ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ
0
94
196014
194097
2026-07-31T22:37:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196014
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = <!-- use common name/article title -->
| image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->
| alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption =
| birth_name = ᱜᱮᱭᱟᱥ ᱚᱠᱴᱟᱵᱤᱭᱟᱥ ᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱟᱥ(Gaius Octavius Thurinus) <!-- only use if different from name -->
| birth_date = ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱖᱓ BC
<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->
| birth_place = ᱨᱳᱢ, ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ
| death_date = ᱑᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱔ (aged 75)<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->
| death_place = ᱱᱳᱞᱟ, ᱤᱛᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱚ
| nationality = ᱨᱳᱢᱟᱱ
| other_names =
| occupation =
| years_active =
| known_for =
| notable_works =
}}
[[ᱨᱮᱫ:Statue-Augustus.jpg|thumb|Statue-ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ]]
[[ᱨᱮᱫ:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|400px|Roman]]
'''ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ''' ᱥᱮ '''ᱥᱚᱨᱟᱴ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ'''(᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ [[ᱡᱤᱥᱩ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ – ᱑᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱫᱚ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱚ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱣᱥ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱜᱟᱣᱥ ᱤᱣᱞᱤᱣᱥ ᱠᱟᱭᱮᱥᱟᱨ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱᱩᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱫᱚ ᱚᱴᱳᱠᱟᱨᱟᱥᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱛᱮ [[ᱯᱨᱤᱝᱠᱤᱯᱟᱛᱮ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱝᱠᱮᱯᱥ ᱥᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱜᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱫᱚ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱡᱩᱞᱤᱭᱟᱥ ᱥᱤᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱮᱪᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱠ ᱮᱢᱴᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱯᱤᱫᱩᱥ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱔᱓ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱜᱚᱡᱤᱡ ᱵᱨᱩᱴᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱤᱣᱥ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱯᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱚ ᱵᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱡᱚᱝ ᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱮᱯᱤᱫᱩᱥ ᱟᱨ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱴᱚᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱱᱤ [[ᱠᱞᱤᱣᱚᱯᱮᱴᱨᱟ]] ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱜᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱢᱚᱛᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱥᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱹᱱ ᱾ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱠᱱᱟᱭᱚᱠ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱣᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱛᱤᱵᱮᱨᱤᱣᱥ]] ᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱫᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html#45 Cassius Dio's Roman History: Books 45–56, English translation]
* [http://ancientrome.ru/art/artworken/result.htm?alt=August&pnumber=30 Gallery of the Ancient Art: August]
* [http://janusquirinus.org/Octavian/humour.html Humor of Augustus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927130651/http://janusquirinus.org/Octavian/humour.html |date=2007-09-27 }}
* [http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html Life of Augustus] by [[Nicolaus of Damascus]], English translation
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html Suetonius' biography of Augustus, Latin text with English translation]
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Augustus/Res_Gestae/home.html The Res Gestae Divi Augusti] (The Deeds of Augustus, ''his own account'': complete Latin and Greek texts with facing English translation)
* [http://www.viajuliaaugusta.com/en/home.html The Via Iulia Augusta: road built by the Romans; constructed on the orders of Augustus between the 13–12 B.C.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117112806/http://www.viajuliaaugusta.com/en/home.html |date=2006-11-17 }}
* [http://www.academia.edu/6339880/Augustan_Legionaries '''Augustan Legionaries''']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829173428/http://www.academia.edu/6339880/Augustan_Legionaries |date=2016-08-29 }}—Augustus' legions and legionaries
* [http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/augustus.shtml Augustus]—short biography at the BBC
* Brown, F. [http://cliojournal.wikispaces.com/The+Achievements+of+Augustus+Caesar The Achievements of Augustus Caesar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814201514/http://cliojournal.wikispaces.com/The+Achievements+of+Augustus+Caesar |date=2017-08-14 }}, Clio History Journal, 2009.
* [http://www.historyguide.org/ancient/lecture12b.html "Augustus Caesar and the Pax Romana"]—essay by Steven Kreis about Augustus's legacy
* [http://www.roman-emperors.org/auggie.htm "De Imperatoribus Romanis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317020723/http://www.roman-emperors.org/auggie.htm |date=2022-03-17 }}—article about Augustus at Garrett G. Fagan's online encyclopedia of Roman Emperors
* [http://janusquirinus.org/Octavian/OctavianHome.html Octavian / Augustus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912095555/http://janusquirinus.org/Octavian/OctavianHome.html |date=2007-09-12 }}—pages by Yong-Ling Ow
* [http://www.civilization.org.uk/augustus Augustus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406155819/http://www.civilization.org.uk/augustus |date=2016-04-06 }} Why he is important—his place in world history
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [[:bn:আউগুস্তুস|Bangla wiki - আউগুস্তুস]]
* [[:en:Augustus|English wiki – Augustus]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱞ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ (᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱛᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱨᱤᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱳᱢᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱣᱨᱳᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱞᱤᱝᱠ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱦᱴᱟ🏆 ᱓]]
geig66wj99avbwkxcxldnxn49i4z7n0
ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱨᱚᱭ
0
1137
196012
187401
2026-07-31T16:38:59Z
ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
8509
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
196012
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱨᱚᱭ
| image =
| image_size = 140px
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{#invoke:ConvertDigit|main|᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱗᱗᱒}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]],[[ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{#invoke:ConvertDigit|main|᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱓᱓}}
| death_place = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation =
| spouse =
| alma_mater =
}}
'''ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱢ ᱢᱚᱚᱱ ᱨᱚᱭ''' (᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱗᱗᱒ - ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱓᱓) ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱸᱛᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱢᱦᱚᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>Is Roy the founder of Brahmo Samaj [[:en:Brahmo Samaj#Is not Raja Ram Mohan Roy the Brahmo Samaj founder .3F|Brahmo Samaj and Raja Ram Mohan Roy]]</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱠᱟᱸᱛ ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱤᱬᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱾ <ref>Cite journal| last2 = Harrison | first2 = B. | first1 = H. C. G.| title = The Oxford Dictionary of National Biography| last1 = Matthew| year = 2004| doi = 10.1093/ref:odnb/47673</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱟᱢᱢᱚᱦᱚᱱ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱤ, [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱰᱤ ᱜᱮ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱮᱫᱚ, ᱩᱯᱚᱱᱤᱥᱚᱫᱽ, ᱠᱚᱨᱟᱱ, ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ, ᱡᱮᱫᱽᱫᱟᱭᱚᱵᱷᱮᱥᱛᱟ, ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ ᱜᱨᱚᱱᱛᱷᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="Sharma">page 8, Raja Ram Mohan Roy — The Renaissance Man, H.D.Sharma, 2002</ref> ᱑᱘᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱢᱦᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱢᱦᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱴᱤᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱟᱛᱟᱨ (ᱥᱚᱛᱤᱫᱟᱦᱚ ᱯᱨᱚᱛᱷᱟ) ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱮᱫᱟᱱᱛᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱭᱢᱩᱫᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ 'ᱢᱤᱨᱚᱴᱼᱩᱞᱼᱟᱠᱷᱵᱟᱨ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱛᱩᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱥᱚᱸᱥᱠᱟᱨ ==
ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱩᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱻᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://brahmo.org/brahmo-samaj.html |access-date=2018-05-22 |archive-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229062103/http://brahmo.org/brahmo-samaj.html |url-status=dead }}</ref>।᱾ ᱨᱟᱡᱽᱨᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱤ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱯᱚᱰᱮᱥᱻᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱯᱤᱱ ᱪᱚᱸᱫᱨᱚ ᱯᱟᱞ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ : ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱢᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥᱻᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱩᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱢᱢᱚᱦᱚᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱘᱒᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱟᱛᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟᱻᱭ ᱚᱪᱚᱜ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱡᱨᱻᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱞᱮᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱚᱪᱚᱜ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ==
᱑᱘᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱚᱢᱦᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱪᱤᱼ "ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
== ᱤᱝᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘᱓᱑-᱑᱘᱓᱓) ==
[[File:Ram Mohan Roy.JPG|thumb|Statue in [[:en:College Green, Bristol|College Green, Bristol]], England]]
[[File:Ram Mohan Roy 49 Bedford Square blue plaque.jpg|thumb|Blue plaque, 49 Bedford Square, London]]
᱑᱘᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱢᱚᱦᱚᱱ ᱤᱝᱞᱚᱸᱰᱻᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱞᱚᱨᱰ ᱵᱮᱱᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱟᱛᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ [[ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[http://www.calcuttaweb.com/people/rammohan.shtml Biography (Calcuttaweb.com)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214181903/http://www.calcuttaweb.com/people/rammohan.shtml |date=2007-12-14 }}
*[https://books.google.com/books?id=48I5zYEGSXUC&pg=PA86&lpg=PA86&dq=rammohun+roy+sanskrit+education+darkness&source=bl&ots=WHzVfG0gG5&sig=-GICawlawYerBSUvQP40qAF_gdI&hl=en&sa=X&ei=DxSsVKqzPMmvogT9iIKQCg&ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&q=rammohun%20roy%20sanskrit%20education%20darkness&f=false Social, Political, Economic, and Educational Ideas of Raja Rammohun Roy]
*[http://www.thebrahmosamaj.net/founders/rammohun.html Biography (Brahmo Samaj)]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
fb9x05o1ar9qhvtn673wc9fso9u9l1q
ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ
0
2634
196013
190075
2026-07-31T16:41:28Z
ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
8509
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
196013
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱺ ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ
ᱰᱚ. ᱦᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ᱩᱥᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱾ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛᱟ.ᱨᱤ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱟ.ᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟ.ᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ.ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱜᱮᱭ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱤᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱟᱭᱱᱟᱞ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱰᱚᱵᱽᱞᱩᱮᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱫᱷ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File: Saina Nehwal in 2011.jpg|thumb|ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ]]
