 November 2012 | access-date = 2014-01-03 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130311172855/http://orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=37524 | archive-date = 11 March 2013 }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== # ᱵᱤᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ # ᱜᱟᱸᱫᱽᱜᱷᱳᱨᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ # ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱢ.ᱤ. ᱟᱥᱲᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ # ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱵᱩᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱠᱩᱰᱚᱯᱟᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱳ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱳ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱮᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱞᱟᱢᱛᱤᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ # ᱰᱤᱮᱵᱷᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ # ᱰᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ # ᱥᱨᱤᱢᱟ ᱟᱨᱟᱵᱤᱱᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ # ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱢᱤᱞ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ( http://jsglive.in/2017/05/11/orient-paper-mill-brajrajnagar-is-likely-to-be-re-open/) * [http://jharsuguda.nic.in/ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://wikimapia.org/country/India/Orissa/Brajrajnagar/ ᱵᱨᱚᱡᱽᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]] 51yifk49703308xg0osh1nm0gmxhn76 ᱵᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ 0 34030 195965 184894 2026-07-30T18:05:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195965 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱹᱞᱤ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Bally Bridge.jpg | image_alt = | image_caption = [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱛᱩ|ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱞ]] ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ | nickname = | pushpin_map = India Kolkata#India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.65|N|88.34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ|ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] |subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ |subdivision_name4 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] |subdivision_type5 = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚ|ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |subdivision_name5 = [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] | governing_body = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = 711201, 711202 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +91 33 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ|HMC]] ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = 51, 52, 53, 54 | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱵᱟᱹᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ)|ᱵᱟᱹᱞᱤ]] | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ }} '''ᱵᱟᱹᱞᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱮᱴ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] (KMDA) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.cmdaonline.com/kma.html| title =Base Map of Kolkata Metropolitan area| access-date =2007-09-03| publisher =Kolkata Metropolitan Development Authority| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20070928000049/http://www.cmdaonline.com/kma.html| archive-date =2007-09-28}}</ref><ref name=tel>{{cite news | url=https://www.telegraphindia.com/1151002/jsp/calcutta/story_45726.jsp#.VhIB7jMckjM | archive-url=https://archive.today/20151106050417/http://www.telegraphindia.com/1151002/jsp/calcutta/story_45726.jsp%23.VhIB7jMckjM | url-status=dead | archive-date=6 November 2015 | title=Bally battles merger blues | date=2 October 2015 | first=Anasuya | last=Basu | newspaper=The Telegraph | location=India | access-date=18 August 2018 }}</ref><ref name=toi>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Merge-Bally-Howrah-civic-bodies-Mamata-Banerjee/articleshow/47336577.cms Merge Bally, Howrah civic bodies: Mamata Banerjee]. ''timesofindia.com''. 19 May 2015.</ref> ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ {{Coord|22.65|N|88.34|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Bali.html|title=Maps, Weather, and Airports for Bali, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2025-12-16|archive-date=2015-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150520185544/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Bali.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ [[ᱯᱷᱩᱴ (ᱡᱤᱞᱤᱧ)|ᱯᱷᱩᱴ]]) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://en-in.topographic-map.com/maps/ao3a/Bally/|title = Bally topographic map, elevation, relief}}</ref> ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ (ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱟᱞ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱯᱟᱲᱟ|ᱩᱛᱛᱚᱨᱯᱟᱲᱟ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱘᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Importance of Bally Khal|url=https://www.ballyonline.in/city-guide/bally-khal-the-historic-canal|access-date=2025-12-16|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924134901/https://www.ballyonline.in/city-guide/bally-khal-the-historic-canal|url-status=dead}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱥᱮᱛᱩ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱨ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱖ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱖]]/ [[ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱜᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ([[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱛᱩ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ), [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ([[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱖]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ) ᱟᱨ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] ([[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱑᱙]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ([[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱠᱳᱨᱰ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ), [[ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱞᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ([[ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ)|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱰᱟᱱᱠᱩᱱᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ)᱾ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱢ ᱫᱚᱢ|ᱫᱚᱢᱫᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== gr8oy45u5rgo02xp56hyl8kwh0irrzp ᱱᱤᱨᱥᱟ 0 34425 195934 186388 2026-07-30T15:00:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195934 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱤᱨᱥᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.7864|N|86.7046|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] | subdivision_name3 = [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] | established_title = ᱑᱙᱘᱐ | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱜᱚᱱᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2.598 | elevation_footnotes = | elevation_m = 139 | population_total = 14,794 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱘᱒᱐᱕ | registration_plate = JH 10 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] | website = {{URL|dhanbad.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱱᱤᱨᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱨᱥᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=320| height=350| zoom=11 | coord={{coord|23|44|50|N|86|45|0|E}}| float=left|caption='''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱱ: ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱰᱤ: ᱰᱮᱢ, ᱯᱤ: ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|47|40|N|86|42|34|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱷᱟᱢᱟᱞ | numbered1=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title1=[[ᱵᱷᱟᱢᱟᱞ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|44|5|N|86|46|29|E}} | label-pos2=left|label2= ᱯᱚᱧᱪᱢᱚᱦᱟᱞᱤ| numbered2=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title2=[[ᱯᱚᱧᱪᱢᱚᱦᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord3={{coord|23|42|40|N|86|47|24|E}} | label-pos3=right|label3= ᱫᱩᱢᱟᱨᱠᱩᱸᱰᱟ| numbered3=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title3=[[ᱫᱩᱢᱟᱨᱠᱩᱸᱰᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord4={{coord|23|41|24|N|86|45|36|E}} | label-pos4=left|label4= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ| numbered4=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title4=[[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord5={{coord|23|47|29|N|86|41|47|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱟᱱᱨᱨᱟ| numbered5=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title5=[[ᱯᱟᱱᱨᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord6={{coord|23|47|11|N|86|42|16|E}} | label-pos6=right|label6= ᱱᱤᱨᱥᱟ| numbered6=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title6=ᱱᱤᱨᱥᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord7={{coord|23|45|46|N|86|43|48|E}} | label-pos7=right|label7= ᱢᱟᱨᱢᱟ| numbered7=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title7=[[ᱢᱟᱨᱢᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord8={{coord|23|45|20|N|86|46|12|E}} | label-pos8=left|label8= ᱤᱜᱚᱨᱠᱩᱶᱚᱨ| numbered8=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title8=[[ᱤᱜᱚᱨᱠᱩᱶᱚᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord9={{coord|23|45|20|N|86|47|0|E}} | label-pos9=right|label9= ᱥᱤᱭᱩᱞᱤᱵᱚᱱ| numbered9=ᱥᱤᱴᱤ| mark-title9=[[ᱥᱤᱭᱩᱞᱤᱵᱚᱱ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord10={{coord|23|45|45|N|86|47|37|E}} | label-pos10=right|label10= ᱢᱮᱨᱟ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱢᱮᱨᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord11={{coord|23|46|12|N|86|48|30|E}} | label-pos11=left|label11= ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord12={{coord|23|44|24|N|86|48|0|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱤᱨᱠᱩᱸᱰᱟ| numbered12=M| mark-title12= [[ᱪᱤᱨᱠᱩᱸᱰᱟ]] (ᱮᱢ)|shape-color12=black| label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord13={{coord|23|45|0|N|86|47|5|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ| numbered13=N| mark-title13= [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱩᱵᱤ]] (ᱮᱱ) |shape-color13= #C42222 |mark-coord14={{coord|23|46|12|N|86|43|48|E}} | label-pos14=right|label14=ᱢᱩᱨᱜᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ]] (ᱟᱨ)| shape-14 =#C42222 |mark-coord15={{coord|23|46|34|N|86|43|39|E}} | label-pos15=right|label15=ECL ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered15=0 | mark-title15=[[ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size15=12| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|43|45|N|86|44|30|E}} | label-pos16=bottom|label16=BCCL ᱪᱟᱸᱪ/ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered16=0 | mark-title16=[[ᱪᱟᱸᱪ/ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size16=12| shape-color16=#AA6666 |mark-coord17={{coord|23.7809|86.8055}}| label17= ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ|labela17= ᱰᱮᱢ| label-color17 = #C42222 | label-angle17=0| label-pos17=top| label-size17=10| mark-size17=12| numbered17=ᱰᱤ|mark-title17 =[[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱰᱮᱢ]]| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23.6823|86.7473}}| label18= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ|labela18= ᱰᱮᱢ| label-color18 = #C42222 | label-angle18=0| label-pos18=right| label-size18=10| mark-size18=12| numbered18=ᱰᱤ|mark-title18 =[[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]]| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|49|4|N|86|45|23|E}} | label-pos19=left|label19= ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ | numbered19=P| mark-title19= [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23|44|29|N|86|39|19|E}} | label-pos20=right|label20=ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱚᱞ| numbered20=ᱟᱨ| mark-title20= [[ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱚᱞ]] (ᱟᱨ)|shape-20 =#C42222}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.78|N|86.72|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nirsa |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Nirsa.html |access-date=2026-01-15 |archive-date=2012-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515204306/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Nirsa.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱙ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔᱕᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ=== ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱢᱟᱭᱱ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱠᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱰᱮᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱤᱨᱥᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ [https://dhanbad.nic.in/block-offices/ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ - ᱮᱜᱟᱨᱠᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱥᱳᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱪ/ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf | title = District Census Handbook Dhanbad | work = Series 21, Part XIIA, pages 4-5, 5-6, 8 | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand | accessdate = 4 June 2019}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| title = Area| publisher = Bharat Coking Coal Limited| accessdate = 2 July 2019| archive-date = 26 July 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190726160730/http://www.bcclweb.in/?page_id=22623| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel.html|title = Area-wise Closed User Group (CUG) Telephone Number | publisher= Eastern Coalfields Limited| accessdate = 11 August 2018}}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| title = Dhanbad – Welcome to the Coal Capital of India| work = Administrative Structure of Dhanbad District – List of Thana and Outpost of Dhanbad Outpost| publisher = Jharkhand Government| access-date = 15 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171024095316/http://www.dhanbad.nic.in/Admins/structure.html| archive-date = 24 October 2017| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=dchb1>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2009_PART_B_DCHB_DHANBAD.pdf | title= District Census Handbook 2011 Series 21 Part XIIB | work= Map on Page 3 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 8 October 2017}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔,᱗᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱗᱕᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗,᱐᱔᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱘᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐,᱑᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱗᱘.᱙᱙%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 11 June 2019}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱓,᱙᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱘% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1= 30.96 |color1 =red |label2= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 24.64 |color2 =green |label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 =17.61 |color3 =blue |label4 = [[ᱢᱟᱜᱟᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱜᱟᱫᱷᱤ]] |value4 = 9.49 |color4 =brown |label5 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value5 = 5.88 |color5 =pink |label6 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] |value6 = 5.65 |color6 =Black |label7= ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value7= 2.75 |color7 = white }} ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒.᱕᱙᱘ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱯᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱒,᱔᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱰ ᱠᱚᱠ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2009_PART_A_DCHB_DHANBAD.pdf| title = District Census Handbook, Dhanbad, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 639-664 Statements | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 9 June 2019}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ. ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱜᱽᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱚᱫᱽᱡᱱᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱵᱟᱨᱢᱟᱨᱤ ᱳᱥᱤᱯᱤ, ᱪᱟᱯᱟᱯᱩᱨ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱡᱽᱢ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱠᱷᱩᱰᱤᱭᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱠᱟᱯᱟᱥᱟᱨᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱟᱛᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱢᱚᱱᱫᱚᱢᱚᱱ ᱠᱳᱭᱞᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱳᱥᱤᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱤ ᱵᱤ ᱾ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/mugma.pdf | title = Area-wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work = Mugma Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 14 August 2018}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ NH 2) / ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱡᱤ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱱᱤᱨᱥᱟ|ᱠᱚᱭᱞᱟᱪᱚᱞ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ (ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱡᱤ.ᱮᱢ) ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱳ ᱠᱳᱭᱞᱟᱪᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱥ/ᱯᱷᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=January 2022}} ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱡᱤ.ᱮᱢ. ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱢᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.olympiadsuccess.com/s/dhanbad/s-s-k-b-c-high-school-nirsa-nirsa-bhamal-dhanbad-828205 |title = S.S.K.B.C. High School |publisher= School Square | access-date = 15 June 2019}}</ref> ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱰᱟᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱴᱤᱣᱤᱝ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱒᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱟᱝᱜᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ, ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱰᱟᱱᱥᱟᱨ ᱟᱠᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱤᱠᱟ ᱡᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱵᱷᱟᱵᱷ ᱜᱷᱩᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱮᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱯᱞᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 5panw6tk93gpqk9n57u4u8clvnwj076 ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 34598 195919 187228 2026-07-30T13:10:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195919 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱥᱚᱢᱩᱜᱚᱲ | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|27.1|N|78.19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱜᱽᱨᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 162 | population_total = 23278 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=26 December 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]<ref name="langoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱘᱓ ᱑᱑᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑ ᱕᱖᱑᱒ | registration_plate = UP80 | website = {{URL|up.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱸᱫᱩᱨᱯᱩᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱤᱴᱟᱣᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱢᱩᱜᱚᱲ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱚᱣᱨᱚᱝᱡᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱮᱭ ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱟᱨᱟ ᱥᱤᱠᱳᱦ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://orbat.com/site/cimh/aditya/Battle-Samugarh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807082606/http://orbat.com/site/cimh/aditya/Battle-Samugarh.htm|url-status=dead|title=Battle of Samugarh|archive-date=7 August 2011|access-date=9 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://horsesandswords.blogspot.com/2006/01/battle-of-samugarh.html |title=Military History of India : The Battle of Samugarh |access-date=22 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818012005/http://horsesandswords.blogspot.com/2006/01/battle-of-samugarh.html |archive-date=18 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Samugarh|title=Battle of Samugarh &#124; Mughal history|website=Encyclopedia Britannica|access-date=9 February 2020}}</ref> ᱚᱣᱨᱚᱝᱡᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱟᱣᱩᱞᱛᱟᱨᱚᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ (᱑᱗᱙᱔-᱑᱘᱒᱗) ᱟᱜ ᱟᱥᱴᱟᱵᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱩᱨᱯᱩᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{Coord|27.1|N|78.19|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Fatehabad.html|title=Maps, Weather, and Airports for Fatehabad, India|website=www.fallingrain.com|access-date=9 February 2020|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927165304/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Fatehabad.