ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱟᱹᱨᱡᱤ/ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ
10
1614
196141
194975
2026-08-03T15:04:44Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
Undid revision [[Special:Diff/194975|194975]] by [[Special:Contributions/WikiPinakpani|WikiPinakpani]] ([[User talk:WikiPinakpani|talk]])
196141
wikitext
text/x-wiki
{| class="plainlinks" style="padding: 5px; float: right; background: #FBFBFB; border: 1px solid #CCC; text-align: center; width: 220px; margin: 5px; border-radius: 5px; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px;"
! style="padding: 5px; background: #CCF;" colspan="2" | ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ
|-
| [https://tools.wmflabs.org/supercount/index.php?user={{urlencode:{{{1|{{SUBPAGENAME}}}}}}}&project=sat.wikipedia ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱞ]
|-
| [http://tools.wmflabs.org/xtools/pages/index.php?name={{urlencode:{{{1|{{SUBPAGENAME}}}}}}}&lang=sat&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ]
|-
| '''ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ'''
|-
| [https://tools.wmflabs.org/xtools/editsummary/index.php?name={{urlencode:{{{1|}}}}}&lang=sat&wiki=wikipedia ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ] <!-- ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ • [http://toolserver.org/~fl/EditSummaryUsage/?dbname=satwikt_p&user={{urlencode:{{{1|}}}}} ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ]-->
|-
| [//tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php?username={{urlencode:{{{1|}}}}}&showinactivity=1&showblocks=1&showlocked=1 ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱞ]
|-
| [http://tools.wmflabs.org/guc/index.php?user={{urlencode:{{{1|{{SUBPAGENAME}}}}}}}&lang=sat ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱮᱱᱮᱢ]
|-
| [http://tools.wmflabs.org/pathoschild-contrib/stalktoy/?target={{urlencode:{{{1|}}}}} ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]
|}
pn83hiumrflnq85vh5rhz2u7vdnkwt1
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data Cyprus
10
2454
196156
18365
2026-08-04T11:42:17Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ]] to [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]
196156
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]
g6xpldcv3f9p6pvrfdpbpxzv4led2qg
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Mainpage featured picture
10
2491
196140
195686
2026-08-03T14:58:44Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
Undid revision [[Special:Diff/195686|195686]] by [[Special:Contributions/WikiPinakpani|WikiPinakpani]] ([[User talk:WikiPinakpani|talk]])
196140
wikitext
text/x-wiki
<div class="center">
{{Potw
|width =300
|float = center
}}
</div>
<div style="clear:both; border-top:1px solid #fad67d; padding-top:0.4em; margin-top:0.8em; text-align:right; font-size:95%;" class="plainlinks"><!--
-->[[Image:Feed-icon.svg|16px]] [http://tools.wikimedia.de/~daniel/potd/commons/potd-400x300.rss ᱟᱨᱹᱮᱥᱹᱮᱥᱹ ᱯᱷᱤᱰ]{{spaces|2}}{{·}}{{spaces|2}} <!--
-->[[Image:Featured envelope.svg|20px]] [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/daily-image-l ᱤ-ᱢᱮᱞ]{{spaces|2}}{{·}}{{spaces|2}} <!--
-->[[Commons:Featured pictures|ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]{{spaces|2}}{{·}}{{spaces|2}} <!--
-->[[Wikipedia:ᱦᱟᱯᱛᱟ_ᱨᱮᱱᱟᱜ_ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ_ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ/{{LOCALMONTHNAME}} {{En2satdigit|{{CURRENTYEAR}}}}|ᱰᱷᱩᱞᱟᱹ]]
</div>
oci4s0ti857rti83tofoa4uy0pdiv50
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data CHN
10
2525
196155
18614
2026-08-04T11:42:07Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱪᱟᱭᱱᱟ]] to [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱪᱤᱱ]]
196155
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱪᱤᱱ]]
k5iwh3j79tglht2lar4nebf36tge8p9
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
196148
196015
2026-08-04T03:47:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196148
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
medi1gxrsmsljjlfhg3ntpjns3250qd
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data KHM
10
7084
196157
37525
2026-08-04T11:42:27Z
EmausBot
1897
Fixing double redirect from [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data Cambodia]] to [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]]
196157
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:Country data ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]]
[[category:country data redirects|KHM]]
p0zh9s9jzvady11iqmfm7qd7otosn4e
ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ
0
9680
196150
175499
2026-08-04T05:41:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196150
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. -->
| name = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ
| image = Manoj Das Odia Author.jpg
| imagesize =
| alt =
| caption =
| pseudonym =
| birth_name =
| birth_date = ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱔
| birth_place = ᱥᱚᱝᱠᱷᱟᱨᱤ, [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟ.|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]
| death_date =
| death_place =
| resting_place =
| occupation = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱟᱨ
| language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ]]
| nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]]
| ethnicity = <!--[[Image:Seal of Orissa.gif|25px]]-->[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| education = ସ୍ନାତକୋତ୍ତର, ([[ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]])
| alma_mater = ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ<br />ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ<br />ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱶᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ
| period =
| genre =
| subject =
| movement =
| notablework = [[ᱚᱢᱨᱩᱛᱚ ᱯᱷᱚᱲᱚ]](ଅମୃତ ଫଳ)<br />[[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ-ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ]](ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ କଥା ଓ କାହାଣୀ)
| spouse = ᱯᱨᱚᱛᱤᱜᱽᱭᱟᱸ ᱫᱮᱵᱤ
| children =
| relatives = ᱠᱟᱫᱚᱢᱵᱤᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ(ᱟᱭᱚ), <br />[[ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ]] (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟ)
| influences =
| influenced =
| awards = [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱢᱟᱱ]], [[ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]]<br />[[ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.|ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]]
| signature = Signature of Shri Manoj Das.jpg
| signature_alt =
| website = {{URL|worldofmanojdas.in}}
| portaldisp =
}}
'''ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱔) ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ]] ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱥ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱝ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱚᱛᱤᱵᱚᱰᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ ᱢᱟᱱ,[[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]-ᱟᱜ <nowiki/>᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]], ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱝ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref name=":0">{{Cite web |url=https://odishatv.in/odisha/padma-awards-2020-litterateur-manoj-das-from-odisha-conferred-padma-bhusan-430685 |title=Archive copy |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126123126/https://odishatv.in/odisha/padma-awards-2020-litterateur-manoj-das-from-odisha-conferred-padma-bhusan-430685 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ]], [[ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱥᱴᱮᱴᱥᱢᱭᱟᱱ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=https://www.batoi.com/360/odisha/infopedia/odia-personalities/manoj-das/ |title=Manoj Das |work=batoi.com |year=2012 |quote=He wrote columns in India’s national dailies like The Times of India, The Hindustan Times, The Hindu and The Statesman. |accessdate=17 July 2012 |archive-date=5 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205170331/https://www.batoi.com/360/odisha/infopedia/odia-personalities/manoj-das/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.orissabarta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6863:manoj-das-is-born-for-litreature&catid=41:articles&Itemid=27|title=Manoj Das is born for literature|first=Gargee|last=Mohapatra|work=orissabarta.com|year=2010|accessdate=17 July 2012|archive-date=24 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524225909/http://www.orissabarta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6863:manoj-das-is-born-for-litreature&catid=41:articles&Itemid=27|url-status=dead}}</ref> ᱟ.ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱠᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱭᱟ,ᱫᱩᱠᱷ,ᱡᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱵᱽᱭᱚᱝᱜᱚ ᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟ.]] ᱥᱚᱝᱠᱷᱟᱨᱤ ᱜᱮᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ., ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱨᱟ., ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱠᱟᱫᱚᱢᱵᱤᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱼᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ 'ᱟᱞᱚᱣᱠᱤᱠᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤᱨᱚ ᱩᱛᱥᱚ'(ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ) ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟ. ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱛᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ]] ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱼᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ ᱟ.ᱰᱤᱜᱮ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱟ.ᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ 'ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱚ ᱠᱷᱭᱩᱫᱷᱟ'(ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା) ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ 'ᱫᱤᱜᱚᱱᱛᱚ'(ଦିଗନ୍ତ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱚ(Law) ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ 'ᱡᱤᱵᱚᱱᱚᱨᱚ ᱥᱣᱟᱫᱚ' (ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ) ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱪᱮᱫᱮᱛ ᱥᱚᱢᱮᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱤᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱜᱷᱚᱴᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱜᱚᱱᱛᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟ.ᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱡᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱜᱽᱭᱟᱸ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ 'ᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ'(ଆରଣ୍ୟକ) ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱰᱤᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱜᱽᱭᱟᱸ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱡᱚᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ 'ᱥᱮᱥᱚ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚ ᱪᱤᱴᱷᱤ'(ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି) ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱽ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ।
᱑᱙᱖᱓ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱸᱰᱤᱪᱮᱨᱤ (ᱵᱟᱡᱟᱨ)|ᱯᱚᱸᱰᱤᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱟᱥᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web |url= http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/manojdas.html |title=Manoj Das - Oriya Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office) |work=loc.gov |year=2012 |quote=He is settled as an ashramite of Sri Aurobindo Ashram, Pondicherry since 1963 |accessdate=17 July 2012}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱡᱮ-ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.insideorissa.co.in/eminent_persons.php |title=Famous eminent persons poets freedom fighters of Orissa. |work=insideorissa.co.in |year=2012 |quote=he has been teaching English at the Sri Aurovindo International University there ever since |accessdate=17 July 2012 |archive-date=29 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629112916/http://www.insideorissa.co.in/eminent_persons.php |url-status=dead }}</ref>
ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱚᱭᱲᱤ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱟᱥ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ <ref>[http://auroramirabilis.blogspot.com/2007/01/manoj-das-chasing-rainbow.html Mohapatra, Tusar N. (26 January 2007) "Manoj Das Chasing the Rainbow" ''Aurora Mirabilis'' ]</ref><ref>ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱨᱩᱯ-ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ [http://orissagov.nic.in/literature/stories.htm Mishra, Ganeswar "The Short Story" Government of Orissa website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309130116/http://orissagov.nic.in/literature/stories.htm |date=2007-03-09 }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ [[ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮᱭᱟ ।<ref>''He could be the best storyteller after R. K Narayan,' Narang said.'' [http://auroramirabilis.blogspot.com/2007/01/manoj-das-chasing-rainbow.html Mohapatra, Tusar N. (26 January 2007) "Manoj Das Chasing the Rainbow" ''Aurora Mirabilis'' ]</ref><ref>''a group of powerful storywriters has emerged ... This group includes ... Manoj Das'' [http://orissagov.nic.in/literature/stories.htm Mishra, Ganeswar "The Short Story" Government of Orissa website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309130116/http://orissagov.nic.in/literature/stories.htm |date=2007-03-09 }}</ref>
==ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ-ᱟᱜ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯ 'ᱨᱮᱱᱵᱳ’==
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱯ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱩᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟ.ᱢ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ । <ref>{{cite web|title=ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ ମୋବାଇଲ ଆପ 'ରେନବୋ'|url=http://sarbasadharana.com/?p=11448|publisher=ସର୍ବସାଧାରଣ|accessdate=12 October 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224544/http://sarbasadharana.com/?p=11448|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥᱼᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ' the escapist' ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ web site ᱨᱮ e-format ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ । <ref>ଅଭୟ ଦ୍ୱିବେଦୀ, ଅନୁପମ ଭାରତ, ପୃଷ୍ଠା- ୬, ୨୭.୨.୨୦୧୩</ref>
== ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ==
=== ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ ===
:* ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥᱼᱟᱜ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ
:* ᱚᱵᱳᱞᱠᱚᱨᱟ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ (᱑᱙᱙᱑)
:* ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ ᱳ ᱚᱱᱭᱟᱱᱭᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(ଚତୁର୍ଥ ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ) (᱑᱙᱙᱐)
:* ᱵᱷᱤᱱᱱᱚ ᱢᱚᱬᱤᱥᱚ ᱳ ᱚᱱᱭᱟᱱᱭᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ (ଭିନ୍ନ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ) (᱑᱙᱘᱗)
:* ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱯᱚᱧᱪᱚᱵᱤᱝᱥᱚᱛᱤ(ମନୋଜ ପଞ୍ଚବିଂଶତି) (᱑᱙᱘᱓)
:* ᱫᱷᱩᱢᱨᱟᱵᱷᱚ ᱫᱤᱜᱚᱱᱛᱚ ᱳ ᱚᱱᱭᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(ଧୂମ୍ରାଭ ଦିଗନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ କାହାଣୀ) (᱑᱙᱗᱗)
:* ᱟᱵᱩᱯᱩᱨᱩᱥᱚ ᱳ ᱚᱱᱭᱟᱱᱭᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(ଆବୁପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ) (᱑᱙᱗᱕)
:* ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱨᱚ ᱚᱵᱷᱤᱥᱟᱨ(ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଅଭିସାର) (᱑᱙᱗᱔)
:* [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥᱸᱠᱚ ᱠᱚᱛᱷᱟ ᱳ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ]](ମନୋଜ ଦାସଙ୍କ କଥା ଓ କାହାଣୀ), (᱑᱙᱗᱑)
:* ᱥᱮᱥᱚ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚ ᱪᱤᱴᱷᱤ(ଶେଷ ବସନ୍ତର ଚିଠି) (᱑᱙᱖᱕)
:* ᱟᱨᱚᱱᱭᱚᱠᱚ(ଆରଣ୍ୟକ) (᱑᱙᱖᱑)
:* ᱵᱤᱥᱚᱠᱚᱱᱭᱚᱨᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(ବିଷକନ୍ୟାର କାହାଣୀ) (᱑᱙᱕᱔)
:* ᱡᱤᱵᱚᱱᱚᱨᱚ ᱥᱣᱟᱫᱚ(ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ) (᱑᱙᱕᱓)
:* ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱨᱚᱨᱚ ᱠᱷᱭᱩᱫᱷᱟ(ସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଧା) (᱑᱙᱕᱒)
=== ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱢᱟᱞᱟ ===
:* ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱩᱛᱠᱚᱲᱚ(କବିତା ଉତ୍କଳ) (᱒᱐᱐᱓)
:* [[ᱛᱩᱢᱚ ᱜᱟᱸ ᱳ ᱚᱱᱭᱟᱱᱭᱚ ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ]](ତୁମଗାଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କବିତା) (᱑᱙᱙᱒)
:* ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚ(ଉପନିବେଶ) (᱑᱙᱖᱖)
:* ᱱᱚᱱᱫᱟᱵᱚᱛᱤᱨᱚ ᱢᱟᱡᱷᱤ(ନନ୍ଦାବତୀର ମାଝି) (᱑᱙᱕᱗)
:* ᱯᱚᱫᱚᱫᱷᱣᱚᱱᱤ(ପଦଧ୍ୱନୀ) (᱑᱙᱕᱐)
:* ᱵᱤᱯᱲᱚᱵᱚᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱢᱳᱦᱚᱱ(ବିପ୍ଳବୀ ଫକୀରମୋହନ) (᱑᱙᱕᱐)
:* ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤᱨᱚ ᱟᱨᱛᱚᱱᱟᱫᱚ(ଶତାବ୍ଦୀର ଆର୍ତ୍ତନାଦ) (᱑᱙᱔᱙)
=== ᱜᱟᱱᱟᱞ ᱠᱚ ===
:* [[ᱛᱚᱱᱫᱽᱨᱟᱞᱳᱠᱚᱨᱚ ᱯᱨᱚᱦᱚᱨᱤ]](ତନ୍ଦ୍ରାଲୋକର ପ୍ରହରୀ) - ᱒᱐᱐᱐
:* [[ᱟᱠᱟᱥᱚᱨᱚ ᱤᱥᱟᱨᱟ]](ଆକାଶର ଇସାରା) - ᱑᱙᱙᱗
:* [[ᱚᱢᱨᱩᱛᱚ ᱯᱷᱚᱲᱚ]](ଅମୃତ ଫଳ) - ᱑᱙᱙᱖ (ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱢᱟᱱ)
:* ᱜᱳᱫᱷᱩᱲᱤᱨᱚ ᱵᱟᱜᱷᱚ(ଗୋଧୁଳିର ବାଘ) -᱑᱙᱙᱕
:* [[ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱧᱡᱚᱱᱚ]](ପ୍ରଭଞ୍ଜନ) -᱑᱙᱙᱒
:* ᱵᱩᱞᱰᱳᱡᱚᱨᱥ(ବୁଲଡୋଜର୍ସ) -᱑᱙᱘᱙
=== ᱚᱱᱚᱞ,ᱜᱟᱢᱟᱱ,ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ===
:* ᱯᱨᱚᱜᱽᱭᱟᱸ-ᱯᱨᱚᱫᱤᱯᱤᱠᱟ(ପ୍ରଜ୍ଞା - ପ୍ରଦୀପିକା) (᱒᱐᱑᱒)<!--ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦଙ୍କ ଭାବନା କାରିକା: ଏକ ଦୃଷ୍ଟିପାତ-->
:* ᱩᱯᱚᱠᱚᱛᱷᱟ ᱥᱚᱛᱚᱠᱚ(ଉପକଥା ଶତକ) (᱒᱐᱐᱒)
:* ᱥᱚᱛᱭᱚ-ᱚᱥᱚᱛᱭᱚ ᱳ ᱚᱱᱭᱟᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱚᱝᱜᱚ(ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ) (᱒᱐᱐᱒)
:* ᱥᱢᱨᱩᱛᱤ ᱳ ᱵᱤᱥᱢᱨᱩᱛᱤᱨᱚ ᱥᱟᱨᱚᱱᱟᱛᱷᱚ(ସ୍ମୃତି ଓ ବିସ୍ମୃତିର ସାରନାଥ)
:* ᱚᱨᱚᱱᱭᱚ ᱩᱞᱞᱟᱥᱚ(ଅରଣ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ) (᱑᱙᱙᱙)
:* ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱨᱚ ᱚᱭᱛᱤᱦᱭᱚ-ᱥᱚᱛᱮᱠᱚ ᱯᱨᱚᱥᱱᱚᱨᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱚ(ଭାରତର ଐତିହ୍ୟ: ଶତେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର) (᱑᱙᱙᱘)
:* ᱢᱚᱦᱟᱡᱳᱜᱤ ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ(ମହାଯୋଗୀ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ) (᱑᱙᱙᱗)
:* ᱥᱚᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱲᱚᱨᱚ ᱮᱠᱚ ᱜᱽᱨᱟᱢᱚ(ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଏକ ଗ୍ରାମ) (᱑᱙᱙᱖)
:* ᱥᱚᱱᱫᱷᱟᱱᱚ ᱳ ᱥᱚᱝᱠᱮᱛᱚ(ସନ୍ଧାନ ଓ ସଙ୍କେତ) (᱑᱙᱙᱙)
:* ᱵᱤᱯᱩᱲᱟᱪᱚ ᱯᱨᱩᱛᱷᱣᱤ(ବିପୁଳାଚ ପୃଥ୍ୱୀ) (᱑᱙᱙᱔)
:* ᱠᱮᱛᱮ ᱫᱤᱜᱚᱱᱛᱚ(କେତେ ଦିଗନ୍ତ) (᱑᱙᱘᱖)
=== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ===
:* ᱨᱟᱠᱷᱭᱚᱥᱚᱨᱚ ᱥᱚᱱᱫᱷᱟᱱᱚᱨᱮ(ରାକ୍ଷସର ସନ୍ଧାନରେ) (᱒᱐᱑᱐)
:* ᱠᱚᱱᱚᱠᱚ ᱩᱯᱚᱛᱭᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(କନକ ଉପତ୍ୟକାର କାହାଣୀ) (᱑᱙᱙᱔)
:* ᱟᱢᱚᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ(ଅମର ସାହିତ୍ୟ) (᱑᱙᱗᱓)
:* ᱟᱞᱳᱠᱚ ᱳ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱨᱚ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ(ଆଲୋକ ଓ ଆନନ୍ଦର କାହାଣୀ) (᱑᱙᱗᱐)
=== ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ===
:* ᱪᱮᱡᱤᱝ ᱫᱤ ᱨᱮᱱᱵᱳ-ᱜᱽᱨᱳᱭᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱤᱱ ᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽ(ଚେଜିଙ୍ଗ ଦି ରେନବୋ: ଗ୍ରୋଇଙ୍ଗ ଅପ ଇନ ଆନ ଇଣ୍ଡିଆନ ଭିଲେଜ) ᱒᱐᱐᱔
:* ᱞᱤᱡᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱵᱷᱭᱟᱞᱤ(ଲେଜେଣ୍ଡ ଅଫ ଦି ଗୋଲ୍ଡେନ ଭ୍ୟାଲି) ᱑᱙᱙᱖
:* ᱫᱤ ᱥᱚᱵᱽᱢᱚᱨᱡᱰ ᱵᱷᱭᱟᱞᱤ ᱮᱸᱰ ᱚᱫᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡᱽ(ଦି ସବମର୍ଜଡ ଭ୍ୟାଲି ଆଣ୍ଡ ଅଦର ଷ୍ଟୋରିଜ) ᱑᱙᱘᱖
:* ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱞ ᱴᱩ ᱮ ᱜᱷᱳᱥᱴ-ᱥᱚᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡᱽ ᱮᱸᱰ ᱮ ᱱᱵᱷᱮᱞᱮᱴᱮ(ଫେଆରବେଲ ଟୁ ଅ ଘୋଷ୍ଟ: ସର୍ଟ ଷ୍ଟୋରିଜ ଆଣ୍ଡ ଅ ନଭେଲେଟେ) ᱑᱙᱙᱔
:* ᱫᱤ ᱠᱨᱳᱠᱳᱰᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱰᱤ-ᱮ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡᱽ(ଦି କ୍ରୋକୋଡାଇଲ ଲେଡି: ଏ କଲେକସନ ଅଫ ଷ୍ଟୋରିଜ) ᱑᱙᱗᱕
:* ᱮ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱟᱴ ᱴᱣᱤᱞᱟᱭᱤᱴ(ଏ ଟାଇଗର ଆଟ ଟୁଇଲାଇଟ)
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ==
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], ᱒᱐᱒᱐ <ref name=":0" />
*[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]], ᱒᱐᱐᱑<ref name=""Gaodisha"">{{cite web|title=Padma Awards|url=http://www.gaodisha.gov.in/node/761|publisher=General Administration,Govt. of Odisha|accessdate=4 March 2017}}</ref>
* [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱢᱟᱱ]] - ''([[ᱚᱢᱨᱩᱛᱚ ᱯᱷᱚᱲᱚ]], ᱒᱐᱐᱐)''
* [[କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକମାନଙ୍କ ତାଲିକା|ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]] <ref>[http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/recipients_of_kendra_sahitya.pdf କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ]</ref> - (''[[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥᱸᱠᱚ ᱠᱚᱛᱷᱟ ᱳ ᱠᱟᱦᱟᱬᱤ]], ᱑᱙᱗᱒'')
* ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ), ᱑᱙᱖᱒ ଓ ᱑᱙᱘᱗<ref>{{cite web|title=ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କୃତ ପୁସ୍ତକ ଓ ଲେଖକ|url=http://odishasahityaakademi.org/sahitya-award4.php|publisher=ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ|accessdate=2 March 2017}}</ref>
* [[ᱚᱛᱤᱵᱚᱰᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ ᱢᱟᱱ]], ᱒᱐᱐᱗<ref>http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/100.pdf</ref><ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/atibadi-jagannath-das-award-for-4/180205-60-117.html |title=Atibadi Jagannath Das Award for 4- Orissa- IBNLive |first= |last= |work=ibnlive.in.com |year=2011 |quote=The luminaries are Manoj Das |accessdate=26 January 2013 |archive-date=4 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504224210/http://ibnlive.in.com/news/atibadi-jagannath-das-award-for-4/180205-60-117.html |url-status=dead }}</ref>
* ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱒᱐᱐᱖
* [[ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱢᱟᱱ]], ᱑᱙᱘᱑<ref>{{cite web|title=Sarala Award Recipients|url=http://www.imfa.in/social-responsibility/saralaaward.htm|publisher=IMFA|accessdate=4 March 2017}}</ref>
* ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱢᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱖<ref>{{cite web|title=About Us|url=http://saralasahityasansad.org/web/AboutUs.aspx|website=Sarala Sahitya Sansad|publisher=Sarala Sahitya Sansad|accessdate=1 March 2017|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617204314/http://saralasahityasansad.org/web/AboutUs.aspx|url-status=dead}}</ref> (ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ, ᱠᱚᱴᱚᱠ)
* [[ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱢᱟᱱ]], ᱒᱐᱐᱑
* ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱤᱥᱩᱵᱚ ᱢᱤᱲᱚᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ., ᱑᱙᱘᱖
* ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱢᱟᱱ, ᱑᱙᱙᱕
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.worldofmanojdas.in/ Official Website:worldofmanojdas.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926221421/http://www.worldofmanojdas.in/ |date=2011-09-26 }}
{{Authority control}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୪ ଜନ୍ମ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଶାରଳା ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନିତ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ସାରଳା ସମ୍ମାନ ସମ୍ମାନିତ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍କଳ ରତ୍ନ ସମ୍ମାନିତ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଔପନ୍ୟାସିକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଫେଲୋସିପ ସମ୍ମାନିତ]]
pbnkqwt9b6q41hwahtx8qc12grjdvtv
ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
13042
196146
195753
2026-08-04T03:00:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196146
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Ranipuram hill.jpg
| photo2a = Chandragiri River.jpg
| photo2b = Bekal Fort Kasargod.jpg
| photo3a = Maipady palace.jpg
| photo3b = Bekal fort and beach - Kasaragod.jpg
| photo4a = Chandragiri Fort, Kerala.jpg
| spacing = 1
| color_border = black
| color = white
| size = 215
| foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br/>[[Ranipuram]], [[Bekal Fort]], Bekal beach, [[Chandragiri Fort, Kerala|Chandragiri fort]], Maipady palace, [[Payaswini|Chandragiri River]] at Kanathur near Kasargod.
