ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱜᱷᱟᱸᱨᱚᱡᱽ
0
148
196231
195590
2026-08-10T00:45:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196231
wikitext
text/x-wiki
{{Merge|ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}}
[[File:Parents with child Statue Hrobakova street Bratislava.JPG|thumb|Parents with child Statue Hrobakova street Bratislava]] '''ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱜᱚ, ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱤᱨᱟ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱ ᱥᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱜᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱟᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱜᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱨᱛᱤᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱢᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.]]ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ( ) joint family ᱵᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱠᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ( ) Nuclear family ᱵᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ==
᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
᱑. ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱭ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
᱒. ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
᱓. ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
᱔. ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
᱕. ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
᱖. ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.oecd.org/social/family/database Family database, OECD],
* [http://www.unh.edu/frl/ Family Research Laboratory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126193730/http://www.unh.edu/frl/ |date=2011-11-26 }}, unh.edu
* [http://seres.fcs.ucr.ac.cr/index_archivos/Version%20inglesa%20Historical%20CharacterRev.pdf Family evolution and contemporary social transformations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029051417/http://seres.fcs.ucr.ac.cr/index_archivos/Version%20inglesa%20Historical%20CharacterRev.pdf |date=2008-10-29 }}, seres.fcs.ucr.ac.cr (Estación de Economía Política)
* [http://www.familyfacts.org/ Family Facts: Social Science Research on Family, Society & Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303020744/http://www.familyfacts.org/ |date=2017-03-03 }} (a Heritage Foundation site). familyfacts.org
* [http://www.familiesaustralia.org.au/ Families Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613213043/http://www.familiesaustralia.org.au/ |date=2009-06-13 }} – independent peak not-for-profit organisation. familiesaustralia.org.au
* [http://www.familyplatform.eu/ FAMILYPLATFORM] - A consortium of 12 organisations providing input into the European Union's Socio-Economic and Humanities Research Agenda on Family Research and Family Policies.
* [http://www.unitedfamilies.org/ Unitedfamilies.org], International organisation
* [http://www.un.org/esa/socdev/family UN.org], Families and Development
* [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_20001109_de-facto-unions_en.html Family, marriage and "de facto" unions], Vatican.va
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
Mattox, William R., Jr., [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1053/is_n6_v19/ai_10713528/ "America's family time famine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121222722/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1053/is_n6_v19/ai_10713528 |date=2004-11-21 }}, ''Children Today'', Nov–Dec, 1990
8fwxr12mmuvp20mpap7ha7g0hrsfkwz
ᱠᱟᱯᱷᱠᱟ ᱯᱷᱨᱟᱸᱡᱽ
0
234
196233
101285
2026-08-10T03:45:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196233
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kafka1906 cropped.jpg|thumb|Kafka1906 cropped]]'''ᱯᱷᱨᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱯᱷᱠᱟ''' ᱥᱮ [https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka Franz_Kafka] (᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱘᱓ – ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱒᱔) ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ(novelist) ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱚᱞᱯᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ(Influence) ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱯᱷᱠᱟ ᱫᱚ Existentialism ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱷᱤᱨ ᱵᱷᱟᱜ ᱚᱞ ᱜᱮ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱮᱡ, ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ, ᱵᱚᱛᱚᱨ, ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ Bureaucrat ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱮᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮᱜ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱥᱴᱨᱤᱩᱟ–ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱜᱽ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱳᱞᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱤᱥᱠᱚᱭᱟᱨ' ᱨᱮ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱯᱷᱠᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱜᱚᱣᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱤ᱾
== ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ==
== ᱚᱞ ᱠᱚ ==
=== ᱜᱟᱢᱟᱢ ===
* ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ (᱑᱙᱑᱑)
* ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ (᱑᱙᱑᱔)
* ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱞ (᱑᱙᱒᱒)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱞ ===
* ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱮᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱴᱷᱤ – Brief an den Vater
* ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱥᱮ ᱰᱮᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱱᱥ
* ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱰᱞᱟᱝ(ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ)
== ᱯᱷᱮᱰᱮᱛ ==
* [https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AB%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E2%80%8C%E0%A7%8E%E0%A6%B8_%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%95%E0%A6%BE https://bn.wikipedia.org/wiki]
* https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.kafka-research.ox.ac.uk/ Oxford Kafka Research Centre] – information on ongoing international Kafka research
* [https://wordandsilence.com/2016/09/26/kafkas-diaries/ Translated excerpts from Kafka's Diaries 1910 – 1923]
* [http://www.gerard-bertrand.net/albumprem.htm The Album of Franz Kafka], Franz Kafka receives a tribute in this album of "recomposed photographs".
* [http://www.franzkafka.info/ Journeys of Franz Kafka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424233815/http://www.franzkafka.info/ |date=2018-04-24 }} Photographs of places where Kafka lived and worked
* [https://archive.org/details/zdanh_test_026_toc_a Letters to Felice at Archive.org]
* [http://www.franzkafka-soc.cz/index.php?action=view&page=cnakladatelstvi Společnost Franze Kafky a nakladatelství Franze Kafky] Franz Kafka Society and Publishing House in Prague
* [https://www.youtube.com/watch?v=wkPR4Rcf4ww What makes something "Kafkaesque"?] A Ted talk on Kafka, his works and his legacy, by Noah Tavlin
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:ᱥᱟᱱᱟᱥᱤ]]
sct8f8ytkoy5aqlm12yspfmk1zw0vuq
ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ
0
1102
196276
188330
2026-08-10T07:40:53Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
/* ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ */
196276
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ethnic group of India, Nepal, Bangladesh and Bhutan}}
{{EngvarB|date=August 2020}}
{{Use dmy dates|date=August 2020}}
{{Infobox ethnic group
| group = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name_lang =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| image = Baha parab 4.jpg
| image_caption = [[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ
| pop = {{circa|7.4 million}}
| popplace = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]{{*}}[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| region1 = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}<br/>{{spaces|14}}[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| pop1 = <br/>2,752,723<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=18 November 2017}}</ref><br/>
| region2 = {{spaces|14}}[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop2 = ᱒,᱕᱑᱒,᱓᱓᱑<ref name="census"/><br/>
| region3 = {{spaces|14}}[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop3 = ᱘᱙᱔,᱗᱖᱔8<ref name="census"/><br/>
| region4 = {{spaces|14}}[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| pop4 = ᱔᱐᱖,᱐᱗᱖<ref name="census"/><br/>
| region5 = {{spaces|14}}[[ᱟᱥᱟᱢ]]
| pop5 = ᱒᱑᱓,᱑᱒᱙<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |title=C-16 Population By Mother Tongue|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=3 November 2019}}</ref>
| region6 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| pop6 = ᱓᱐᱐,᱐᱖᱑ (᱒᱐᱐᱑)
| ref6 = <ref name="Bangladesh">{{Cite web|url=http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|title=The Santals of Bangladesh|last1=Cavallaro|first1=Francesco|last2=Rahman|first2=Tania|website=ntu.edu.sg|access-date=17 November 2017|publisher=Nayang Technical University|archive-date=9 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109161200/http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|url-status=dead}}</ref>
| region7 = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
| pop7 = ᱕᱑,᱗᱓᱕
| ref7 = <ref>{{Cite journal|title=National Population and Housing Census 2011: Social Characteristics Tables|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|journal=Nepal Census|via=Government of Nepal|access-date=26 September 2021|archive-date=14 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|url-status=dead}}</ref>
| languages = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
| religions = '''Majority'''<br/>[[File:Om.svg|15px]] [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] (15%)<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Jharkhand |url=http://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14/ST-20-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=3 November 2019}}</ref><br/>'''Minority'''<br/>Folk religions ([[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]) (80%)<br>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] (4%), Others (1%)<ref name="censusindia.gov.in"/>
| related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]]{{•}}[[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]]{{•}}[[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]{{•}}[[ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ]]{{•}}ᱥᱟᱣᱨᱟ{{•}}] ᱠᱚᱲᱠᱩ{{•}}[[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]]
}}
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱜᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱸᱦᱚ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ-ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚᱠᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱜᱽᱨᱮᱡᱤ]] Santal) ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] সান্তাল), ([[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] सांताल) ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨᱡᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱤᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱤᱡ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱵᱚᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱵᱽᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱪᱤᱭᱟᱹᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜᱼᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ<ref>https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution</ref> ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ<ref>{{cite web |title=Urdu, Bangla, Santhali declared second official languages |website=oneindia.com |date=2006-11-15 |url=https://www.oneindia.com/2006/11/15/urdu-bangla-santhali-declared-second-official-languages-1163601436.html |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Anirban |title=West Bengal to have six more languages for official use |website=India Today |date=2011-05-27 |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/west-bengal-mamata-banerjee-recognizes-six-non-bengali-languages-134507-2011-05-26 |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱾
==ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ==
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
*[[ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ]]
*[[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ|ᱵᱟᱦᱟ]]
*[[ᱠᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱟᱨᱟᱢ]]
*[[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ]]
*[[ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱢᱟᱜᱢᱚᱬᱮ]]
*[[ᱵᱟᱲᱦᱮᱛ]]
*[[ᱥᱤᱢᱟ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱟᱥᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱮᱨᱚᱜ ᱥᱤᱢ]]
}}
==ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱛᱮᱫ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱹᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱵᱟᱦᱟ===
ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Baha parab dance by womens.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ]]
===ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ===
[[File:Santal so̠maj so̠ro̠s ge 'Northern Santali folk song'.webm|thumb| ᱠᱚᱨᱟᱡᱷᱟᱲ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ [᱑] ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱯᱚᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱼᱟ, ᱠᱟᱸᱛᱷ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱩᱛᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱩᱞᱦᱤ [[ᱵᱷᱤᱛ]] ᱯᱤᱱᱰᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱺᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸᱵᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱛᱟᱨᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
===ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ===
ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱚᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱮᱲᱟ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱪᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱡᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱠᱟᱞ ᱜᱚᱫᱟ ᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱰᱟᱺᱜᱩᱣᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱚᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱤᱱᱟᱹᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱜᱼᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
===ᱫᱚᱝ===
ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱵᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠᱟᱜ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱮ ᱫᱚᱝ, ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱹᱦᱬᱟᱹ ᱫᱚᱝ, ᱯᱷᱩᱞᱩᱜ ᱫᱚᱝ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱥᱤᱢ ᱫᱚᱝ, ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱫᱚᱝ, ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱫᱟᱨᱟᱢᱫᱟᱜ===
===ᱰᱟᱱᱴᱟ===
===ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ===
ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱨᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱤᱠᱩ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱮ (ᱥᱚᱯᱛᱚᱢᱤ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ) ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱱ ᱫᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ [[ᱠᱷᱚᱭ]] ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ, ᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱤᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤᱢ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹᱢ ᱧᱟᱢ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱞᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱰᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱼ
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱠᱟᱢᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱥᱤᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱠᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱟᱭᱨᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱡᱤᱛᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱨᱳᱦᱚᱲ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱞᱳᱦᱚᱵᱤᱨ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱰᱳ ᱜᱩᱨᱩ
}}
ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱦᱚᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱾
===ᱨᱤᱧᱡᱟᱹ===
===ᱠᱟᱨᱟᱢ===
ᱠᱟᱨᱟᱢ/ᱠᱚᱨᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱫᱮᱞᱟ ᱫᱮᱞᱤ ᱨᱟᱥᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱰ, ᱟᱥᱟᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱣᱚᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱭᱟᱠᱚ, ᱫᱟᱲᱮ, ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱵᱟᱤᱜᱟ, ᱵᱤᱧᱡᱷᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱛᱷᱟ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱤ, ᱚᱨᱟᱶ, ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱪᱤ ᱤᱸᱜᱨᱟᱡᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱝᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱫᱚᱲ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱡᱷᱤᱠᱟᱹ===
==ᱥᱟᱶᱛᱟ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, ᱜᱚᱰᱮᱛ, ᱱᱟᱭᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱽᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, [[ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ]], ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱡᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ==
*[[ᱥᱭᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱮᱥᱨᱟ]], ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱵᱤᱨᱵᱟᱦᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]], ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱠᱷᱚᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱠᱷᱟᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾
*[[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
*[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ|ᱫᱽᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ'''᱾
*[[ᱥᱟᱞᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ]] ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*[[ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
9fy4kcepss39lsnhco30vj4h68rjopq
196278
196276
2026-08-10T07:43:39Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
/* ᱫᱚᱝ */
196278
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ethnic group of India, Nepal, Bangladesh and Bhutan}}
{{EngvarB|date=August 2020}}
{{Use dmy dates|date=August 2020}}
{{Infobox ethnic group
| group = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name_lang =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| image = Baha parab 4.jpg
| image_caption = [[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ
| pop = {{circa|7.4 million}}
| popplace = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]{{*}}[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| region1 = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}<br/>{{spaces|14}}[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| pop1 = <br/>2,752,723<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=18 November 2017}}</ref><br/>
| region2 = {{spaces|14}}[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop2 = ᱒,᱕᱑᱒,᱓᱓᱑<ref name="census"/><br/>
| region3 = {{spaces|14}}[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop3 = ᱘᱙᱔,᱗᱖᱔8<ref name="census"/><br/>
| region4 = {{spaces|14}}[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| pop4 = ᱔᱐᱖,᱐᱗᱖<ref name="census"/><br/>
| region5 = {{spaces|14}}[[ᱟᱥᱟᱢ]]
| pop5 = ᱒᱑᱓,᱑᱒᱙<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |title=C-16 Population By Mother Tongue|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=3 November 2019}}</ref>
| region6 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| pop6 = ᱓᱐᱐,᱐᱖᱑ (᱒᱐᱐᱑)
| ref6 = <ref name="Bangladesh">{{Cite web|url=http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|title=The Santals of Bangladesh|last1=Cavallaro|first1=Francesco|last2=Rahman|first2=Tania|website=ntu.edu.sg|access-date=17 November 2017|publisher=Nayang Technical University|archive-date=9 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109161200/http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|url-status=dead}}</ref>
| region7 = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
| pop7 = ᱕᱑,᱗᱓᱕
| ref7 = <ref>{{Cite journal|title=National Population and Housing Census 2011: Social Characteristics Tables|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|journal=Nepal Census|via=Government of Nepal|access-date=26 September 2021|archive-date=14 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|url-status=dead}}</ref>
| languages = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
| religions = '''Majority'''<br/>[[File:Om.svg|15px]] [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] (15%)<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Jharkhand |url=http://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14/ST-20-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=3 November 2019}}</ref><br/>'''Minority'''<br/>Folk religions ([[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]) (80%)<br>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] (4%), Others (1%)<ref name="censusindia.gov.in"/>
| related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]]{{•}}[[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]]{{•}}[[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]{{•}}[[ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ]]{{•}}ᱥᱟᱣᱨᱟ{{•}}] ᱠᱚᱲᱠᱩ{{•}}[[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]]
}}
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱜᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱸᱦᱚ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ-ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚᱠᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱜᱽᱨᱮᱡᱤ]] Santal) ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] সান্তাল), ([[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] सांताल) ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨᱡᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱤᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱤᱡ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱵᱚᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱵᱽᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱪᱤᱭᱟᱹᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜᱼᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ<ref>https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution</ref> ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ<ref>{{cite web |title=Urdu, Bangla, Santhali declared second official languages |website=oneindia.com |date=2006-11-15 |url=https://www.oneindia.com/2006/11/15/urdu-bangla-santhali-declared-second-official-languages-1163601436.html |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Anirban |title=West Bengal to have six more languages for official use |website=India Today |date=2011-05-27 |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/west-bengal-mamata-banerjee-recognizes-six-non-bengali-languages-134507-2011-05-26 |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱾
==ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ==
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
*[[ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ]]
*[[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ|ᱵᱟᱦᱟ]]
*[[ᱠᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱟᱨᱟᱢ]]
*[[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ]]
*[[ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱢᱟᱜᱢᱚᱬᱮ]]
*[[ᱵᱟᱲᱦᱮᱛ]]
*[[ᱥᱤᱢᱟ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱟᱥᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱮᱨᱚᱜ ᱥᱤᱢ]]
}}
==ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱛᱮᱫ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱹᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱵᱟᱦᱟ===
ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Baha parab dance by womens.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ]]
===ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ===
[[File:Santal so̠maj so̠ro̠s ge 'Northern Santali folk song'.webm|thumb| ᱠᱚᱨᱟᱡᱷᱟᱲ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ [᱑] ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱯᱚᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱼᱟ, ᱠᱟᱸᱛᱷ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱩᱛᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱩᱞᱦᱤ [[ᱵᱷᱤᱛ]] ᱯᱤᱱᱰᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱺᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸᱵᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱛᱟᱨᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
===ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ===
ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱚᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱮᱲᱟ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱪᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱡᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱠᱟᱞ ᱜᱚᱫᱟ ᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱰᱟᱺᱜᱩᱣᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱚᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱤᱱᱟᱹᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱜᱼᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