'''ᱟᱯᱚᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢ'''
'''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱺ''' ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ
'''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱺ''' ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐ (ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱒᱘) ᱦᱤᱥᱟᱨ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱾
'''ᱵᱟᱥᱟ ᱺ''' [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱛᱮᱞᱚᱝᱜᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱩᱥᱩᱞ ᱺ''' ᱑ᱹ᱖᱕ ᱢᱤ. (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱕ ᱤᱸᱪ)
'''ᱩᱡᱩᱱ ᱺ''' ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚ (᱑᱓᱐ ᱮᱞᱵᱤ)
'''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱺ''' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
'''ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱺ''' ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ
==ᱩᱯᱨᱩᱢ==
ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱦᱤᱥᱟᱨ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱦᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱥᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱴᱟᱰᱤᱭᱚᱢ , ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱳᱪ ᱱᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱤᱡᱷᱟ.ᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱨᱟ. ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟ.ᱣ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟ.ᱱ ᱦᱤᱥᱤᱨ, ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭ ᱪᱷᱟ.ᱴᱭᱟ.ᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱦᱤᱥᱤᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱭᱟ ᱥᱮᱴᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱳᱯᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱚᱜ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱚᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱟ.ᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭ (gold medal) ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱭᱳᱱᱮᱠᱥ ᱥᱚᱱᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱯᱮᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤᱯᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱚᱢᱯᱤᱭᱚᱱ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱭᱤ ᱦᱟᱥᱤᱢᱳᱛᱳ ᱫᱚ ᱔᱔ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮ ᱒᱑-᱑᱕, ᱒᱑-᱑᱑ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ.ᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟ.ᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱛᱪᱟᱱᱚᱠ ᱤᱸᱛᱟᱱᱳᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱭᱳᱱᱮᱠᱥ ᱥᱳᱱᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ. ᱳᱯᱮᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱯᱟ.ᱨᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ.ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱒ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱤᱠᱱᱟ.ᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱳᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
'''᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱐᱙'''
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱑᱙ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱨᱮᱥᱴᱤᱡᱤᱣᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱴᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ (ᱤᱸᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱯᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ.ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱤᱯᱤᱞᱟᱱ ᱴᱳᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱷᱤᱸᱥ ᱳᱯᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ.ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱛᱟᱭ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱤᱸᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤ ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ ᱮᱯ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ.ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱜᱽ ᱞᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒-᱒᱑, ᱒᱑-᱑᱘, ᱒᱑-᱙ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
'''᱒᱐᱑᱐'''
ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱜᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱩᱵᱚᱨ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤᱯᱟᱭᱱᱟᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟ. ᱴᱤᱱᱮ ᱨᱟᱥᱢᱩᱥᱮᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱚᱞ ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱢᱤᱯᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ.ᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱭᱚᱱᱮᱠᱥ ᱥᱚᱱᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱤ ᱡᱷᱩᱭᱤᱨᱩᱭᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤᱯᱟᱭᱱᱟᱞ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱱᱟᱭᱤᱡ ᱠᱳᱪ ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱮᱛ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱢᱤᱫᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱰᱟ.ᱲᱛᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱵᱟᱝ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟ.ᱭ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.==
* ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱯᱩᱨᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱐᱙)
* [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱯᱩᱨᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱐᱙ - ᱒᱐᱑᱐)
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐)
'''᱒᱐᱑᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ'''
* ᱑ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾
* ᱕᱐ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱭ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾
* ᱕᱐ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱭ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟᱸᱫᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾
* ᱑᱐ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾
* ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱾
==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.samaylive.com/sports-hindi/saina_nehwal.html{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
http://www.bhaskar.com/article/SPO-saina-nehwal-career-history-1101301.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803060810/http://www.bhaskar.com/article/SPO-saina-nehwal-career-history-1101301.html |date=2010-08-03 }}
http://www.cgnewsupdate.com/cnu/news_detail.php?id=14473&type=6{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
http://www.olympicgoldquest.in/saina-nehwal-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331233057/http://www.olympicgoldquest.in/saina-nehwal-2/ |date=2015-03-31 }}
http://hindi.news18.com/news/haryana/birthday-special-sainas-father-rushed-to-spend-half-the-salary-to-the-top-433724.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419021809/http://hindi.news18.com/news/haryana/birthday-special-sainas-father-rushed-to-spend-half-the-salary-to-the-top-433724.html |date=2015-04-19 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ]]
lyxqxko1s37d5a73azliisrhaotznoq
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
196015
195768
2026-08-01T00:24:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196015
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
pbjlnwd2h0ydbi1b0qzf3y35qk08enr
ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢᱥ
0
3285
196017
193016
2026-08-01T03:01:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196017
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox astronaut
| name = ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢᱥ
| image =[[File:Sunita Williams.jpg|thumb]]
| type =[[ᱱᱟᱥᱟ]] Astronaut
| status =Active
| nationality =[[United States|American]]
| ethnicity =[[India]]n/[[Slovenia]]n
| birth_date ={{Birth date and age|1965|09|19}}
| date_death =
| birth_place =[[Euclid, Ohio]], [[United States]]
| religion =[[Hinduism]]
| occupation =[[Test pilot]]
| rank =[[Captain (naval)|Captain]], [[United States Navy|USN]]
| selection =[[List of astronauts by selection#1998|1998 NASA Group]]
| time =194d 18h 02m
| mission =[[STS-116]], [[Expedition 14]], [[Expedition 15]], [[STS-117]]
| insignia =[[File:STS-116 emblem.svg|30px|STS-116]] [[File:ISS Expedition 14 patch.svg|30px|ISS Expedition 14]] [[File:ISS Expedition 15 patch.svg|30px|ISS Expedition 15]] [[File:STS-117 patch new2.svg|30px|STS-117]]
}}
'''ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢᱥ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱪᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱑᱙ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱦᱤᱭᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱨᱹ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱤ ᱾ <ref>http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/williams-s.html</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱩᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱟᱹᱥᱤᱱᱫᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱯᱷᱞᱚᱨᱤᱰᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱩᱴ ᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱯᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱥᱟ ᱡᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱙ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱯᱮᱥ ᱣᱟᱠ (᱒᱙ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱕ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ।<ref>http://www.space.com/3438-orbital-champ-iss-astronaut-sets-spacewalk-record.html</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱦᱤᱭᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱡᱚᱭ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱥᱮᱬᱦᱟ ᱦᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱭ ᱫᱤᱱᱟ ᱟᱱᱟᱫ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱩᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
<ref name="Ancestry_Slovenia">[http://www.delo.si/novice/slovenija/sunita-williams-spet-v-svoji-pradomovini.html Sunita Williams in her maternal ancestors' homeland one more time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227072936/http://www.delo.si/novice/slovenija/sunita-williams-spet-v-svoji-pradomovini.html |date=2014-02-27 }}, [[Delo]], March 26, 2013.</ref><ref name="Ancestry_India">[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-31/us-canada-news/38162229_1_sunita-williams-astronaut-gujarat-technical-university Sunita Williams to start her India trip from April 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407123859/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-31/us-canada-news/38162229_1_sunita-williams-astronaut-gujarat-technical-university |date=2013-04-07 }}, [[The Times of India]], March 31, 2013.</ref>
ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Bachelor of Science]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ [[physical science]] ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ [[United States Naval Academy]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ [[Master of Science]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱫᱚ Engineering Management ᱨᱮ [[Florida Institute of Technology]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="bio1" />
==ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
==ᱱᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
[[File:Sunita Williams astronaut spacewalk.jpg|thumb|Sunita Williams astronaut spacewalk]]
[[File:ISS-14 Williams Marathon.jpg|thumb|ISS-14 Williams Marathon]]
[[File:Astronauts Joan Higginbotham (STS-116) and Sunita Williams (Expedition 14) on the International Space Station.jpg|thumb|Astronauts Joan Higginbotham (STS-116) and Sunita Williams (Expedition 14) on the International Space Station]]
[[File:Expedition 32 Flight Engineer Sunita Williams exercises on COLBERT.jpg|thumb|Expedition 32 Flight Engineer Sunita Williams exercises on COLBERT]]
ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ Astronaut Candidate training [[Johnson Space Center]] ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱛᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ :<ref name="bio1" />
===ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ===
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱕, ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱩᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>
{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/expedition14/exp14_boston_marathon.html |title=Race From Space Coincides with Race on Earth |author=Eldora Valentine |publisher=NASA |date=2007-04-06 |access-date=2007-06-08 |archive-date=2016-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315161410/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/expedition14/exp14_boston_marathon.html |url-status=dead }}