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱓᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ SH-2 ᱟᱨ SH-62 ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱓,᱒᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱒,᱓᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐,᱙᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱔᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓,᱘᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱙.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖.᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱒.᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱗+ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱐.᱐᱐% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱗.᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱑.᱑% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱕,᱓᱒᱐ ᱟᱨ ᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱔᱙᱖ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Fatehabad |url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=144477 |website=www.censusindia.gov.in |access-date=9 February 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱙,᱓᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱑.᱗᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱐.᱘᱗% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱐.᱙᱓% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖.᱘% ᱦᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ== [[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱳᱴᱮᱞᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱤᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱜᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱚᱛᱚᱫ, ᱠᱟᱨᱮᱞᱟ, ᱴᱤᱸᱰᱟ, ᱯᱚᱴᱚᱞ, ᱢᱩᱝᱜᱽ, ᱨᱟᱸᱵᱽᱲᱟ, ᱪᱷᱚᱞᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱢᱟ, ᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] tgr6mqbckbyx1doiwo6trknm50evnge ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ 0 34685 195949 187683 2026-07-30T16:24:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195949 wikitext text/x-wiki {{infobox musical artist | name = ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ | image = | image_size = 200px | caption = | birth_date = {{birth date|1945|05|6|df=y}} | birth_place = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ-ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | death_date = {{death date and age|2017|02|19|1945|05|6|df=y}} | death_place = [[SSKM ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupations = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | years_active = }} '''ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ''' ; ᱖ ᱢᱮ ᱑᱙᱔᱕ – ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = toi1 >{{ cite news | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/banashree-sengupta-passes-away-at-73/articleshow/57239071.cms |title = Banashree Sengupta paases at 73| date = 20 February 2017 | newspaper= [[The Times of India]] }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name =ht>{{ cite news | url = https://www.hindustantimes.com/music/eminent-bengali-singer-banasree-sengupta-passes-away/story-X1GCy5GXsfGDRL8vpZCsgK.html |title=Eminent Bengali singer Banasree Sengupta passes away | date = 20 February 2017 | newspaper= [[Hindistan Times]] }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ-ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ'' ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱠᱚᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱵᱟᱲᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱱᱤᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name =mumu>{{cite news|last=Basu|first=Tapesh|url=https://www.calcuttayellowpages.com/cimage19/107942review10.jpg|newspaper=বাংলা খবর|date=1 September 2011|title=মুখোমুখি|language=Bengali|location=Kolkata|access-date=20 October 2020}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱽᱭᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱥᱟᱜᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱩᱥᱟᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱢᱩᱠᱷᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱽᱭᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ, ᱫᱤᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱛ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ, ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱮᱭᱱ, ᱯᱨᱚᱵᱤᱨ ᱢᱚᱡᱩᱢᱫᱟᱨ, ᱱᱤᱛᱟ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ (adhunik song) ᱾<ref name = ie>{{cite news | newspaper=The Indian Express |url= https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/singer-banasree-sengupta-dies-4533730/ | date = 20 February 2017 |title=Singer Banashree Sengupta dies| location=Kolkata|access-date=20 October 2020}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱥᱵᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱛ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ, ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[Saregama|His Master's Voice]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = ie/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱚᱢ' ᱟᱨ ᱭᱟᱛᱨᱤᱠ ᱟᱜ 'ᱪᱷᱤᱱᱱᱚᱯᱚᱛᱨᱚ' ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: {{Transliteration|hi|Aaj bikeler daake}}, {{Transliteration|hi|Dur aakashe tomar sur}}, {{Transliteration|hi|Andhokaarke bhoy kori}}, {{Transliteration|hi|Sundor boner sundori gaachh}} ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱭᱟ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ 'Devim Durgatiharinim' ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱚᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱠᱷᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "Shudha Tarangini he leela rangini" ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ 'ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ' ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ 'ᱢᱚᱦᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ' ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name =ht/> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱤᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱨᱚᱢᱚᱛᱷᱮᱥ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = ebela>{{cite news | newspaper=E Bela |url= https://ebela.in/entertainment/banashree-sengupta-passes-away-dgtl-1.566910| date = 19 February 2017 |title=চলে গেলেন কিংবদন্তি গায়িকা বনশ্রী সেনগুপ্ত| location=Kolkata|access-date=20 October 2020}}</ref> == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name =abp2>{{cite news | newspaper=Ananda Bazar Patrika |url= https://www.anandabazar.com/calcutta/banashree-sengupta-shares-her-days-at-pratapaditya-road-1.440548 | date = 23 July 2016 |title=প্রতাপাদিত্য রোড- তরুণ প্রজন্ম বাইরে, পাড়াটা যেন বৃদ্ধাশ্রম | location=Kolkata|access-date=20 October 2020}}</ref> == ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ == ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ USSR ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ 'ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱥᱚᱢᱢᱤᱞᱚᱱᱤ' ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ 'ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟ ᱩᱛᱥᱚᱵᱽ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱥ, ᱞᱩᱴᱚᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ; USA ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ, ᱱᱤᱣ ᱡᱟᱨᱥᱤ, ᱪᱮᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱞᱚᱝ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱦᱟᱨᱴ ᱯᱷᱳᱨᱰ, ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ, ᱴᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ, ᱠᱞᱮᱵᱽ ᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ; ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = kolinfo>{{cite web |url= http://www.kolkatabengalinfo.com/2012/05/banasree-sengupta-profile-family-career.html | title= Kolkata Bengal Info|access-date=20 October 2020}}</ref> == ᱜᱩᱨ == ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ SSKM ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱑᱑:᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱫᱽᱭᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱩᱠ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = abp1 >{{cite web | url= https://www.anandabazar.com/calcutta/banashree-sengupta-passes-away-dgtl-1.566923| date=20 February 2017 |title= প্রয়াত বনশ্রী সেনগুপ্ত |access-date=20 October 2020}}</ref> ᱠᱮᱣᱲᱟᱛᱚᱞᱟ ᱥᱚᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱫᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = ine>{{cite web | url= https://indianewengland.com/2017/02/obituary-eminent-bengali-singer-banasree-sengupta-dead/ | title= Obituary: Eminent Bengali singer Banasree Sengupta dead | date= 19 February 2017 | access-date= 20 October 2020 | archive-date= 23 October 2020 | archive-url= https://web.archive.org/web/20201023015927/https://indianewengland.com/2017/02/obituary-eminent-bengali-singer-banasree-sengupta-dead/ | url-status= dead }}</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://m.imdb.com/name/nm3691664/ ᱵᱚᱱᱚᱥᱨᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱚ] IMDb ᱨᱮ {{DEFAULTSORT:Sengupta, Banashree}} [[Category:᱑᱙᱔᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:᱒᱐᱑᱗ ᱜᱩᱨ]] [[Category:ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]] [[Category:ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] cfibr34i4bsvm5978p84zoeccwjzycz ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ 0 35018 195933 188857 2026-07-30T14:54:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195933 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|20.07|N|86.02|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 8 | population_total = 19,289 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱕᱒᱑᱐᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱗᱕᱘ | registration_plate = OD13 | website = {{URL|odisha.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱲᱟ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ (ᱮᱱᱮᱥᱤ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ ᱫᱚ {{Coord|20.07|N|86.02|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nimapada |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Nimaparha.html |access-date=2026-03-15 |archive-date=2024-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221170609/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Nimaparha.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱑᱖,᱙᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱗᱗% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ== ᱱᱤᱢᱚᱯᱟᱨᱟ (ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ) ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱰᱤ. ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱚᱫᱷᱚᱨ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ (᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔), ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱴᱷᱤ (᱑᱙᱙᱕, ᱑᱙᱘᱕ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱟᱭᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ), ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱩᱫᱷᱚᱨᱟ ᱥᱮᱴᱷᱤ (᱑᱙᱙᱐) ᱟᱨ ᱡᱮ.ᱮᱱ.ᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷᱤ (᱑᱙᱗᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/states/s18/Partycomp53.htm |title = State Elections 2004 - Partywise Comparison for 53-Nimapara Constituency of Odisha |publisher = Election Commission of India |access-date = 2008-09-16 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱤᱢᱟᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱜᱚᱛᱥᱤᱝᱯᱩᱨ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Odisha |publisher = Election Commission of India |access-date = 2008-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090304184320/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf |archive-date = 2009-03-04 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 208o1doj1gwc00mv5te2z8yv5x3ijkk ᱵᱟᱸᱠᱤ, ᱳᱰᱤᱥᱟ 0 35807 195963 191844 2026-07-30T17:55:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱸᱠᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|20.38|N|85.53|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱚᱴᱚᱠ]] | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 17,521 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱕᱔᱐᱐᱘ | registration_plate = OR/OD 05 XX XXXX | website = | footnotes = }} '''ᱵᱟᱸᱠᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱩᱱᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ, ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Devi Ranjan Tripathy, BJD Candidate from Banki Assembly Election 2024 Seat: Electoral History & Political Journey, Winning or Losing - News18 Assembly Election 2024 Result News |url=https://www.news18.com/elections/odisha/devi-ranjan-tripathy-assembly-candidate-s18aed2008a088e2024c003/ |access-date=2024-08-01 |website=www.news18.com |language=en}}</ref> ==ᱴᱚᱯᱳᱱᱤᱢ== ''ᱵᱟᱸᱠᱤ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ''ᱵᱟᱸᱠᱤᱜᱟᱲ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱵᱚᱠᱨᱟ ᱫᱩᱨᱜᱽ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱵᱚᱠᱨᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱠ/ᱨᱚᱝ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱝᱠᱟ ᱫᱩᱨᱜᱽ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱝᱠᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱸᱫᱽᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱕᱖,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱭᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱩᱠᱟᱰᱮᱭᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱟᱰᱮᱭᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱫᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱵᱟᱰᱟᱢᱵᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱥᱩᱠᱟᱫᱮᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱠᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱫᱚ{{Coord|20.38|N|85.53|E|}}<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Banki |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Banki2.html |access-date=2026-05-06 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217022613/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Banki2.html |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱔᱓ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱙ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱢᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱔᱐ ° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱑᱓ ° ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱑᱗,᱕᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱗᱔.᱐᱔% ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱙.᱑᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ᱑. ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱙᱖.᱘᱖% ᱒. ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱒.᱔% ᱓. ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱑.᱑᱐% ᱔. ᱵᱩᱫᱫᱷ ᱐.᱕% ==ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱟᱱᱥᱩᱯᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱪᱟᱱᱰᱟᱠᱟ ᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱱᱴ ᱥᱟᱱᱪᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱢᱚᱦᱤᱢᱟ ᱢᱚᱱᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱯᱟᱴᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱝᱜᱷᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱟᱨᱟᱪᱟᱱᱰᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱦᱟᱫᱟᱯᱟᱫᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬ ᱵᱨᱟᱢᱦᱮᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱩᱱᱫᱮᱭ ᱦᱤᱞ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ, ᱜᱭᱟᱞ ᱵᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱣᱟᱨᱟ, ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱞᱤᱯᱟᱫᱟ, ᱟᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥᱣᱟᱨ ᱞᱚᱨᱰ ᱥᱤᱵᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (ᱦᱟᱨᱤᱜᱟᱡᱯᱩᱨ) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟ ᱯᱟᱨ ᱦᱤᱞ (ᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱨ) ᱾{{cn|date=February 2026}} ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (ᱢᱤᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟ.ᱱᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ । ᱨᱩᱥ, ᱞᱮᱸᱜᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱦᱟᱥᱟ, ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ, ᱢᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱰᱷᱟᱦᱤ ᱵᱩᱱᱰᱤ, ᱨᱟᱥᱟᱜᱚᱞᱟ, ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱪᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ᱪᱟᱱᱫᱩᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ, ᱥᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱤᱪ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱥᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=February 2026}} ===ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ=== ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱚᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Govt of Odisha |first=tourism/tourist-places/banki-charchika |title=Banki Charchika |url=https://cuttack.odisha.gov.in/tourism/tourist-places/banki-charchika }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱨᱩᱪᱤᱠᱟ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-09-05 |title=INTACH restores and recreates Charchika shrine’s carved canopy in Odisha |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2022/Sep/17/intach-restores-and-recreates-charchika-shrines-carved-canopy-in-odisha-2499451.html |access-date=2024-08-01 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱠᱨᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱫᱽᱜᱟ, ᱥᱩᱞᱟ, ᱠᱟᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟ. ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾{{cn|date=February 2026}} ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ== ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Banki Assembly Election Results 2024: Banki Election Candidates List, Election Date, Vote Share - IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/odisha/banki-constituency-result-18088 |access-date=2024-08-01 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱯᱨᱚᱵᱚᱛ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱒᱐᱑᱔, ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱡᱟ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱤᱱ.ᱮᱥ. ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱡᱮ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱟᱥᱭᱟᱢ ᱥᱟᱦᱩ, ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱤᱱ.ᱮᱥ.ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱤᱱ.ᱮᱥ.ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱩᱴ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |url = http://archive.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/states/s18/Partycomp46.htm |title = State Elections 2004 - Partywise Comparison for 46-Banki Constituency of Odisha |publisher = Election Commission of India |access-date = 2008-09-24 }}{{Dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱮᱱ. ᱮ. ᱥᱤ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to Banki NAC {{!}} Cuttack,Odisha |url=http://www.bankinac.in/ |access-date=2024-08-01 |website=www.bankinac.in}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱫᱟᱯᱟᱫᱟ, ᱯᱟᱴᱟᱯᱩᱨ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱰᱟᱝᱜᱤᱯᱤᱴᱟ, ᱪᱟᱨᱪᱤᱠᱟ, ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱱᱚᱱᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱬᱟᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱟᱝᱜᱽ, ᱵᱮᱰᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱥᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱟᱯᱟᱫᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱮᱱ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱤᱠᱟ ᱥᱟᱦᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{cn|date=February 2026}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.latlong.net/place/banki-odisha-india-26119.html A website on Banki, Orissa] {{ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 8r6j16e5nbh71jr5m7ijnpz8qszgpvb ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ 0 35889 195927 191989 2026-07-30T14:19:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195927 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.8869|N|88.9067|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 214 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=10 March 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱒᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱕᱖᱕ | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱥ]] | blank4_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank4_info_sec1 = [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] | website = {{URL|https://jalpaiguri.gov.in/}} }} '''ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=410| height=350| zoom=10 | coord={{coord|26|50|0|N|88|44|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱢᱟᱞ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|26|52|30|N|88|44|10|E}}| label-pos1=top|label1= Malbazar| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|53|1|N|88|47|53|E}}| label-pos2=top|label2=Chalsa| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|52|6|N|88|48|16|E}}| label-pos3=bottom|label3= Mangalbari| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱲᱤ]] (CT)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord4={{coord|26|43|6|N|88|45|57|E}}| label-pos4=bottom|label4= Lataguri| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱞᱟᱴᱟᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|56|49|N|88|48|44|E}}| label-pos5=right|label5= Matelli| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱦᱟᱴ]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|52|20|N|88|37|17|E}}| label-pos6=left|label6= Odlabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|50|20|N|88|37|1|E}}| label-pos7=right|label7= Dakshin