}}
| nickname = ''ᱥᱟᱯᱛᱷᱟ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱥᱟᱝᱜᱽᱢᱟ ᱵᱷᱩᱢᱤ''<ref name="seven">{{Cite web|url=https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod|title=Kasargod - the land of seven languages|access-date=2020-09-12|website=invest kerala|publisher=Government of Kerala|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422162255/https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod|url-status=dead}}</ref>
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center
|text= '''ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''
|type=shape |id=Q1419703
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=᱒
|title= ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱠᱮᱨᱚᱞ
}}
| map_alt =
| map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12.5|N|75|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]]
| established_title = Established
| established_date = {{start date and age|24|5|1984}}
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]]
| founder = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| named_for =
| parts_type = ᱡᱚᱜᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| parts = {{unbulleted list|[[Manjeshwaram Taluk|Manjeshwaram]]|[[Kasaragod Taluk|Kasargod]]|[[Vellarikundu Taluk|Vellarikund]]|[[Hosdurg Taluk|Hosdurg]]}}
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name =
| leader_title1 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = ᱑᱙᱙᱒
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱓᱐᱗᱓᱗᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_metro = ᱑,᱖᱔᱒,᱘᱙᱒
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| demographics1_title1 = {{nobold|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)}}
| demographics1_info1 = {{unbulleted list|᱘᱒.᱗% [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]|᱘.᱘% [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]]|᱔.᱒% [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]|᱑.᱘% [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]|᱒.᱕% Others<ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref>
}}
| demographics1_title2 = {{nobold|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)}}
| demographics1_info2 = {{unbulleted list|᱕᱕.᱘% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|᱓᱗.᱒% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|᱖.᱗% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|᱐.᱓% [[ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱮᱢᱟᱱ]]<ref name=census2011>{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref>}}
| demographics_type2 = Human Development
| demographics2_title1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info1 = ᱑᱐᱘᱐ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]<ref>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Sex Ratio}}</ref>
| demographics2_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_info2 = ᱙᱐.᱐᱙%<ref>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Literacy}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱗᱑᱑᱒᱑
| area_code = ᱐᱔᱙᱙
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| registration_plate = [[List of RTO districts in Kerala#Sub Regional Transport Offices|KL-14, KL-60, KL-79 ]]
| unemployment_rate =
| website = {{url|kasargod.nic.in}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱥᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱵᱷᱩᱢᱤ'' (ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱱᱱᱟᱲ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱸᱠᱬᱤ]], [[ᱵᱮᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱘᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱑᱒ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Rivers in Kasargod|access-date=2020-09-12|website=Kerala Tourism}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Manjeshwar harbour.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱸᱡᱮᱥᱚᱣᱨᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ {{coord|12.5|N|75.0|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kasaragod |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Kasaragod.html |access-date=2020-09-24 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808190523/http://fallingrain.com/world/IN/13/Kasaragod.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱚᱫᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱞᱟ (᱑᱐᱑᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' (᱒᱐᱑᱑)<ref name=census2011>{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref>
|label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|value1 = 55.8
|color1 = Orange
|label2 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
|value2 = 37.2
|color2 = Green
|label3 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
|value3 = 6.7
|color3 = DodgerBlue
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ
|value4 = 0.3
|color4 = Black
}}
{{bar box
| title = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |accessdate= 17 April 2020}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| right1 = ᱨᱚᱲ
| float = right
| bars =
{{bar percent|[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]|red|82.69}}
{{bar percent|[[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]]|orange|8.77}}
{{bar percent|[[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]|blue|4.23}}
{{bar percent|[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]|green|1.76}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|2.55}}
| caption = Distribution of languages<br>
{{small|Source: 2011 Census}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱐᱗,᱓᱗᱕ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱢᱳᱨᱤᱥᱚᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱟᱠᱚ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Mauritius 1,303,717 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱤᱭᱩ ᱦᱮᱭᱢᱥᱟᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|title=2010 Resident Population Data
|publisher=U. S. Census Bureau
|accessdate=2011-09-30
|quote=New Hampshire 1,316,470
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php
|archivedate=1 January 2011
}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱖᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱙᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ ᱘.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱘᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱐.᱐᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_B_KASARAGOD.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Literacy and Sex Ratio - 2011}}</ref> ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱛᱩᱞᱩ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱭᱟ, ᱦᱚᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱟᱝᱜᱚᱰᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾
{{historical populations|11=1901|12=2,31,280|13=1911|14=2,47,467|15=1921|16=2,56,931|17=1931|18=3,02,043|19=1941|20=3,42,301|21=1951|22=4,11,031|23=1961|24=5,12,146|25=1971|26=6,83,020|27=1981|28=8,72,741|29=1991|30=10,71,508|31=2001|32=12,04,078|33=2011|34=13,07,375|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}}
=== ᱥᱮᱪᱮᱫ ===
[[File:Central University of Kerala Campus 07.jpg|thumbnail|ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Wikivoyage|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* [https://kasargod.nic.in/ Official District Website]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
r9kgf84lgq2kkzfshaok059i75i8eay
ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13246
196152
129579
2026-08-04T07:42:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196152
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱥᱠᱚᱴᱥ
| altname = Scots
| nativename = ({{lang|sco|Braid}}) {{lang|sco|Scots}}, {{lang|sco|Lallans}}, {{lang|sco|Doric}}
| states = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]], [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]
| region = {{plainlist|
*[[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]]: [[:en:Scottish Lowlands|ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱞᱳᱞᱮᱱᱰ]], [[:en:Northern Isles|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱯᱠᱚ]], [[:en:Caithness|Caithness]], [[:en:Isle of Arran|ᱟᱨᱟᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱮᱞᱴᱟᱭᱩᱱ
*[[ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ]] ([[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]]): [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ]] [[:en:County Down|ᱞᱟᱛᱟᱨ]], [[:en:County Antrim|ᱟᱱᱛᱨᱤᱢ]], [[:en:County Londonderry|ᱞᱚᱱᱰᱚᱱᱰᱮᱨᱤ]], [[:en:County Donegal|ᱰᱳᱱᱮᱜᱳᱞ]] ᱟᱨ [[:en:County Armagh|ᱟᱨᱢᱟᱜᱷ]]}}
| ethnicity = [[ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ|ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ]]
| speakers = ᱙᱙,᱒᱐᱐ (᱒᱐᱑᱙)
| date =
| ref = e22
| speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ: ᱑,᱕᱐᱐,᱐᱐᱐
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]]
| fam4 = [[:en:North Sea Germanic|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]]
| fam5 = [[ᱮᱝᱞᱳᱼᱯᱷᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱝᱞᱳᱼᱯᱷᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ]]
| fam6 = [[ᱮᱝᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱝᱞᱤᱠ]]
| ancestor = [[ᱢᱟᱬᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ([[:en:Northumbrian Old English|ᱱᱚᱨᱛᱷᱟᱢᱵᱨᱤᱭᱟᱱ]])
| ancestor2 = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| ancestor3 = [[:en:Early Scots|ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱠᱚᱴᱥ]]
| ancestor4 = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱠᱚᱴᱥ]]
| minority = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ([[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]]), [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] ([[:en:County Donegal|ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ ᱰᱚᱱᱮᱜᱚᱞ]])
| nation =
| dia1 = [[:en:Central Scots|ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
| dia2 = [[:en:Southern Scots|ᱠᱚᱧᱮᱭᱟᱭ]]
| dia3 = [[ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ]]
| dia4 = [[:en:Northern Scots|ᱮᱛᱚᱢ]]
| dia5 = [[:en:Insular Scots|ᱤᱱᱥᱩᱞᱟᱨ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]]
| iso2 = sco
| iso3 = sco
| glotto = scot1243
| glottorefname = Scots
| lingua = 52-ABA-aa (varieties: 52-ABA-aaa to -aav)
| map = Scots speakers in the 2011 census.png
| mapcaption = ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱳᱞᱮᱱᱰ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
| map2 = Ulster-Scots speakers in the 2011 census in Northern Ireland.png
| mapcaption2 = ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
}}
'''ᱥᱠᱚᱴᱥ''' (ᱥᱠᱚᱴᱥ: Scots) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ]] (ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚ [[:en:Ulster Scots dialect|ᱟᱞᱥᱴᱟᱨ ᱥᱠᱚᱴᱥ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ [[ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱜᱮᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱜᱮᱞᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾
ᱥᱠᱚᱴᱥ [[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
==ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons-inline|Scots language|Scots language}}
{{wikibooks-inline|Lowland Scots}}
{{InterWiki|code=sco}}
{{external links|date=July 2015}}
*[http://www.scots-online.org/ Scots-online]
*[http://www.lallans.co.uk/ The Scots Language Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625194417/http://www.lallans.co.uk/ |date=2009-06-25 }}
*[http://www.scotslanguage.com/ Scots Language Centre]
*[http://www.omniglot.com/writing/scots.htm Scots at Omniglot]
*[http://www.dsl.ac.uk/about-scots/the-scots-language/ a phonetic description of Scottish Language and Dialects] at [[Dictionary of the Scots Language]]
*[http://wordswithoutborders.org/article/scots-the-auld-an-nobill-tung/ ''Words Without Borders'' Peter Constantine: Scots: The Auld an Nobill Tung]
*[https://web.archive.org/web/20040811152122/http://www.ltscotland.org.uk/5to14/specialfocus/scots/index.asp Scots in Schools]
===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ===
*[http://www.dsl.ac.uk/ The Dictionary of the Scots Language]
*[http://www.scotsdictionaries.org.uk/ Scottish Language Dictionaries Ltd.]