</ref> ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱸᱤᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ [[Boston Marathon]], ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱔ ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |author= |publisher=Zee News Limited |url=http://www.zeenews.com/znnew/articles.asp?aid=366217&ssid=27&sid=ENV |title=Sunita Williams Runs Marathon in Space |date=2007-04-17 |access-date=2007-06-08}}</ref><ref name="marathon">{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/17862610/ |title=Astronaut to run Boston Marathon — in space |access-date=December 19, 2007 |publisher=[[MSNBC]] |year=2007 |author=Jimmy Golen for [[The Associated Press]]}}</ref><ref name="release">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/johnson/news/releases/2007/H07-078.html |title=NASA Astronaut to Run Boston Marathon in Space |access-date=December 19, 2007 |publisher=NASA |year=2007 |author=NASA |archive-date=November 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109190134/http://www.nasa.gov/centers/johnson/news/releases/2007/H07-078.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟ ᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱤᱡ ᱵᱩᱦᱤᱱ [[ᱫᱤᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱛᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ==
* [[Navy Commendation Medal]]
* [[Navy and Marine Corps Achievement Medal]]
* [[Humanitarian Service Medal]]
* [[NASA Spaceflight Medal]]
* [[Medal "For Merit in Space Exploration"]], [[Government of Russia]] (2011)
* [[Padma Bhushan]], [[Government of India]] (25 June 2008)<ref>{{cite web |title=Sunita Williams receives Padma Bhushan |url=http://www.rediff.com/news/2008/jul/05sunita.htm |access-date=July 5, 2008}}</ref>
* Honorary Doctorate, [[Gujarat Technological University]] (2011)<ref>{{cite web |title=Sunita Williams conferred with Honorary Doctorate by Gujarat Technological University, India (2013) |url=http://www.indianexpress.com/news/sunita-williams-to-get-her-honorary-doctorate-at-gtu/1095560/}}</ref>
* [[Orders, decorations, and medals of Slovenia|Golden Order for Merits]], [[Government of Slovenia]] (20 May 2013)<ref>{{cite web |title=Predsednik republike podpisal ukaz o podelitvi odlikovanja Suniti Williams |url=http://www.up-rs.si/up-rs/uprs.nsf/objave/2D38E66908849261C1257B6D0057998A?OpenDocument |accessdate=May 20, 2013}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Sunita Williams}}
* [http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/williams-s.html NASA biography of Sunita Williams] February 2008
* [https://www.youtube.com/embed/doN4t5NKW-k Take a tour in ISS with Sunita Williams] November 2012
<!--ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ-->
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
gx9qfryq8944il2eankh9h0quhc3oeq
ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
22585
196032
176050
2026-08-01T10:55:43Z
MT731
2184
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196032
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]] ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/> {{small|(ᱟᱫᱽᱨᱟ–ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ, ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱚᱢᱚᱦ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ–ᱠᱚᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ)}}
| color = 800000
| logo =
| logo_width =
| image = Adra asansol MEMU.JPG
| image_width = 350px
| caption = [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ
| type = ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| system =
| status = ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| start = {{stnlnk|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ}}
| end = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]]
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = 1891 onwards
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength =
| tracks =
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = 1961–63 with 25 kV AC overhead line
| speed =
| elevation =
| website =
| map = {{ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱟᱫᱽᱨᱟ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ, ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱯᱷᱨᱮᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱚᱢᱚᱦ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱮᱞᱮᱫ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱛᱮ ᱑᱘᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html | title = IR History: Early Days – II| work = Chronology of railways in India, Part 2 (1870–1899)| access-date = 27 October 2012}}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web| url = http://railwaysofraj.blogspot.in/2011/08/number-1-down-mail.html |title = Number 1 Down Mail| publisher= Railways of the Raj| access-date = 19 February 2012}}</ref> ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 |title=Major Events in the Formation of S.E. Railway |publisher=South Eastern Railway |access-date=19 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 |archive-date= 1 April 2013 |df=dmy }}</ref> ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=timeline>{{cite web|last=R. P. Saxena|title=Indian Railway History Time line|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|work=Irse.bravehost.com|access-date=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archive-date=29 February 2012|url-status=dead}}</ref>
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱨᱩᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱱᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱐ ᱢᱤᱞ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser/>
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ BNR ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html|title = IR History: Part - III (1900 - 1947) | publisher=IRFCA | access-date = 12 November 2012}}</ref>
==ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱞ ᱰᱷᱩᱞᱟᱭ==
[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ, ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.tatasteel.com/about-us/heritage/century-of-trust.asp | title = A Century of Trust | publisher = Tata Steel | access-date = 10 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121025180732/http://www.tatasteel.com/about-us/heritage/century-of-trust.asp | archive-date = 25 October 2012 | url-status = dead }}</ref> ᱤᱥᱠᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=iisco |title=IISCO Steel Plant |publisher=Steel Authority of India Limited |access-date=10 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107224109/http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=iisco |archive-date= 7 November 2012 }}</ref> ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=durgapur |title=Durgapur Steel Plant |publisher=Steel Authority of India Limited |access-date=10 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107223624/http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=durgapur |archive-date= 7 November 2012 }}</ref> ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=bokaro |title=Bokaro Steel Plant |publisher=Steel Authority of India Limited |access-date=10 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107223600/http://www.sail.co.in/pnu.php?tag=bokaro |archive-date= 7 November 2012 }}</ref>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
᱑᱙᱖᱑-᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ-ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱤ-ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱒-᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= http://irfca.org/docs/electrification-history.html| title= History of Electrification | publisher= IRFCA| access-date = 24 April 2013}}</ref> ᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱜᱚᱨᱩᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱱᱤ-ᱚᱱᱞᱟᱡᱚᱨᱤ-ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱜᱚᱨᱩᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱱᱤ-ᱚᱱᱞᱟᱡᱚᱨᱤ-ᱵᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱦᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= http://www.uniindia.com/electrification-work-in-full-swing-in-tatanagar-badampahar-section/east/news/2333106.html}}</ref>
==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ}}, {{stnlnk|ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱟᱫᱽᱨᱟ}}, {{stnlnk|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ}}, {{stnlnk|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}} ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=30 December 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 |df=dmy }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ}}
{{DEFAULTSORT:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ - ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ - ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
l1v6cily1dv4vgqm760fvuqdn56nxy8
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
28365
196028
172880
2026-08-01T10:24:08Z
MT731
2184
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196028
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]] ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = 800000
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Midnapore Railway Station Platform - West Midnapore - 2015-02-25 6462.JPG
| image_width =
| caption = ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| type =
| system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| start = {{stnlnk|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}}
| end = {{stnlnk|ᱟᱫᱽᱨᱟ}}
| stations =
| routes =
| open = ᱑᱙᱐᱑
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{cvt|168|km}}
| tracklength =
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| minradius =
| racksystem =
| speed = {{convert|110|km/h|abbr=on}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| electrification = ᱦᱚᱭ
| elevation =
| website =
| map = {{ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indiarailinfo">{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/bankura-junction-bqa/955|title=Bankura Station – 75 Train Departures SER/South Eastern Zone – Railway Enquiry|website=India Rail Info|access-date=16 December 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ, ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱴᱥ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | title = The Chronology of Railway development in Eastern India |publisher=Rail India | access-date = 16 April 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | archive-date = 16 March 2008 | url-status = dead }}</ref> ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓-᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.ebooksread.com/authors-eng/great-britain-india-office/imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer/page-46-imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer.shtml| title = 388 Bankura District| work = Imperial Gazetteer of India, Volume 6| publisher = Electronic Library| access-date = 16 April 2013| archive-date = 3 December 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20131203004234/http://www.ebooksread.com/authors-eng/great-britain-india-office/imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer/page-46-imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer.shtml| url-status = dead}}</ref> ᱵᱤ.ᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=timeline>{{cite web |url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |title=Indian Railway History timeline |author=R.P. Saxena |publisher=[[IRFCA]] |access-date=22 September 2018 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120714085533/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |archive-date=14 July 2012 |df=dmy-all }}</ref>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱮᱰᱩᱣᱟᱥᱳᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱗-᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱰᱩᱣᱟᱥᱳᱞ-ᱥᱟᱞᱵᱳᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱘-᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 16 April 2013}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
kbf2v8hpah71nleogd8ze4ivpjadfol
196029
196028
2026-08-01T10:35:48Z
MT731
2184
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196029
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|50px]] ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = 800000
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Midnapore Railway Station Platform - West Midnapore - 2015-02-25 6462.JPG
| image_width =
| caption = ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| type =
| system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| start = {{stnlnk|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}}
| end = {{stnlnk|ᱟᱫᱽᱨᱟ}}
| stations =
| routes =
| open = ᱑᱙᱐᱑
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{cvt|168|km}}
| tracklength =
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| minradius =
| racksystem =
| speed = {{convert|110|km/h|abbr=on}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| electrification = ᱦᱚᱭ
| elevation =
| website =