===ᱫᱚᱝ===
[[ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱵᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠᱟᱜ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱮ ᱫᱚᱝ, ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱹᱦᱬᱟᱹ ᱫᱚᱝ, ᱯᱷᱩᱞᱩᱜ ᱫᱚᱝ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱥᱤᱢ ᱫᱚᱝ, ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱫᱚᱝ, ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱫᱟᱨᱟᱢᱫᱟᱜ===
===ᱰᱟᱱᱴᱟ===
===ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ===
ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱨᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱤᱠᱩ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱮ (ᱥᱚᱯᱛᱚᱢᱤ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ) ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱱ ᱫᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ [[ᱠᱷᱚᱭ]] ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ, ᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱤᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤᱢ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹᱢ ᱧᱟᱢ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱞᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱰᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱼ
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱠᱟᱢᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱥᱤᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱠᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱟᱭᱨᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱡᱤᱛᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱨᱳᱦᱚᱲ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱞᱳᱦᱚᱵᱤᱨ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱰᱳ ᱜᱩᱨᱩ
}}
ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱦᱚᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱾
===ᱨᱤᱧᱡᱟᱹ===
===ᱠᱟᱨᱟᱢ===
ᱠᱟᱨᱟᱢ/ᱠᱚᱨᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱫᱮᱞᱟ ᱫᱮᱞᱤ ᱨᱟᱥᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱰ, ᱟᱥᱟᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱣᱚᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱭᱟᱠᱚ, ᱫᱟᱲᱮ, ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱵᱟᱤᱜᱟ, ᱵᱤᱧᱡᱷᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱛᱷᱟ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱤ, ᱚᱨᱟᱶ, ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱪᱤ ᱤᱸᱜᱨᱟᱡᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱝᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱫᱚᱲ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱡᱷᱤᱠᱟᱹ===
==ᱥᱟᱶᱛᱟ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, ᱜᱚᱰᱮᱛ, ᱱᱟᱭᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱽᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, [[ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ]], ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱡᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ==
*[[ᱥᱭᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱮᱥᱨᱟ]], ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱵᱤᱨᱵᱟᱦᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]], ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱠᱷᱚᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱠᱷᱟᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾
*[[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
*[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ|ᱫᱽᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ'''᱾
*[[ᱥᱟᱞᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ]] ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*[[ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
o57ykuqupwagh6j7vif36fo0ofgr0tm
196284
196278
2026-08-10T08:00:10Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
/* */ ᱩᱪᱨᱟᱹᱲ ᱥᱚᱞᱦᱮ
196284
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ethnic group of India, Nepal, Bangladesh and Bhutan}}
{{EngvarB|date=August 2020}}
{{Use dmy dates|date=August 2020}}
{{Infobox ethnic group
| group = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ
| native_name_lang =ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| image = Baha parab 4.jpg
| image_caption = [[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ
| pop = {{circa|7.4 million}}
| popplace = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]{{*}}[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
| region1 = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}<br/>{{spaces|14}}[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| pop1 = <br/>2,752,723<ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=18 November 2017}}</ref><br/>
| region2 = {{spaces|14}}[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop2 = ᱒,᱕᱑᱒,᱓᱓᱑<ref name="census"/><br/>
| region3 = {{spaces|14}}[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop3 = ᱘᱙᱔,᱗᱖᱔8<ref name="census"/><br/>
| region4 = {{spaces|14}}[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| pop4 = ᱔᱐᱖,᱐᱗᱖<ref name="census"/><br/>
| region5 = {{spaces|14}}[[ᱟᱥᱟᱢ]]
| pop5 = ᱒᱑᱓,᱑᱒᱙<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |title=C-16 Population By Mother Tongue|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=3 November 2019}}</ref>
| region6 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| pop6 = ᱓᱐᱐,᱐᱖᱑ (᱒᱐᱐᱑)
| ref6 = <ref name="Bangladesh">{{Cite web|url=http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|title=The Santals of Bangladesh|last1=Cavallaro|first1=Francesco|last2=Rahman|first2=Tania|website=ntu.edu.sg|access-date=17 November 2017|publisher=Nayang Technical University|archive-date=9 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109161200/http://www3.ntu.edu.sg/home/cfcavallaro/Pdf%20files/Cavallaro%20and%20Rahman%202009.pdf|url-status=dead}}</ref>
| region7 = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
| pop7 = ᱕᱑,᱗᱓᱕
| ref7 = <ref>{{Cite journal|title=National Population and Housing Census 2011: Social Characteristics Tables|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|journal=Nepal Census|via=Government of Nepal|access-date=26 September 2021|archive-date=14 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf|url-status=dead}}</ref>
| languages = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
| religions = '''Majority'''<br/>[[File:Om.svg|15px]] [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] (15%)<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Jharkhand |url=http://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14/ST-20-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=3 November 2019}}</ref><br/>'''Minority'''<br/>Folk religions ([[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]) (80%)<br>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] (4%), Others (1%)<ref name="censusindia.gov.in"/>
| related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]]{{•}}[[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱚ]]{{•}}[[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]{{•}}[[ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱠᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟ]]{{•}}ᱥᱟᱣᱨᱟ{{•}}] ᱠᱚᱲᱠᱩ{{•}}[[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]]
}}
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱸᱦᱚ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ-ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚᱠᱚᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱜᱽᱨᱮᱡᱤ]] Santal) ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] সান্তাল), ([[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] सांताल) ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨᱡᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱤᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱤᱡ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱵᱚᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱵᱽᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱪᱤᱭᱟᱹᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜᱼᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ<ref>https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution</ref> ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ<ref>{{cite web |title=Urdu, Bangla, Santhali declared second official languages |website=oneindia.com |date=2006-11-15 |url=https://www.oneindia.com/2006/11/15/urdu-bangla-santhali-declared-second-official-languages-1163601436.html |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Anirban |title=West Bengal to have six more languages for official use |website=India Today |date=2011-05-27 |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/west-bengal-mamata-banerjee-recognizes-six-non-bengali-languages-134507-2011-05-26 |access-date=2026-03-06 |language=en}}</ref> ᱾
==ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ==
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
*[[ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ]]
*[[ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ|ᱵᱟᱦᱟ]]
*[[ᱠᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱟᱨᱟᱢ]]
*[[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ]]
*[[ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱢᱟᱜᱢᱚᱬᱮ]]
*[[ᱵᱟᱲᱦᱮᱛ]]
*[[ᱥᱤᱢᱟ ᱥᱤᱢ]]
*[[ᱟᱥᱟᱲᱤᱭᱟ]]
*[[ᱮᱨᱚᱜ ᱥᱤᱢ]]
}}
==ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱛᱮᱫ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱹᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮᱜᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱵᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱵᱟᱦᱟ===
ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Baha parab dance by womens.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ]]
===ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ===
[[File:Santal so̠maj so̠ro̠s ge 'Northern Santali folk song'.webm|thumb| ᱠᱚᱨᱟᱡᱷᱟᱲ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ [᱑] ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱯᱚᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱼᱟ, ᱠᱟᱸᱛᱷ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱩᱛᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱩᱞᱦᱤ [[ᱵᱷᱤᱛ]] ᱯᱤᱱᱰᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨᱟᱭ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱺᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸᱵᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱛᱟᱨᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
===ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ===
ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱟᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱚᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱮᱲᱟ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱪᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱡᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱠᱟᱞ ᱜᱚᱫᱟ ᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱰᱟᱺᱜᱩᱣᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱚᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱤᱱᱟᱹᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱜᱼᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱬᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
===ᱫᱚᱝ===
[[ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱵᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠ ᱵᱷᱚᱲᱚᱠᱟᱜ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱮ ᱫᱚᱝ, ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱝ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱹᱦᱬᱟᱹ ᱫᱚᱝ, ᱯᱷᱩᱞᱩᱜ ᱫᱚᱝ, ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱫᱚᱝ, ᱡᱚᱢ ᱥᱤᱢ ᱫᱚᱝ, ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱫᱚᱝ, ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱚᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱫᱟᱨᱟᱢᱫᱟᱜ===
===ᱰᱟᱱᱴᱟ===
===ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ===
ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱨᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱤᱠᱩ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱮ (ᱥᱚᱯᱛᱚᱢᱤ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ, ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ) ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱱ ᱫᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ [[ᱠᱷᱚᱭ]] ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ, ᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱫᱩᱬ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱤᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤᱢ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹᱢ ᱧᱟᱢ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱞᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱰᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱼ
{{columns-list|colwidth=40vw|style=width: auto; font-style: italic;|rules=yes | gap = 2rem |
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱠᱟᱢᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱥᱤᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱠᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱵᱷᱟᱭᱨᱳ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱡᱤᱛᱩ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱨᱳᱦᱚᱲ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱞᱳᱦᱚᱵᱤᱨ ᱜᱩᱨᱩ
# ᱜᱟᱱᱰᱳ ᱜᱩᱨᱩ
}}
ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱩᱣᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱦᱚᱵᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱥᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱾
===ᱨᱤᱧᱡᱟᱹ===
===ᱠᱟᱨᱟᱢ===
ᱠᱟᱨᱟᱢ/ᱠᱚᱨᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱫᱮᱞᱟ ᱫᱮᱞᱤ ᱨᱟᱥᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱰ, ᱟᱥᱟᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱣᱚᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱭᱟᱠᱚ, ᱫᱟᱲᱮ, ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱵᱟᱤᱜᱟ, ᱵᱤᱧᱡᱷᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱛᱷᱟ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱤ, ᱚᱨᱟᱶ, ᱢᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱪᱤ ᱤᱸᱜᱨᱟᱡᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱝᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱫᱚᱲ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱡᱷᱤᱠᱟᱹ===
==ᱥᱟᱶᱛᱟ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, ᱜᱚᱰᱮᱛ, ᱱᱟᱭᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱽᱢᱟᱹᱡᱷᱤ, [[ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ]], ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱡᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱱᱤᱠ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ==
*[[ᱥᱭᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱮᱥᱨᱟ]], ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱵᱤᱨᱵᱟᱦᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]], ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
*[[ᱠᱷᱚᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱠᱷᱟᱜᱮᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾
*[[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
*[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ|ᱫᱽᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ'''᱾
*[[ᱥᱟᱞᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
*[[ᱥᱤᱫᱚ-ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ]] ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*[[ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
d38v6hhfbmp8d76dv37ylffmpjqvtf1
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
196235
196173
2026-08-10T04:13:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196235
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
fo8ehlaj9wwxg0xe5ajcvxaoyy4aizb
ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱱ
0
10023
196298
186867
2026-08-10T10:56:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196298
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Officeholder
| name = ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ
| caption =
| image = R Venkataraman.jpg
| office = ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱚ]]
| primeminister = [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]<br>[[ᱣᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ]]<br>[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]]<br>[[ᱯᱤ. ᱣᱤ. ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱟᱣ]]
| vicepresident = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗
| term_end = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱒
| predecessor = [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
| successor = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| office2 = ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| president2 = [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
| primeminister2 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]<br>[[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| term_start2 = ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔
| term_end2 = ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗
| predecessor2 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱦᱤᱫᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟᱦ]]
| successor2 = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| office3 = [[Minister for Home Affairs (India)|Minister of Home Affairs]]
| primeminister3 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| term_start3 = ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱒
| term_end3 = ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱒
| predecessor3 = [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
| successor3 = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱴᱷᱤ]]
| office4 = [[Minister of Defence (India)|Minister of Defence]]
| primeminister4 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| term_start4 = ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒
| term_end4 = ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔
| predecessor4 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| successor4 = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱨᱟᱣ ᱪᱚᱣᱚᱱ]]
| office5 = [[Minister of Finance (India)|Minister of Finance]]
| primeminister5 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| term_start5 = ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐
| term_end5 = ᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒
| predecessor5 = [[ᱦᱮᱢᱵᱚᱛᱤ ᱱᱚᱱᱫᱚᱱ ᱵᱚᱦᱩᱜᱩᱱᱟ]]
| successor5 = [[ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ]]
| birth_name = ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1910|12|4}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱡᱟᱢᱚᱫᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br/>(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|2009|1|27|1910|12|4}}
| death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| spouse = [[ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ]]
| children = {{unbulleted list|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱨᱟᱢᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ||ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱮᱝᱠᱚᱴᱮᱥᱟᱱ}}
| alma_mater = [[ᱞᱳᱭᱳᱞᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, Chennai|
ᱞᱳᱭᱳᱞᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| profession = {{hlist|[[ᱩᱠᱤᱞ]]|[[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]}}
| signature = Ramaswamy Venkataraman's Autograph.jpg
}}
'''ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ''' (᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱐-᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱢᱠᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗᱙ ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱩᱠ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒ ᱺ ᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱟ ᱟᱜ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱸᱰ ᱨᱮᱯᱷᱨᱚᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱪᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱮᱱ (ᱭᱩᱨᱳᱥᱮᱯᱥᱤᱥ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱞᱣᱮᱱ ᱑᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>http://newsinhindi.freshnews.in/?p=13839{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱡᱚᱣᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱚᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] (ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ) ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://aajtak.itgo.in/index.php?option=com_content&task=view&id=6622&Itemid=1§ionid=13&secid=0 |access-date=2020-06-03 |archive-date=2021-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025171517/http://aajtak.itgo.in/index.php?option=com_content&task=view&id=6622&Itemid=1§ionid=13&secid=0 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱥᱤᱫᱽ ᱢᱟᱹᱱᱦᱤᱥᱤᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱓᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞᱟᱹᱛᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞᱟᱹᱛᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱠᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱹᱜᱤᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱠᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱯᱷᱮᱰᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱰᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱙᱕᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱ ᱨᱮᱫᱚᱸ ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱳᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱤᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ, ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱱᱮᱛᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱥᱳᱵᱤᱭᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]], ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱸᱰ, ᱭᱩᱜᱳᱥᱞᱟᱵᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱥᱚᱥ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱳᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱸᱰᱚᱨᱥᱰᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url= http://www.bhaskar.com/2009/01/27/0901271631_r.html|title= ᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨᱹ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ|access-date= [[᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ]] [[᱒᱐᱐᱙]]|format= ᱮᱪᱴᱤᱮᱢᱮᱞ|publisher= ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ|language= |archive-date= 2009-01-31|archive-url= https://web.archive.org/web/20090131070728/http://bhaskar.com/2009/01/27/0901271631_r.html|url-status= dead}}</ref>
== ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ==
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ. ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱠᱩᱛ ᱮ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱞᱤᱰᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref>http://www.bbc.co.uk/hindi/regionalnews/story/2009/01/090127_venkatraman_dead.shtml</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱵᱤᱴᱤᱝ ᱨᱤ-ᱴᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱭᱰᱮᱴ ᱠᱳᱨᱯᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>http://www.rashtriyasahara.com/NewsDetailFrame.aspx?newsid=75858&catid=19&vcatname=%E0%A4%9F%E0%A5%89%E0%A4%AA_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%80_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱮᱵᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱟ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱚᱦᱬᱮ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱵᱟᱺᱫᱩᱠ ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱚᱬᱮᱡᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟᱣ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pressnote.in/readnews.php?id=40266 |access-date=2020-06-07 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309191911/http://www.pressnote.in/readnews.php?id=40266 |url-status=dead }}</ref> ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱡᱟᱝᱵᱟᱦᱟ ᱦᱚᱨᱤᱫᱽᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱰᱨ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ ᱵᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱝᱵᱟᱦᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠ
ᱦᱚᱨᱤᱫᱽᱣᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛᱤᱵᱷᱟᱨ, ᱥᱮᱭᱞᱮᱥ ᱵᱟᱜᱳᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱮᱥᱯᱤ ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱜᱩᱸᱡᱽᱭᱮᱞ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱝᱵᱟᱦᱟᱭ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱥᱮᱱᱟ ᱠᱚᱭᱤᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨᱴᱤᱞᱮᱨᱤ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱵᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱝᱵᱟᱦᱟ ᱪᱩᱠᱟᱹᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>http://in.jagran.yahoo.com/news/national/general/5_1_5196331/{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Ramaswamy Venkataraman}}
{{Wikiquote}}
* [https://web.archive.org/web/20090131204755/http://www.patrika.com/Venkatraman/index.html Late R.Venkatraman's Journey]
* [http://www.presidentvenkataraman.in maintained by RV Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615150849/http://www.presidentvenkataraman.in/ |date=2013-06-15 }}, a Trust founded by him and administered by the family.