*[http://www.scots-online.org/grammar/pronunciation.asp Dialect Map]
*[http://www.scots-online.org/airticles/phonetics.htm SAMPA for Scots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030811202058/http://www.scots-online.org/airticles/phonetics.htm |date=2003-08-11 }}
*[http://www.stooryduster.co.uk/ Scottish words – illustrated]
*[https://web.archive.org/web/20010204193100/http://www.scotsindependent.org/features/scots/index.htm Scots Language Recordings]
===ᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱸᱜᱮ===
*[http://www.scotstext.org/ ScotsteXt] – books, poems and texts in Scots
*[https://sites.google.com/site/scotsthreip/ Scots Threap]
*[http://www.scottishcorpus.ac.uk/ Scottish Corpus of Texts & Speech] – [[Multimedia]] [[text corpus|corpus]] of Scots and [[Scottish English]]
*[http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/scots.shtml BBC Voices, Scots section] – The BBC Voices Project is a major, though informal, look at UK language and speech
*[https://scotssyntaxatlas.ac.uk/ Scots Syntax Atlas]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
o7zi6p694afj0tm4r5bgxvrpbdh5uz7
ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ
0
17200
196145
174615
2026-08-04T03:00:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196145
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| other_name = ᱠᱟᱱᱦᱤᱨᱟᱠᱚᱰ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg
| photo2a = Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg
| photo2b = The oldest photo of Masjid.JPG
| photo2c = Chandragiri River.jpg
| photo3a = Bekal Fort Kasargod.jpg
| photo3b = Arikady fort.jpg
| photo3c = Chandrigiri Fort -Kasaragod -Kerala -file 1001.jpg
| photo4a = Ranipuram hill.jpg
| spacing = 1
| color_border = black
| color = white
| size = 210
| foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br/>[[Bekal]] beach, [[Chandragiri River]], [[Chandragiri Fort, Kerala|Chandragiri Fort]], [[Ranipuram]], [[Bekal Fort]], [[Kavvayi Backwaters]] at [[Nileshwaram]], [[Malik Dinar Mosque]], and [[Arikady fort]]
}}
| nickname = ''The Land of Seven Languages''<ref name="seven">{{Cite web|url=https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod|title=Kasargod - the land of seven languages|access-date=12 September 2020|website=invest kerala|publisher=Government of Kerala|archive-date=22 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422162255/https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod|url-status=dead}}</ref>
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|12.5|N|75.0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]]
| established_title = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱙᱖᱖
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| governing_body = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| leader_title = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name = ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ.ᱢᱩᱱᱤᱨ ([[United Democratic Front (Kerala)|UDF]])
| leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ
| leader_name1 = ᱰᱨ. ᱰᱤ ᱥᱟᱡᱤᱛᱷ ᱵᱟᱹᱵᱩ IAS
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱯᱤ ᱵᱤ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ IPS
| leader_title3 = [[Member of parliament, Lok Sabha|MP]]
| leader_name3 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ]]
| leader_title4 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLA]]
| leader_name4 = [[ᱱ. ᱮ. ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 16.7
| area_metro_km2 = 93.3
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 19
| population_total = 54,172
| population_as_of =
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 192,856
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |access-date=2021-08-11 |archive-date=2016-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=dead }}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱗᱑᱑᱒᱑
| area_code = ᱙᱑–᱐᱔᱙᱙᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL]]-14
| website = {{URL| http://kasargod.nic.in/index_main.htm }}
| footnotes =
| unemployment_rate =
| official_name = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ
}}
'''ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ''' ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]] ᱛᱮᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=wnAIAAAAQAAJ&q=kassergode&pg=PR54|title = Routes in the Peninsula of India: Comprising the Whole of the Madras Presidency and Portions of the Adjacent Territories of Bengal and Bombay|year = 1853}}</ref><ref name="history">{{cite web|url=http://www.ksd.kerala.gov.in/hist.htm |title=Kasaragod History |publisher=Government of Kerala |access-date=11 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925134038/http://www.ksd.kerala.gov.in/hist.htm |archive-date=25 September 2008}}</ref> ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱛᱮᱫᱚ '''ᱠᱟᱱᱦᱤᱨᱟᱠᱚᱰ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱥᱚᱯᱛᱚ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ।
ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱣᱚᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱚᱞ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱚ,<ref>{{cite web|url=http://keralaczma.gov.in/hearing/records/kasaragod/Draft%20CZMP%20Kasaragod%207.pdf|title=Draft Map|publisher=keralaczma.gov.in|date=2012|access-date=2021-01-22|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128164432/http://keralaczma.gov.in/hearing/records/kasaragod/Draft%20CZMP%20Kasaragod%207.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱚᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱨᱟᱡᱟ, ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱢᱚᱫᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱞᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱᱟᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱾ ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱱᱤᱞᱮᱥᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱣᱟᱭᱤ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱠᱚᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱦᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱾
ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱠᱟᱰᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱵᱮᱠᱚᱞ ᱠᱤᱞᱟ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱠᱚᱞ ᱠᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱠᱟᱣᱮᱨᱤ, ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱠᱟᱣᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱘᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱣᱮᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱠᱮᱨᱚᱞᱼ[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹᱨ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011">{{cite web |title=Religion – Kerala, Districts and Sub-districts |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General}}</ref>
|label1 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
|value1 = 54.65
|color1 = Green
|label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|value2 = 43.56
|color2 = Orange
|label3 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
|value3 = 1.58
|color3 = DodgerBlue
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ
|value4 = 0.22
|color4 = Black
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔,᱑᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱖,᱓᱑᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱗,᱘᱕᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱕᱘ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱔.᱗᱖% ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
{{bar box
| title = ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 17 April 2020}}</ref>
| titlebar = #FCD116
| left1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| right1 = ᱨᱚᱲ
| float = right
| bars =
{{bar percent|[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]|red|70.5}}
{{bar percent|[[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]]|black|16.2}}
{{bar percent|[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]|blue|6.4}}
{{bar percent|[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]|yellow|2.7}}
{{bar percent|[[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱸᱠᱚᱬᱤ]]|orange|2.3}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|1.9}}
| caption = Distribution of languages<br>
{{small|Source: ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ}}
}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ}}
* {{wikivoyage-inline|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ}}
* {{citation|title=Places to Visit in Kasargod|work=Tripoto|url=https://www.tripoto.com/places-to-visit/india/kasaragod|access-date=2 November 2014|archive-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317071122/http://www.tripoto.com/places-to-visit/india/kasaragod|url-status=dead}}
* [https://web.archive.org/web/20081210074732/http://www.cpcri.ernet.in/ C.P.C.R.I]
* [http://www.cpcri.gov.in/ CPCRI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009103916/http://www.cpcri.gov.in/ |date=2012-10-09 }}
* [http://kasargod.nic.in/ Official Website of the District Administration]
* https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210811030955/https://invest.kerala.gov.in/?district=kasaragod |date=2021-08-11 }}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]]
sknwg8qphlduq0mf48yxk684mrfhvz3
ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ
0
25507
196149
135250
2026-08-04T03:58:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196149
wikitext
text/x-wiki
{{short description|National library in Phnom Penh, Cambodia}}
{{Infobox library
| name = National Library of Cambodia
| native_name = {{lang|km|បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា}}<br />{{lang|fr|Bibliothèque nationale du Cambodge}}
| logo = <!-- file name only (no Image: or File:) -->
| logo_size =
| logo_alt =
| image = National Library - panoramio (1).jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| country = {{flag|Cambodia}}
| type = [[National library]]
| scope =
| established = {{Start date and age|1924|12|24|df=y|paren=yes}}
| ref_legal_mandate =
| location = Oknha Hing Pen St. (61), [[Phnom Penh]]
| coordinates =
| branch_of =
| num_branches =
| items_collected =
| collection_size = 103,635
| criteria =
| legal_deposit =
| req_to_access =
| annual_circulation =
| pop_served =
| members =
| budget =
| director =
| num_employees = 30
| website =
| references =
| embed =
| module =
| architect = [[Louis Chauchon]]
}}
'''ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ''' ([[ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា, romanized: bannalycheate kampouchea; [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: Bibliothèque nationale du Cambodge) ᱫᱚ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱚᱢ ᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱦᱮᱢᱟᱨ ᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱯᱚᱛᱚᱵ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/resources/publications-and-communication-materials/publications/full-list/lost-memory-libraries-and-archives-destroyed-in-the-twentieth-century/ Lost memory: libraries and archives destroyed in the twentieth century]</ref><ref>Dean, John F. 1990. “The Preservation of Books and Manuscripts in Cambodia.” ''American Archivist'' 53 (April): 282–97.</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱞᱩᱣᱤᱥ ᱪᱳᱣᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒᱘᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱢᱮᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟ. ᱯᱟᱪ ᱪᱷᱳᱭᱩᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱵᱞᱤᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱮᱢᱮᱨ ᱨᱩᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱞ ᱯᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱟᱨ ᱪᱩᱠᱩᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱢᱮᱨ ᱨᱩᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite journal |last=Jarvis |first=Helen |date=1995 |title=The National Library of Cambodia: Surviving for Seventy Years |url=https://www.jstor.org/stable/25542801 |journal=Libraries & Culture |volume=30 |issue=4 |pages=391–408 |issn=0894-8631}}</ref>
᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ (ᱠᱢᱮᱨ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ) ᱑᱐᱓,᱖᱓᱕ ᱠᱚᱯᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱘,᱓᱒᱗ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙᱒᱕ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱙᱕᱕-᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱢᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱐᱕ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱢ ᱞᱤᱯᱷ ᱢᱟᱱᱩᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱯᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱤᱰᱤᱠᱮᱞ, ᱢᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱠ ᱯᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱡᱚᱵᱤᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱤᱰᱤᱠᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>D’Amicantonio, J. (1997). The development of libraries in Cambodia: the post-Khmer Rouge years. ''World Libraries'', 8(1), 36–41.</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://nlc.gov.kh//en/home/ National Library of Cambodia website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314150614/http://nlc.gov.kh//en/home/ |date=2024-03-14 }}
n81d7wm6dw7bykyyqah39k1p7o9uw0o
ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
31898
196147
173951
2026-08-04T03:07:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196147
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name =
| name_lang =
| native_name = <hr/>ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱢᱮᱢᱴᱤᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Kachiguda Railway Station Hyderabad.jpg
| caption = ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| coordinates = {{coord|17.38956|N|78.49976|E|display=title,inline}}
| elevation = ᱕᱔᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ
| line = ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ - ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| other = ᱚᱴᱳ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ
| structure = [[:en:Intersection_(road)#At_grade_railways|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]]
| platform = ᱕<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kacheguda-kcg/844|title=65 COVID-19 Special Arrivals at Kacheguda SCR/South Central Zone - Railway Enquiry}}</ref>
| tracks = ᱑᱑
| parking = ᱦᱚᱭ
| opened = ᱑᱙᱑᱖
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱒᱐᱐᱓
| accessible = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ{{access icon|20px}}
| code = {{Indian railway code
| code = KCG
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India
| map_dot_label = ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ
}}
'''ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: KCG) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ-ᱥᱩᱯᱚᱨ-᱒ (NSG-2) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="railway_station">{{cite web |title=List of Zone/Category wise Railway station opened for Passenger services in Indian Railway (As on 01.12.2022) |url=https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf |website=Indian Railways Result |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=11 April 2025 |page=92 |format=PDF |archive-date=19 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419204910/https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱚᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Nizamsguarantee"/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ|ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ|ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ]], [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱰᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰᱮᱰ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱯᱷᱚᱸᱠᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥᱤᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱱᱥᱮᱱᱴᱤᱵᱷᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Kacheguda Rly Stn West View 1922 Lala Deen Dayal.jpg|thumb|left|220px|᱑᱙᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱥᱚᱯᱷ ᱡᱟᱦ ᱗ ᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Nizamsguarantee">{{cite news|title=Kachiguda Railway Station: Hundred years of history and connectivity. It is believed that the name was given because of the Kachi Community which was dominant in this area. |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/020616/hundred-years-of-history-and-connectivity.html}}</ref>
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ''A1 ᱛᱷᱚᱠ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing category-wise No.of stations |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |website=South Central Railway |access-date=23 April 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archive-date=28 January 2016 }}</ref>