| map = {{ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indiarailinfo">{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/bankura-junction-bqa/955|title=Bankura Station – 75 Train Departures SER/South Eastern Zone – Railway Enquiry|website=India Rail Info|access-date=16 December 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ, ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱴᱥ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | title = The Chronology of Railway development in Eastern India |publisher=Rail India | access-date = 16 April 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | archive-date = 16 March 2008 | url-status = dead }}</ref> ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱽᱱᱟᱯᱩᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓-᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.ebooksread.com/authors-eng/great-britain-india-office/imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer/page-46-imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer.shtml| title = 388 Bankura District| work = Imperial Gazetteer of India, Volume 6| publisher = Electronic Library| access-date = 16 April 2013| archive-date = 3 December 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20131203004234/http://www.ebooksread.com/authors-eng/great-britain-india-office/imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer/page-46-imperial-gazetteer-of-india--volume-6-aer.shtml| url-status = dead}}</ref> ᱵᱤ.ᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=timeline>{{cite web |url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |title=Indian Railway History timeline |author=R.P. Saxena |publisher=[[IRFCA]] |access-date=22 September 2018 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120714085533/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |archive-date=14 July 2012 |df=dmy-all }}</ref>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱮᱰᱩᱣᱟᱥᱳᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱗-᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱰᱩᱣᱟᱥᱳᱞ-ᱥᱟᱞᱵᱳᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱘-᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 16 April 2013}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
3uayfdwlsah5lpji5e6jtadfr36ujf5
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
0
28658
196018
187181
2026-08-01T04:41:11Z
MT731
2184
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196018
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail service
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ – ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''
| color = 28457D
| image = Howrah New Jalpaiguri Vande Bharat Express train.jpg
| image_width = 300px
| caption = ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱴᱨᱮᱱ WAP-7 HWH 37585 ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| type = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| first = ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|df=yes|2023|01|01}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) <ref name="Anandabazar">{{cite news |title=৩০ ডিসেম্বরেই বন্দে ভারত! চলবে হাওড়া-এনজেপি রুটে, তোড়জোড় শুরু পূর্ব রেলের |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/first-vande-bharat-express-to-run-in-west-bengal-from-howrah-to-njp-says-eastern-rail-dgtl/cid/1393697 |access-date=24 December 2022 |agency=Anandabazar |publisher=www.anandabazar.com |date=22 December 2022 |language=bn}}</ref>
| last =
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ER)]]
| ridership =
| start = {{stnlnk|ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ}} (HWH)
| stops = ᱓
| end = {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (NJP)
| distance = {{convert|561|km|0|abbr=on}}
| journeytime = ᱐᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ
| frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}}
| line_used = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| class = ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ
| seating = {{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}}
| sleeping = ᱵᱟᱝ
| autorack = ᱵᱟᱝ
| catering = ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ
| observation = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ
| entertainment = {{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}}
| baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ
| otherfacilities = [[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]]
| stock = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)#ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]
| gauge = [[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| el =
| trainnumber = ᱒᱒᱓᱐᱑ / ᱒᱒᱓᱐᱒
| trainlength = {{convert|384|m|ft}}
| owners = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| electrification = [[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| speed = {{cvt|75|km/h|0|abbr=on}} (Average)
| maintenance = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱞᱤᱞᱩᱣᱟ ᱥᱚᱨᱴᱤᱝ ᱭᱟᱨᱰ, ᱦᱟᱣᱲᱟ]]<br/>[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱰᱤᱯᱳ, ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| map = {{Howrah-New Jalpaiguri VB Express Route}}
Revenue Earn:-25,61,97,025 rupees [From 1 February to 30 th April 2023]
| map_state = collapsed
}}
᱒᱒᱓᱐᱑/᱒᱒᱓᱐᱒ '''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ|ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Howrah-New Jalpaiguri Vande Bharat Express ticket price, route |url=https://www.news9live.com/business/biz-news/howrah-jalpaiguri-vande-bharat-express-ticket-price-route-timings-2475613 |access-date=2024-04-01 |website=News9live |language=en-US}}</ref>
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hindustantimes">{{cite web |title=বিদ্যুৎ গতি! শতাব্দীর থেকে কত কম সময় লাগবে হাওড়া-NJP বন্দে ভারত এক্সপ্রেসে? |url=https://bangla.hindustantimes.com/pictures/howrah-to-new-jalpaiguri-new-jalpaiguri-to-howrah-vande-bharat-express-to-take-less-time-than-shatabdi-express-how-much-31671783700552.html |website=bangla.hindustantimes.com |date=23 December 2022 |access-date=24 December 2022 |language=bn |archive-date=23 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221223091507/https://bangla.hindustantimes.com/pictures/howrah-to-new-jalpaiguri-new-jalpaiguri-to-howrah-vande-bharat-express-to-take-less-time-than-shatabdi-express-how-much-31671783700552.html |url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes">{{cite web |title=PM Modi slated to flag off Howrah-NJP Vande Bharat Express on Dec 30 |url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/railways/pm-modi-slated-to-flag-off-howrah-njp-vande-bharat-express-on-dec-30/96447520 |website=infra.economictimes.indiatimes.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref name="Anandabazar">{{cite news |title=৩০ ডিসেম্বরেই বন্দে ভারত! চলবে হাওড়া-এনজেপি রুটে, তোড়জোড় শুরু পূর্ব রেলের |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/first-vande-bharat-express-to-run-in-west-bengal-from-howrah-to-njp-says-eastern-rail-dgtl/cid/1393697 |access-date=24 December 2022 |agency=Anandabazar |publisher=www.anandabazar.com |date=22 December 2022 |language=bn}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thestatesman">{{cite web |title=First Vande Bharat in East India from New Jalpaiguri to Howrah |url=https://www.thestatesman.com/india/first-vande-bharat-in-east-india-from-new-jalpaiguri-to-howrah-1503140717.html |website=www.thestatesman.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref name="ndtv">{{cite web |title=Eastern India's First Vande Bharat Train: Flag-Off By PM Likely On Dec 30 |url=https://www.ndtv.com/india-news/vande-bharat-train-from-kolkata-to-north-bengal-howrah-new-jalpaiguri-flag-off-likely-on-dec-30-3630647 |website=www.ndtv.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=22301/22302 Howrah – New Jalpaiguri Vande Bharat Express Tatkal booking begins; Check ticket price, seats, distance and other details |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/2230122302-howrah-new-jalpaiguri-vande-bharat-express-tatkal-booking-to-begin-today-check-ticket-price-seats-distance-and-other-details/2932534/ |access-date=31 December 2022 |website=Financialexpress |date=31 December 2022 |language=en}}</ref>
==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱢᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ (ICF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2023}}
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱒᱒᱓᱐᱑/᱒᱒᱓᱐᱒ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱕᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 December 2022 |title=Vande Bharat Express Howrah to NJP West Bengal Eastern Railway Howrah Station |url=https://kolkatatv.org/west-bengal/eastern-railway-says-west-bengal-will-get-vande-bharat-express-from-howrah-to-njp-kolkatatv-online-kolkata/ |access-date=28 December 2022 |website=Kolkata TV |archive-date=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127193221/https://kolkatatv.org/west-bengal/eastern-railway-says-west-bengal-will-get-vande-bharat-express-from-howrah-to-njp-kolkatatv-online-kolkata/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Shashwat |date=22 December 2022 |title=Bengal's first Vande Bharat train soon, PM Modi likely to flag off Howrah-NJP new train on Dec 30 |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/west-bengal-first-vande-bharat-train-pm-modi-to-flag-off-howrah-njp-train-on-december-30-2022-12-22-833360 |access-date=28 December 2022 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 December 2022 |title=PM Modi virtually flags off Howrah-NJP Vande Bharat express |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/pm-modi-virtually-flags-off-howrah-njp-vande-bharat-express/article66320343.ece |access-date=30 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 December 2022 |first=Dipak K. |last=Dash |title=Eighth Vande Bharat train to run between Kolkata & Jalpaiguri {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/eighth-vande-bharat-train-to-run-between-kolkata-jalpaiguri/articleshow/96434265.cms |access-date=28 December 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
===ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ===
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ:-<gallery>
File:Howrah New Jalpaiguri Vande Bharat Express.jpg|ᱱᱟᱣᱟ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ
File:PM flags off Vande Bharat Express connecting Howrah to New Jalpaiguri via video conferencing on December 30, 2022 (2).jpg|᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣᱟ ᱾
File:Vande bharat Express.jpg|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ
</gallery>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
* [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{Notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
2wkt913lq8n3wa12gpdef826cqypozb
196019
196018
2026-08-01T04:42:30Z
MT731
2184
196019
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail service
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ – ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''
| color = 28457D
| image = Howrah New Jalpaiguri Vande Bharat Express train.jpg
| image_width = 300px
| caption = ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱴᱨᱮᱱ WAP-7 HWH 37585 ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| type = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| first = ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|df=yes|2023|01|01}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) <ref name="Anandabazar">{{cite news |title=৩০ ডিসেম্বরেই বন্দে ভারত! চলবে হাওড়া-এনজেপি রুটে, তোড়জোড় শুরু পূর্ব রেলের |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/first-vande-bharat-express-to-run-in-west-bengal-from-howrah-to-njp-says-eastern-rail-dgtl/cid/1393697 |access-date=24 December 2022 |agency=Anandabazar |publisher=www.anandabazar.com |date=22 December 2022 |language=bn}}</ref>
| last =
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ER)]]
| ridership =
| start = {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} (HWH)
| stops = ᱓
| end = {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (NJP)
| distance = {{convert|561|km|0|abbr=on}}
| journeytime = ᱐᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ
| frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}}
| line_used = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| class = ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ
| seating = {{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}}
| sleeping = ᱵᱟᱝ
| autorack = ᱵᱟᱝ
| catering = ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ
| observation = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ
| entertainment = {{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}}
| baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ
| otherfacilities = [[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]]
| stock = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)#ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]
| gauge = [[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| el =
| trainnumber = ᱒᱒᱓᱐᱑ / ᱒᱒᱓᱐᱒
| trainlength = {{convert|384|m|ft}}
| owners = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| electrification = [[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| speed = {{cvt|75|km/h|0|abbr=on}} (Average)