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
n8otobwf7tz9xlzrcm0op8e0nzdtf74
ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
0
18978
196291
161866
2026-08-10T08:41:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196291
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox college
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<br/>Santiniketan Medical College
| image = [[File:santiniketanmedical.jpg|thumb|center|ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| motto =
| established = ᱒᱐᱒᱑
| type = ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ
| principal = ᱯᱨᱚᱯᱷ ᱰᱨ. ᱜᱚᱶᱛᱚᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| dean =
| director =
| chairman = ᱢᱚᱞᱚᱭ ᱯᱤᱛ
| students = '''ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ:'''
* ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ - ᱑᱕᱐
| address = ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ
| city = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| postcode = ᱗᱓᱑᱒᱓᱖
| coordinates = 23.6561287°N,87.7390864°E
| affiliation = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|WBUHS]]; [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ|ᱮᱱ.ᱮᱢ.ᱥᱤ]]
| website = https://www.smcbangla.com/
}}
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱥᱤ)''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ/ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ-ᱯᱨᱚᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]-[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|title=SANTINIKETAN MEDICAL COLLEGE GOT PERMIT TO INTAKE 150 MBBS SEATS FROM 2021-2022 SESSION |url=https://www.youtube.com/watch?v=DkMzYbNrC10|access-date=12 November 2021}}</ref> ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Shantiniketan Medical College: বোলপুরে প্রথম মেডিক্যাল কলেজ, অনুমোদন দিয়ে চিঠি পাঠাল কেন্দ্র|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/purulia-birbhum-bankura/bolpur-gets-its-first-medical-college-center-approves-shantiniketan-medical-college-with-150-mbbs-seat-dgtld/cid/1313223|access-date=12 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱤ.ᱯᱤ.ᱯᱤ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ-ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ-ᱯᱟᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ) ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=NMC NOD to Santiniketan Medical College: India’s 1st PPP Medical College Under NMC Act.|url=https://www.sdsmartupdate24.in/santiniketan-medical-college-indias-1st-ppp-medical-college-under-nmc-act|access-date=23 November 2021|archive-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126091716/https://sdsmartupdate24.in/santiniketan-medical-college-indias-1st-ppp-medical-college-under-nmc-act/|url-status=dead}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.smcbangla.com/ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220103062622/https://www.smcbangla.com/ |date=2022-01-03 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
fytblnl559w4lf7pdboyy293e62w38x
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
19423
196227
182177
2026-08-09T16:06:57Z
Túrelio
2408
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr-021122-0084-Justicia betonica-flowers-Nahiku-Maui (24471112901).jpg]] → [[File:Starr 021122-0084 Justicia betonica.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 021122-0084 Justicia betonica.jpg]]
196227
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱷᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟᱸ ᱥᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱟᱠᱯᱷᱟᱭᱮᱞᱟᱜ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Macphail">{{cite book |last1=Macphail |first1=edited by R. M. |title=English-Santali dictionary |date=1850 |publisher=s.t. |page=206-212 |url=https://www.google.co.in/books/edition/_/Jv5GAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=0 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱔᱙᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱦᱜᱼᱟ ᱾
{{Static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers"
! ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ
! ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
| [[ᱚᱛ ᱠᱚᱱᱰᱨᱚ]], [[ᱯᱟᱛᱣᱟ ᱜᱷᱟᱸᱥ]]<ref name="Macphail" />
| ''Cassia mimosoides<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Cassia mimosoides 06.JPG|thumb|ᱚᱛ ᱠᱚᱱᱰᱨᱟ]]
|-
| [[ᱚᱛ ᱯᱚᱨᱟᱭᱱᱤ]]<ref name="Macphail" />
| ''Opioglossum vulgare - sic (syn - Ophioglossum vulgatum)<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:გველის ენა Ophioglossum vulgatum Aderr's Tongue.jpg|center|thumb]]
|-
| [[ᱚᱛ ᱰᱷᱚᱢᱳᱯᱚ]]<ref name="Macphail" />
| ''Lepidagathis cristata<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Lepidagathis cristata flowering herb.JPG|thumb]]
|-
| ᱚᱞ, [[ᱯᱮᱱᱰᱮ]]<ref name="Macphail" />
| ''Amorphophallus'' ''campanulatus<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:ചേന.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱚᱞᱟᱛ]]<ref name="Macphail" />
| ''Grewia vestita<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Paroushak (Sanskrit- परूषक) (484935537).jpg|thumb]]
|-
| [[ᱚᱞᱟᱛ]]<ref name="Macphail" />
| ''Grewia taliaefolia - sic (syn - Grewia tiliaefolia)<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Grewia tiliaefolia flowers & leaves in Hyderabad W IMG 9422.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱚᱨᱚᱯ]]<ref name="Macphail" />,ᱜᱚᱬᱮ
| ''Costus speciosa<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Hellenia speciosa in Pang Mapha District.jpg|thumb]]
|-
| ᱚᱨᱥᱚᱲᱤᱝ<ref name="Macphail" />,[[ᱥᱟᱥᱟᱝ]]
| ''Curcuma<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Curcuma longa roots.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱚᱯᱚᱱᱚᱢ]]<ref name="Macphail" />
| ''Angelica glauca<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Wild angelica - before blooming.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱚᱱᱟᱨ]], ᱰᱟᱹᱞᱤᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Punica granatum<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Punica granatum abierta..JPG|thumb]]
|-
| [[ᱛᱟᱞᱮ]]<ref name="Macphail" />
| ''Borassus flabelliformis<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:A bunch of young palmyra fruit (நுங்கு).jpg|thumb]]
|-
| [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]]<ref name="Macphail" />
| ''Cucumis sativus<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Cucumis sativus var. maliforme R.H (18).JPG|thumb]]
|-
| ᱛᱟᱨᱚᱯ<ref name="Macphail" />, [[ᱛᱟᱨᱚᱵ]]
| ''Buchanania latifolia<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Buchanania cochinchinensis.JPG|thumb]]
|-
| [[ᱛᱟᱨᱥᱮ ᱠᱚᱴᱟᱯ]]<ref name="Macphail" />
| ''Grewia villosa<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:גרויה שעירה - Grewia villosa.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱛᱟᱭᱟᱨ|ᱛᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="Macphail" />
| ''Justicia belonica<ref name="Macphail" />'' (syn - ''Nicoteba betonica'')
| [[ᱨᱮᱫ:Starr 021122-0084 Justicia betonica.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱛᱤᱦᱚᱱ]]<ref name="Macphail" />
| ''Canavalia ensiformis<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
ᱨᱮᱫ:Canavalia ensiformis IMG 8040.jpg|ᱡᱚ
ᱨᱮᱫ:Seeds of swordbean (5565052640).jpg|ᱡᱟᱝ
ᱨᱮᱫ:Canavalia ensiformis (1963737455).jpg|ᱵᱟᱦᱟ
</gallery>
|-
| [[ᱛᱩᱞᱥᱤ]]<ref name="Macphail" />
| ''Ocimum sanctum<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:An Ocimum sanctum plant.JPG|thumb]]
|-
| [[ᱛᱩᱲᱤ ᱥᱤᱢ]]<ref name="Macphail" />
| ''Orobanche indica<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Orobanche uniflora 3303f.JPG|thumb]]
|-
| ᱛᱮᱞᱦᱮᱡ, [[ᱛᱮᱨᱦᱮᱡ]]<ref name="Macphail" />
| ''Sterculia urens<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Sterculia urens (423923943).jpg|thumb]]
|-
| [[ᱛᱮᱡᱚ ᱢᱟᱞᱟ]]<ref name="Macphail" />
| ''Cissampelos pareira<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Cissampelos pareira fruits.JPG|thumb|ᱛᱮᱡᱚ]]
|-
| [[ᱛᱮᱡᱯᱟᱛ]]<ref name="Macphail" />
| ''Cinnamonum obtusifolium<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
Cinnamomum verum spices.jpg
Cinnamomum verum1.jpg
</gallery>
|-
| [[ᱛᱮᱡᱯᱟᱛ]]<ref name="Macphail" />
| ''Laurus cassia<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
Cinnamomum verum spices.jpg
Cinnamomum verum1.jpg
</gallery>
|-
| [[ᱛᱷᱩᱭᱟᱹᱜ]] ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Melochia chorchorifolia<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
Melochia corchorifolia by kadavoor.jpg
Melochia corchorifolia 001074.jpg
</gallery>
|-
| [[ᱜᱚᱠᱷᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱱᱤᱢ]], ᱜᱚᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ, ᱜᱩᱠᱷᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Hygrophilla spinosa<ref name="Macphail" />''(chocolateweed)
| <gallery mode="nolines">
Hygrophila auriculata (1657400815).jpg
Hygrophila schulli (Kolshinda) in Hyderabad W IMG 4441.jpg
Shulamardan (Bengali- স্হুলমর্দন) (1657428553).jpg
</gallery>
|-
| ᱜᱚᱪᱚ, ᱡᱚᱱᱫᱽᱨᱟ<ref name="Macphail" />,ᱡᱚᱱᱲᱟ, [[ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ]]
| ''Zea mays<ref name="Macphail" />''
| [[File:Zea mays - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-283.jpg|thumb]]
|-
| [[ᱜᱚᱴᱮ]]<ref name="Macphail" />
| ''Croton oblongifolius<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:ChrozophoraTinctoria.jpg|thumb]]
|-
| ᱜᱚᱸᱲᱮᱸ<ref name="Macphail" />
| ''Stephegyne parvifolia<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
ᱨᱮᱫ:Mitragyna parvifolia (484191208).jpg
ᱨᱮᱫ:Mitragyna parvifolia-08.JPG
ᱨᱮᱫ:Mitragyna parvifolia (Roxb.) Korth. (28926724846).jpg
</gallery>
|-
| ᱜᱟᱧᱡᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Cannabinis sativa<ref name="Macphail" />''
| <gallery>
ᱨᱮᱫ:Marijuana.jpg
</gallery>
|-
| ᱜᱟᱧᱡᱷᱮᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Sterculia villosa<ref name="Macphail" />''
| <gallery mode="nolines">
ᱨᱮᱫ:Flowers of Sterculia villosa DSCN3800 01.jpg
ᱨᱮᱫ:Sterculia villosa - Hairy Sterculia leaves at Peravoor 2018 (2).jpg
ᱨᱮᱫ:Sterculia villosa fruits AJT Johnsingh P1020167.JPG
ᱨᱮᱫ:Sterculia villosa flowers & fruit at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 238.jpg
</gallery>
|-
| ᱜᱟᱨᱵᱷᱟ ᱜᱚᱡᱷᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Canthium didymum<ref name="Macphail" />''
| <gallery>
ᱨᱮᱫ:Marijuana.jpg
</gallery>
|-
| ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱤᱨᱤᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Diospyros montana<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Diospyros montana.jpg|thumb|ᱛᱤᱨᱤᱞ]]
|-
| ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱦᱟ, ᱦᱟᱨᱩᱣᱟᱹ ᱯᱟᱠᱚᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Strobilanthus auriculatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱜᱽᱨᱤᱜ, ᱥᱟᱸᱲᱩᱸᱠᱩᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Salix tetrasperma<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱩᱱᱰ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Jasminum arborescens<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱥ<ref name=":0">{{Cite journal|last=Mukherjee|first=Prof (Dr ) Sobhan Kr|title=ETHNOBOTANY OF SOME GRASSES OF WEST BENGAL (INDIA)|url=https://www.academia.edu/901461/ETHNOBOTANY_OF_SOME_GRASSES_OF_WEST_BENGAL_INDIA_}}</ref>
|''Cymbopogon martinii (Roxb.) Wat.<ref name=":0" />''
|
|-
| ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱹᱪᱣᱟᱹᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Blumea lacera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱸᱴ ᱥᱟᱥᱟᱝ<ref name="Macphail" />
| ''Cucuma longa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱹᱝᱜᱟ ᱛᱩᱞᱥᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Hyptis suaveolens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱰᱤ<ref name="Macphail" />, ᱡᱟᱨᱜᱟᱹᱰᱤ<ref name="Macphail" />, ᱥᱟᱫᱟᱼᱠᱩᱱᱪ, ᱵᱟᱠᱥᱤ, ᱦᱚᱨᱮᱝ <ref name=":0" />
| ''Coix lachryma<ref name="Macphail" />'', ''Coix lacryma-jobi L.'', ''Coix lacryma-jobi L. var. macguen (Romanet) Stapf.''<ref name=":0" />
|
|-
| ᱜᱟᱹᱨᱩᱱᱰᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Acternanthera sessilis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱹᱭᱤ ᱜᱷᱩᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Polygala chinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Amarantus gangeticus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱟᱹᱵᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Acacia farnesiana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Leucas mollissima<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Anisochilus carnosus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱜᱚᱞᱠᱤ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Piper nigrum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱠᱟᱧᱡ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Plumeria acutifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱣᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Areca catechu<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱣᱟᱹ ᱜᱩᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Erioloena hookeriana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱦᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Triticun sativum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum miliare<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Aneilema nana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱷᱚᱲᱟ ᱞᱤᱰᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Vitis tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱜᱷᱤ ᱠᱩᱣᱟᱹᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Yucca gloriosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱣᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus glomerata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱪᱟᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Symplocos racemosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱯᱚᱝ ᱦᱮᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Uraria lagopoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱯᱚᱥᱤᱭᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Eragostis bifaria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱴᱯᱚᱴᱚ ᱫᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱᱟᱹ, ᱥᱟᱜᱣᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Tectona grandis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱚᱵᱚᱮ ᱜᱟᱥ, ᱞᱩᱵᱩᱭ ᱜᱷᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Anthistiria wightii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱟᱞ ᱠᱮᱥᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Eclipta alba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱟᱭᱚ ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum antidotale<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱟᱹᱨᱠᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Amarantus paniculatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱤᱞ, ᱱᱤᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Indigofera tinctoria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱤᱞᱠᱟᱹᱴᱷᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Polygala crotalarioides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱩᱠᱩᱭ ᱜᱷᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Arundinella<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱩᱴᱱᱤ, ᱨᱟᱹᱭᱤ, ᱛᱩᱲᱤ, ᱴᱷᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱩᱲᱤ, ᱢᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Brassica campestris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱮᱱᱰᱷᱟ, ᱞᱮᱧᱡᱷᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Pencilaria spicata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱞᱮᱱᱰᱷᱟ, ᱞᱮᱧᱡᱷᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Pennisetum typhoideum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱛ, ᱠᱩᱱᱫᱽᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Zehneria umbellata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱜᱭᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Spidagathis cristata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱞᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Cassytha filiformis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱞᱟᱝ ᱡᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Cuscuta chinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱞᱯᱟᱹᱞᱩᱣᱟᱹ , ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱞᱯᱟᱹᱞᱩᱣᱟᱹ , ᱢᱚᱸᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Phaseolus aconitifolius<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱠᱟᱣᱱᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Calotropis gigantea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱠᱷᱨᱚᱴᱷ, ᱟᱠᱨᱚᱴᱷ<ref name="Macphail" />
| ''Juglans regia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱢᱥᱚᱯᱷᱚᱨᱤ, ᱜᱚᱢ, ᱥᱟᱹᱯᱷᱨᱤ ᱟᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Anona reticulam ( sic - Anona reicularis)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱢᱨᱩᱫ, ᱟᱢᱨᱩᱛ, ᱟᱹᱧᱡᱷᱤᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Psidium guyava<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱢᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Spondias mangifera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱢᱵᱟᱲᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱩᱰᱨᱩᱢ, ᱪᱚᱨᱚᱢᱚᱠᱚᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Hibiscus sabdariffa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱷᱟᱸᱣᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Utricularia bifida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱰᱟ, ᱟᱰᱷᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Zingiber officinale<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱱᱟᱱᱚᱥ, ᱟᱱᱟᱨᱚᱣᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ananassa sativa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱲᱟ, ᱠᱳᱰ, ᱥᱳ, ᱥᱳᱦ<ref name="Macphail" />
| ''Eugenia jambolana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ, ᱠᱟᱞᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Limnophilla roxburghiana (sic - Limnophila roxburghiana)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱲᱟᱜᱟᱹᱴᱷᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum repens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱴᱠᱩᱲᱟᱹ, ᱟᱴᱠᱩᱲᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ, ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱪᱠᱩᱱᱫᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Wrightia tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱴᱮᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Combretum decandrum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱴᱱᱟᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Terminalia tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱴᱷᱮᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Murraya exotica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱛᱠᱤᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Smilax ovalifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱛᱠᱩᱴᱤ, ᱩᱡᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱴᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Argemone mexicana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Saccharum officinarum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱡᱩᱣᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Carum copticum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱨᱢᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Bursera serrata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱟᱹᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱰᱷᱩᱨᱩᱯ ᱟᱲᱟᱜ, ᱜᱩᱥᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Leucas cephalotes<ref name="Macphail" />''
| [[File:ᱜᱩᱥᱤ ᱟᱲᱟᱜ.jpg|thumb|ᱜᱩᱥᱤ ᱟᱲᱟᱜ]]
|-
| ᱠᱚᱝᱜᱟ, ᱠᱚᱝᱜᱟᱜ, ᱠᱚᱱᱜᱟᱹᱛ, ᱢᱚᱨᱟᱵᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Agave americana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱝᱜᱟᱜ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱝᱜᱟᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Dregia volubilis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱞᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Dioscorea daemonum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱢᱮ, ᱚᱢᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Miliusa velutina<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱦᱚᱱᱰᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Cugumis moscheta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱨᱠᱚᱛ<ref name="Macphail" /> , ᱟᱹᱣ
| ''Dillenia indica<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Dillenia_indica,_Elephant_Apple_2.jpg|thumb|ᱟᱹᱣ ᱡᱚ]]
|-
| ᱠᱚᱱᱰᱨᱚ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Acacia intsia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱚᱱᱰᱮᱝ<ref name="Macphail" />
| ''Eriosema crinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱛ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ, ᱛᱤᱞ, ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ<ref name="Macphail" />
| ''Sesamum indicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱛ ᱵᱮᱞ, ᱠᱚᱸᱪ ᱵᱮᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Feronia Elephantum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱝ ᱚᱞᱟᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Grewia asiatica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱞᱢᱮᱜᱽ<ref name="Macphail" /><ref name="Aninda Mandal">{{cite journal |last1=Lowast |first1=Aninda Mandal |last2=Adhikary |first2=Tamalika |last3=Chakraborty |first3=Debarun |last4=Roy |first4=Priti |last5=Saha |first5=Joy |last6=Barman |first6=Anushree |last7=Nbsp |first7=Poulami Saha |title=Ethnomedicinal uses of plants by Santal tribe of Alipurduar district, West Bengal, India |journal=Indian Journal of Science and Technology |date=18 June 2020 |volume=13 |issue=20 |pages=2021–2029 |doi=10.17485/IJST/v13i20.565 |url=https://indjst.org/articles/ethnomedicinal-uses-of-plants-by-santal-tribe-of-alipurduar-district-west-bengal-india |language=en |issn=0974-5645}}</ref>
| ''Andrographis paniculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱨᱟᱱ<ref name="Macphail" />, ᱡᱟᱹᱬᱤ ᱟᱲᱟᱜ
| ''Corchorus capsularis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Gmelina arborea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱨᱜᱟᱹᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Lebedieropsis orbiculari<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Adina cordifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱨᱠᱟᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Zizyphus xylopyra<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱨᱥᱟᱲ, ᱠᱷᱟᱨᱥᱟᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Thysanoloena acarifera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱪᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ, ᱠᱟᱨᱞᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Momordica dioica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Anthocephalus cadamba<ref name="Macphail" />''