Odlabari| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|53|57|N|88|35|4|E}}| label-pos8=left|label8=Bagrakote| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ]] (R)|shape-color8= #A42222 |mark-coord9={{coord|26|50|10|N|88|47|43|E}}| label-pos9=bottom|label9=Batabari TG| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱟᱴᱟᱵᱟᱲᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color9= #A42222 |mark-coord10={{coord|26|52|10|N|88|40|1|E}}| label-pos10=top|label10=Dam Dim| numbered10=R| mark-title10= [[ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ]] (R)|shape-color10= #A42222 |mark-coord11={{coord|26|45|5|N|88|35|8|E}}| label-pos11=left|label11=Gajoldoba| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱟᱡᱳᱞᱰᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color11= #A42222 |mark-coord12={{coord|26|54|33|N|88|43|39|E}}| label-pos12=left|label12=Gurjangjhora TG| numbered12=R| mark-title12= [[ᱜᱩᱨᱡᱚᱝᱡᱷᱳᱨᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color12= #A42222 |mark-coord13={{coord|26|50|5|N|88|49|31|E}}| label-pos13=right|label13=Murti| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222 |mark-coord14={{coord|26|53|12|N|88|54|55|E}}| label-pos14=right|label14=Nagrakata| numbered14=R| mark-title14= ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|59|24|N|88|48|42|E}}| label-pos15=left|label15=Samsing| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|51|52|N|88|54|23|E}}| label-pos16=right|label16=Sulkapara| numbered16=R| mark-title16= [[ᱥᱩᱞᱠᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|56|30|N|88|46|14|E}}| label-pos17=left|label17=Zurantee TG| numbered17=R| mark-title17= [[ᱡᱩᱨᱟᱱᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color17= #A42222 |mark-coord18={{coord|26|55|13|N|88|41|3|E}}| label-pos18= left |label18= Meenglas TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B |mark-coord19={{coord|26|51|34|N|88|35|21|E}}| label-pos19= left |label19= Leesh River TE | numbered19=TE| mark-title19= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color19=#87A96B |mark-coord20={{coord|26|58|0|N|88|55|10|E}}| label-pos20= bottom |label20= Hope TE | numbered20=TE| mark-title20= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color20=#87A96B |mark-coord21={{coord|26|58|54|N|88|55|39|E}}| label-pos21= right |label21= Jiti TE | numbered21=TE| mark-title21= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color21=#87A96B |mark-coord22={{coord|26|57|47|N|88|46|59|E}}| label-pos22= left |label22= Chalouni TE | numbered22=TE| mark-title22= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color22=#87A96B |mark-coord23={{coord|26|55|0|N|88|47|10|E}}| label-pos23= right |label23= Aibheeli TE | numbered23=TE| mark-title23= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color23=#87A96B |mark-coord24={{coord|26|56|3|N|88|50|15|E}}| label-pos24= right |label24= Chalsa TE | numbered24=TE| mark-title24= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color24=#87A96B |mark-coord25={{coord|26|46|20|N|88|48|0|E}}| label-pos25=bottom|label25=Gorumara |labela25= National| labelb25= Park| numbered25=NP| mark-title25= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color25=#228B22 |mark-coord26={{coord|26|54|20|N|88|51|18|E}}| label-pos26=bottom|label26=Chapramari |labela26= Wildlife| labelb26= Sanctuary| numbered26=NP| mark-title26= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color26=#228B22 |mark-coord27={{coord|26|39|40|N|88|38|40|E}}|label27= ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=60| label-pos27=top| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|26|49|0|N|88|57|0|E}}|label28= ᱜᱟᱴᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=-45| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28=none |mark-coord29={{coord|26|41|0|N|88|53|0|E}}|label29= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=80| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29=none |arc-coordA={{coord|27|1|0|N|88|55|0|E}}|arc-textA= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ {{Coord|26.8869|N|88.9067|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Map and weather of Nagrakata |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nagrakata.html |access-date=2026-05-13 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331073753/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nagrakata.html |url-status=dead }}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑ ᱥᱤ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://northbengaltourism.com/malbazar/ |title = Malbazar |publisher= North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.north-bengal.com/dooars.html | title = Dooars Tour | publisher = North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 | archive-date = 13 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200713050422/https://www.north-bengal.com/dooars.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | accessdate = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | accessdate = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf| title = District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA| work= Census of India 2011, Fifth page, map of Jalpaiguri district| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 5 July 2020}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱠᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱐᱕᱐᱐ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱐᱕᱐᱐ (᱕᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱙᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱐,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱐%) ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 4 July 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2021}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.india9.com/i9show/Nagrakata-70941.htm ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ] * [http://www.maplandia.com/india/west-bengal/jalpaiguri/nagrakata/ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱱᱚᱠᱥᱟ] * {{Wikivoyage-inline|ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ}} {{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 77hkkzek3rjoxpkxy7x65h7t1gg98yh ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ 0 35964 195923 191998 2026-07-30T13:38:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195923 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|26.8656|N|88.6698|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} 26.8656,88.6698 | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | established_title = <!᱑᱘᱘᱗-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 141 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱐᱙ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱕᱖᱒ | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank2_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | blank1_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank1_info_sec2 = {{convert|32|°C|°F}} | blank2_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|22|°C|°F}} | website = {{URL|wb.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱪᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=410| height=350| zoom=10 | coord={{coord|26|50|0|N|88|44|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱢᱟᱞ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|26|52|30|N|88|44|10|E}}| label-pos1=top|label1= Malbazar| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|53|1|N|88|47|53|E}}| label-pos2=top|label2=Chalsa| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|52|6|N|88|48|16|E}}| label-pos3=bottom|label3= Mangalbari| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱲᱤ]] (CT)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord4={{coord|26|43|6|N|88|45|57|E}}| label-pos4=bottom|label4= Lataguri| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱞᱟᱴᱟᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|56|49|N|88|48|44|E}}| label-pos5=right|label5= Matelli| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱦᱟᱴ]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|52|20|N|88|37|17|E}}| label-pos6=left|label6= Odlabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|50|20|N|88|37|1|E}}| label-pos7=right|label7= Dakshin Odlabari| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|53|57|N|88|35|4|E}}| label-pos8=left|label8=Bagrakote| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ]] (R)|shape-color8= #A42222 |mark-coord9={{coord|26|50|10|N|88|47|43|E}}| label-pos9=bottom|label9=Batabari TG| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱟᱴᱟᱵᱟᱲᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color9= #A42222 |mark-coord10={{coord|26|52|10|N|88|40|1|E}}| label-pos10=top|label10=Dam Dim| numbered10=R| mark-title10= ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ (R)|shape-color10= #A42222 |mark-coord11={{coord|26|45|5|N|88|35|8|E}}| label-pos11=left|label11=Gajoldoba| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱟᱡᱳᱞᱰᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color11= #A42222 |mark-coord12={{coord|26|54|33|N|88|43|39|E}}| label-pos12=left|label12=Gurjangjhora TG| numbered12=R| mark-title12= [[ᱜᱩᱨᱡᱚᱝᱡᱷᱳᱨᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color12= #A42222 |mark-coord13={{coord|26|50|5|N|88|49|31|E}}| label-pos13=right|label13=Murti| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222 |mark-coord14={{coord|26|53|12|N|88|54|55|E}}| label-pos14=right|label14=Nagrakata| numbered14=R| mark-title14= [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|59|24|N|88|48|42|E}}| label-pos15=left|label15=Samsing| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|51|52|N|88|54|23|E}}| label-pos16=right|label16=Sulkapara| numbered16=R| mark-title16= [[ᱥᱩᱞᱠᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|56|30|N|88|46|14|E}}| label-pos17=left|label17=Zurantee TG| numbered17=R| mark-title17= [[ᱡᱩᱨᱟᱱᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color17= #A42222 |mark-coord18={{coord|26|55|13|N|88|41|3|E}}| label-pos18= left |label18= Meenglas TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B |mark-coord19={{coord|26|51|34|N|88|35|21|E}}| label-pos19= left |label19= Leesh River TE | numbered19=TE| mark-title19= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color19=#87A96B |mark-coord20={{coord|26|58|0|N|88|55|10|E}}| label-pos20= bottom |label20= Hope TE | numbered20=TE| mark-title20= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color20=#87A96B |mark-coord21={{coord|26|58|54|N|88|55|39|E}}| label-pos21= right |label21= Jiti TE | numbered21=TE| mark-title21= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color21=#87A96B |mark-coord22={{coord|26|57|47|N|88|46|59|E}}| label-pos22= left |label22= Chalouni TE | numbered22=TE| mark-title22= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color22=#87A96B |mark-coord23={{coord|26|55|0|N|88|47|10|E}}| label-pos23= right |label23= Aibheeli TE | numbered23=TE| mark-title23= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color23=#87A96B |mark-coord24={{coord|26|56|3|N|88|50|15|E}}| label-pos24= right |label24= Chalsa TE | numbered24=TE| mark-title24= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color24=#87A96B |mark-coord25={{coord|26|46|20|N|88|48|0|E}}| label-pos25=bottom|label25=Gorumara |labela25= National| labelb25= Park| numbered25=NP| mark-title25= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color25=#228B22 |mark-coord26={{coord|26|54|20|N|88|51|18|E}}| label-pos26=bottom|label26=Chapramari |labela26= Wildlife| labelb26= Sanctuary| numbered26=NP| mark-title26= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color26=#228B22 |mark-coord27={{coord|26|39|40|N|88|38|40|E}}|label27= ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=60| label-pos27=top| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|26|49|0|N|88|57|0|E}}|label28= ᱜᱟᱴᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=-45| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28=none |mark-coord29={{coord|26|41|0|N|88|53|0|E}}|label29= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=80| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29=none |arc-coordA={{coord|27|1|0|N|88|55|0|E}}|arc-textA= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱰᱮᱢ ᱰᱤᱢ ᱫᱚ {{Coord|26.8656|N|88.6698|E}} ᱨᱮ ᱑᱔᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Map and weather of Dam Dim |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dam_Dim.html |access-date=2026-05-17 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124044934/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dam_Dim.html |url-status=dead }}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://northbengaltourism.com/malbazar/ |title = Malbazar |publisher= North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.north-bengal.com/dooars.html | title = Dooars Tour | publisher = North Bengal Tourism | accessdate = 13 July 2020 | archive-date = 13 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200713050422/https://www.north-bengal.com/dooars.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |accessdate = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | accessdate = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | accessdate = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ / ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ, ᱱᱤᱨᱚᱱ, ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱥᱩᱠ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒-᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱔᱐᱐ ᱥᱮᱢᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱡᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱑᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱖᱒᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱖᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱓᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱢᱰᱤᱢᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱔᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱔.᱕᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 July 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱰᱟᱢᱰᱤᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱰᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.india9.com/i9show/Dam-Dim-70926.htm ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ] * [http://www.maplandia.com/india/west-bengal/jalpaiguri/dam-dim/ ᱰᱮᱢ ᱰᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ] {{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 84siekcci1v03fxiqvm76ngu8qo7igh ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ 0 37509 195944 195764 2026-07-30T16:01:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195944 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | type = [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱥᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | logo = Steel_Authority_of_India_logo.svg | logo_size = 70px | image = Bokaro Steel Plant .jpg | founded = 1964 | hq_location = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ, ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | revenue = $᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://currentbokaro.com/sail-revenue-crosses-rupees-one-lakh-crore-achieves-best-ever-profitability/ | title=SAIL Revenue crosses rupees One Lakh Crore, Bokaro Steel achieves best ever profitability | date=23 May 2022 }}</ref> | net_income = $᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html#:~:text=TT-,Bokaro%20Steel%20Plant%20creates%20record%20of%20production,of%2050%20years%3A%20Amarendu%20Prakash&text=In%20SAIL%27s%2050%2Dyear%20history,ever%20production%20of%20all%20products | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | industry = ᱥᱴᱤᱞ | products = [[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱕᱙᱘᱖]] ᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ<br />[[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱮᱥ ᱑᱐᱗᱙ ]] ᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱥᱴᱤᱞ }} '''ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:BSL-SAIL.jpg|thumb|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱵᱚᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱥ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ, ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP85T00875R001100130127-2.pdf |title=Intelligence Memorandum, Indo-Soviet Relations |date=4 December 1972 |publisher=CIA}}</ref> ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱨᱚᱫᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱤᱝᱜᱩᱴ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news |date=17 October 1964 |title=Bokaro, made in the USSR |url=https://www.epw.in/system/files/pdf/1964_16/42/bokaromadeinussr.pdf |access-date=28 July 2024 |work=The Economic Weekly}}</ref> ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | date=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢ.ᱮᱱ. ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=bqG0AAAAIAAJ | title=The Bokaro Steel Plant: A Study of Soviet Economic Assistance | isbn=9780444103888 | last1=Desai | first1=Padma | date=1972 | publisher=North-Holland Publishing Company }}</ref> ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Sengupta1979">{{cite book|author=Nirmal Sengupta|title=Destitutes and Development: A Study of the Bauri Community in the Bokaro Region|url=https://books.google.com/books?id=dQXAoHucmMkC&pg=PA25|year=1979|publisher=Concept Publishing Company|pages=25–|id=GGKEY:73SPC2220UQ}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱥᱮᱞ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Steel Authority Of India Limited |url=http://www.sail.co.in/ |access-date=2026-07-23 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002103624/http://www.sail.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[File:Steel Plant, Bokaro Steel City.jpg|thumbnail|right|250px|ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] ==ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕.᱘ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱞᱤᱠᱣᱤᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BOKARO STEEL PLANT - PRODUCT BASKET |url=https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |access-date=2026-07-23 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928031253/https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱤᱯᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱑᱒ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱖᱔ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱣᱡᱟ (ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ: # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞᱥ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ) # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱴᱤᱱ ᱢᱤᱞ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱜᱮᱞᱵᱷᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱜᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱴ # ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱵᱟᱭᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ # ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ # ᱰᱤᱮᱢᱟᱨ ᱜᱨᱮᱰ # ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ # ᱠᱚᱢ ᱚᱡᱚᱱ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ # ᱡᱟᱠᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ # ᱥᱮᱠᱭᱩᱟᱨ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱵᱟᱨᱥ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ, ᱮᱞᱯᱤᱡᱤ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓᱓᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash | access-date=2026-07-23 | archive-date=2025-01-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250124133545/https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | url-status=dead }}</ref> ==ᱜᱚᱲᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱽᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | year=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * {{cite book|author=Sutinder Bhatia|title=Bokaro steel plant: some economic aspects|url=https://books.google.com/books?id=DjUgAAAAIAAJ|date=1 January 1991|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-540-7}} * {{cite book|author=Padma Desai|title=The Bokaro steel plant: a study of Soviet economic assistance|url=https://books.google.com/books?id=Ryc0AAAAMAAJ|year=1972|publisher=North-Holland Pub. Co.