| maintenance = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱞᱤᱞᱩᱣᱟ ᱥᱚᱨᱴᱤᱝ ᱭᱟᱨᱰ, ᱦᱟᱣᱲᱟ]]<br/>[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱰᱤᱯᱳ, ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| map = {{Howrah-New Jalpaiguri VB Express Route}}
Revenue Earn:-25,61,97,025 rupees [From 1 February to 30 th April 2023]
| map_state = collapsed
}}
᱒᱒᱓᱐᱑/᱒᱒᱓᱐᱒ '''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ|ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Howrah-New Jalpaiguri Vande Bharat Express ticket price, route |url=https://www.news9live.com/business/biz-news/howrah-jalpaiguri-vande-bharat-express-ticket-price-route-timings-2475613 |access-date=2024-04-01 |website=News9live |language=en-US}}</ref>
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hindustantimes">{{cite web |title=বিদ্যুৎ গতি! শতাব্দীর থেকে কত কম সময় লাগবে হাওড়া-NJP বন্দে ভারত এক্সপ্রেসে? |url=https://bangla.hindustantimes.com/pictures/howrah-to-new-jalpaiguri-new-jalpaiguri-to-howrah-vande-bharat-express-to-take-less-time-than-shatabdi-express-how-much-31671783700552.html |website=bangla.hindustantimes.com |date=23 December 2022 |access-date=24 December 2022 |language=bn |archive-date=23 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221223091507/https://bangla.hindustantimes.com/pictures/howrah-to-new-jalpaiguri-new-jalpaiguri-to-howrah-vande-bharat-express-to-take-less-time-than-shatabdi-express-how-much-31671783700552.html |url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes">{{cite web |title=PM Modi slated to flag off Howrah-NJP Vande Bharat Express on Dec 30 |url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/railways/pm-modi-slated-to-flag-off-howrah-njp-vande-bharat-express-on-dec-30/96447520 |website=infra.economictimes.indiatimes.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref name="Anandabazar">{{cite news |title=৩০ ডিসেম্বরেই বন্দে ভারত! চলবে হাওড়া-এনজেপি রুটে, তোড়জোড় শুরু পূর্ব রেলের |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/first-vande-bharat-express-to-run-in-west-bengal-from-howrah-to-njp-says-eastern-rail-dgtl/cid/1393697 |access-date=24 December 2022 |agency=Anandabazar |publisher=www.anandabazar.com |date=22 December 2022 |language=bn}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thestatesman">{{cite web |title=First Vande Bharat in East India from New Jalpaiguri to Howrah |url=https://www.thestatesman.com/india/first-vande-bharat-in-east-india-from-new-jalpaiguri-to-howrah-1503140717.html |website=www.thestatesman.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref name="ndtv">{{cite web |title=Eastern India's First Vande Bharat Train: Flag-Off By PM Likely On Dec 30 |url=https://www.ndtv.com/india-news/vande-bharat-train-from-kolkata-to-north-bengal-howrah-new-jalpaiguri-flag-off-likely-on-dec-30-3630647 |website=www.ndtv.com |access-date=24 December 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=22301/22302 Howrah – New Jalpaiguri Vande Bharat Express Tatkal booking begins; Check ticket price, seats, distance and other details |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/2230122302-howrah-new-jalpaiguri-vande-bharat-express-tatkal-booking-to-begin-today-check-ticket-price-seats-distance-and-other-details/2932534/ |access-date=31 December 2022 |website=Financialexpress |date=31 December 2022 |language=en}}</ref>
==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱢᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ (ICF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2023}}
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱒᱒᱓᱐᱑/᱒᱒᱓᱐᱒ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱕᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 December 2022 |title=Vande Bharat Express Howrah to NJP West Bengal Eastern Railway Howrah Station |url=https://kolkatatv.org/west-bengal/eastern-railway-says-west-bengal-will-get-vande-bharat-express-from-howrah-to-njp-kolkatatv-online-kolkata/ |access-date=28 December 2022 |website=Kolkata TV |archive-date=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127193221/https://kolkatatv.org/west-bengal/eastern-railway-says-west-bengal-will-get-vande-bharat-express-from-howrah-to-njp-kolkatatv-online-kolkata/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Shashwat |date=22 December 2022 |title=Bengal's first Vande Bharat train soon, PM Modi likely to flag off Howrah-NJP new train on Dec 30 |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/west-bengal-first-vande-bharat-train-pm-modi-to-flag-off-howrah-njp-train-on-december-30-2022-12-22-833360 |access-date=28 December 2022 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 December 2022 |title=PM Modi virtually flags off Howrah-NJP Vande Bharat express |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/pm-modi-virtually-flags-off-howrah-njp-vande-bharat-express/article66320343.ece |access-date=30 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 December 2022 |first=Dipak K. |last=Dash |title=Eighth Vande Bharat train to run between Kolkata & Jalpaiguri {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/eighth-vande-bharat-train-to-run-between-kolkata-jalpaiguri/articleshow/96434265.cms |access-date=28 December 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
===ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ===
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ:-<gallery>
File:Howrah New Jalpaiguri Vande Bharat Express.jpg|ᱱᱟᱣᱟ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ
File:PM flags off Vande Bharat Express connecting Howrah to New Jalpaiguri via video conferencing on December 30, 2022 (2).jpg|᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣᱟ ᱾
File:Vande bharat Express.jpg|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ
</gallery>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
* [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{Notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
mewmznwpg0hcofce1xhji9zaz3bsxh5
ᱦᱟᱣᱲᱟ
0
31785
196022
195632
2026-08-01T04:57:38Z
MT731
2184
/* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196022
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = File:Howrah bridge betwixt Lights.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ
| image_size = 300px
| pushpin_map = India West Bengal#India#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 300
| coordinates = {{coord|22.5736296|N|88.3251045|E|region:IN-WB|format=dec|display=inline,title}}
| nickname = ''Sheffield of India''<ref name="2001-09-20-toi-sheffield" />
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type4 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]]
| subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| subdivision_name4 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
|
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = TMC
| leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱨᱚᱛᱷᱤᱱ ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱟᱨᱛᱤ<ref>{{cite web|title=HMC Members of the Mayor in council|url=https://hmcgov.in/hmcweb/mmic.php|accessdate=21 September 2019}}</ref>
| leader_title2 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name2 = ᱥᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite news|title=HMC|url=https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|access-date=2025-04-08|archive-date=2025-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408115352/https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bally Municipality|url=http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|access-date=2019-10-12|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114655/http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 63.55
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 12
| population_total = 1072161
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name="census2011" /><ref>{{cite web|title=Bally 2011 census|url=https://www.britannica.com/place/Bally}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=28 August 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref><ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=28 August 2019}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱑᱑᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱑᱑᱔ ᱟᱨ ᱗᱑᱑᱒᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱒᱐᱔
| area_code = +᱙᱑ ᱓᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-11 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-14
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱐᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.howrah.gov.in}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ]], [[ᱵᱟᱞᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]]
}}
'''ᱦᱟᱣᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ (KMDA) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱦᱟᱣᱚᱨ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ, ᱠᱤᱪᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱩᱞᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱰᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2018}} ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ '''ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱴ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱕᱖᱙-᱗᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ [[ᱵᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱜ '''ᱥᱮᱡᱟᱹᱨ ᱯᱷᱮᱰᱨᱤᱪᱤ''' ([[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]:Caesar Federichi) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱕᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱵᱩᱴᱚᱨ'' (Buttor) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ (description) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱥᱤᱞᱴᱤ (Possibly) : ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱴᱚᱨ''' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱑᱔᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱨᱚᱫᱟᱥ ᱯᱤᱯᱤᱞᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱟᱵᱤᱛᱟ '''ᱢᱟᱱᱥᱟᱢᱟᱸᱜᱟᱞ''' ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱱᱟᱹᱧᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱑᱓ ᱤᱧ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱽᱡᱮᱵᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱯᱷᱨᱨᱩᱠᱷᱥᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱛᱤᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ (Delegation) ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟ ᱚᱵᱡᱮᱠᱴᱤᱵ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱛᱩ : ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱦ (ᱦᱟᱣᱲᱟ), ᱠᱟᱥᱩᱰᱤ, ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱸᱴ (documents) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱒᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ''ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱦᱢᱢᱟᱸᱫ ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ'' ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱞᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱣᱟᱵ ᱢᱤᱨ ᱠᱟᱹᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱟᱫᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱘᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱓ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱕᱔ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡᱼᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱷᱤᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱡᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱚᱞᱚᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱭᱮᱞ (Detailed) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱯᱚᱞ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ==
{{Weather box
|location= ᱦᱟᱣᱲᱟ
|open = yes
|metric first= yes
|single line= yes
|Jan high C= 26
|Feb high C= 29
|Mar high C= 33
|Apr high C= 36
|May high C= 36
|Jun high C= 34
|Jul high C= 33
|Aug high C= 33
|Sep high C= 33
|Oct high C= 32
|Nov high C= 30
|Dec high C= 27
|Jan low C= 12
|Feb low C= 16
|Mar low C= 21
|Apr low C= 24
|May low C= 25
|Jun low C= 26
|Jul low C= 26
|Aug low C= 26
|Sep low C= 26
|Oct low C= 24
|Nov low C= 19
|Dec low C= 14
|Jan precipitation mm= 19.2
|Feb precipitation mm= 39.4
|Mar precipitation mm= 38
|Apr precipitation mm= 49.5
|May precipitation mm= 132.7
|Jun precipitation mm= 245.9
|Jul precipitation mm= 347.6
|Aug precipitation mm= 322.4
|Sep precipitation mm= 291.2
|Oct precipitation mm= 163.6
|Nov precipitation mm= 27.9
|Dec precipitation mm= 5.7
|source= [http://www.worldweatheronline.com/Howrah-weather-averages/West-Bengal/IN.aspx Howrah Weather]
|date= May 2012
}}
==ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ==
[[Image:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|thumb|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