|
|-
|[[ᱠᱟᱹᱬᱫᱤ ᱟᱲᱟᱜ]]
|''Ipomoea aquatica'' (English: Water Morning Glory, Swamp cabbage, Chinese water spinach; Odia: Kalama saga)
|[[ᱨᱮᱫ:N_Ipoa_D1600.JPG|alt=N_Ipoa_D1600|thumb|ᱠᱟᱹᱬᱫᱤ ᱟᱲᱟᱜ]]
|-
| ᱠᱟᱭᱨᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Musa paradisiaca<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱰᱟ ᱢᱮᱫ<ref name="Macphail" />
| ''Premna herbacea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Commelyna benghalensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱰᱟᱱ, ᱠᱚᱱᱰᱚᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Santalum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱰᱣᱮᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Garuga pinnata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱟᱹᱨᱩ, ᱥᱟᱹᱨᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Lasia heterophylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱤᱨᱤᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Albizzia myriophilla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱴᱷᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia granulata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Artocarpus integrifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ ᱡᱟᱝᱜᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Viscum attenuatum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ ᱪᱟᱨᱮᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Rottboellia perforata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱸᱲᱣᱟᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Carissa carandas<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Terminalia arjuna<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱠᱷᱟᱹᱥᱤᱩ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Saccharum spontaneum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱦᱩ ᱵᱚᱴᱠᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Bryonia lacinosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Erycibe paniculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Digeria arvensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱰᱨᱩ ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱟᱲᱠᱤ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Briedelia retusa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱰᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Lagenaria vulgaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱲᱢᱵᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Ipomoea speciosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟᱹ, ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Crotalaria prostrata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Pandanus odoratissimus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱤᱱᱰᱤᱧ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ipomoea quamoclit<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱞᱟᱹᱭᱤ ᱞᱩᱛᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Emilia sonchifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱠᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Setaria glauca<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱠᱲᱩᱠᱩᱛ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Amarantus frumentacens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱡᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Celastrus paniculatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱢᱵᱤᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Carea arborea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱲᱤᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Zizyphus oxyphylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱩᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Themuda gigantea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱮᱫᱚᱜ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Argyreia speciosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱮᱫᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Bonnaya veronicaefolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱮᱫᱟᱨ ᱱᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Asparagus racemosus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱳᱚᱯᱧᱡ, ᱠᱩᱨᱩᱧᱡᱽ<ref name="Macphail" />
| ''Pongamia glabra<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱳᱰᱮ, ᱞᱟᱹᱯᱲᱟ ᱠᱳᱰᱮ, ᱞᱟᱯᱨᱟ ᱠᱳᱰᱮ, ᱞᱟᱹᱯᱥᱤ ᱠᱳᱰᱮ, ᱢᱟᱹᱱᱰᱣᱤᱠ, ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱠᱳᱰᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Eleusine corocona<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱳᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ, ᱥᱳᱱ ᱠᱩᱫᱨᱩᱢ, ᱥᱟᱺᱪᱤ ᱥᱳᱱ, ᱥᱟᱱ, ᱥᱳᱱ <ref name="Macphail" />
| ''Crotalaria juncea<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱠᱷᱟᱨᱟᱱ ᱜᱷᱟᱥ<ref name=":0" />
|''Aristida setacea Retz.''<ref name=":0" />
|
|-
| ᱠᱷᱟᱭᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Acacia catechu<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱷᱟᱲᱟᱱ, ᱞᱮᱵᱮ ᱠᱷᱟᱥᱟᱱ ᱜᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Aristida depressa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱷᱤᱦᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Phoenix sylvestris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱠᱷᱩᱪᱤᱞᱟᱹ, ᱠᱷᱩᱪᱞᱟᱹ, ᱠᱩᱪᱤᱞᱟᱹ, ᱠᱩᱪᱞᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Strychnos potatorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Tamarindus indicus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱚᱵᱟ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Hibiscus rosasinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱝ ᱛᱤᱨᱲᱟᱹ, ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚᱦᱚᱱᱰᱟ, ᱴᱤᱨᱨᱲᱟᱹ ᱪᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Pueraria tuberosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱢᱵᱲᱚ ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ, ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Bassia latifolia (syn - Madhuca longifolia)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱣ<ref name="Macphail" />
| ''Hordeum vulgare<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia dracunculoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱦᱮᱨ, ᱥᱟᱞ,ᱥᱟᱨᱡᱳᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Shorea robusta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱨᱜᱮ ᱛᱤᱨᱤᱞ, ᱛᱤᱨᱤᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Diospyros tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Albizzia odoratissima<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱱᱦᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Paspalum scrobiculatum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱱᱦᱮ ᱦᱤᱨᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia scabrifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱱᱦᱮ ᱱᱟᱧᱡᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Polycarpoea corymbosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱹᱢᱵᱤᱨ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Citrus medica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Amarantus spinosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱤᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Carum carni (sic - Carum carvi)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱤᱱᱤᱧᱡᱷᱤᱨ, ᱡᱤᱧᱡᱷᱤᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Bahunia variegata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱩᱜᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Cordia macleodii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱩᱜᱤᱴᱚᱯᱟ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Nelsonia campestris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱩᱝᱜᱤ, ᱨᱳᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Terminalia chebula<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱩᱨᱜᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱥᱡᱳᱢ, ᱠᱚᱪᱟ ᱠᱟᱥᱠᱳᱢ, ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱥᱠᱳᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Gossypium arboreum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱮᱨᱟ ᱡᱟᱱᱦᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum flavidum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱮᱨᱮᱧ ᱟᱲᱟᱜ, ᱡᱮᱨᱮᱛ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Chlorophitum arundinaceum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱟᱣᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱᱰᱮᱨᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus juniperinoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱟᱸᱣᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Tamarix ericoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱟᱸᱣᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Trema amboinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱟᱹᱯᱤ, ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱡᱷᱟᱹᱯᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Zornia diphylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱤᱝᱜᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Laffa. Acutangula<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱡᱷᱤᱢᱵᱽᱨᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Holmskioldia sanguinea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱩᱱᱰᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum helopus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱩᱱᱰᱞᱤᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Cyanotis axillaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱮᱢᱪᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Limnophilla conferta (sic - Limnophila conferta)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱚᱴᱟ ᱩᱨᱤᱪ ᱟᱞᱟᱝ, ᱩᱨᱤᱪ ᱟᱞᱟᱝ<ref name="Macphail" /> , ᱵᱟᱹᱵᱩᱵᱟᱹᱞᱩᱠᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Parida">{{cite journal |last1=Parida, Sagarika and Mahalik, Gyanranjan |title=GREEN LEAFY VEGETABLES USED BY SEVEN TRIBES OF ODISHA, INDIA |journal=Plant Archives |date=2020 |volume=20 |pages=1866-1871}}</ref>
| ''Portulacca oleracea<ref name="Macphail" />'' - sic (syn of ''Portulaca oleracea'')
|
|-
| ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱡᱟᱱᱟᱴᱮᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Urena sinuata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Hygrophila salicifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱞᱦᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Dolchos lablab<ref name="Macphail" />'' (syn of ''Lablab purpureus'')
| <gallery>
ᱨᱮᱫ:Dolichos lablab - Доліхос - Насіння вигляд зі сторони рубчика.jpg|ᱡᱟᱝ
ᱨᱮᱫ:Lablab purpureus subsp. purpureus 5Dsr 8255.jpg|ᱡᱚ
ᱨᱮᱫ:Dolichos lablab - Доліхос або Лобія або Гіацинтові боби- Квітки.jpg|ᱵᱟᱦᱟ
</gallery>
|-
| ᱢᱟᱠᱟᱲᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱟ<ref name="Macphail" />,ᱢᱟᱠᱟᱲ ᱠᱮᱱᱫᱟ
| ''Diospyros embrypoteris<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Diospyros embryopteris Govindoo.jpg|thumb|ᱢᱟᱠᱟᱲ ᱠᱮᱱᱫᱟ]]
|-
| ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Crotalaria alata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱨᱟᱸᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Erythrina indica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱪᱠᱩᱱᱰᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Pterospermum acerifolium<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱜᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Anona squamosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱴᱚᱨ, ᱢᱳᱴᱳᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Pisum arvense<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱴᱳᱨ, ᱢᱳᱴᱳᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Pisum sativum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Antidesma diandrum<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱢᱟᱹᱛᱥᱭᱟᱢ<ref name=":0" />
|''Dactyloctenium aegyptium (L.) P. Beauv.''
|
|-
| ᱢᱟᱹᱥᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Ervum lens''
|
|-
| ᱢᱟᱹᱥᱩᱲᱰᱟᱝ<ref name="Macphail" />
| ''Wedelia wallichii''
|
|-
| ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Capsicum annuum''
|
|-
| ᱢᱟᱹᱨᱱᱰᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Ischaemum rugosum''
|
|-
| ᱢᱟᱹᱫᱷᱩᱨ ᱞᱟᱛᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus scandens''
|
|-
| ᱢᱤᱨᱩ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Abutilon indicum''
| [[ᱨᱮᱫ:Abutilon_indicum_-_Indian_Mallow_from_Theni_(4).jpg|thumb|ᱢᱤᱨᱩ ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱚ]]
|-
| ᱢᱩᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ, ᱢᱩᱨᱟᱹᱭᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Raphanus sativus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱩᱦᱨᱤ, ᱯᱟᱱᱢᱩᱦᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Pimpinella anisum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱩᱨᱜᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Pterocarpus marsupium<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱩᱨᱩᱯ<ref name="Macphail" />
| ''Butea frondosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱩᱪ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Polygonum plebejum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]], [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ|ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ]], [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ|ᱥᱩᱛᱤ]]<ref name="Macphail" />
| ''Moringa pterygosperma<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:2301Moringa_oleifera_pod_(seedpod)_textures_23.jpg|thumb|ᱠᱷᱟᱰᱟ]]
|-
| ᱢᱮᱞᱮᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Flacourtia ramontchi<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱢᱮᱫ<ref name="Macphail" />
| ''Olax nana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱢᱮᱸᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Ixora parviflora<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱮᱨᱟᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus emblica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱮᱱᱮᱱᱫᱤ ᱫᱟᱨᱮ, ᱢᱤᱦᱤᱱᱫᱤ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Lawsonia alba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Gymnema hirsutus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱞᱤᱧ ᱧᱤᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Oldenlandia senegalensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Ponzolzia pentandra<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱵᱟᱱᱰᱳ<ref name="Macphail" />
| ''Loranthus buddeoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱪᱟᱹᱜ, ᱱᱤᱪᱟᱹᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Woodfordia floribunda<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱪᱠᱚᱪ, ᱡᱮᱵᱠᱷᱚᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Eragostis tenella<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱪᱮᱨ, ᱤᱪᱮᱣᱮᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Vitis latifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱤᱲᱤ, ᱠᱳᱠᱳᱨ ᱡᱟᱝᱜᱟ ᱤᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum crus-galli<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱚᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Aeschynomene aspera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱚᱱᱰᱷᱟᱮᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Tylophoba longifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱛᱥᱟᱭᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Dalbergia latifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Echinops echinatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱞᱜᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Boswellia serrata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱱᱫᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ipomoea batatas<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱦᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Dillenia pentagyna<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱦᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Streblus asper<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Saccharum sara<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱨᱟᱢ ᱞᱩᱛᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Clerodendron serratum<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱥᱟᱨᱟᱭ<ref name=":0" />
|''Desmostachya bipinnata (L.) Stapf.''<ref name=":0" />
|
|-
| ᱥᱟᱨᱮ ᱚᱲᱥᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Commelyna suffroticosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱯᱟᱨᱟᱛᱤᱧ<ref name="Macphail" />
| ''Gloriosa orixensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱯᱟᱨᱳᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Nycanthus arbor-tristis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱱ ᱠᱟᱨᱞᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Hiptage madablota<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱸᱣᱨᱟᱡᱽ<ref name="Macphail" />
| ''Vernonia anthelmintica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱹᱣᱲᱤ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Heteropogon contortus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱹᱣᱲᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Polygonum glabrum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱹᱨᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Celocasia antiquorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱹᱮ ᱥᱩᱸᱭᱤ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Casuarina equisetifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱟᱹᱯᱤᱱ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Opuntia dillenii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱠᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Crinum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱧᱡᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Aegle marmelos<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱨᱜᱤᱴ ᱟᱲᱟᱜ, ᱥᱤᱧ ᱰᱳᱪᱚᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Celocia argenta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱨᱤᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Albizzia lebbek<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱭᱟᱹᱞᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Mongeotea immersa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱤᱱᱫᱽᱣᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Vitex negundo<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱛᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Phaseolus calcaratus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱛᱷᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Dioscorea facsiculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱢᱛᱩ ᱵᱩᱠᱩᱪ, ᱥᱩᱱᱛᱩ ᱵᱩᱠᱩᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Eleusine aegyptiaca<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱨᱜᱤ ᱵᱟᱦᱟ <ref name="Macphail" />
| ''Anisomeles ovata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱨᱜᱩᱡᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Guizotia abyssynica (sic - Guizotia abyssinica)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Cyperus tegetum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱨᱟᱹᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤ, ᱥᱩᱨᱟᱹᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Heilanthus annuus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱱᱥᱩᱱᱤ, ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱲᱟᱜ, ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱥᱩᱱᱥᱩᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Desmodium triflorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱡᱚᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus cordifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱛᱟ ᱟᱹᱫᱷᱤᱨ, ᱥᱮᱛᱟ ᱟᱸᱲᱜᱟ, ᱥᱮᱛᱟ ᱠᱟᱴᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Grewia polygama<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱛᱟ ᱠᱟᱴᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Gynandropsis pentaphylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱛᱟ ᱥᱟᱜᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Andropogon aciculatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱛᱟ ᱯᱚᱰᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus hispida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱛᱟ ᱯᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Monochoria plantaginea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱜᱟ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Mimosa rubicaulis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱥᱤᱧ<ref name="Macphail" />
| ''Tragia involucrata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱞᱮᱯ ᱥᱟᱢᱟᱱᱚᱢ, ᱥᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱸᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Gloriosa superba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱠᱨᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Zizyphus rugosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱠᱨᱮᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Largestroemia parviflora<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱮᱥᱟᱹᱲᱤ,ᱠᱷᱟᱥᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱷᱮᱥᱟᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Lathyrus sativus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱳᱥᱳ<ref name="Macphail" />
| ''Semicarpus anacardium<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱥᱳᱱ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Crotalaria striata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱚᱛᱚᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Cugumis lagenaria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱚᱭ ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱯ ᱟᱲᱟᱜ, ᱥᱤᱧ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Bahunia purpurea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱚᱯᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Cochlosperma gossypium<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱰᱚᱚ, ᱯᱚᱰᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus cunia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱚᱲᱚ, ᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Oryza sativa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱟᱰ ᱡᱚᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Cissus quadrangularis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱟᱹᱞᱤᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Lepidium sativum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱟᱹᱨᱠᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Leea macrophylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱟᱹᱱᱰᱤ ᱠᱩᱱᱰᱤ, ᱴᱷᱚᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Physalis minima<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱟᱺᱬᱩᱸ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus conglomerata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱤᱧᱡᱚᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Barringtonia acutangula<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱦᱩᱰᱟᱹᱜ
|''Cleome viscosa''
|[[ᱨᱮᱫ:Cleome viscosa Seeds.JPG|thumb|ᱦᱩᱰᱦᱩᱰᱟᱹᱜ ᱵᱟᱦᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚ ]]
|-
| ᱦᱮᱥᱟᱜ, ᱡᱟᱢᱲᱚ ᱦᱮᱥᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus religiosus (sic - Ficus religiosa)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱮᱥᱮᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Anogeissus latifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱮᱸᱦᱮᱸᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Millettia auriculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱦᱳᱲᱮᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Dolichos biflorus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱚᱱᱰᱚᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Blumea wightiana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱚᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Mallotus phillipinensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱚᱴ<ref name="Macphail" />
| ''Ougenia dalbergioides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱟᱢ ᱡᱷᱤᱝᱜᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Hibiscus esculentus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱟᱦᱮᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Cajanus indicus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱟᱹᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Piper longa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Barleria prionistis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱟᱹᱱᱤᱯᱷᱩᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Polygonum indicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱨᱩᱦᱮᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Soymida febrifuga<ref name="Macphail" />''
|
|-
| [[ᱩᱞ]]<ref name="Macphail" />
| ''Mangifera indica<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Mango_Bunch.jpg|thumb|ᱩᱞ ᱡᱚ]]
|-
| ᱩᱰᱟᱹᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Sterculia colorata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱩᱴᱨᱤ ᱫᱩᱫᱷᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Cryptolepsis buchanani<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱚᱨᱪᱚ, ᱨᱤᱰᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Casearia tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱚᱴᱚ ᱞᱩᱛᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Ipomoea pestigridis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Camellia theifera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱛᱚᱢ ᱟᱲᱟᱜ, ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱱᱥᱩᱱᱤ, ᱥᱩᱱᱥᱤᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Marsilia quadrifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱢᱯᱟ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ochna squarosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱯᱚᱛ ᱥᱤᱨᱤᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Dalbergia lanceolaria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱯᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱲᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus tomentosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱹᱣᱞᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Ruellia suffruticosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱟᱺᱩᱨᱤᱪ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Lobelia trigonia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤ, ᱡᱚᱜᱽ ᱠᱟᱹᱴᱷᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Plumbago zelanica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱤᱠᱱᱚ, ᱴᱷᱤᱥᱤ, ᱴᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱤᱥᱤ, ᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Linum usitatissimum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱤᱦᱲᱤ ᱞᱟᱢᱟᱜ, ᱞᱟᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Bahunia vahlii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱤᱯᱪᱤᱨᱤᱯ<ref name="Macphail" />
| ''Achyranthes asper<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱩᱰᱩᱠ ᱠᱚᱰ<ref name="Macphail" />
| ''Eugenia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱩᱴᱚᱣᱟᱹ ᱪᱟᱹᱱᱰᱵᱚᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Iphegenia indica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱮᱨᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Imperata arundinacea<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱪᱷᱚᱨᱠᱟᱱᱴᱟ<ref name=":0" />
|''Chrysopogon aciculatus (Retz.) Trin.''<ref name=":0" />
|
|-
|ᱪᱷᱚᱯᱠᱤ<ref name=":0" />
|''Apluda mutica L.''<ref name=":0" />
|
|-
| ᱪᱷᱟᱹᱭᱞᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Morinda tinctoria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱪᱷᱟᱹᱴᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Alstonia scholaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱜ ᱠᱩᱰᱩᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Sopubia delphinifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱜ ᱤᱪᱟᱹᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Jussiaea suffruticosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱞ, ᱰᱳᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum stagninum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱩᱰᱨᱩᱢ,ᱯᱟᱹᱨ ᱥᱚᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Hibiscus cannabinus<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Hibiscus_cannabinus_001_by_Lalithamba.jpg|thumb|ᱠᱟᱹᱶᱨᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱦᱩᱴᱟᱹᱲ, ᱦᱩᱴᱮᱲ, ᱦᱩᱴᱮᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Indigofera pulchella<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Indigofera_cassioides_(2274855588).jpg|thumb|ᱦᱩᱴᱟᱹᱲ]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱹᱝᱠᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Vanda roxburghii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱹᱛᱨᱟᱹ, ᱫᱷᱟᱹᱛᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Dhatura alba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱟᱹᱛᱨᱟᱹ, ᱫᱷᱟᱹᱛᱨᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Dhatura fastuosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲᱚᱠ, ᱯᱚᱱᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱳᱲᱮᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Glycine soja<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱞᱚᱛᱟ, ᱜᱷᱤᱣ ᱪᱤᱢᱵᱲᱤ, ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱞᱚᱛᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ichnocarpus frutescens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Coriandrum sativum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱟᱯᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Begonia picta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱷᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱣᱲᱤ, ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱥ, ᱫᱩᱲᱷᱤ ᱜᱷᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Apluda aristata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱫᱷᱩᱵᱤ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱫᱷᱩᱵᱤ ᱛᱟᱥᱟᱠ, ᱫᱩᱵ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱛᱟᱥᱟᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Cynodon dactylon<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱝᱜᱟ ᱰᱷᱩᱨᱩᱯ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Leucas clarkei<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱨᱟᱝᱰᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Ricinus communis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱨᱵᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Setaria italica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱫᱮᱞ, ᱨᱩᱭᱤ, ᱥᱚᱦᱚ ᱫᱚᱦᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Bombax malabaricum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱰᱷᱮ ᱮᱭᱟᱝᱜᱟᱹᱭᱱᱤ, ᱱᱟᱝᱜᱟᱹᱭᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Solanum xanthocarpum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱴᱠᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Mucuna puriens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱮᱴᱠᱮᱪ, ᱥᱤᱡ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia antiquorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱡᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Tetranther monopetala<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱨᱟᱭᱱᱤ, ᱩᱯᱟᱹᱞ ᱵᱟᱦᱟ, ᱩᱯᱮᱞ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Nymphoea lotus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱯᱚᱝ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Terminalia belerica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱯᱚᱱ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Aerua lannata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱯᱲᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Gardenia latifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱚᱰᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱛᱷᱚᱨ ᱚᱨᱚᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Aeginetia indica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱞᱟᱠ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Beta vulgaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱠᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus Infectoria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱧᱡᱚᱛ ᱱᱟᱺᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Porana paniculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱧᱡᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Clerodendron phlomoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱧᱡᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Polyalthia cerasoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱨᱚᱲ ᱡᱷᱤᱝᱜᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Luffa acutangula<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱨᱣᱟ ᱡᱷᱟᱨᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Crosphora pilcata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱰᱮᱨ <ref name="Macphail" />
| ''Stereospermum suaviolens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Piper betle<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱱᱥᱤᱝᱜᱷᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Dysophilla verticillata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱟᱴᱪᱟᱢᱵᱲᱟ ᱵᱟᱱᱰᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Viscum monoicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱛᱠᱚᱧᱡᱽ<ref name="Macphail" />
| ''Putranjiva roxburghii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱥᱠᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Dioscorea oppositifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱪᱠᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Colocasia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱪᱷᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Wendlandia exerta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱱᱰᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Randia uliginosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱤᱴᱩᱣᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ, ᱯᱤᱴᱩᱣᱟᱹ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Spermacoce hispida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱥᱤ ᱛᱚᱣᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia pilulifera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱥᱤ ᱯᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Ehretia laevis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱨᱟᱹᱭ ᱱᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Basella alba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱱᱰ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Amarantus tristis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱱᱰ ᱨᱟᱡ ᱵᱟᱦᱟ, ᱴᱟᱡᱽ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Nerium odorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱩᱴᱠᱤ ᱢᱟᱞᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Cardiospermum halicaeabum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱮᱭᱟᱡᱽ<ref name="Macphail" />
| ''Allium cepa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱮᱴᱠᱟᱢᱵᱽᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Helicteres isora<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱮᱴᱨᱟ ᱫᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Jussloca suffruticosa (sic - Jessica suffruticosa)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱳᱱᱰ ᱠᱟᱣᱮᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Abrus precatorius<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Pois_rouges_extraits_de_leur_gousse_(ou_Abrus_precatorius)_au_Bénin.jpg|thumb|ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱟᱣᱮᱯᱷ ᱡᱚ]]
|-
| ᱯᱷᱚᱥᱠᱟ ᱚᱞᱟᱛ, ᱯᱚᱚᱥᱠᱟ ᱚᱞᱟᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Kydia calycina<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱯᱷᱩᱴ, ᱛᱟᱹᱨᱵᱩᱡ, ᱛᱟᱹᱨᱢᱩᱡ<ref name="Macphail" />
| ''Cucumis melo<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱚᱠᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Odina wodier<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱚᱨᱟ ᱵᱚᱦᱚᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Vernonia roxburghii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱚᱰᱷᱟᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Adiantum lunulatum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱥᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Premna latifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱟᱹᱦᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Aetocarpus lakoocha<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱤᱴᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱠᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Leea hirta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱩᱝᱰᱩᱝ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Gomphrena globosa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱩᱱᱰᱩᱠᱤᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Gardenia turgida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱮᱠᱳ ᱥᱤᱱᱫᱩᱨ, ᱠᱟᱢᱵᱽᱨᱟᱡᱽ<ref name="Macphail" />
| ''Buettneria herbacea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱮᱰᱷᱟᱣᱲᱮ, ᱰᱤᱰᱷᱟᱹᱣᱲᱤ, ᱮᱰᱷᱮ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ, ᱡᱚᱢ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Zizyphus jujube<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱰᱷᱮᱞᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Alangium lamarckii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱚᱱᱠᱟᱹᱯᱥᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Thespasia lampas<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱮᱢᱪᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Limnophilla gratioloides (sic - Limnophila gratioloides)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱩᱨᱤᱪ ᱟᱞᱟᱝ<ref name="Macphail" />
| ''Portulacca quadrifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱫᱩᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Andropogon schaenanthus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱯᱩᱥᱤ ᱛᱚᱣᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Euphorbia thymifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱵᱚᱰᱷᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Cheilanthus tenuifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱵᱟᱺᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱰᱷᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus multilocularis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ ᱡᱟᱱᱟᱴᱤᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Triumfetta rhomboidea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱸᱲᱤ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum vestitum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱹᱠᱤᱪ ᱜᱷᱟᱸᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Fimbristylis miliacea<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Amaranthus blitum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱢᱩᱨᱩᱯ<ref name="Macphail" />
| ''Butea superba<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱥᱤᱨᱤᱥ <ref name="Macphail" />
| ''Dalbergia volubibilis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱤᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Melia azadirachta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱱᱤᱣᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Elaeodendron roxburghii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱳᱛ ᱢᱩᱨᱩᱯ<ref name="Macphail" />
| ''Flemingia nana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱚᱲ ᱪᱟᱱᱰᱵᱚᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Eragostis ciliaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱚᱴᱚᱱᱚᱯᱟᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Eugenia operculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱜᱚᱛ ᱟᱲᱟᱜ, ᱴᱟᱜᱚᱛ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Gnaphalium indicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱠᱷᱚᱰᱮ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Eyolvulus alsinoides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱠᱷᱚᱰᱮ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Indigofera linifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱢᱮᱨᱟᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus simplex<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱢᱮᱨᱟᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus urinaria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱥᱩᱲᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Cyperus rotundus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ ᱡᱟᱱᱟᱛᱮᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Desmodium gangeticum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱴᱤᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Wendlandia tinctoria<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱜᱷᱟᱹᱱᱴᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Clematis nutans<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ, ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Ventilago calyculata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱪᱮᱨᱮᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Pogonatherum saccharoideum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱟᱮᱱᱤ, ᱴᱟᱹᱭᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Tacca pinnatifida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱟᱹᱨᱪᱷᱤ, ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱷᱚᱢᱯᱚ, ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱰᱷᱚᱢᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Leonates nepetaefolia (sic - Leonotis nepetifolia)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱠᱚᱢ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Melia azedarach<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱭ ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ, ᱞᱚᱴᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Randia dumetorum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱚᱰᱟ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱪᱤᱦᱲᱤ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱰᱟᱝ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Vigna catiang<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱜᱞᱩᱪᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Martynia diandra<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱡᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Sorghum vulgare<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱨᱟᱝᱜᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Glossogyne pinnatifida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱪᱠᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Pollinia eriopoda<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱮᱯᱷᱳᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Desmodium polycarpum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱰᱜᱚᱪᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Lygodium flexuosum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱱᱟ ᱮᱴᱠᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ipomaea turpethum (sic - Ipomoea turpethum)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱱᱟ ᱴᱟᱴᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Oroxylon indicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱱᱰᱚ, ᱪᱤᱦᱨᱩᱛ ᱞᱟᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Spatholobus roxburghii<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱱᱰᱚᱨ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤ, ᱢᱤᱨᱡᱩ ᱵᱟᱦᱟ, ᱧᱩᱸᱲᱩᱸᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Cassia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱲᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Vernonia divergens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Ficus benghalensis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱲᱮ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Pentapetes phaenicia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱣᱟᱨᱟᱜ, ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱲᱣᱟᱜ, ᱥᱟᱢᱟ ᱜᱷᱟᱥ<ref name="Macphail" />
| ''Panicum colonum (syn - Echinochloa colona)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱵᱞᱟ, ᱵᱟᱹᱵᱩᱨ, ᱜᱟᱵᱞᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Acacia arabica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱜᱷᱤᱱ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ, ᱵᱟᱹᱜᱷᱤᱱ ᱡᱷᱟᱹᱣᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Mezoneurum cucullatum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱝᱥᱤᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Artemisia parviflora<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱴᱩᱴᱩᱨᱤ, ᱵᱟᱨᱟᱝᱜᱚᱢ, ᱵᱤᱨ ᱞᱚᱯᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ, ᱫᱩᱨᱭᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ, ᱡᱷᱩᱨᱡᱷᱩᱨᱤ, ᱴᱩᱴᱩᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Vernonia cinereal<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱨ, ᱡᱚᱠᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Sida humuilis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱨᱥᱟᱹ ᱯᱟᱠᱚᱨ<ref name="Macphail" />
| ''Grewia campbelii (sic - Grewia campbellii)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱨᱩ, ᱠᱩᱥᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Schleichera trijuga<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱹᱨᱱᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱟᱹᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Clerodendron infortunatum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱟᱺᱨᱤᱭᱟᱺ ᱠᱟᱱᱰᱷᱩᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Phyllanthus lanceoiarius<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱥᱮᱲᱣᱟᱝ<ref name="Macphail" />