==ᱮᱢ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱡᱚᱲᱟᱣ==
ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱢ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ, ᱵᱚᱨᱠᱚᱛᱯᱩᱨᱟ, ᱪᱚᱫᱚᱨᱜᱷᱟᱴ, ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱜᱩᱰᱟ, ᱠᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱵᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
*[[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱱᱩᱢᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱥ ᱮᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱱ)
==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery>
Kachiguda Railway Station.jpg|᱑
Kachiguda Railway Station,SC Railway.jpg|᱒
Kachiguda Railway Station - Trains.jpg|᱓
Kacheguda (13888872245).jpg|᱔
</gallery>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
*[[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱵᱮᱜᱩᱢᱯᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱞᱤᱝᱜᱟᱢᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱯᱷᱚᱞᱚᱠᱱᱩᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱢᱟᱞᱠᱟᱡᱽᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
*[https://web.archive.org/web/20080523155101/http://www.scrailway.gov.in/mmts/mmtstable.php ᱮᱢᱮᱢᱴᱤᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱑᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
gg6qmrgxbiwkqxibuslngldjcyw00iq
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
0
35860
196153
193616
2026-08-04T08:39:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196153
wikitext
text/x-wiki
{{short description|᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{pp|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Use Indian English|date=ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| office = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| governor = [[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]
| term_start = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| term_end =
| preceded = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start1 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency1 = [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
| predecessor1 = [[ᱯᱷᱤᱨᱳᱡᱟ ᱵᱤᱵᱤ]]
| term_start3 = ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖
| term_end3 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| constituency3 = [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| successor3 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| constituency2 = [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| predecessor2 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| office4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| governor4 = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]
[[ᱮᱞ.ᱮ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱛᱚ)''
[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱳᱥ]]
ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ
| deputy4 = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱢᱚᱱᱱᱟᱱ]]
| successor4 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]]
| term_start4 = ᱑᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end4 = ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖
| office5 = [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
| 1blankname5 = [[ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata5 = [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| predecessor5 = ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱳᱞᱤ
| term_start5 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কর্পোরেশন অফ ইন্ডিয়ার চেয়ারম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকারী, নতুন বছরেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref>
| term_end5 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref>
| office6 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start6 = ᱒᱐᱑᱘
| term_end6 = ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor6 = [[ᱥᱳᱵᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| successor6 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ<ref name="r"/>
| office7 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ]] [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start7 = ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒0᱑᱖
| term_end7 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐
| 1blankname7 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata7 = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ
| predecessor7 = [[ᱚᱨᱩᱯ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
| successor7 = [[ᱯᱷᱤᱨᱦᱟᱫᱽ ᱦᱟᱠᱤᱢ]]<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref>
| office8 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term_start8 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| term_end8 = ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| constituency8 = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| predecessor8 = [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷ]]
| successor8 = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| birth_place = [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ|ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}}
| spouse =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ)}}
| alma_mater = [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url= https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| father = [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
| mother = ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ
| relatives = [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
[[ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| other_party = * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱐᱐)}}
* [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱒᱐)}}
}}
'''ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/SHdz2IOP8zE |title=Suvendu Adhikari Takes Oath As West Bengal's First BJP Chief Minister Since Independence |language=en |access-date=2026-05-09 |via=[[YouTube]]}}</ref><ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{cite news |last1= |first1= |title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |access-date=9 May 2026 |publisher=The Hindu |date=9 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece |archive-date=9 May 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] (MP) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HT_1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ-ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱩᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia |archive-date=27 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627210242/https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022|archive-date=12 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612225129/https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|url-status=dead}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=ভাইরা বিয়ে করলেও অকৃতদার তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দুর সংসার |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ToI">{{cite news |last= Banerjee|first= Tamaghna|date=10 May 2026|title=I'm CM for all says Suvendu Adhikari|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/im-cm-for-all-says-suvendu-adhikari-shuts-up-jai-shri-ram-chant/articleshow/130984964.cms|newspaper=Times of India|access-date= 10 May 2026}}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=The importance of being Suvendu Adhikari: Why the TMC strongman is miffed with the party leadership|url=https://www.timesnownews.com/india/article/the-importance-of-being-suvendu-adhikari-why-the-tmc-strongman-is-miffed-with-the-party-leadership/684054|access-date=17 December 2020|work=Times Now|date=19 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="LS"/>
===ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱯᱨᱚᱛᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱸᱴ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱡᱳᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sarkar |first1=Arindam |title=Mamata promises to marry off raped girls of Nandigram |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/mamata-promises-to-marry-off-raped-girls-of-nandigram/story-umlmKryBUWdkP6re98mV2L.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 April 2007}}</ref><ref name="ET">{{cite news |title=Trinamool Congress confident of victory in Nandigram |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/trinamool-congress-confident-of-victory-in-nandigram/articleshow/52103488.cms?from=mdr |newspaper=[[The Economic Times]] |access-date=27 April 2019 |date=4 May 2016}}</ref><ref name="HT">{{cite news |title=From Nandigram to Murshidabad – Suvendu Adhikari is Mamata Banerjee's all weather man |url=https://www.hindustantimes.com/cities/from-nandigram-to-murshidabad-suvendu-adhikari-is-mamata-banerjee-s-all-weather-man/story-kNqePhKEQzC9SE9BpPs34M.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |access-date=27 April 2019 |date=26 August 2019}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HT"/>
=== ᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ===
[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=BJP elects legislative party leader in West Bengal |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-west-bengal-legislative-party-meeting-2026-0000000/ |work=The Indian Express }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal to get first BJP Chief Minister on May 9 |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-chief-minister-swearing-in/article000000.ece |work=The Hindu}}</ref>
== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱒᱖–ᱱᱤᱛ) ==
[[File:Swearing ceremony of Suvendu Adhikari, Chief Minister of West Bengal.jpg|thumb|Swearing ceremony of Suvendu Adhikari]]
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱫᱟᱱ (ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=8 May 2026 |title=West Bengal government formation LIVE: Suvendu Adhikari elected new CM of Bengal, to take oath on May 9 |url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-government-formation-live-updates-new-cm-to-be-elected-suvendu-adhikari-aide-death-sparks-unrest/article70954007.ece |work=The Hindu}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
=== ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ===
{| class="wikitable"
|+[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
! colspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
! colspan="2" |ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱯᱟᱨᱴᱤ
!ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ
ᱵᱷᱳᱴ
!%
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ
!ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ % ᱨᱮ
!ᱚᱨᱡᱚ
|-
|[[᱒᱐᱐᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱑]]
|[[ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱩᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|'''᱕᱙,᱗᱒᱔'''
|'''᱔᱖.᱙᱐%'''
|[[ᱠᱤᱨᱚᱱᱢᱚᱭ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
|{{Party name with color|West Bengal Socialist Party|rowspan=}}
|᱖᱔,᱔᱑᱕
|᱕᱐.᱕᱘%
| −᱔,᱖᱙᱑
| −᱓.᱖᱘%
| style="background:#FFB6C1;" | '''ᱦᱟᱨᱟᱣ'''
|-
|[[᱒᱐᱐᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱖]]
|[[ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ]]
|'''᱖᱘,᱖᱐᱘'''
|'''᱕᱐.᱖᱐%'''
|ᱥᱚᱛᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱚᱱᱰᱟ
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=2}}
|᱖᱐,᱐᱒᱘
|᱓᱘.᱓᱑%
|᱘,᱕᱘᱐
|᱖.᱓᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱑᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱖]]
| rowspan="3" |[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ]]
|'''᱑,᱓᱔,᱖᱒᱓'''
|'''᱖᱗.᱒᱐%'''
|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱥᱮᱠᱷ
|᱕᱓,᱓᱙᱓
|᱒᱖.᱗᱐%
|᱘᱑,᱒᱓᱐
|᱔᱐.᱖᱐%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑]]
|{{Party name with color|Bhartiya Janata Party|rowspan=3}}
|'''᱑,᱑᱐,᱗᱖᱔'''
|'''᱔᱘.᱔᱙%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|{{Party name with color|All India Trinamool Congress|rowspan=3}}
|᱑,᱐᱘,᱘᱐᱘
|᱔᱗.᱖᱔%
|᱑,᱙᱕᱖
|᱐.᱘᱕%
| style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
| rowspan="2" |[[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖]]
||'''᱑,᱒᱗,᱓᱐᱑'''
|'''᱕᱐.᱓᱗%'''
|ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚᱨ
|᱑,᱑᱗,᱖᱓᱖
|᱔᱖.᱕᱕%
|᱙,᱖᱖᱕
|᱓.᱘᱒%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|-
|[[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|'''᱗᱓,᱙᱑᱗'''
|'''᱕᱓.᱐᱒%'''
|[[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|᱕᱘,᱘᱑᱒
|᱔᱒.᱑᱙%
|᱑᱕,᱑᱐᱕
|᱑᱐.᱘᱓%
|style="background:#90EE90;" |''' ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
|}
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ==
=== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ (CAA) ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ [[Bharatiya Janata Party – West Bengal|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ) ᱫᱚ [[Islam in West Bengal|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[Rohingya refugees in India|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu/3035403 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[Trinamool Congress|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱞᱟᱠᱷ "ᱮᱲᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | title=TMC 'helping' Rohingya infiltrators to settle in Bengal: Suvendu | website=Hindustan Times | date=25 October 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/tmc-helping-rohingya-infiltrators-to-settle-in-bengal-suvendu-101761393589812.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=If Bihar has 30 lakh fake voters, Bengal will have 90 lakh: BJP | website=Inshorts – Stay Informed | date=17 July 2025 | url=https://inshorts.com/en/news/if-bihar-has-30-lakh-fake-voters--bengal-will-have-90-lakh--bjp-1752737602861 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[Bangladesh post-resignation violence (2024–2026)|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱟᱨ [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔]] ᱟᱨ [[2025 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Islam in Bangladesh|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ [[Bangladesh–India border|ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Hinduism in West Bengal|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[demographic change|ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Illegal immigration to India|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱼᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱼᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal LoP threatens trade embargo on Bangladesh if attacks on Hindus don't stop | website=The Times of India | date=5 December 2024 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bengal-lop-threatens-trade-embargo-on-bangladesh-if-attacks-on-hindus-dont-stop/articleshow/116017071.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=BJP's Suvendu says will stage protest at border if attacks on Hindus in Bangladesh don't stop | website=Deccan Herald | date=12 November 2024 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/bjps-suvendu-says-will-stage-protest-at-border-if-attacks-on-hindus-in-bangladesh-dont-stop-3273351 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱥᱣᱟᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱜ [[Special Intensive Revision]] (SIR) ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ "ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱴᱨᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮᱭ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ SIR ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=SIR will lead to deletion of names of only Bangladeshi Muslim infiltrators: Suvendu Adhikari | website=Moneycontrol | date=17 October 2025 | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-suvendu-adhikari-13622525.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Press Trust Of India | website=Press Trust Of India | url=https://www.ptinews.com/story/national/sir-will-lead-to-deletion-of-names-of-only-bangladeshi-muslim-infiltrators-bengal-lop/3016200 | access-date=3 November 2025}}</ref>