[[Image:Howrah Municipal Corporation Supermarket - Howrah 2011-11-07 00817.jpg|thumb|left|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱯᱷ (Self) ᱫᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbdma.gov.in/htm/DIS%5CMUNI_COR_Howrah.htm |title=Howrah Municipal Corporation |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317203441/http://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_COR_Howrah.htm |archivedate=17 March 2012 }}</ref><ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=28}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref> ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱘᱒-᱘᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱮᱠᱴ (Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱑᱙᱘᱔ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |title=Other Municipal Corporation Acts |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810200753/http://wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |archivedate=10 August 2009 }}</ref> ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ (ᱢᱮᱭᱟᱨ) ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱛᱨᱩᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨᱮᱴ]], ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱞᱟᱜᱩ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ==
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱔᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱷᱚᱴᱚ==
<gallery mode="packed-hover">
File:Ramakrishna Belur Math, Howrah.jpg|[[ᱵᱮᱞᱩᱨ ᱢᱟᱴᱷ]], [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱢᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
File:Great banyan tree kol.jpg|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ
File:Rampuja.jpg|ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱯᱩᱡᱟ
File:Kona Expressway - Sibpur - Howrah 2012-04-29 01092.jpg|ᱠᱚᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱼ ᱥᱤᱵᱯᱩᱨ
File:Vidyasagar Setu Kolkata West Bengal.jpg|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ (ᱵᱤᱫᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Bridge-Rabindra Setu.jpg|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ (ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Head Post Office - Howrah 050034.JPG|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱼ ᱗᱑᱑᱑᱐᱑
File:Nabanna - HRBC Building - Vidyasagar Setu Toll Plaza - Howrah 2014-07-11 7378.JPG|ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ) (ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ)
File:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ
File:Howrah Municipal Corporation Stadium - Howrah Maidan Area - Howrah 2013-04-28 6587.jpg|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
File:Nivedita Setu as seen from Bally Bridge.jpg|ᱵᱟᱞᱞᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱯᱚᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜ
File:Avani Riverside Mall Howrah1.jpg|ᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱞ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist
|30em
|refs=
<ref name="2001-09-20-toi-sheffield">{{cite news |title=Sheffield of India dying an untimely death - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |accessdate=11 October 2018 |work=The Times of India |publisher=The Times of India |date=20 September 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011172707/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |archive-date=11 October 2018 |url-status=live }}</ref>
<ref name="census2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract Data Tables – West Bengal – DDW_PCA1915_2011_MDDS with UI|url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|website=Census of India|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212234045/http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|archive-date=12 December 2017|url-status=live}}</ref>
<ref name="OMC169">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
<ref name=betor>Donald Frederick Lach, p.473</ref>
<ref name="OMC19">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=19}}</ref>
<ref name=OMC23>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=23}}</ref>
<ref name=OMC31>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=31}}</ref>
<ref name="census2001">{{cite web|title=A −4 : Towns and Urban Agglomerations Classified by Population Size Class in 2001 With Variation Since 1901|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|website=The Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|archive-date=15 March 2016|url-status=live}}</ref>
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref>
<ref name=OMC119>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=119}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* {{Wikivoyage-inline|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* [https://web.archive.org/web/20080404050105/http://howrah.gov.in/Templates/Howrah%20history.htm History of Howrah from India Government Site]
* [http://www.howrah.gov.in Howrah Municipal Corporation Site]
* [http://indiarailinfo.com/station/map/1 Satellite View of Howrah]
{{Geographic location|Centre=ᱦᱟᱣᱲᱟ|North=[[ᱥᱮᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]]|Northeast=[[ᱵᱟᱨᱟᱠᱯᱚᱨ]] & [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ]]|East=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]|Southeast=[[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱᱟᱨᱯᱩᱨ]], [[Baruipur]] & [[Jaynagar Majilpur]]|South=[[Maheshtala]], [[Budge Budge]] & [[Pujali]]|Southwest=[[Uluberia]]|West=[[Ghatal]]|Northwest=[[Arambagh]]}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
7vcak8fq4yhclvnjtsst0uvio1z3ld4
196023
196022
2026-08-01T04:58:39Z
MT731
2184
/* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196023
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = File:Howrah bridge betwixt Lights.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ
| image_size = 300px
| pushpin_map = India West Bengal#India#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 300
| coordinates = {{coord|22.5736296|N|88.3251045|E|region:IN-WB|format=dec|display=inline,title}}
| nickname = ''Sheffield of India''<ref name="2001-09-20-toi-sheffield" />
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type4 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]]
| subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| subdivision_name4 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
|
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = TMC
| leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱨᱚᱛᱷᱤᱱ ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱟᱨᱛᱤ<ref>{{cite web|title=HMC Members of the Mayor in council|url=https://hmcgov.in/hmcweb/mmic.php|accessdate=21 September 2019}}</ref>
| leader_title2 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name2 = ᱥᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite news|title=HMC|url=https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|access-date=2025-04-08|archive-date=2025-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408115352/https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bally Municipality|url=http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|access-date=2019-10-12|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114655/http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 63.55
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 12
| population_total = 1072161
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name="census2011" /><ref>{{cite web|title=Bally 2011 census|url=https://www.britannica.com/place/Bally}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=28 August 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref><ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=28 August 2019}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱑᱑᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱑᱑᱔ ᱟᱨ ᱗᱑᱑᱒᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱒᱐᱔
| area_code = +᱙᱑ ᱓᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-11 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-14
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱐᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.howrah.gov.in}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ]], [[ᱵᱟᱞᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]]
}}
'''ᱦᱟᱣᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ (KMDA) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱦᱟᱣᱚᱨ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ, ᱠᱤᱪᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱩᱞᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱰᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2018}} ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ '''ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱴ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱕᱖᱙-᱗᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ [[ᱵᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱜ '''ᱥᱮᱡᱟᱹᱨ ᱯᱷᱮᱰᱨᱤᱪᱤ''' ([[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]:Caesar Federichi) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱕᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱵᱩᱴᱚᱨ'' (Buttor) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ (description) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱥᱤᱞᱴᱤ (Possibly) : ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱴᱚᱨ''' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱑᱔᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱨᱚᱫᱟᱥ ᱯᱤᱯᱤᱞᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱟᱵᱤᱛᱟ '''ᱢᱟᱱᱥᱟᱢᱟᱸᱜᱟᱞ''' ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱱᱟᱹᱧᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱑᱓ ᱤᱧ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱽᱡᱮᱵᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱯᱷᱨᱨᱩᱠᱷᱥᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱛᱤᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ (Delegation) ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟ ᱚᱵᱡᱮᱠᱴᱤᱵ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱛᱩ : ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱦ (ᱦᱟᱣᱲᱟ), ᱠᱟᱥᱩᱰᱤ, ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱸᱴ (documents) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱒᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ''ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱦᱢᱢᱟᱸᱫ ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ'' ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱞᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱣᱟᱵ ᱢᱤᱨ ᱠᱟᱹᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱟᱫᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱘᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱓ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱕᱔ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡᱼᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱷᱤᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱡᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱚᱞᱚᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱭᱮᱞ (Detailed) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱯᱚᱞ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ==
{{Weather box
|location= ᱦᱟᱣᱲᱟ
|open = yes
|metric first= yes
|single line= yes
|Jan high C= 26
|Feb high C= 29
|Mar high C= 33
|Apr high C= 36
|May high C= 36
|Jun high C= 34
|Jul high C= 33
|Aug high C= 33
|Sep high C= 33
|Oct high C= 32
|Nov high C= 30
|Dec high C= 27
|Jan low C= 12
|Feb low C= 16
|Mar low C= 21
|Apr low C= 24
|May low C= 25
|Jun low C= 26
|Jul low C= 26
|Aug low C= 26
|Sep low C= 26
|Oct low C= 24
|Nov low C= 19
|Dec low C= 14
|Jan precipitation mm= 19.2
|Feb precipitation mm= 39.4
|Mar precipitation mm= 38
|Apr precipitation mm= 49.5
|May precipitation mm= 132.7
|Jun precipitation mm= 245.9
|Jul precipitation mm= 347.6
|Aug precipitation mm= 322.4
|Sep precipitation mm= 291.2
|Oct precipitation mm= 163.6
|Nov precipitation mm= 27.9
|Dec precipitation mm= 5.7
|source= [http://www.worldweatheronline.com/Howrah-weather-averages/West-Bengal/IN.aspx Howrah Weather]
|date= May 2012
}}
==ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ==
[[Image:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|thumb|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
[[Image:Howrah Municipal Corporation Supermarket - Howrah 2011-11-07 00817.jpg|thumb|left|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱯᱷ (Self) ᱫᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbdma.gov.in/htm/DIS%5CMUNI_COR_Howrah.htm |title=Howrah Municipal Corporation |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317203441/http://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_COR_Howrah.htm |archivedate=17 March 2012 }}</ref><ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=28}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref> ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱘᱒-᱘᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱮᱠᱴ (Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱑᱙᱘᱔ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |title=Other Municipal Corporation Acts |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810200753/http://wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |archivedate=10 August 2009 }}</ref> ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ (ᱢᱮᱭᱟᱨ) ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱛᱨᱩᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨᱮᱴ]], ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱞᱟᱜᱩ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ==