| ''Vigna vexillata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱴᱟ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Commelyna salioi jolia (sic- Commelina sativa jolia)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱠᱩᱵᱮᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Andrographis echioides<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟᱹ, ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱷᱩᱱᱠᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Crotalaria calcyna<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱢᱟᱞᱦᱟᱱ<ref name="Macphail" />
| ''Atyllosia mollis (sic) ori: Atylosia mollis syn: Cajanus crassus, Cajanus mollis)<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱢᱤᱨᱩ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Sida carpinifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱨᱜᱩᱡᱟᱹ ᱵᱤᱨ ᱛᱩᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Laggera flava<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱨᱟᱹᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤ, ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱥᱳᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Ionidium suffruticosum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱲᱮᱠ<ref name="Macphail" />
| ''Atyllosia scarabaedois (sic) ; ori - Atylosia scarabaeoides ; syn : Cajanus scarabaeoides <ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨ ᱱᱟᱨᱪᱷᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Corchorus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱨᱥᱟᱝ, ᱢᱩᱝ, ᱨᱟᱢᱵᱲᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Phaseolus mungo<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱬᱩᱡᱩ, ᱡᱤᱱᱤᱧᱡᱤᱛ<ref name="Macphail" />
| ''Bauhinia retusa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱤᱰᱷᱤᱱᱴᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Entada scandens<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Entada_rheedii04.jpg|thumb|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱡᱚ]]
|-
| ᱵᱤᱴ ᱵᱩᱴ, ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱠᱟᱥᱨᱤᱨᱟᱹ ᱱᱟᱺᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Flemingia congesta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱥᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Capparis horrida<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ ᱪᱟᱨᱮᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Equisetum debile<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱨᱟᱸᱝ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Erythrina arborescens<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱫ<ref name="Macphail" />
| ''Bambusa stricta<ref name="Macphail" />''
|
|-
|ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱢᱟᱞᱦᱟᱱ
|''Cyamopsis tetragonoloba''
|[[ᱨᱮᱫ:Cyamopsis tetragonoloba-1-yercaud-salem-India.JPG|thumb]]
|-
| ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱟᱦᱮᱲ, ᱨᱟᱦᱮᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Cyamopsis psoralioides<ref name="Macphail" />'' (syn of ''Cyamopsis tetragonoloba'')
| [[ᱨᱮᱫ:Cluster bean-guar-Cyamopsis psoralioides-Cyamopsis tetragonolobus-TAMIL NADU74.jpg|thumb]]
|-
| ᱵᱩᱪ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="Macphail" />
| ''Cordia myxa<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱜᱷᱟᱹᱥᱤᱪ<ref name="Macphail" />
| ''Callicarpa macrophylla<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱜᱷᱟᱹᱥᱤᱪ, ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱛᱤᱞᱟᱹᱭᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Pavetta indica<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Gossypium herbaceum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱩᱴ<ref name="Macphail" />
| ''Cicer arietinum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱝᱜᱚ ᱱᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Dioscorea bulbifera<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ ᱵᱮᱴᱟᱦᱮᱫ<ref name="Macphail" />
| ''Solanum stramonifolium<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ, ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱲ<ref name="Macphail" />
| ''Solanum melongena<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱞᱟᱸᱳᱧᱡᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Caesulia axillaris<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱨᱫᱚᱲ, ᱵᱷᱩᱨᱥᱟᱹ <ref name="Macphail" />
| ''Combretum nana<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱨᱮᱧ ᱯᱷᱩᱞ<ref name="Macphail" />
| ''Cyathocline lyrata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱨᱮᱧᱡᱚ<ref name="Macphail" />
| ''Thevita neriifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱨᱚᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Andropogon muricatus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱮᱸᱴ<ref name="Macphail" />
| ''Calamus rotang<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱳᱰ ᱱᱟᱸᱲᱤ, ᱵᱳᱰᱞᱟᱹᱲ ᱱᱟᱸᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Vitis adnata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱚᱜᱟ ᱠᱟᱥᱠᱳᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Gossypium neglectum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱚᱨᱠᱚᱱᱰ<ref name="Macphail" />
| ''Hymenodiction excelsum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱵᱟᱹᱲᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Ocimum canum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱤ, ᱰᱷᱤᱢᱯᱩ ᱵᱟᱦᱟ, ᱠᱟᱹᱯᱤᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ, ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ, ᱢᱚᱱᱫᱚᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Ocimum basilicum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱡᱷᱟᱹᱯᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱹᱯᱱᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Biophetum sensitivum<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱸᱭᱤᱥᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Colebrookia oppositifolia<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱹᱰᱩ<ref name="Macphail" />
| ''Vitex alata<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱹᱴᱩᱣᱟᱹ ᱟᱲᱟᱜ<ref name="Macphail" />
| ''Chenopodium album<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱟᱹᱵᱨᱤ<ref name="Macphail" />
| ''Embelia robusta<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱟᱹᱪᱷᱤᱢ<ref name="Macphail" />
| ''Centifida orbicularis<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹ, ᱢᱩᱴᱷᱟᱹ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹ<ref name="Macphail" />
| ''Fimbristylis monostachya<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱮᱨᱱᱰᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Jatropha curcus<ref name="Macphail" />''
|
|-
| ᱵᱷᱮᱰᱟ ᱰᱮᱨᱮᱧ, ᱪᱟᱠᱟᱣ ᱰᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Cassia tora<ref name="Macphail" />''
| [[ᱨᱮᱫ:Cassia Tora (young plant).JPG|center|thumb|ᱵᱟᱞᱮ ᱪᱟᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱮ]]
|-
| ᱵᱷᱮᱰᱣᱟ<ref name="Macphail" />
| ''Hibiscus cancellatus<ref name="Macphail" />''
|
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ ==
*Campbell, A.; Macphail, R.M. (1984). Campbell's English-Santali Dictionary. Eastern Books. ISBN 978-0-8364-1137-9.
*Campbell, A. (1899). A Santali-English dictionary. Santal Mission Press.
*Mrs. Maina Tudu (Hansdah). (2016) SANTALI DICTIONARY, Olchiki-Olchiki-English script. ISBN 978-93-5267-534-0
*P.O. BODDING. SANTALI DICTIONARY (1929)
== ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱞ ==
* ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱟᱹᱱ/ᱞᱮᱴᱤᱱ/ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱟᱸᱦᱤᱡ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱪᱷᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱬᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]]
bao9mrr1crd01x61z8kdfjys3sq19uz
ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
25128
196282
183846
2026-08-10T07:52:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196282
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university|name=ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|native_name=|image=IGNOU logo.svg|caption=[[Logo]] of IGNOU|motto=''The People's University''|established={{start date and age|1985||}}|type=[[Public university]]|chancellor=[[President of India]]|vice_chancellor=Nageshwar Rao<ref>{{Cite web |date=2018-07-26 |title=IGNOU appoints Nageshwar Rao as new VC |url=https://indianexpress.com/article/education/ignou-appoints-nageshwar-rao-as-new-vc-5277955/ |access-date=2022-07-21 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>|students=Cumulative enrolment of nearly 4.3 million<ref name="Profile of IGNOU - Preamble">{{cite web|url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2 |title=Profile of IGNOU - Preamble |publisher=Indira Gandhi National Open University |access-date=10 January 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627083334/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/profile/2 |archive-date=27 June 2020 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |title=In 9 yrs, number of SC students at Ignou rose by 248%, STs by 172% |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/in-9-yrs-number-of-sc-students-at-ignou-rose-by-248-sts-by-172/articleshow/71572573.cms |first1=Manash Pratim |last1= Gohain |date=14 October 2019 |access-date=17 January 2021 |newspaper=[[The Times of India]] }}</ref><!-- Please do not change without a reliable source -->|city=ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱜᱟᱨᱦᱤ|state=[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]|country=[[India]]|free_label=ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ|free=᱖᱗|colours=Deep Sky Blue {{Colour box|#00ADF2}}|website={{URL|http://www.ignou.ac.in}}}}
[[Category:Articles using infobox university]]
IGNOU ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫᱟᱱ ᱜᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ {{Indian Rupee}} ᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱠᱴ ᱑᱙᱘᱕ (IGNOU ᱮᱠᱴ ᱑᱙᱘᱕) ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="Act">{{Cite web |title=Indira Gandhi National Open University, 1985 |url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/IGNOUACT-1985.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417134753/http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/IGNOUACT-1985.pdf |archive-date=17 April 2012 |access-date=17 May 2012 |publisher=Government of India}}</ref>IGNOU ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=IkL2DwAAQBAJ&pg=PA103 Creating Accessible Online Instruction Using Universal Design Principles: A LITA Guide], p. 103, Brady Lund, Rowman & Littlefield.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/336778/constant-learning-through-distance-education.html|title=Constant learning through distance education|date=6 June 2013|work=Deccan Herald|access-date=29 July 2013}}</ref>
[[IGNOU]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱯᱮᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱯᱮᱨᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱩᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":0" />ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web |title=About IGNOU |url=http://www.ignourcblr.in/aboutus.html |access-date=29 July 2013 |archive-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206080729/http://www.ignourcblr.in/aboutus.html |url-status=dead }}</ref>IGNOU ᱨᱮ SAARC ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱛᱤᱭᱟᱢ ᱚᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ (SACODiL) ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱟᱵᱷᱮᱞ ᱢᱮᱜᱟ ᱤᱭᱩᱱᱩᱭᱤᱥᱴᱨᱤᱥ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ (GMUNET) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱨᱮᱴᱟᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ UNESCO ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱤᱜᱱᱳ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ, ᱮᱛᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱾ <ref>{{Cite web |last=CORRESPONDENT |first=A. SPECIAL |title=Success story |url=https://frontline.thehindu.com/other/advertorial/article30176187.ece |access-date=2020-09-08 |website=Frontline |language=en}}</ref>ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ , [[ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ]] , [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱫᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱰᱷᱤᱯᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱫᱤᱯ ᱾]] ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡ ᱫᱚ ᱚᱯᱟᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱮᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2013)">citation needed</span>]]'']</sup><ref>{{Cite web |title=IGNOU - Announcements - Latest - New Education Policy: Survey on Open and Distance Learning and Online Courses |url=http://ignou.ac.in/ignou/bulletinboard/announcements/latest/detail/New_Education_Policy_Survey_on_Open_and_Distance_Learning_and_Online_Courses-1676 |access-date=2015-10-11 |website=ignou.ac.in}}</ref>ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱡᱤᱱᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱴᱤᱞᱟᱟᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱟᱨᱟᱭ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱴᱮᱞ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱮᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱠᱳᱥᱨᱮ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱾ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Retail-through-distance-mode/articleshow/2295768.cms|title=Retail through distance mode|work=[[The Times of India]]}}</ref>
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ BA, BAVTM, BCOM, BSC, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱡᱟᱨ ᱰᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ CBCS ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ CBCS ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡᱚᱠ ᱫᱟᱯᱟᱱᱥᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱚ , ᱤᱭᱩᱡᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱳᱯᱳᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ' ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱭᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱱᱟᱢᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱯᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱣᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱮᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱜᱚᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱤᱼᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱛᱷᱤ ᱾
ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱯᱟᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟᱼᱱᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ , ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ , ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ , ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱟᱨ ᱜᱳᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ , ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ , ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ , ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{| class="toccolours" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:right; margin-left:1em; font-size:85%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:25%;"
! style="background:#ccc;" |ᱩᱯᱚ ᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱾
|-
| style="text-align: left;" |
* ᱡᱤ ᱨᱟᱢ ᱨᱮᱰᱤ ᱾ 1985ᱼ90
* ᱵᱷᱤ ᱥᱤ ᱠᱩᱞᱟᱱᱰᱟᱭᱟᱢᱚᱭ 1990ᱼ1995
* ᱨᱟᱢ ᱡᱤ ᱛᱚᱠᱳᱣᱟᱞᱮ 1995ᱼ1998
* ᱮᱹᱰᱞᱤᱭᱩ ᱠᱷᱟᱱ 1998ᱼ2001
* ᱮᱭᱤᱪᱹᱯᱤ ᱰᱤᱥᱠᱤᱛᱛᱚ 2001ᱼ2006
* ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱨᱟᱡᱮᱥᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱯᱮᱞᱤ 2006ᱼ2011
* ᱮᱢ ᱮᱥᱞᱟᱢ 2011ᱼ12
* ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ 2012ᱼ2013
* ᱮᱢ ᱮᱥᱞᱟᱢ 2013ᱼ2017
* ᱱᱟᱜᱮᱥᱥᱚᱨ ᱨᱟᱣᱼ18 ᱼ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱾
|}
[[ᱨᱮᱫ:IGNOUGATE.jpg|thumb|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾]]
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ [[IGNOU]] ᱚᱰᱤᱣᱼᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ 1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ,[[IGNOU]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱭᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Newsbytes: [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0HDN/is_1999_July_6/ai_55097055 IGNOU Launches First Virtual University in India]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 6 July 1999 (URL last accessed on 29 April 2007)</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱜᱽᱱᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ UAE, UK, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain, Saudi Arabia, Seychelles, Mauritius, Maldives, Ethiopia, Namibia, Kenya, Myanmar, Vietnam, Singapore, Indonesia, Malaysia, China, Nepal, Sri Lanka, Kyrgyzstan, Afghanistan, Fiji, France, Ghana, Gambia, Sierra Leone, Madagascar, Liberia, West Indies, Samoa, Lesotho, Malawi, Switzerland, Nigeria, Mongolia, and Zambia ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
IGNOU ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ "ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ" (MILs) ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ, ᱢᱤᱴᱟᱭᱤ (ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ) ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱾<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-02-16 |title=Kashmiri language introduced by IGNOU at under graduate level |url=https://theprint.in/india/kashmiri-language-introduced-by-ignou-at-under-graduate-level/1375099/ |access-date=2023-03-19 |website=ThePrint |language=en-US |quote=In addition to these disciplines, the School has an elective basket of Modern Indian Languages on offer to undergraduates: Malayalam, Marathi, Odiya, Punjabi, Tamil, Telugu, Assamese, Bengali, Bhojpuri, Gujarati, Kannada, Kashmiri, Manipuri and, Nepali.}}</ref>
== ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ==
ᱤᱜᱽᱱᱳ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱕᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=RC: |url=http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/regional/about |access-date=2023-10-22 |archive-date=2023-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022131155/http://www.ignou.ac.in/ignou/aboutignou/regional/about |url-status=dead }}</ref>ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ<unk> 20%<unk> ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>IGNOU Website: [http://www.ignou.ac.in/ – IGNOU]</ref></unk></unk>ᱟᱭᱡᱤᱱᱳ ᱒᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴᱼᱰᱤᱞᱢᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥᱥ ᱾
{| class="wikitable"
!ᱟᱥᱲᱟ
!ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
|-
|ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱤᱥ ᱾
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱳᱥᱟᱞᱡᱚ (ᱠᱳᱥᱚᱞ ᱯᱟᱱᱣᱟᱨ) ᱾
|-
|ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱞᱚ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
|ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱩᱦᱟᱥ ᱥᱮᱴᱜᱳᱵᱷᱚᱠᱟᱨ
|-
|ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱢᱤᱱᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱾
|-
|ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱤ ᱵᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱾
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱤᱭᱩᱱᱴᱤᱵᱷᱤᱱᱮᱴ ᱮᱰᱩᱭᱮᱥᱚᱱ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱮᱥ ᱥᱮᱱ
|-
|ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱚᱥᱤᱥ ᱟᱜᱚᱨᱵᱟᱞ ᱾
|-
|ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ
|ᱯᱚᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱥᱮᱱᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ ᱾
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱩᱪᱤᱠᱟ ᱠᱩᱵᱟ ᱾
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ
|ᱯᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱯᱤ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱛᱟ ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
|ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱯᱚᱨᱵᱷᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱚᱭᱤᱱ
|-
|ᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱵᱚᱛᱤ ᱯᱮᱛᱨᱟ
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱮᱱᱰ ᱱᱤᱭᱤ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱟᱨᱩᱞ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ
|-
|ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱾
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱦᱤᱢᱫᱨᱤ ᱨᱟᱭ ᱾
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱳᱥᱤᱯᱮᱞᱴᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ
|ᱯᱨᱚᱠᱷᱟᱨ ᱯᱚᱨᱢᱤᱛᱟ ᱥᱩᱠᱞᱟᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟ
|-
|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱥᱼᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱚᱨᱤ ᱮᱥᱴᱤᱫᱤᱡᱽ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱟᱪᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱾
|-
|ᱥᱩᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱞ ᱳᱣᱟᱨ
|ᱯᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱳᱡᱽ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱠᱤᱠᱚᱢ ᱾
|-
|ᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾
|ᱯᱚᱨᱯᱷᱤᱥᱟᱨ (ᱰᱤᱠᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱥᱤᱝ)
|-
|ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱰᱤᱡᱽ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱞ ᱮ ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱤ
|-
|ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱾
|-
|ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱮᱱᱥᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱥᱴᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ
|ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱯᱟᱱᱰᱮ
|-
|ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱨᱟᱢᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱵᱷᱤᱡᱩᱞ ᱟᱨᱴᱥ
|ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱨᱡᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱡᱟ ᱾
|}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
0i6gs393y8oxib1npxou6o0xqlkqytf
ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ
0
25703
196293
193017
2026-08-10T09:55:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196293
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Sentinelese
| native_name =
| native_name_lang =
| flag = <!-- (image filename) -->
| flag_caption =
| image =