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[Citizenship (Amendment) Act, 2019|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱯ ᱮᱢᱮᱱᱰᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴ (CAA)]] ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Som | first=Moyurie | title=West Bengal BJP urges Bangladeshi Hindu refugees to apply for citizenship under CAA ahead of 2026 polls | website=The Hindu | date=25 October 2025 | url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/west-bengal-bjp-urges-bangladeshi-hindu-refugees-to-apply-for-citizenship-under-caa-ahead-of-2026-polls/article70202412.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> [[2024 Bangladesh anti-Hindu violence|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮ-ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮ.ᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bangladesh Unrest: 1 Crore Hindu refugees will come to West Bengal, says Suvendu Adhikari | website=The Economic Times | date=5 August 2024 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangladesh-unrest-1-crore-hindu-refugees-will-come-to-west-bengal-says-suvendu-adhikari/videoshow/112292458.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Mitra | first1=Atri | last2=Bhattacharya | first2=Ravik | title=Bangladesh crisis: As Bengal BJP stirs talk of '1 cr refugees', CAA, cautious TMC govt appeals for calm | website=The Indian Express | date=6 August 2024 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/bangladesh-crisis-bengal-bjp-1-cr-refugees-caa-tmc-govt-calm-9498631/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ===
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Violence against Hindus in Bangladesh, 2024|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Bangladesh–India relations|ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Lynching of Dipu Chandra Das|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱯᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=23 December 2025 |title='Won't allow them to function': Suvendu Adhikari's warning Bangladesh mission in Kolkata amid tensions with India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wont-allow-them-to-function-bjp-suvendu-adhikari-warns-bangladesh-mission-in-kolkata-over-envoy-meet-101766500195639.html |access-date=8 May 2026 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ "ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Gaza genocide|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ]] ᱟᱨ [[Operation Sindhoor|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=BJP's Suvendu Adhikari Draws Flak After Calling For Gaza-Like 'Lesson' at Protest Against Dipu Das's Murder |url=https://thewire.in/communalism/bjp-suvendu-adhikari-bangladesh-dipu-das-lynching-lesson-like-gaza |access-date=8 May 2026 |work=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shiv Sahay |date=27 December 2025 |title=TMC accuses Suvendu Adhikari of 'naked hate speech' in his remarks against Bangladesh |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/tmc-accuses-suvendu-adhikari-of-naked-hate-speech-in-his-remarks-against-bangladesh/article70443618.ece |access-date=8 May 2026 |work=The Hindu}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱹᱫᱤ (communal) ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="indianexpress.com">{{cite web | title=TMC alleges Suvendu Adhikari 'made communal remarks' in poll-bound area, complains to ECI | website=The Indian Express | date=11 November 2024 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/tmc-suvendu-adhikari-communal-remarks-poll-eci-9664478/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mishra | first=Anupam | title=Trinamool accuses Suvendu Adhikari of hate speech, complains to poll body | website=India Today | date=11 November 2024 | url=https://www.indiatoday.in/elections/story/trinamool-congress-accuses-suvendu-adhikari-hate-speech-bangladesh-complains-election-commission-2631571-2024-11-11 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | author=| title=West Bengal Waqf protests: BJP's Suvendu Adhikari claims Hindus 'forced to flee' Murshidabad amid violence | website=The Times of India | date=13 April 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengal-waqf-protests-bjps-suvendu-adhikari-claims-hindus-forced-to-flee-murshidabad-amid-violence/articleshow/120249804.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Mitra | first=Atri | title=BJP and TMC allege 'outsiders' instigated violence at Murshidabad | website=The Indian Express | date=14 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/bjp-and-tmc-allege-outsiders-instigated-violence-at-murshidabad-9943901/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last1=Bhattacharya | first1=Ravik | last2=Mitra | first2=Atri | title=Ram Navami days away, why there is an air of disquiet in Bengal | website=The Indian Express | date=3 April 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/ram-navami-west-bengal-communal-tension-9921389/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱨᱥᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Suvendu Adhikari's call for avoiding Muslim-majority areas stokes row in West Bengal | website=Hindustan Times | date=11 July 2025 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjps-suvendu-adhikaris-call-for-avoiding-muslim-majority-areas-stokes-controversy-in-west-bengal-tmc-101752217800133.html | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title='Don't go to places where Muslims are majority': BJP's Suvendu Adhikari sparks outrage with communal remarks; TMC slams 'provocation' | website=The Times of India | date=12 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/dont-go-to-places-where-muslims-are-majority-suvendu-advises-travellers/articleshow/122395041.cms | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Resolution passed in Bengal assembly against BJP's Suvendu over remarks on TMC MLAs | website=Deccan Herald | date=13 March 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/resolution-passed-in-bengal-assembly-against-bjps-suvendu-over-remarks-on-tmc-mlas-3445143 | access-date=3 November 2025}}</ref>
=== ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ (ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ) ===
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Entire TMC is corrupt, claims BJP's Suvendu Adhikari; Trinamool hits back | website=Deccan Herald | date=26 August 2025 | url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/entire-tmc-is-corrupt-claims-bjps-suvendu-adhikari-trinamool-hits-back-3697969 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ====
ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[chit fund|ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Saradha Group financial scandal|ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Mamata Banerjee|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ [[Central Bureau of Investigation|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ)]] ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Will give proof of Mamata's involvement to CBI: Suvendu | website=The Indian Express | date=18 July 2023 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/saradha-chit-fund-case-will-give-proof-of-mamatas-involvement-to-cbi-suvendu-8845067/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[Narendra Modi|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Why is CBI hesitant?: Suvendu Adhikari writes to PM, seeks action against Mamata in Saradha case | website=Telegraph India | date=6 March 2023 | url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/why-is-cbi-hesitant-suvendu-adhikari-writes-to-prime-minister-narendra-modi-seeks-action-against-mamata-banerjee-in-saradha-case/cid/1920764 | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[Kunal Ghosh|ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]], ᱢᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=LOP Suvendu Adhikari writes to CBI Director over slow investigation in Saradha Scam | website=ANI News | date=20 July 2023 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/lop-suvendu-adhikari-writes-to-cbi-director-over-slow-investigation-in-saradha-scam20230720230851/ | access-date=3 November 2025}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱲᱮ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thehindubusinessline.com">{{cite web | title=Saradha scam: CBI questions TMC MP Suvendu Adhikari | website=BusinessLine | date=24 September 2014 | url=https://www.thehindubusinessline.com/news/saradha-scam-cbi-questions-tmc-mp-suvendu-adhikari/article23155913.ece | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱡᱽᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | last=Mondal | first=Dibyendu | title=Seven years on, CBI still silent on Saradha chit fund scam | website=The Sunday Guardian Live | date=22 May 2021 | url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/seven-years-cbi-still-silent-saradha-chit-fund-scam | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱫᱤᱯᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Saradha Scam Accused Alleges BJP Leader Took Money, Trinamool Seeks Action | website=www.ndtv.com | date=25 June 2022 | url=https://www.ndtv.com/india-news/saradha-scam-accused-sudipto-sen-alleges-bjps-suvendu-adhikari-took-money-trinamool-congress-seeks-action-3098683 | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=Suvendu urges CBI to probe Saradha accused's allegations against him | website=The Indian Express | date=12 December 2020 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/suvendu-urges-cbi-to-probe-saradha-accuseds-allegations-against-him-7101581/ | access-date=3 November 2025}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | title=11 years on, Bengal's Saradha chit fund victims await justice amid LS polls corruption discourse | website=The New Indian Express | date=28 May 2024 | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/May/28/11-years-on-bengals-saradha-chit-fund-victims-await-justice-amid-ls-polls-corruption-discourse | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ ====
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[Sandeshkhali violence|ᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱰ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[Enforcement Directorate|ᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱤ.ᱰᱤ)]] ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ᱾ <ref>{{cite web | last=Gupta | first=Shobhit | title='Arrest Mamata, declare TMC a terror outfit', demands BJP leader after CBI searches at premises of Sandeshkhali accused | website=Hindustan Times | date=27 April 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/arrest-mamata-declare-tmc-a-terror-outfit-demands-bjp-leader-after-cbi-searches-at-premises-of-sandeshkhali-accused-101714186870180.html | access-date=3 November 2025}}</ref>
==== ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱥ ====
ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[Narada sting operation|ᱱᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱤᱝ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |title=The Sting in Full |url=https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730140345/https://www.telegraphindia.com/1160315/jsp/bengal/story_74595.jsp |archive-date=30 July 2018 |access-date=16 June 2025 |work=The Telegraph}}</ref> ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤ.ᱰᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=2 September 2021 |title=ED files charges in Narada case. TMC: Why protect BJP's Suvendu Adhikari? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/ed-files-charges-in-narada-case-tmc-why-protect-bjps-suvendu/articleshow/85850686.cms |access-date=16 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 March 2024 |title=Why PM sharing stage with Suvendu who is accused in Narada case: TMC hits back on corruption charge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/why-pm-sharing-stage-with-suvendu-who-is-accused-in-narada-case-tmc-hits-back-on-corruption-charge/articleshow/108162689.cms?from=mdr |access-date=16 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref>
=== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ===
᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[2021 West Bengal post-poll violence|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[Calcutta High Court|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱤᱴ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱢᱞᱟ, ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱥᱴᱚ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ (FIR) ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |first= |title=Write Petition (Supreme Court of India) |url=https://lawtrend.in/wp-content/uploads/2021/05/ICT-Bengal-Violence-Writ-Petition-with-Annexures_compressed.pdf |access-date=3 November 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱲᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱫᱚᱨᱡᱽ ᱟᱨ [[National Human Rights Commission of India|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ]] ᱛᱚᱫᱚᱱᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | title=Bengal post-poll violence: Calcutta HC orders filing of cases and relief for victims | website=The Indian Express | date=3 July 2021 | url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/post-poll-violence-calcutta-hc-bengal-govt-cases-medical-care-7385762/ | access-date=3 November 2025}}</ref><ref>{{cite web | last=Roy | first=Divyanshu Dutta | title=Bengal In "Denial Mode" Over Post-Election Violence: Calcutta High Court | website=www.ndtv.com | date=2 July 2021 | url=https://www.ndtv.com/india-news/bengal-government-in-denial-mode-over-post-election-violence-says-calcutta-high-court-2477773 | access-date=3 November 2025}}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱱᱫᱤᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ]]
*[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{Bharatiya Janata Party}}
{{Current Indian Chief Ministers}}
{{Chief Ministers of West Bengal}}
{{15th LS members from West Bengal}}
{{West Bengal Legislative Assembly4}}
{{16th LS members from West Bengal}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Portal bar|Biography|Politics|India}}
{{DEFAULTSORT:Adhikari, Suvendu}}
[[Category:ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]]
[[Category:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[Category:ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
ptqzior3duuyhavexe5a9n3q91ffc7u
ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
37552
196154
195722
2026-08-04T11:34:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196154
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]]
| image_caption =
| address = ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| elevation =
| coordinates = {{coord|22.081897|85.477245|format=dms|display=inline,title}}
| line = [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| other =
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ)
| platform = ᱒
| tracks = ᱒
| parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified_date =
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = DJHR
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ}}
}}
| owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_locator =
| map_type = India#India Odisha
| map_dot_label = ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
}}
'''ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''DJHR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱮᱣᱡᱷᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/station/map/deojhar-djhr/8031| title=DJHR/Deojhar| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DJHR| title=DJHR:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Chakradharpur| website=Raildrishti| access-date=2026-07-29| archive-date=2025-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20250220010405/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DJHR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=DJHR| title=DJHR/Deojhar| website=Raildrishti| access-date=2026-07-29| archive-date=2025-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20250220010127/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=DJHR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/train-services-of-south-eastern-railway-partially-affected-due-to-bharat-bandh/articleshow/16476706.cms| title=Train services of South Eastern Railway partially affected due to Bharat Bandh| website=The Economic Times| date=20 September 2012| last1=Sengupta| first1=Debjoy}}</ref>
==ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
* [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱵᱚᱲᱵᱤᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱩᱨᱤ - ᱵᱚᱲᱵᱤᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
h9e09fesiynljytdsy9cab2sezfw8wp
ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
37622
196142
196139
2026-08-03T23:58:03Z
MT731
2184
196142
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
| railroad_name = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| logo_filename =
| logo_size =
| system_map = SOUTH INDIAN RAILWAY IMPERIAL GAZETTE OF INDIA 1909.jpg
| map_caption = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱯ, "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱐᱙
| map_size =
| marks =
| image = Madurai Junction.jpg