|isbn=978-0-444-10388-8}} *{{cite web|url=https://thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-jarnail-singh/|title=Legends of Indian Football : Peter Thangaraj|date=14 May 2018|access-date=7 October 2022|first=Somnath|last=Sengupta|website=thehardtackle.com|publisher=The Hard Tackle|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164430/https://thehardtackle.com/2012/legends-of-indian-football-peter-thangaraj/|archive-date=13 April 2021}} {{commons category|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ]] cqml23h15fg92sicufr8ptkroupkphb ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ 0 37533 195989 195551 2026-07-31T01:41:56Z EmausBot 1897 Fixing double redirect from [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] to [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] 195989 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] 2hbum8voffdvmjyh4859poihru7hlgq ᱵᱤᱥᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 37548 195967 195689 2026-07-30T18:29:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 195967 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱵᱤᱥᱨᱟ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = | address = ᱵᱤᱥᱨᱟ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | elevation = | coordinates = {{coord|22.247784|84.997633|format=dms|display=inline,title}} | line = [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | other = | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ) | platform = ᱒ | tracks = ᱒ | parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified_date = | accessible = | code = {{Indian railway code | code = BZR | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ}} }} | owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = | map_type = India#India Odisha | map_dot_label = ᱵᱤᱥᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱵᱤᱥᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''BZR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/departures/bisra-bzr/2051| title=BZR/Bisra| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=BZR| title=BZR:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Chakradharpur| website=Raildrishti| access-date=2026-07-28| archive-date=2025-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20250220005808/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=BZR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=BZR| title=BZR/Bisra| website=Raildrishti| access-date=2026-07-28| archive-date=2025-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20250220005843/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=BZR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.odishabytes.com/bisra-locals-stage-rail-roko-block-roads-demanding-reopening-cement-plant/| title=Bisra locals stage rail roko block roads demanding reopening of cement plant| website=Odisha Bytes| date=27 February 2018}}</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ== * [[ᱥᱟᱢᱟᱞᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱩᱛᱠᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] grtzeyv6jk1bakck3oh5rdr5zcp76ix ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ 0 37564 195917 2026-07-30T12:48:38Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail |railroad_name=ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |logo_filename= |logo_size= |system_map= |map_caption= |map_size= |marks=VSKP |image=Visakhapatnam Railway Station.JPG |image_size= |image_caption=ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195917 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{Infobox rail |railroad_name=ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |logo_filename= |logo_size= |system_map= |map_caption= |map_size= |marks=VSKP |image=Visakhapatnam Railway Station.JPG |image_size= |image_caption=ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ |locale=[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |start_year={{start date and age|df=yes|1893}} |predecessor_line=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱳᱟᱨ]] |gauge= |old_gauge= |electrification= |length= |hq_city=[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] |website={{URL|https://scor.indianrailways.gov.in/|Official Website}} |successor_line=}} '''ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ '''ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮᱥᱥᱤᱳᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=ABN |date=2025-02-06 |title=South Coast Railway: రాష్ట్రమంతా ఒకే రైల్వే జోన్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/centre-approves-south-coast-railway-zone-for-ap-1367927.html |access-date=2025-02-07 |website=Andhrajyothy Telugu News |language=te}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peri |first=Usha |date=2025-02-06 |title=Railway Board retains Waltair Division as Visakhapatnam Division, restructuring South Coast Railway Zone |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Feb/06/railway-board-retains-waltair-division-as-visakhapatnam-division-restructuring-south-coast-railway-zone |access-date=2025-02-07 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |first= |date=2021-12-27 |title=Delays dog new railway zone |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/delays-dog-new-railway-zone/article38051643.ece |access-date=2022-05-09 |website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cabinet approves South Coast Railway zone |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=189105 |website=Press Information Bureau}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== * ᱑᱘᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vizag |first=Team Yo! |date=2025-02-08 |title='Waltair Railway Division' no more: Know its iconic history in Visakhapatnam |url=https://www.yovizag.com/waltair-railway-division-no-more-know-its-iconic-history-in-visakhapatnam/#google_vignette |access-date=2025-02-09 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> * ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Porecha |first=Maitri |date=2025-02-07 |title=Railways removes 'colonial legacy,' by renaming Waltair division as Visakhapatnam |url=https://www.thehindu.com/news/national/railways-removes-colonial-legacy-by-renaming-waltair-division-as-visakhapatnam/article69193497.ece |access-date=2025-02-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{cite web |title=System map of Watair Division |url=http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/uploads/files/1316615150837-sys%20map%20wat%20divn.pdf |access-date=1 June 2014 |publisher=Indian Railways }}</ref> [[File:Former_Waltair_division's_statewise_break-up.jpg|right|thumb|ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] [[File:Visakhapatnam_railway_station.jpg|thumb|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] [[File:The_main_entrance_of_Vizianagaram_Railway_station.jpg|right|thumb|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] [[File:Srikakulam_Road_Railway_Station.jpg|right|thumb|ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] {| class="wikitable" !ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ !ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ !ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ |- |ᱤᱪᱪᱷᱟᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱥᱟᱶᱛᱮ) - ᱯᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱰᱩᱵᱷᱣᱟᱰᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱮ) |ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ, ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ |᱒᱗᱐&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |- |ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ (ᱥᱟᱶᱛᱮ) - ᱠᱩᱱᱟᱨᱩ (ᱥᱟᱶᱛᱮ) |ᱴᱨᱤᱯᱟᱞ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ |᱑᱐᱒&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |- |ᱥᱤᱢᱦᱟᱪᱚᱞᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ - ᱫᱩᱵᱷᱣᱟᱰᱟ ᱵᱟᱭᱯᱚᱥ, ᱵᱚᱰᱚᱞᱯᱩᱰᱤ - ᱫᱩᱵᱷᱣᱟᱰᱟ, ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ - ᱡᱚᱜᱽᱜᱟᱭᱟᱯᱟᱞᱮᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ |ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱯᱟᱞ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ |᱓᱕&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |- |ᱵᱳᱵᱽᱵᱤᱞᱤ - ᱥᱟᱞᱩᱨ | |᱑᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |- |ᱱᱟᱣᱯᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ – ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱠᱷᱮᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱟᱦᱨᱮ) |ᱮᱠᱞᱟ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ |᱓᱙&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |- |ᱜᱩᱴ | |᱔᱖᱓&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ |} ===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱽᱨᱚᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Statement showing Category-wise No.of stations |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |access-date=18 January 2016 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="background:#fff;" ! style="background:#ffd750;" |ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ! style="background:#ffd750;" |ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ! style="background:#ffd750;" |ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ |- | style="text-align:center;" |'''ᱮ-᱑''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" |᱑ | style="text-align:center;" |{{rws|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ}} |- | style="text-align:center;" |'''ᱮ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" |᱓ | style="text-align:center," |{{rws|ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ}}, {{rws|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ}}, {{rws|ᱯᱟᱞᱟᱥᱟ}} |- | style="text-align:center;" |'''ᱵᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" |'''ᱥᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ (ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" |'''ᱰᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" |'''ᱤ''' ᱛᱷᱚᱠ | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" |'''ᱮᱯᱷ''' ᱛᱷᱚᱠ (ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | style="text-align:center;" |'''ᱜᱩᱴ''' | style="text-align:center;" |'''-''' | style="text-align:center;" | - |} ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ - ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱚ== ᱵᱤᱥᱟᱠᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱤᱞᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱟᱨᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔-᱑᱕ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱖,᱖᱕᱓.᱓᱑ ᱠᱳᱴᱤ (᱖᱙᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱖,᱑᱕᱙.᱗᱓ ᱠᱳᱴᱤ (᱖᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱕᱔.᱘᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱓᱓.᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱔᱓᱓.᱑᱕ ᱠᱳᱴᱤ (᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=22 April 2015 |title=Waltair Division highest-ever in total earnings |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/waltair-division-highestever-in-total-earnings/article7128788.ece |access-date=30 May 2015 |work=The Hindu |location=Visakhapatnam}}</ref> ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ₹᱕,᱖᱔᱒ ᱠᱚᱨᱚᱲ (᱕᱙᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ ᱓᱒.᱙᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱓᱑᱒.