| image_caption =
| population = 35–400
| genealogy =
| regions = [[North Sentinel Island]], {{IND}}
| languages = [[Sentinelese language|Sentinelese]] (presumed)
| religions =
| related_groups = Possibly [[Jarawa (Andaman Islands)|Jarawa]] or [[Onge people|Onge]]
| footnotes = {{Location map | India#India Andaman and Nicobar Islands
| width = 300
| float = right
| relief = yes
| label = North Sentinel Island
| position = right
| lat_deg = 11 | lat_min = 33 <!-- default: lat_dir = N -->
| lon_deg = 92 | lon_min = 14 <!-- default: lon_dir = E -->
}}
}}
[[File:Gallery-1491391768-north-sentinel-island.jpg|thumb|290px|Aerial photograph of [[North Sentinel Island]]]]
'''ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞᱤᱥ''', '''ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞᱤ''' ᱟᱨ '''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ''' ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Wire22Nov">{{cite news |title='Adventurist' American Killed by Protected Andaman Tribe on Island Off-Limits to Visitors |last=Wire Staff |url=https://thewire.in/rights/american-killed-by-protected-andaman-tribe-on-island-off-limits-to-visitors |access-date=24 November 2018 |publisher=The wire |date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122142019/https://thewire.in/rights/american-killed-by-protected-andaman-tribe-on-island-off-limits-to-visitors |archive-date=22 November 2018 |url-status=live}}</ref>
ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ, [[ᱡᱟᱨᱟᱣᱟ ᱦᱚᱲ (ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ)]], [[ᱳᱱᱜᱮ]], ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱱᱟᱴᱤᱥᱤᱠ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕.᱖ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱤᱩᱡᱽ ᱰᱮᱥᱠ ᱺ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=j7BNwmVvk6g Video "SENTINELESE : World's Most Isolated Tribe"], includes clips of friendly contact by the Anthropological Survey of India as well as another clip of National Geographic crew's attempt at contact being rebuffed by the Sentinelese
* [https://www.downtoearth.org.in/interviews/environment/-leave-the-sentinelese-alone--61317 "Leave the Sentinelese alone"], an interview with the T N Pandit of Anthropological Survey of India
* [http://www.probashionline.com/madhumala-chattopadhyay-first-friendly-contact-with-the-sentinelese-jarawa-andamans/ Madhumala Chattopadhyay: An Anthropologist's Moment of Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410184128/http://www.probashionline.com/madhumala-chattopadhyay-first-friendly-contact-with-the-sentinelese-jarawa-andamans/ |date=2020-04-10 }}, discusses first friendly contact with Sentinelese
* [http://www.thewe.cc/contents/more/archive2005/january/jarwas_onges_shompens_sentinelese_great_andamanese.htm Administration in India's Andaman and Nicobar Islands has finally decided upon a policy of minimal interference]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818134620/http://www.thewe.cc/contents/more/archive2005/january/jarwas_onges_shompens_sentinelese_great_andamanese.htm |date=18 August 2017 }}
* {{cite web |title=The most isolated tribe in the world? |work=Uncontacted tribes |publisher=Survival International |url=http://www.survivalinternational.org/campaigns/uncontactedtribes/mostisolated}}
* {{cite news |title=Survival comes first for the last Stone Age tribe world |last=McDougall |first=Dan |newspaper=The Guardian |date=11 February 2006 |access-date=1 August 2015 |url=https://www.theguardian.com/world/2006/feb/12/theobserver.worldnews12}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
p4zsds8q9re1kumcjnr3s2hr6jpr6r9
ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27318
196238
195725
2026-08-10T05:18:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196238
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]]
| image_caption =
| address = ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| elevation =
| coordinates = {{coord|22.310664|85.115638|format=dms|display=inline,title}}
| line = [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| other =
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ)
| platform = ᱒
| tracks = ᱒
| parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = JRA
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ}}
}}
| owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_locator =
| map_type = India
| map_dot_label = ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
}}
'''ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''JRA''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱨᱟᱭᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/departures/jaraikela-jra/2699| title=JRA/Jaraikela| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JRA| title=JRA:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Chakradharpur| website=Raildrishti| access-date=2026-07-29| archive-date=2025-01-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20250123141814/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=JRA| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=JRA| title=JRA/Jaraikela| website=Raildrishti| access-date=2026-07-29| archive-date=2025-01-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20250123143309/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=JRA| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-hathaway-stopped-trains-2817371| title=पटरियों पर रुके हाथियों के कदम तो ठहर गईं ट्रेनें| website=Patrika| date=15 February 2019}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
orv9hcj62zd3lvllp0hptsa1b5d5k4m
ᱡᱷᱟᱝ
0
29103
196241
189435
2026-08-10T05:43:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196241
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱷᱟᱝ
| official_name =
| native_name = {{nq|جھنگ}}
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = {{Photomontage
|photo1a = Shrine of Sufi Saint Sultan Bahu, Jhang .jpg
|photo1b = Mahi Heer Tomb, Jhang, Punjab.jpg
|photo2a = Chenab Bridge on Jhang Road.jpg
|photo2b = Chenab College Jhang.jpg
|photo3a = Trimmubarrage.jpg
|size = 270
|border = 0
|color = black
}}
| imagesize = 250px
| image_alt =
| image_caption = '''Clockwise from top:'''
ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱵᱟᱦᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ; ᱦᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ; ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ; ᱛᱨᱤᱢᱢᱩ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱵᱨᱤᱡᱽ
| image_map =
| map_alt =
| map_caption = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{Coord|31|16|10|N|72|18|58|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan
| pushpin_label_position = <!-- left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱝ]]
| population_total = ᱖᱐᱖᱕᱓᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱓
| population_rank = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ<br/>᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_footnotes = <ref name=city>{{cite web |title=Pakistan: Provinces and Major Cities - population of Jhang city per 2023 census|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-Punjab.html |publisher=Citypopulation.de website|access-date=22 May 2023}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| leader_title =
| leader_name =
| postal_code = ᱓᱕᱒᱐᱐
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱗
| area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]]
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱐᱐
| footnotes =
| area_total_km2 = ᱒᱘.᱒᱗
}}
'''ᱡᱷᱟᱝ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]/[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: جھنگ) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱳᱣᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Population city">{{Cite web|url=http://www.tageo.com/index-e-pk-cities-PK.htm|title=Pakistan City & Town Population List|access-date=22 May 2023|publisher=Tageo.com website}}</ref> ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱩᱵᱽᱨᱩᱫᱼᱠᱷᱚᱵᱽᱨᱩᱫ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ; ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ" ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":1">{{Cite web|title=Gazetteer - Punjab District Gazetteers, Jhang District, with Map, 1929 - South Asia Archive|url=http://www.southasiaarchive.com/Content/sarf.100009/222773|access-date=2020-09-22|website=www.southasiaarchive.com}}</ref><ref name="HISTORY OF JHANG Jhang" />
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱒᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱭ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last=Punjab Government|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105607|title=Gazetteer Of The Jhang District|date=1883|pages=Chap. II. — History. 27}}</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Wikeley|first=J. M. |url=https://archive.org/details/punjabimusalmans00wikeuoft |title=Punjabi Musalmans|date= |publisher=Lahore Book House|others=Robarts - University of Toronto}}</ref><ref name="HISTORY OF JHANG Jhang">{{Cite web |title=HISTORY OF JHANG |url=https://jhang.punjab.gov.pk/our-history |access-date=2023-05-22 |website=Jhang on Punjab Portal, Government of Pakistan website }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱝᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱡᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ (᱑᱘᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Government of Pakistan, Map of Jhang|url=http://www.aserpakistan.org/document/aser/map/Jhang.pdf}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱣᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱯᱼᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱲ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱪᱤᱱᱤᱭᱚᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱨᱣᱟᱞᱟ ᱤᱞᱟᱠᱚᱥ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱜᱳᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱲ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱱᱟ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱩᱪ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱩᱞᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟᱵᱽ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" />
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱢᱤᱞ (᱓.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱝᱼᱢᱤᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="IGI">[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_131.gif Jhang District article in the ''Imperial Gazetteer of India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240708115458/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V14_131.gif |date=2024-07-08 }}, v. 14, pp. 125 - 134</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱓᱑.᱒᱗ ᱞᱟᱴᱤᱪᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱒.᱓᱓ ᱞᱚᱝᱜᱤᱪᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱷᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱢᱢᱩ ᱵᱟᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱨᱟ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author1=Shamsul Islam|title=Panicked residents flee Jhang city |url=https://tribune.com.pk/story/760273/panicked-residents-flee-jhang-city/|access-date=22 May 2023|work=The Express Tribune (newspaper)|date=10 September 2014|language=en}}</ref> ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱷᱮᱞᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱜᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱳᱫᱷ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="IGI"/>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱙᱓,᱓᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔᱑.᱑᱗% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱑᱔,᱑᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=city/>
==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱡᱷᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱝ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ (ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang Tehsils & Unions in the District of Jhang – Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212062545/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=13&dn=Jhang |date=12 February 2008 }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20100516002325/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/group/310?page_name=Jhang$d_home&group_type=dist&group_id=310&group_name=Jhang&js_pane=P-1004ba76975-10000&pview=true Punjab Government (Jhang District profile) Archived]
*[https://www.jhang.xyz/ Jhang Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241015200045/https://www.jhang.xyz/ |date=2024-10-15 }} (in Urdu language)
*[https://www.jhangtv.pk/ Jhang Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209072412/http://jhangtv.pk/ |date=2023-12-09 }} (in English)
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
s2p3jaxhy2lhr5dlzwze5zkaqbzngn8
ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ
0
29681
196292
186349
2026-08-10T08:42:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196292
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ
| image =
| birth_date = 1987<ref>{{Cite web |title=Sabarna Anand |url=https://www.deccanchronicle.com/content/tags/sabarna-anand |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112054513/http://www.deccanchronicle.com/content/tags/sabarna-anand |url-status=dead |archive-date=12 November 2016 |access-date=4 April 2023 |website=Deccan Chronicle}}</ref>
| death_date = 11 November 2016 (aged 29)<ref>{{Cite web |title=Tamil TV actor Sabarna Anand commits suicide |url=https://www.bollywoodmantra.com/news/tamil-tv-actor-sabarna-anand-commits-suicide/24022/ |access-date=2 April 2023 |website=bollywoodmantra.com |archive-date=17 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117101711/http://www.bollywoodmantra.com/news/tamil-tv-actor-sabarna-anand-commits-suicide/24022/ |url-status=dead }}</ref>
| birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_place = Maduravoyal, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names = ᱥᱩᱜᱩᱱᱟ
| education =
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱝᱠᱚᱨ}}
| years_active = 2010 – 2016
| death_cause = Suicide by cutting
}}
'''ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ''' (᱑᱙᱘᱗ - ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖)<ref>{{Cite web |title=TV Actress's Mysterious Death |url=https://www.chitramala.in/tv-actresss-mysterious-death-237966.html |access-date=4 April 2023 |website=chitramala.in }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱡᱟᱭᱟ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱚᱢ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱫᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱢ (᱒᱐᱑᱒), ᱛᱷᱮᱱᱰᱨᱚᱞ (᱒᱐᱑᱒), ᱯᱩᱛᱷᱩ ᱠᱚᱵᱤᱛᱷᱟᱭ (᱒᱐᱑᱓), ᱯᱟᱥᱢᱟᱞᱟᱨ (᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱖), ᱢᱚᱭᱚᱢᱚᱦᱤᱱᱤ (᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱕) ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Popular TV actor Sabarna found dead! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/popular-tv-actor-sabarna-found-dead/articleshow/55383515.cms |access-date=2 April 2023 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱵᱳᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱗-᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱨᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱴᱚᱯᱥᱤᱭᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱴᱚᱯᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱥᱟᱭᱤᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil TV actor Sabarna death: Her wrist found slit, suicide suspected |url=https://www.thenewsminute.com/article/tamil-tv-actor-sabarna-death-her-wrist-found-slit-suicide-suspected-52773 |access-date=2 April 2023 |website=thenewsminute.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Police probe death of actor Sabarna Anand |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Police-probe-death-of-actor-Sabarna-Anand/article16376515.ece |access-date=2 April 2023 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tamil TV actor death: Police found Saberna's body in a pool of blood |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-tv-actor-death-police-found-saberna-saboo-body-in-a-pool-of-blood-4371490/ |access-date=2 April 2023 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tamil TV Actress Sabarna Found Dead In Chennai |url=https://silverscreenindia.com/movies/news/tamil-tv-actress-sabarna-suicide/ |access-date=2 April 2023 |website=/silverscreenindia.com |archive-date=2 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402030332/https://silverscreenindia.com/movies/news/tamil-tv-actress-sabarna-suicide/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱡᱟᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱫᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱢ (᱒᱐᱑᱒), ᱛᱷᱮᱱᱰᱨᱟᱞ (᱒᱐᱑᱒), ᱯᱩᱛᱷᱩ ᱠᱚᱵᱤᱛᱷᱟᱭ (᱒᱐᱑᱓), ᱯᱟᱥᱢᱟᱞᱟᱨ (᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱖), ᱢᱚᱭᱚᱢᱚᱦᱤᱱᱤ (᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱕) ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Two Heroines Found Dead on Same Day |url=https://www.mirchi9.com/movienews/two-heroines-found-dead-on-same-day/ |access-date=2 April 2023 |website=mirchi9.com }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
b2w5h15eldzjbih0efeepix9sxp0ysm
ᱡᱤᱱᱟᱛ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱪᱟᱱᱱᱟ
0
31351
196239
184825
2026-08-10T05:26:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196239
wikitext
text/x-wiki
'''ᱡᱤᱱᱟᱛ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱪᱟᱱᱱᱟ''' (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ: زينت عبداللٰه چنه ᱔ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ, ᱑᱙᱑᱙ – ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱱ, ᱥᱤᱱᱫᱷ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱱᱟᱛ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱢᱟᱨᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨᱴᱤᱠᱤᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱜᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱤᱱᱟᱛ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ, ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱮᱦᱣᱟᱱ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱢᱥᱦᱚᱨᱳ, ᱥᱤᱱᱫᱷ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱞᱮᱦ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱢᱟᱦᱵᱩᱵ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱦᱣᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱦᱣᱟᱱ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%86%D9%86%D8%A7%20%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%AA|title=چنا زينت : (Sindhianaسنڌيانا)|website=encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=21 March 2020|archive-date=21 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221221214/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%DA%86%D9%86%D8%A7%20%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%AA|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱰ ᱢᱤᱥᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ, ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|last=Sindhi|first=Hamid|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Personalties/Book73/Book_page15.html|title=اسان جو قلم ـ ھڪ علم|publisher=Sindhi Adabi Board|year=2018|location=Jamshoro, Sindh, Pakistan|pages=15|access-date=2025-03-20|archive-date=2023-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003121233/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Personalties/Book73/Book_page15.html|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱩᱥᱨᱚᱛ, ᱱᱤᱜᱷᱟᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱳᱣᱠᱟᱛ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ==
ᱡᱤᱱᱟᱛ ᱪᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱢᱮᱦᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱱ ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨᱴᱤᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱰᱤᱠᱳ (ᱠᱤᱨᱤᱧ), ᱚᱱᱫᱟᱦᱤ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱱ) ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱷᱤ (ᱵᱩᱞᱩᱝ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ "ᱢᱟᱨᱵᱷᱤ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://sindhsalamat.com/threads/1525/|title=سنڌي شخصيتون: جيجي زينت چنه سيوهاڻي – علي اصغر اوٺو|last=Sindhipeoples|date=15 April 2012|website=سنڌي شخصيتون|access-date=21 March 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱭᱟᱫᱽᱜᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱛᱤᱯᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱜᱩᱨ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱱᱫᱷ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Mir |first=Hajan Mir |title=سيوھڻ جون ادبي شخصيتون |publisher=Sacai Publishing House |year=2014 |location=Hyderabad, Sindh, Pakistan |pages=125 |language=Sindhi}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
tjn6usf6i7hdrkpkq2dracmhgzqtwzt
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
0
34114
196242
185447
2026-08-10T05:53:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196242
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox sport governing body
|name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
|membership=ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭ.)|abbrev = JSCA
|logo =
|caption=ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱳᱜᱳ|sport =[[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
|category =
|image =
|jurisdiction = [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ]]
|founded = {{Start date and age|15|11|2000}}
|aff = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱵᱳᱨᱰ
|affdate =᱒᱐᱐᱓
|region =ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ
|regionyear =
|headquarters = [[ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|location = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|president = ᱚᱡᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱣ
|chairman =
|chairperson =
|chair =
|chiefexec =
|secretary = [[ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]]
|coach = ᱮᱥᱹ ᱮᱥᱹ ᱨᱟᱣ
|key staff =
|url = www.cricjharkhand.org
|countryflag = India