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱔᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱷᱚᱴᱚ==
<gallery mode="packed-hover">
File:Ramakrishna Belur Math, Howrah.jpg|[[ᱵᱮᱞᱩᱨ ᱢᱟᱴᱷ]], [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱢᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
File:Great banyan tree kol.jpg|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ
File:Rampuja.jpg|ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱯᱩᱡᱟ
File:Kona Expressway - Sibpur - Howrah 2012-04-29 01092.jpg|ᱠᱚᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱼ ᱥᱤᱵᱯᱩᱨ
File:Vidyasagar Setu Kolkata West Bengal.jpg|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ (ᱵᱤᱫᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Bridge-Rabindra Setu.jpg|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ (ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Head Post Office - Howrah 050034.JPG|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱼ ᱗᱑᱑᱑᱐᱑
File:Nabanna - HRBC Building - Vidyasagar Setu Toll Plaza - Howrah 2014-07-11 7378.JPG|ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ) (ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ)
File:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ
File:Howrah Municipal Corporation Stadium - Howrah Maidan Area - Howrah 2013-04-28 6587.jpg|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
File:Nivedita Setu as seen from Bally Bridge.jpg|ᱵᱟᱞᱞᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱯᱚᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜ
File:Avani Riverside Mall Howrah1.jpg|ᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱞ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist
|30em
|refs=
<ref name="2001-09-20-toi-sheffield">{{cite news |title=Sheffield of India dying an untimely death - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |accessdate=11 October 2018 |work=The Times of India |publisher=The Times of India |date=20 September 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011172707/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |archive-date=11 October 2018 |url-status=live }}</ref>
<ref name="census2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract Data Tables – West Bengal – DDW_PCA1915_2011_MDDS with UI|url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|website=Census of India|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212234045/http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|archive-date=12 December 2017|url-status=live}}</ref>
<ref name="OMC169">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
<ref name=betor>Donald Frederick Lach, p.473</ref>
<ref name="OMC19">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=19}}</ref>
<ref name=OMC23>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=23}}</ref>
<ref name=OMC31>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=31}}</ref>
<ref name="census2001">{{cite web|title=A −4 : Towns and Urban Agglomerations Classified by Population Size Class in 2001 With Variation Since 1901|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|website=The Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|archive-date=15 March 2016|url-status=live}}</ref>
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref>
<ref name=OMC119>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=119}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* {{Wikivoyage-inline|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* [https://web.archive.org/web/20080404050105/http://howrah.gov.in/Templates/Howrah%20history.htm History of Howrah from India Government Site]
* [http://www.howrah.gov.in Howrah Municipal Corporation Site]
* [http://indiarailinfo.com/station/map/1 Satellite View of Howrah]
{{Geographic location|Centre=ᱦᱟᱣᱲᱟ|North=[[ᱥᱮᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]]|Northeast=[[ᱵᱟᱨᱟᱠᱯᱚᱨ]] & [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ]]|East=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]|Southeast=[[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱᱟᱨᱯᱩᱨ]], [[Baruipur]] & [[Jaynagar Majilpur]]|South=[[Maheshtala]], [[Budge Budge]] & [[Pujali]]|Southwest=[[Uluberia]]|West=[[Ghatal]]|Northwest=[[Arambagh]]}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
qt6h324bpwo22rhcxln5p1pc701b2w8
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
37562
196016
195885
2026-08-01T00:36:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196016
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| color =
| logo =
| logo_width =
| image = 18463 Prashanti Express at Alamanda with WAP-4 Loco.JPG
| image_width = 250px
| caption = ᱑᱘᱔᱖᱓ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| start = {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
| end = [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]]
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱙᱙
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength = {{convert|424|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱒
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱦᱮᱸ
| speed = ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ
| elevation =
| website =
| map = {{ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱨᱥ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱨᱤᱥᱤᱠᱩᱞᱭᱟ, ᱵᱚᱢᱥᱚᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱵᱟᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.kwintessential.co.uk/articles/india/Coastal-Plains-of-India/3029| title = Coastal Plains of India| publisher = Country facts – the world at your finger tips| access-date = 2013-01-17| archive-date = 30 May 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130530005857/http://www.kwintessential.co.uk/articles/india/Coastal-Plains-of-India/3029| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.zahie.com/categories/details/social-studies/the-coastal-plains-of-india.html| title = The Coastal Plains of India| publisher = Zahie.com| access-date = 2013-01-17| archive-date = 18 September 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190918025928/http://www.zahie.com/categories/details/social-studies/the-coastal-plains-of-india.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.geol.lsu.edu/WDD/ASIAN/Mahanadi/mahanadi.htm |title = Mahanadi River Delta, India, Asia|publisher= The World Delta Database| access-date = 2013-01-17 }}</ref>
===ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ===
ᱢᱮᱜᱷᱟᱫᱨᱤᱜᱮᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐-᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱖᱘.᱐᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱢᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱰᱞᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.vizagport.com/AboutUs/History.aspx| title = Port of Visakhapatnam| work = History| publisher = vizagport| access-date = 2013-01-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121111025637/http://www.vizagport.com/AboutUs/History.aspx| archive-date = 11 November 2012| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url =http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-254388645/vizag-port-feels-heat.html |title = Vizag port feels the heat of competition from Gangavaram|work= The Hindu Business Line|date=19 April 2011| via= Access My Library| access-date = 2013-01-24}}</ref>
ᱜᱟᱝᱜᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.gangavaram.com/ | title =Welcome to Gangavaram Port | publisher =Port Gangavaram | access-date =2013-01-24 | archive-date =2012-11-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20121103050233/http://www.gangavaram.com/ | url-status =dead }}</ref>
ᱜᱳᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.apports.in/in/content/view/44/62/| title = Bheemunipatnam Port| publisher = Department of Ports, Government of Andhra| access-date = 2013-01-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20130310070612/http://www.apports.in/in/content/view/44/62/| archive-date = 10 March 2013| url-status = dead}}</ref>
ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱚᱱ-ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.gopalpurports.com/ |title = Gopalpur port | access-date = 2013-01-25}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ===
᱑᱘᱙᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱑,᱒᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱚᱴᱚᱠ}} ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=ser>{{cite web | url = http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 | title = Major Events in the Formation of S.E. Railway | publisher = South Eastern Railway | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 | archive-date = 1 April 2013 | df = dmy-all }}</ref><ref name=waltair>{{cite web | url = http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | title = History of Waltair Division | publisher = Mannanna.com | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20121011235936/http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | archive-date = 11 October 2012 | df = dmy-all }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=ser/> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱸᱥ (ᱣᱟᱞᱴᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900-1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2013-01-19}}</ref> ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱙ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=waltair/><ref>{{cite web | url = http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261 | title = History | publisher = East Coast Railway | access-date = 2013-01-02 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110131114416/http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1%2C261 | archive-date = 31 January 2011 | df = dmy-all }}</ref>
===ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ===
᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱨᱵᱷᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘-᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱷᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ser/> (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾)
᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ: ᱠᱚᱴᱴᱟᱵᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱚᱭᱯᱚᱨ-ᱠᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱣᱩᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱚᱞᱟᱱᱜᱤᱨ-ᱡᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱵᱤᱠᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱥᱮ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱭᱟ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf |title =History of Indian Railways in Orissa |last=Baral |first=Chitta | access-date = 2012-11-27 }}</ref> ᱠᱚᱴᱴᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟ-ᱠᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱣᱩᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖-᱖᱗ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=waltair/>
ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱠᱷᱮᱢᱮᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓᱑ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱯᱟᱰᱟ-ᱜᱩᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=ser/><ref>{{cite web| url = http://www.indianexpress.com/news/rail-trail/466993/1 |title = Paralakhemedi Light Railway | work= The Indian Express|date=28 May 2009| access-date = 2012-12-10 }}</ref> ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,6,338,646&dcd=573&did=13339748308319C148E1216987466056FE87C93D0A9D3.web91 |title = Performance of Waltair Division in 2011-12 | publisher= Waltair Division of East Coast Railway| access-date = 2012-11-27 }}</ref>
===ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱜᱚᱲᱚ===
ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part - III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21}}</ref> [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱼᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=zones/><ref name=railhist>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part - IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 2012-11-21 }}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=zones/>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ (WDM-1) ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=railhist/>
ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history7.html |title = IR History Part VII (2000–present) | publisher= IRFCA| access-date = 2013-01-02 }}</ref>
==ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱜᱨᱩᱯ ᱵᱤ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/codesmanual/IRPWM/PermanentWayManualCh2_data.htm |title = Chapter II – The Maintenance of Permanent Way| access-date = 2013-01-02 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ - ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
a2jfo89pigblj8xm4yrdtsa59to5le4
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37576
196020
2026-08-01T04:46:17Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196020
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
c3rzmeq3zk03ey8pz4f90y5j1ymibf8
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ
14
37577
196021