| image_size =
| image_caption = {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ
| locale = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| start_year = {{start date and age|1956}}
| end_year =
| predecessor_line = ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| successor_line =
| gauge = {{Railgauge|1676mm}}
| old_gauge = {{Railgauge|1000mm}}
| electrification =
| length = {{cvt|1356|km}}
| hq_city = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]]
| website = [http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 Madurai railway division]
}}
'''ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑,᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱔᱓ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr1">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401862838528-mdu-web-data1-newfinal1.pdf | title=Southern Railways - Madurai railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401881140695-wttmdu.pdf Southern Railways - Madurai railway division]</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱟᱨ [[ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2024}}
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱩᱬ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱨᱤᱪᱱᱳᱯᱚᱞᱤ (ᱴᱨᱤᱪᱤ)]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr1" />
᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ:<ref name="sr1"/>
{| class="wikitable sortable"
! ᱞᱟᱭᱤᱱ !! ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ–ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟ–ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱓
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱖
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱚᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱘
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ-ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱑᱔
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱓
|-
| [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱗
|-
| [[ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱘
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ-ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱙
|-
| [[ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱓᱐
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱓
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱔
|}
===ᱮᱦᱚᱵ===
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱤᱱᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/56057/1/lsd_01_14_23-11-1956.pdf page 3</ref> ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ- ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ]]-[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱟᱱᱟᱠᱩᱨᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱫᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱚᱰᱤᱱᱟᱭᱟᱠᱠᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ (ᱵᱤ ᱡᱤ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤ ᱡᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr2">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,584 | title=Southern Railways - Thiruvananthapuram railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱘-᱔-᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web| url=http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | title=Lok Sabha debates (Part I -- Proceedings with Questions and Answers) | access-date=10 June 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131021212105/http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | archive-date=21 October 2013 | url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ: [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱟᱜᱟᱝᱜᱟᱭ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱮᱱᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱤᱞᱤᱠᱚᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web|title=Madurai Division System Map|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1381729275720-Wttmdu.31.12.pdf|website=Southern Railway|access-date=14 May 2017}}</ref>'
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|access-date=15 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Passenger Amenities - Criteria for Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in|title=Annual originating passengers and earnings for the year 2018-19 - Madurai Division|publisher=Indian Railways |access-date=10 June 2019}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
!style="background:#ffd750;"| ᱛᱷᱚᱠ
!style="background:#ffd750;"| ᱮᱞ
!style="background:#ffd750;"| ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''NSG-2'''
| {{0}}2
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-3'''
| {{0}}3
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ}}, {{rws|ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ}}, {{rws|ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-4'''
| {{0}}7
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱛᱛᱤ]], {{rws|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
|-
| '''NSG-5'''
| ᱒᱑
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱥᱟᱛᱛᱩᱨ}}, {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ}}, {{rws|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱤ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ}}, {{rws|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-6'''
| ᱘᱑
| style="text-align:left;" | ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
|-
| '''HG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''HG-2'''
| ᱑᱑
| —
|-
| '''HG-3'''
| ᱑᱐
| —
|-
| '''ᱜᱩᱴ'''
| ''' ᱑᱓᱕'''{{0}}
| —
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ: ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱱᱥᱟᱱᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱠᱟᱨᱩᱯᱟᱴᱴᱤ, ᱱᱮᱰᱩᱜᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱛᱷᱚᱱᱰᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱢᱮᱥᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ<ref>{{Cite web| title=Madurai division - list of stations as on 01.04.2023 | url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20231207210106/https://sr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-date=2023-12-07}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱚ==
ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱚᱵᱷᱟᱨᱟᱞ ᱮᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱷᱟᱣ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱒% ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱘% ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Madurai-division-records-growth-in-overall-earnings/articleshow/33836218.cms | title=Madurai division records growth in overall earnings | newspaper=Times of India | date=17 April 2014 | access-date=10 June 2014}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ==
===ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ !! ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ !! ᱵᱮ-ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ
|-
| ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ || ᱒᱕ || ᱓᱔
|-
| ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ || ᱕᱖ || ᱐
|}
===ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ !! ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ !! ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ (ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ᱑᱘᱔᱘ || ᱗᱐᱐
|}
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱮᱱᱟ !! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
|-
| ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|| ᱑᱐᱑
|-
| ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱒᱐
|-
| ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱑᱖
|}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ==
*[http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
jwdyvdj54k1xm6u9222ipj9du2o0chl
196143
196142
2026-08-04T00:10:52Z
MT731
2184
196143
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
| railroad_name = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| logo_filename =
| logo_size =
| system_map = SOUTH INDIAN RAILWAY IMPERIAL GAZETTE OF INDIA 1909.jpg
| map_caption = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱯ, "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱐᱙
| map_size =
| marks =
| image = Madurai Junction.jpg
| image_size =
| image_caption = {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ
| locale = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| start_year = {{start date and age|1956}}
| end_year =
| predecessor_line = ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| successor_line =
| gauge = {{Railgauge|1676mm}}
| old_gauge = {{Railgauge|1000mm}}
| electrification =
| length = {{cvt|1356|km}}
| hq_city = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]]
| website = [http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 Madurai railway division]
}}
'''ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑,᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱔᱓ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr1">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401862838528-mdu-web-data1-newfinal1.pdf | title=Southern Railways - Madurai railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401881140695-wttmdu.pdf Southern Railways - Madurai railway division]</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱟᱨ [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2024}}
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱩᱬ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱨᱤᱪᱱᱳᱯᱚᱞᱤ (ᱴᱨᱤᱪᱤ)]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr1" />
᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ:<ref name="sr1"/>
{| class="wikitable sortable"
! ᱞᱟᱭᱤᱱ !! ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ–ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟ–ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱓
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱖
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱚᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱘
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ-ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱑᱔
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱓
|-
| [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱗
|-
| [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱘
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ-ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱙
|-
| [[ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱓᱐
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱓
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱔
|}
===ᱮᱦᱚᱵ===
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱤᱱᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/56057/1/lsd_01_14_23-11-1956.pdf page 3</ref> ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ- ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ]]-[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱟᱱᱟᱠᱩᱨᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱫᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱚᱰᱤᱱᱟᱭᱟᱠᱠᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ (ᱵᱤ ᱡᱤ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤ ᱡᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr2">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,584 | title=Southern Railways - Thiruvananthapuram railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱘-᱔-᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web| url=http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | title=Lok Sabha debates (Part I -- Proceedings with Questions and Answers) | access-date=10 June 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131021212105/http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | archive-date=21 October 2013 | url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ: [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱟᱜᱟᱝᱜᱟᱭ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱮᱱᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱤᱞᱤᱠᱚᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web|title=Madurai Division System Map|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1381729275720-Wttmdu.31.12.pdf|website=Southern Railway|access-date=14 May 2017}}</ref>'
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|access-date=15 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Passenger Amenities - Criteria for Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in|title=Annual originating passengers and earnings for the year 2018-19 - Madurai Division|publisher=Indian Railways |access-date=10 June 2019}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
!style="background:#ffd750;"| ᱛᱷᱚᱠ
!style="background:#ffd750;"| ᱮᱞ
!style="background:#ffd750;"| ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''NSG-2'''
| {{0}}2
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-3'''
| {{0}}3
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ}}, {{rws|ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ}}, {{rws|ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-4'''
| {{0}}7
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱛᱛᱤ]], {{rws|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
|-
| '''NSG-5'''
| ᱒᱑
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱥᱟᱛᱛᱩᱨ}}, {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ}}, {{rws|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱤ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ}}, {{rws|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-6'''
| ᱘᱑
| style="text-align:left;" | ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
|-
| '''HG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''HG-2'''
| ᱑᱑
| —
|-
| '''HG-3'''
| ᱑᱐
| —
|-
| '''ᱜᱩᱴ'''
| ''' ᱑᱓᱕'''{{0}}
| —
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ: ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱱᱥᱟᱱᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱠᱟᱨᱩᱯᱟᱴᱴᱤ, ᱱᱮᱰᱩᱜᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱛᱷᱚᱱᱰᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱢᱮᱥᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ<ref>{{Cite web| title=Madurai division - list of stations as on 01.04.2023 | url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20231207210106/https://sr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-date=2023-12-07}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱚ==
ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱚᱵᱷᱟᱨᱟᱞ ᱮᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱷᱟᱣ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱒% ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱘% ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Madurai-division-records-growth-in-overall-earnings/articleshow/33836218.cms | title=Madurai division records growth in overall earnings | newspaper=Times of India | date=17 April 2014 | access-date=10 June 2014}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ==
===ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ !! ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ !! ᱵᱮ-ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ
|-
| ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ || ᱒᱕ || ᱓᱔
|-
| ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ || ᱕᱖ || ᱐
|}
===ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ !! ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ !! ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ (ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ᱑᱘᱔᱘ || ᱗᱐᱐
|}
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱮᱱᱟ !! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
|-
| ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|| ᱑᱐᱑
|-
| ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱒᱐
|-
| ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱑᱖
|}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ==
*[http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
q3d631bec8jd7hjj6lsswe0qe1z93rv
196144
196143
2026-08-04T00:22:28Z
MT731
2184
196144
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
| railroad_name = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| logo_filename =
| logo_size =
| system_map = SOUTH INDIAN RAILWAY IMPERIAL GAZETTE OF INDIA 1909.jpg
| map_caption = ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱯ, "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱐᱙
| map_size =
| marks =
| image = Madurai Junction.jpg
| image_size =
| image_caption = {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ
| locale = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| start_year = {{start date and age|1956}}
| end_year =
| predecessor_line = ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| successor_line =
| gauge = {{Railgauge|1676mm}}
| old_gauge = {{Railgauge|1000mm}}
| electrification =
| length = {{cvt|1356|km}}