᱙᱖ ᱠᱚᱨᱚᱲ (᱓᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=16 August 2013 |title=Record earnings growth for Waltair Division : DRM |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/record-earnings-growth-for-waltair-division-drm/article5028422.ece |access-date=25 February 2015 |work=The Hindu |location=Visakhapatnam}}</ref><ref>{{cite web |title=Divisional Revenue |url=http://www.railnews.co.in/waltair-division-revenue-crosses-rs-5000-crore-mark/ |access-date=2014-05-08 |archive-date=8 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508224846/http://www.railnews.co.in/waltair-division-revenue-crosses-rs-5000-crore-mark/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱯᱚᱨᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ, ᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱮᱱ ᱮᱞ, ᱟᱭᱤ ᱳ ᱥᱤ, ᱵᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱮᱞ, ᱮᱪ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱮᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ECoR2">{{cite web |title=Waltair division |url=http://eastcoastrailwaywaltairdivision.blogspot.in/2011/05/waltair-division-at-glance.html |access-date=2014-05-09}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ===ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ=== [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱥᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱓᱑ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱢ-᱒ – ᱕᱗, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱥ-᱖ – ᱑᱐, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱡᱤ-᱓ᱮ – ᱙᱖ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓ ᱨᱮᱞ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱠᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱙᱗ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱣᱟᱜᱽ-᱕-᱘᱓, ᱣᱟᱯ-᱔-᱒᱑, ᱣᱟᱯ-᱗-᱓᱕, ᱣᱟᱜᱽ-᱖-᱙, ᱣᱟᱜᱽ-᱙ᱮᱪ-᱑᱗᱒ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] * [[ᱜᱩᱱᱴᱟᱠᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] * [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] 3slmhh7w781uwi6njopy4pcnijdr9mv ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 37565 195985 2026-07-31T00:47:35Z MT731 2184 MT731 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 195985 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] 1qh0p7du99xvg2ys06ne6mf893hj826 ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ 0 37566 195991 2026-07-31T08:18:05Z MT731 2184 "{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 195991 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] nashataoqze0ttep6byv3f25rd24wrs 195992 195991 2026-07-31T08:25:22Z MT731 2184 /* ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ */ 195992 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] is35604w0ifdptdjfuj49rvfv3440bn 195993 195992 2026-07-31T08:29:47Z MT731 2184 /* ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ */ 195993 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] hmh27n2dqirou6yen4euoavd5dt5u5c 195994 195993 2026-07-31T08:32:17Z MT731 2184 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195994 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] hfw3oc1gf1byhuhytxtegmb43tm2t0d 195995 195994 2026-07-31T08:33:23Z MT731 2184 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195995 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 9b4u2y67kgqsuxcu5m29z7y78w9axhm 195996 195995 2026-07-31T08:33:52Z MT731 2184 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 195996 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=timeline/><ref>{{cite news |url= http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20140502032659/http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |url-status= dead |archive-date= 2014-05-02 |title= Focus on safety and security of trains | access-date=2012-01-24 |location=Chennai|work= [[The Hindu]] |date=2003-02-27}}</ref> ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] m02ke1lbl4n44fzqbk2wiv9u1skqbls 195997 195996 2026-07-31T08:35:52Z MT731 2184 /* ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ */ 195997 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=timeline/><ref>{{cite news |url= http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20140502032659/http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |url-status= dead |archive-date= 2014-05-02 |title= Focus on safety and security of trains | access-date=2012-01-24 |location=Chennai|work= [[The Hindu]] |date=2003-02-27}}</ref> ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/international-links.html |title=International Links from India |author=Mohan Bhuyan |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=faq-inter>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |title=Geography – International |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref> ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 7nic9s0vcvykbrlf0gnznmqf59bo5ih 195998 195997 2026-07-31T08:37:05Z MT731 2184 /* ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ */ 195998 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=timeline/><ref>{{cite news |url= http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20140502032659/http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |url-status= dead |archive-date= 2014-05-02 |title= Focus on safety and security of trains | access-date=2012-01-24 |location=Chennai|work= [[The Hindu]] |date=2003-02-27}}</ref> ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/international-links.html |title=International Links from India |author=Mohan Bhuyan |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=faq-inter>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |title=Geography – International |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref> ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | title = Role of Engineering Deptt in Meeting Corporate Objectives of Indian Railways | first = V. P. | last = Srivastava | access-date = 2013-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140330160317/http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | archive-date = 30 March 2014 | url-status = dead }}</ref> ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] bxnwk5h5ug0oke3ka7uy5cuuf27cu2g 195999 195998 2026-07-31T08:38:01Z MT731 2184 /* ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ */ 195999 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=timeline/><ref>{{cite news |url= http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20140502032659/http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |url-status= dead |archive-date= 2014-05-02 |title= Focus on safety and security of trains | access-date=2012-01-24 |location=Chennai|work= [[The Hindu]] |date=2003-02-27}}</ref> ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/international-links.html |title=International Links from India |author=Mohan Bhuyan |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=faq-inter>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |title=Geography – International |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref> ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | title = Role of Engineering Deptt in Meeting Corporate Objectives of Indian Railways | first = V. P. | last = Srivastava | access-date = 2013-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140330160317/http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | archive-date = 30 March 2014 | url-status = dead }}</ref> ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/business/budget-2012/rail-budget/What-is-new-in-Railway-Budget-2012-13/articleshow/12267354.cms |title = What is new in Railway Budget 2012-13|work=The Times of India|date=14 March 2012| access-date = 2012-11-10 }}</ref> ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] s307zcx7lydusb136y8w55ptr83wc0u ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37567 196001 2026-07-31T10:48:22Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱤᱞᱤ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196001 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱥᱤᱞᱤ]] t9p69ng1khno0y7234kjlgr6xcmxn39 ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ 14 37568 196004 2026-07-31T10:59:37Z MT731 2184 "{{Cat main}} <!-- Templates --> {{Commons category|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} <!-- Categories --> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196004 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} <!-- Templates --> {{Commons category|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ}} <!-- Categories --> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] f0bmlv3v2rowmr35asun85g1vpnld5p ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37569 196005 2026-07-31T11:13:33Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱟᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196005 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] mwiwpq17mto39k9z2wml091t87jpxkb ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37570 196006 2026-07-31T11:17:09Z MT731 2184 "{{Commons category|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196006 wikitext text/x-wiki {{Commons category|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]] cncujvvwwoit2gmm08xj8c92brzcucp ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37571 196007 2026-07-31T11:20:53Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196007 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] fv51k0qapuwdoy5v5ti0v1qtfjz5cjj ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37572 196008 2026-07-31T11:23:16Z MT731 2184 "[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196008 wikitext text/x-wiki [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] oxmxcq9ijsin4oacs2xmbaf2z23okwe ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37573 196009 2026-07-31T11:26:39Z MT731 2184 "{{container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196009 wikitext text/x-wiki {{container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] 0xly5ozxa1wmgync1n6rzt5vpdw8cc6 ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ 14 37574 196010 2026-07-31T11:29:46Z MT731 2184 "{{Container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196010 wikitext text/x-wiki {{Container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] 2onvrgd1h61a6ncdkrgf8hegf6q6rz1 ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ 14 37575 196011 2026-07-31T11:32:30Z MT731 2184 "{{container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ| ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 196011 wikitext text/x-wiki {{container category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ| ]] jriy45h129nsyq80a573oqdthyht4zr