2026-08-01T04:51:50Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196021
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
fbwxrgjang4df3j5puq89pdh08jcroo
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
14
37578
196024
2026-08-01T05:01:59Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196024
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱾
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
ez0qlkvpqktct8hpvxsjpio3kc8gc6s
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ
14
37579
196025
2026-08-01T06:09:05Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196025
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
aempr89jv9kiplm96xataimg0mljuw9
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
37580
196026
2026-08-01T07:29:57Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ | color = | logo = | logo_width = | image = Chandrapura rail station.JPG | image_width = | caption = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196026
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color =
| logo =
| logo_width =
| image = Chandrapura rail station.JPG
| image_width =
| caption = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ
| type = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| system =
| status = ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| locale = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| start = {{stnlnk|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ}}
| end = {{stnlnk|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ}}
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱙᱔
| close = ᱒᱐᱑᱗
| reopen = ᱒᱐᱑᱙
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength = {{convert|34|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱒
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱳᱵᱷᱤᱴ ᱮ. ᱥᱤ. ᱚᱵᱷᱚᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ
| speed = {{convert|80|km/h}}
| elevation =
| website =
| map = {{ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://im22-c75.kxcdn.com/0/2315723/0/img20170611wa0002141859.jpg| title=Closure of Railway line from Dhanbad to Chandrapura due to fire and subsidence in Jharia & Raniganj Coal Field| first=Anil Kumar| last=Lahoti| date=10 June 2017| publisher=Railway Board| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801200042/https://im22-c75.kxcdn.com/0/2315723/0/img20170611wa0002141859.jpg| archivedate=1 August 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://indianexpress.com/article/india/dhanbad-chandrapura-coal-mine-rail-tracks-closed-security-tightened-4704790/| title=Dhanbad-Chandrapura coal mine rail tracks closed, security tightened| website=Indian Express| first=Prashant| last=Pandey| date=15 June 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.firstpost.com/india/jharkhand-mine-fire-railway-board-cancels-19-trains-diverts-seven-in-dhanbad-chandrapur-segment-3566573.html| title=Railway Board cancels 19 trains, diverts seven in Dhanbad-Chandrapura segment| date=12 June 2017| author=PTI| website=Firstpost}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ]]ᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖-᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱠᱤᱝ ᱠᱚᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱳᱰᱤᱝ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/railways-to-stop-operation-on-dhanbad-chandrapura-section/articleshow/59088522.cms| title=Railways to stop operation on Dhanbad-Chandrapura section| website=Times of India| first=Kumod| last=Verma| date=11 June 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rlys-to-cancel-19-trains-divert-7-from-tomorrow/articleshow/59133215.cms| title=Rlys to cancel 19 trains, divert 7 from tomorrow| website=Times of India| first=Kumod| last=Verma| date=14 June 2017}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/train-service-resumes-on-dhanbad-chandrapura-line/articleshow/68142801.cms| title=Train service resumes on Dhanbad–Chandrapura line| website=Times of India| first=Bhupendra| last=Srivastava| date=25 February 2019}}</ref>
==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ==
===ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ===
* ᱑᱘᱖᱒᱑/᱒᱒ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱐᱓/᱐᱔ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱕᱐᱒᱗/᱒᱘ [[ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱔᱐᱓/᱐᱔ [[ᱵᱚᱱᱟᱱᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱒᱙/᱓᱐ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱐᱓/᱐᱔ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱑᱐᱕/᱐᱖ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱑᱙/᱒᱐ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱒᱐᱑᱙/᱒᱐ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱕᱖᱖᱑/᱖᱒ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱕᱑/᱕᱒ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱓᱒᱑/᱒᱒ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱙᱔᱑᱓/᱑᱔ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱙᱖᱐᱗/᱐᱘ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱑᱔᱔᱗/᱔᱘ [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱸᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱕᱓᱓᱓᱙/᱔᱐ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ]]
* ᱑᱓᱔᱒᱕/᱒᱖ [[ᱥᱩᱨᱚᱛ-ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱑᱙/᱒᱐ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
===ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ===
* ᱑᱘᱑᱘᱕/᱘᱖ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱑᱑᱙/᱒᱐ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱐᱐᱗/᱐᱘ [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱐᱐᱕/᱐᱖ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱠᱥᱚᱣᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱐᱒᱕/᱒᱖ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
===ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
* [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱐᱒᱘᱓᱑/᱓᱒ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ))
* ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱢᱩ
* ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
* ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱢᱮᱢᱩ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ - ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ]]
1tee4mr6rtkc6zw9wqjc3y2upz1njuw
196030
196026
2026-08-01T10:41:16Z
MT731
2184
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
196030
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color =
| logo =
| logo_width =
| image = Chandrapura rail station.JPG
| image_width =
| caption = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ
| type = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| system =
| status = ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| locale = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| start = {{stnlnk|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ}}
| end = {{stnlnk|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ}}
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱙᱔
| close = ᱒᱐᱑᱗
| reopen = ᱒᱐᱑᱙
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength = {{convert|34|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱒
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱳᱵᱷᱤᱴ ᱮ. ᱥᱤ. ᱚᱵᱷᱚᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ
| speed = {{convert|80|km/h}}
| elevation =
| website =
| map = {{ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://im22-c75.kxcdn.com/0/2315723/0/img20170611wa0002141859.jpg| title=Closure of Railway line from Dhanbad to Chandrapura due to fire and subsidence in Jharia & Raniganj Coal Field| first=Anil Kumar| last=Lahoti| date=10 June 2017| publisher=Railway Board| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801200042/https://im22-c75.kxcdn.com/0/2315723/0/img20170611wa0002141859.jpg| archivedate=1 August 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://indianexpress.com/article/india/dhanbad-chandrapura-coal-mine-rail-tracks-closed-security-tightened-4704790/| title=Dhanbad-Chandrapura coal mine rail tracks closed, security tightened| website=Indian Express| first=Prashant| last=Pandey| date=15 June 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.firstpost.com/india/jharkhand-mine-fire-railway-board-cancels-19-trains-diverts-seven-in-dhanbad-chandrapur-segment-3566573.html| title=Railway Board cancels 19 trains, diverts seven in Dhanbad-Chandrapura segment| date=12 June 2017| author=PTI| website=Firstpost}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱛᱨᱟᱥ]]ᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱛᱨᱟᱥᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖-᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱠᱤᱝ ᱠᱚᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱳᱰᱤᱝ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/railways-to-stop-operation-on-dhanbad-chandrapura-section/articleshow/59088522.cms| title=Railways to stop operation on Dhanbad-Chandrapura section| website=Times of India| first=Kumod| last=Verma| date=11 June 2017}}</ref><ref>{{cite web| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rlys-to-cancel-19-trains-divert-7-from-tomorrow/articleshow/59133215.cms| title=Rlys to cancel 19 trains, divert 7 from tomorrow| website=Times of India| first=Kumod| last=Verma| date=14 June 2017}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/train-service-resumes-on-dhanbad-chandrapura-line/articleshow/68142801.cms| title=Train service resumes on Dhanbad–Chandrapura line| website=Times of India| first=Bhupendra| last=Srivastava| date=25 February 2019}}</ref>
==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ==
===ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ===
* ᱑᱘᱖᱒᱑/᱒᱒ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱐᱓/᱐᱔ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱕᱐᱒᱗/᱒᱘ [[ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱔᱐᱓/᱐᱔ [[ᱵᱚᱱᱟᱱᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱒᱙/᱓᱐ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱐᱓/᱐᱔ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱑᱐᱕/᱐᱖ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱨᱚᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱑᱙/᱒᱐ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱒᱐᱑᱙/᱒᱐ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱕᱖᱖᱑/᱖᱒ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱓᱕᱑/᱕᱒ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱓᱒᱑/᱒᱒ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱙᱔᱑᱓/᱑᱔ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱙᱖᱐᱗/᱐᱘ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱑᱔᱔᱗/᱔᱘ [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱸᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱕᱓᱓᱓᱙/᱔᱐ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ]]
* ᱑᱓᱔᱒᱕/᱒᱖ [[ᱥᱩᱨᱚᱛ-ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱖᱑᱙/᱒᱐ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
===ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ===
* ᱑᱘᱑᱘᱕/᱘᱖ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱘᱑᱑᱙/᱒᱐ [[ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱐᱐᱗/᱐᱘ [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱗᱐᱐᱕/᱐᱖ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱠᱥᱚᱣᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱑᱓᱐᱒᱕/᱒᱖ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
===ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
* [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱐᱒᱘᱓᱑/᱓᱒ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ))
* ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ-ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱢᱩ
* ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
* ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
* ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱢᱮᱢᱩ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ - ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ]]
gas5rd7am50kgup7zis45v4vwbvq45a
ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37581
196027
2026-08-01T07:32:51Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱫ ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196027
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱫ ]]
qoyntsj7y9yxea53ng5r6izl3d9uz0i
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ
14
37582
196031
2026-08-01T10:51:55Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196031
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
cxck7475p83032pvr7kuitt78mfcnb4
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
37583
196033
2026-08-01T10:57:40Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱠᱷᱚ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196033
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱠᱷᱚ]]
r968lkq2kfz9i51bz52mnqjq1cwlq5f
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ
14
37584
196034
2026-08-01T11:02:40Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}} {{Cat main|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196034
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}}
{{Cat main|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
su4gzyebz6gbwtdjcltbu1laoofsgq4