| hq_city = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]]
| website = [http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 Madurai railway division]
}}
'''ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑,᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱔᱓ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr1">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401862838528-mdu-web-data1-newfinal1.pdf | title=Southern Railways - Madurai railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401881140695-wttmdu.pdf Southern Railways - Madurai railway division]</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱟᱨ [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2024}}
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱩᱬ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱨᱤᱪᱱᱳᱯᱚᱞᱤ (ᱴᱨᱤᱪᱤ)]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr1" />
᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ:<ref name="sr1"/>
{| class="wikitable sortable"
! ᱞᱟᱭᱤᱱ !! ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ–ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟ–ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱒
|-
| [[ᱠᱟᱞᱞᱤᱰᱟᱭᱠᱩᱨᱤᱪᱤ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱓
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱔
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱖
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ-ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱚᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱐᱘
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ-ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱑᱔
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱓
|-
| [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱗
|-
| [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱘
|-
| [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ-ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱒᱙
|-
| [[ᱯᱩᱰᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱓᱐
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱓
|-
| [[ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] || ᱑᱙᱖᱔
|}
===ᱮᱦᱚᱵ===
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱤᱱᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/56057/1/lsd_01_14_23-11-1956.pdf page 3</ref> ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ- ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱤᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ-ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ]]-[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ-ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱢᱟᱱᱟᱠᱩᱨᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ-ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱫᱩᱨᱟᱭᱯᱩᱱᱰᱤ-ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱚᱰᱤᱱᱟᱭᱟᱠᱠᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ (ᱵᱤ ᱡᱤ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤ ᱡᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱨᱤᱣᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱕᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr2">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,584 | title=Southern Railways - Thiruvananthapuram railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱘-᱔-᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web| url=http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | title=Lok Sabha debates (Part I -- Proceedings with Questions and Answers) | access-date=10 June 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131021212105/http://164.100.47.132/newdebate/15/12/11122012/Fullday.pdf | archive-date=21 October 2013 | url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ: [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱟᱜᱟᱝᱜᱟᱭ]], [[ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱮᱱᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], [[ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱤᱞᱤᱠᱚᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web|title=Madurai Division System Map|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1381729275720-Wttmdu.31.12.pdf|website=Southern Railway|access-date=14 May 2017}}</ref>'
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|access-date=15 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Passenger Amenities - Criteria for Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in|title=Annual originating passengers and earnings for the year 2018-19 - Madurai Division|publisher=Indian Railways |access-date=10 June 2019}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
!style="background:#ffd750;"| ᱛᱷᱚᱠ
!style="background:#ffd750;"| ᱮᱞ
!style="background:#ffd750;"| ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''NSG-2'''
| {{0}}2
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-3'''
| {{0}}3
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ}}, {{rws|ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ}}, {{rws|ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
|-
| '''NSG-4'''
| {{0}}7
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱩᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱩᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱞᱯᱟᱛᱛᱤ]], {{rws|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨᱚᱢ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
|-
| '''NSG-5'''
| ᱒᱑
|style="text-align:left;"| {{rws|ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱥᱟᱛᱛᱩᱨ}}, {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ}}, {{rws|ᱯᱩᱫᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱤ}}, {{rws|ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱝᱜᱟ}}, {{rws|ᱟᱨᱩᱯᱯᱩᱠᱳᱴᱴᱟᱭ}}, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ
|-
| '''NSG-6'''
| ᱘᱑
| style="text-align:left;" | ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ
|-
| '''HG-1'''
| {{0}}0
| —
|-
| '''HG-2'''
| ᱑᱑
| —
|-
| '''HG-3'''
| ᱑᱐
| —
|-
| '''ᱜᱩᱴ'''
| ''' ᱑᱓᱕'''{{0}}
| —
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ: ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱱᱥᱟᱱᱠᱚᱴᱴᱟᱭ, ᱠᱟᱨᱩᱯᱟᱴᱴᱤ, ᱱᱮᱰᱩᱜᱩᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱛᱷᱚᱱᱰᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱢᱮᱥᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ<ref>{{Cite web| title=Madurai division - list of stations as on 01.04.2023 | url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20231207210106/https://sr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1686913420595-MDU%20DIVISION%20-%20LIST%20OF%20STATIONS%20-2023.pdf | archive-date=2023-12-07}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱚ==
ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱚᱵᱷᱟᱨᱟᱞ ᱮᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱷᱟᱣ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱒% ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱖.᱘% ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Madurai-division-records-growth-in-overall-earnings/articleshow/33836218.cms | title=Madurai division records growth in overall earnings | newspaper=Times of India | date=17 April 2014 | access-date=10 June 2014}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ==
===ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ !! ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ !! ᱵᱮ-ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ
|-
| ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ || ᱒᱕ || ᱓᱔
|-
| ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ || ᱕᱖ || ᱐
|}
===ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ !! ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ !! ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ (ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ᱑᱘᱔᱘ || ᱗᱐᱐
|}
===ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱮᱱᱟ !! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
|-
| ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|| ᱑᱐᱑
|-
| ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱒᱐
|-
| ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ || ᱑᱖
|}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱛᱟᱹᱯᱩᱜ==
*[http://www.sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,263,579,581 ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
8u17apgjwnseeigy8a5yd7cn6f23tla
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
37623
196151
2026-08-04T06:15:06Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | name_lang = en | native_name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱟᱱᱫᱷᱤᱯᱯᱩ | native_name_lang = ta | other_name = ᱱᱮᱞᱞᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱛᱤᱱᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196151
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| name_lang = en
| native_name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱟᱱᱫᱷᱤᱯᱯᱩ
| native_name_lang = ta
| other_name = ᱱᱮᱞᱞᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱛᱤᱱᱱᱮᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ''(ᱢᱟᱨᱮ/ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ)''
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Tirunelveli Junction.JPG
| address = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ, [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|8.737|N|77.708|E|display=inline,title}}
| owned = [[ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| line = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ – [[ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱪᱤ]]<br />ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ – [[ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ]]<br />ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ – [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱰᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱰᱩᱨ]]<br />ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ – [[ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ]]
| platform = ᱕ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ
| tracks = ᱘
| other = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱳ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱴᱮᱱᱰ
| bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ)
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = TEN<ref name="stn_code" />
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ}}
}}
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| opened = {{Start date and age|1893}}
| electrified_date =
| passengers = ᱔,᱐᱒᱐,᱘᱗᱙ (ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ) <br /> ᱑᱑,᱐᱑᱖ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ)
| pass_system =
| pass_year = ᱒᱐᱒᱒–᱒᱓
| pass_percent =
| pass_rank =
| route_map = {{ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
| map_state = show
| image_caption = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
}}
'''ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ('''ᱱᱮᱞᱞᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: TEN<ref name="stn_code">{{cite web |date=2023–24 |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |access-date=27 March 2024 |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |page=8 }}</ref>) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ NSG-2 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |date=1 April 2023 |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |access-date=27 March 2024 |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |page=3 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="annual_earnings">{{cite web |title=Annual Originating Passengers & Earnings for the year 2022-23 |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1707457097521-Originating%202022-23.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=5 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405104303/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1707457097521-Originating%202022-23.pdf |archive-date=5 April 2024 |page=1}}</ref>
[[ᱱᱮᱞᱞᱟᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] - [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱯᱮᱠ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20051204150413/http://www.hindu.com/2005/08/24/stories/2005082415910800.htm Patronage of Nellai Express]</ref> ᱑᱘᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.irfca.org/faq/faq-map-1893rly.html Railway Map of India – 1893]</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱝᱜᱳᱴᱴᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱱᱚᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱤᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=AMRIT BHARAT STATIONS |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1897980 |access-date=6 April 2024 |work=Press Information Bureau |date=10 February 2023 |location=New Delhi}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://sansad.in/getFile/annex/262/AU1585.pdf?source=pqars | title=Amrit Bharat station scheme | website=sansad.in}}</ref>
ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱗᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-02-26 |title=அம்ரீத் திட்டத்தில் ஹைடெக்காக மாறப்போகும் நெல்லை ரயில் நிலையம்; மாதிரி வீடியோ வெளியீடு! |url=https://www.etvbharat.com/ta/!videos/model-video-release-of-tirunelveli-railway-station-to-be-modernized-in-amrit-project-tns24022603296 |access-date=2024-08-07 |website=ETV Bharat News |language=ta}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=pTC-aBQh2Hk |title=Tirunelveli's Remarkable Makeover! Amrit Bharat Station Scheme Revolutionizes City Infrastructure |date=2024-03-26 |last=DRM_MADURAI |access-date=2024-08-07 |via=YouTube}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱤᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{Cite web |title=Railway launches ₹24,470 crore Amrit Bharat Stations Scheme |url=https://www.railtransexpo.com/2023/08/railway-ministry-launches-24470-crores-amrit-bharat-stations-scheme.html |access-date=2024-08-07}}</ref><ref>{{Cite news |last=Srikanth |first=R. |date=2023-07-08 |title=Suburban railway stations' makeover right on track in Tamil Nadu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/suburban-stations-makeover-right-on-track/article67058641.ece |access-date=2024-08-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
* ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱖ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱝᱜᱟᱭᱠᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tirunelveli – Gangaikondan Railway Station, Which Is Becoming A Freight Terminal. |url=https://news.tirunelveli.today/gangaikondan-rayilnilayathil-naetru-muthalmuraiyaaga-sarakugal-vanthu-irangiyathu/ |access-date=2024-08-07 |language=en-US}}</ref>
* ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ,
* ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ,
* ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ
* ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ, ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ
* ᱟᱯᱟᱛᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ
* ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
* ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱤᱥᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱴᱮᱰ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ,
* ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱠᱚ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱨ
* ᱩᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯᱤᱝ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱴᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚ==
᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ₹᱑,᱑᱔᱘,᱖᱐᱐,᱔᱖᱑ (᱑᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ₹᱓,᱑᱔᱖,᱘᱕᱑ (᱓᱓,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱐᱒᱐,᱘᱗᱙ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱑,᱐᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱓,᱔᱑᱖ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="annual_earnings" />
==ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ==
{|class="wikitable"
|-
!ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱞ
!ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱜ
|-
|᱑
|[[ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱪᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] (ᱠᱚᱧᱮ)
|-
|᱒
|[[ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱮᱨᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] (ᱮᱛᱚᱢ)
|-
|᱓
|[[ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱮᱱᱠᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] (ᱯᱟᱪᱮ)
|-
|᱔
|[[ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱫᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱱᱰᱩᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ)
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{IndiaRailInfo|797}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱙᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
21sdljbcahi8hz6ebg79qhpptenh9ar