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-08/ranchi/36215987_1_lounges-boxes-jharkhand-state-cricket-association|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121071757/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-08/ranchi/36215987_1_lounges-boxes-jharkhand-state-cricket-association|url-status=dead|archive-date=21 January 2013|work=The Times of India|title=Jharkhand State Cricket Association to put boxes and lounges on retail sale|access-date=29 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/ranchi/36191858_1_jharkhand-state-cricket-association-jsca-president-tickets|archive-url=https://archive.today/20130216063259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/ranchi/36191858_1_jharkhand-state-cricket-association-jsca-president-tickets|url-status=dead|archive-date=16 February 2013|work=The Times of India|title=Jharkhand State Cricket Association to sell 6,000 less ODI match tickets|access-date=29 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/121497-over-11000-tickets-sold-on-first-day.html|title=The Pioneer|work=dailypioneer.com|access-date=29 September 2015|archive-date=30 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930224912/http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/121497-over-11000-tickets-sold-on-first-day.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/playing-at-ranchi-a-big-thing-for-me-dhoni/article4295409.ece|title=Playing at Ranchi a big thing for me: Dhoni|author=Special Correspondent|work=The Hindu|date=11 January 2013|access-date=29 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/121285-sale-of-tickets-to-begin-today.html|title=The Pioneer|work=dailypioneer.com|access-date=29 September 2015|archive-date=30 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930164847/http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/121285-sale-of-tickets-to-begin-today.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/IPL-2013-Schedule-for-the-sixth-edition-of-Indian-Premier-League-announced/21162|title=IPL 2013: Schedule for the sixth edition of Indian Premier League announced|work=Cricket Country|date=21 December 2012|access-date=29 September 2015|archive-date=13 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413011509/http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/IPL-2013-Schedule-for-the-sixth-edition-of-Indian-Premier-League-announced/21162|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-05/ranchi/36161022_1_odi-tickets-jharkhand-state-cricket-association-india-england-odi |title=ODI tickets on sale from Jan 10 - Times of India |website=[[The Times of India]] |access-date=2 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20130216063938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-05/ranchi/36161022_1_odi-tickets-jharkhand-state-cricket-association-india-england-odi |archive-date=16 February 2013 |url-status=dead}}</ref>
[[File:JSCAStad.jpg|thumb|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮ.), [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ]]
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ BCCI ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱧᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱢᱮᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱡᱮᱜᱮᱛ-ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱳᱵᱷᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱯᱟᱵᱽ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱚᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱱᱮᱴ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱴ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱚᱵᱽᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ
ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱜᱚᱰᱰᱟ
ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱥᱤᱢᱰᱮᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
==ᱦᱳᱢ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ==
[[ᱠᱤᱱᱚᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]], ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ - ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱧ.ᱰᱤ.ᱟᱭ. ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱡᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮ. ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] - ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱧ.ᱰᱤ.ᱟᱭ., [[ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱤ᱒᱐ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤᱛᱣᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ:
[[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] - ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ, ᱒᱐᱐᱗ ᱒᱐-᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱤᱧ.ᱰᱤ.ᱟᱭ. ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]] - ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ.ᱰᱤ.ᱟᱭ. ᱠᱚᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱟᱨᱚᱱ]] - ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱚᱞᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱚᱫᱤᱢ]] - ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱤᱱᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱤᱥᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ]] - ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱠᱤᱯᱚᱨ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[Jharkhand cricket team|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.cricjharkhand.org/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ JSCA ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
*[http://www.bcci.tv/east-zone.shtml#JHARKHANDSTATECRICKETASSOCIATION BCCI ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ JSCA ᱥᱟᱦᱴᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240204095829/https://www.bcci.tv/east-zone.shtml#JHARKHANDSTATECRICKETASSOCIATION |date=2024-02-04 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ]]
mmgwkq3bsudvpxji9wnkbd5gb6aylcd
ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ
0
34926
196237
189475
2026-08-10T04:19:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196237
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|image=Portrait of Kuntala Kumari Sabat.jpg|caption=ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|birth_date={{birth date|1901|2|8}}|birth_place=ᱡᱚᱜᱽᱫᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱚᱥᱛᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)|death_date={{death date and age|1938|8|23|1901|2|8}}|death_place=ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|occupation=ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ|language=ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ|nationality=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|spouse=ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱽᱨᱚᱢᱦᱚᱪᱟᱨᱤ|children=᱑|honors=ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱒᱕)}}
'''ᱠᱩᱱᱛᱚᱲᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ''' (᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱑ – ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="te_wiki">{{cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2_%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B8%E0%B0%AB%E0%B0%A4%E0%B1%8D|title=ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ|publisher=Telugu Wikipedia|access-date=2024-05-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |title=KUNTALA KUMARI SABAT |access-date=17 February 2020 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112193030/http://123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱠᱟ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱰᱟᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱯᱩᱨ, [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odisha.360.batoi.com |quote=Her grandfather was from a Brahmin family of Danda Mukundpur a village of Puri district |access-date=15 November 2012 |archive-date=17 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217055554/https://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ [[ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ, (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ|ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮᱸᱰ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]]) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞ.ᱮᱢ.ᱯᱤ (L.M.P - Licentiate Medical Practitioners) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱽᱢᱚᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱾ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱚᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱥ ᱾ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱚᱦᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱢᱚᱭᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱨᱤ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱚᱥᱨᱤ ᱫᱟᱥ, ᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ ᱾<ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p.">{{cite book | last1=Lal | first1=M. | last2=Kumar | first2=S.P. | author3=Indian Institute of Advanced Study | title=Women's studies in India: contours of change | publisher=Indian Institute of Advanced Study | issue=v. 2001 | year=2002 | isbn=978-81-7986-016-8 | url=https://books.google.com/books?id=YEMpAAAAYAAJ | access-date=2020-02-17}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱠᱳᱭᱞᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱚᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Singh 2001 p. ">{{cite book | last=Singh | first=N.K. | title=Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh | publisher=A.P.H. Pub. Corp. | issue=v. 3 | year=2001 | isbn=978-81-7648-261-5 | url=https://books.google.com/books?id=wZMrAQAAIAAJ | access-date=2020-02-14}}</ref>
ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mohanty 2005 p. 130">{{cite book | last=Mohanty | first=S. | title=Early Women's Writings in Orissa, 1898-1950: A Lost Tradition | publisher=SAGE Publications | year=2005 | isbn=978-0-7619-3308-3 | url=https://books.google.com/books?id=WAicQsB1jkgC&pg=PA130 | page=130 | access-date=2020-03-05}}</ref>
== ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽᱼᱵᱷᱟᱹᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱼᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱰᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Orissa (India). Home Department Orissa 1998 p.12-17-18 ">{{cite book | author=Orissa (India). Home Department | last2=Orissa | first2=India. Home Dept | title=Orissa Review | publisher=Home Department, Government of Orissa | issue=v. 55, nos. 1–5 | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=glhQAQAAMAAJ | language=en | pages=12, 17–18 | access-date=2020-02-17}}</ref><ref>{{cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/25-28.pdf |title=Kuntala Kumari Sabat : A True Patriotic Litterateur and Reflection of Her Literary Works on Gandhian Movement |first=Janmejay |last=Choudhury |work=Orissa Review }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="OrissaSpider.com 2011">{{cite web | title=Nightingale or BulBul of Orissa Kuntala Kumari Sabat | website=Orissa Spider | date=2011-11-22 | url=http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | access-date=2020-02-14 | archive-date=17 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200217055544/http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | url-status=usurped }}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ, ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱛᱚᱯᱳᱵᱚᱱ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱚᱨᱳᱡᱤᱱᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.odiya.org/personality/perslink/kksabat.html |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odiya.org|quote=Kuntala Kumari's literary gifts and role in the public life of her time are comparable to those of Sarojini Naidu |access-date=15 November 2012}}</ref>
== ᱚᱞ ᱵᱮᱞ ᱠᱚ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ''ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ''
* ''ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ''
* ''ᱥᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱚ''
* ''ᱟᱦᱣᱟᱱ''
* ''ᱯᱟᱨᱚᱥᱢᱚᱬᱤ''
* ''ᱠᱟᱲᱤ ᱵᱚᱦᱩ''
== ᱜᱩᱨ ==
ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ (᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [[:or:କୁନ୍ତଳା_କୁମାରୀ_ସାଫତ୍|ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱛ]]
4iv308brx0kh3xhti7ormk8oy7l96sf
ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ
0
35000
196232
188634
2026-08-10T03:27:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196232
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ
| native_name = କାମଗୁରୁ
| native_name_lang = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ]]
| image_skyline = Rama Chandra Kalpana (Junior) Mahavidyalaya, Kamaguru.png
| image_caption = ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| pushpin_map = India Odisha
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|20|0|10.3|N|85|26|19.8|E|display=title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ]]
| subdivision_type3 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| subdivision_name3 = ᱡᱚᱸᱠᱤᱭᱟ
| established_title =
| established_date =
| government_type = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ
| unit_pref = Metric
| area_total_ha = 195
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_total = 1359
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱕᱒᱐᱒᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| website =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="KhordhaGov">{{cite web |title=Village List - Khordha District |url=https://khordha.odisha.gov.in/sites/default/files/2023-06/2018042512.pdf |publisher=Government of Odisha |access-date=10 January 2026 |language=en |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609013428/https://khordha.odisha.gov.in/sites/default/files/2023-06/2018042512.pdf |url-status=dead }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱑,᱓᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱒᱘᱙ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011">{{cite web |title=Census of India 2011: Khordha District - Village and Town Directory |url=https://www.census2011.co.in/data/village/407961-kamaguru-orissa.html |publisher=Census Commission of India |access-date=10 January 2026 |language=en}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱑.᱐᱓% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱣᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱙᱓.᱗᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱘᱘.᱑᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011"/>
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ (ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱨᱫᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="KhordhaGov"/>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ (᱑.᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2011"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ]]
nwev4ad6umatxx12a30ebi28ikhtptb
ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ
0
35040
196236
195606
2026-08-10T04:19:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196236
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|21.73|N|84.35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.
| leader_name = ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱨᱮᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱞᱩᱣᱟ <ref>{{cite web|title=Councillor Information – NAC, Kuchinda|url=https://nackuchinda.in/about-us/councilor-information/ |access-date=2022-09-14 | work=NAC Kuchinda Official Website}}</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 220
| population_total = 15576
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱖᱘᱒᱒᱒<ref>{{cite web |url= https://indiapincodes.net/Odisha/Sambalpur/Kuchinda/ |title=PinCode: KUCHINDA, SAMBALPUR, ODISHA, India, indiapincodes.net|work=indiapincodes.net|year=2015 |quote=PinCode: 768222 |access-date=1 September 2015}}</ref>
| area_code = ᱐᱖᱖᱔᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = OD15 (ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ) <br>ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ RTO <br> OD23 (ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ) <br> OD28 (ᱫᱮᱣᱜᱚᱲ)
| website = {{URL|https://nackuchinda.in/}}<ref>{{cite web|url=https://nackuchinda.in/ |title=NAC, Kuchinda |access-date=2022-09-14}}</ref>
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| official_name =
}}
''' ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙.᱗᱑ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙.᱘᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱥᱦᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱜᱩᱰᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Waterfall of gudguda.jpg|thumb|ᱜᱩᱰᱜᱩᱰᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]]
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱒᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Kochinda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Kochinda.html |access-date=2026-03-16 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127202401/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Kochinda.html |url-status=dead }}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱫᱟ, ᱜᱷᱳᱥᱟ, ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱢᱩᱱᱰᱟ, ᱞᱟᱰ, ᱵᱚᱠᱥᱢᱟ, ᱢᱩᱦᱩᱞᱰᱤᱦᱤ, ᱠᱤᱨᱟ, ᱵᱟᱱᱰᱩᱵᱟᱥ, ᱥᱚᱛᱠᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱝᱜᱚᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2011: Data from the 2011 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> [https://www.kuchinda.in/ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260309151444/https://kuchinda.in/ |date=2026-03-09 }} ᱨᱮ ᱑᱕,᱕᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱐% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱑᱒% ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱱᱟᱯᱟᱬᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ: [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙.᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ)
ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ: ᱵᱟᱜᱽᱰᱤᱦᱤ ([[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], ᱞᱟᱭᱠᱮᱨᱟ ᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]],
ᱯᱟᱱᱯᱟᱞᱤ ([[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ, [[ᱠᱤᱨᱢᱤᱨᱟ]] ᱓᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟ
(ᱳᱰᱤᱥᱟ, [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱲ]] ᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ)
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ==
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ (ᱮᱥᱴᱤ) ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱚᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱱᱟᱭᱤᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web
|url = http://archive.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/states/s18/Partycomp132.htm
|title = State Elections 2004 - Partywise Comparison for 132-Kuchinda Constituency of Odisha
|publisher = Election Commission of India
|access-date = 2008-09-13
}}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱠᱩᱪᱤᱱᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies of Odisha
|publisher=Election Commission of India
|access-date=2008-09-13
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304184320/http://archive.eci.gov.in/se2000/background/S18/Orissa_AC_Dist_PC.pdf
|archive-date=4 March 2009
}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
thyiw1rhuuvcxv018lv7i24ghmefanw
ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ
0
35691
196234
191014
2026-08-10T03:57:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196234
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ}}
{{Speciesbox
|image = Fruit I IMG 9577.jpg
|image_caption = ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱡᱚ
|image2 = Flowers with Sykes's warbler I IMG 1880.jpg
|image2_caption = ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ [[Sykes's warbler|ᱥᱟᱭᱠᱮᱥ ᱣᱟᱨᱵᱽᱞᱟᱨ]]
|status_ref =
|genus = Terminalia
|species = arjuna
|authority = (Roxb.) Wight & Arn.
}}
'''''ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ''' (Terminalia arjuna)'' ᱫᱚ ''[[:en:Terminalia_(plant)|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞᱤᱭᱟ]]'' [[:en:Genus|ᱡᱟᱹᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟ<ref name=Biswas /> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=ecoindia /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite Banglapedia |article=Flora |author=M Iqbal Zuberi}}</ref>
== ᱵᱮᱣᱨᱟ ==
ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱐-᱒᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱣᱲᱟ ᱩᱢᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱜᱩᱴᱩ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣᱚᱜᱼᱟ; ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ, ᱒.᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱥᱮᱢᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱡᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Biswas">{{cite journal |last1=Biswas |first1=Moulisha |last2=Biswas |first2=Kaushik |last3=Karan |first3=Tarun K |last4=Bhattacharya |first4=Sanjib |last5=Ghosh |first5=Ashoke K |last6=Haldar |first6=Pallab K |year=2011 |title=Evaluation of analgesic and anti-inflammatory activities of ''Terminalia arjuna'' leaf |url=https://www.researchgate.net/publication/267427155_Evaluation_of_analgesic_and_anti-inflammatory_activities_of_Terminalia_arjuna_leaf |journal=Journal of Phytology |volume=3 |issue=1 |pages=33–8}}</ref><ref name="ecoindia">{{cite web|url=http://www.ecoindia.com/flora/trees/arjun-tree.html|title=Arjun Tree|publisher=Eco India|access-date=2026-04-22|archive-date=2013-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502190849/http://ecoindia.com/flora/trees/arjun-tree.html|url-status=dead}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱚᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''[[:en:Phyllactinia_terminale|ᱯᱷᱟᱭᱞᱟᱠᱴᱤᱱᱤᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]]'' ᱟᱨ ''[[:en:Polystictus_affinis|ᱯᱚᱞᱤᱥᱴᱤᱠᱴᱚᱥ ᱮᱯᱷᱤᱱᱤᱥ]]'' ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱭᱟ (rot) ᱛᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=CABI/>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ==
ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Biswas /><ref>{{cite book|last1=Rastogī|first1=Rekhā|title=Let Us Identify The Useful Trees(New)|date=2008|publisher=Children's Book Trust|page=7,8|url=https://books.google.com/books?id=eL8RlQBNRjoC&dq=terminalia+arjuna&pg=PA7|isbn=978-81-7011-919-7}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=CABI>{{cite book|title=The CABI Encyclopedia of Forest Trees|year = 2013|url=https://books.google.com/books?id=cBf4AgAAQBAJ&pg=PA464|page=464|isbn = 9781780642369}}</ref>
== ᱢᱩᱦᱤᱛ ==
=== ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ===
ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ''[[:en:Antheraea_paphia|ᱮᱱᱛᱷᱮᱨᱮᱭᱟ ᱯᱚᱯᱷᱤᱭᱟ]]'' (ᱛᱤᱨᱭᱟᱹ) ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱚᱥᱚᱨ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="fao">{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/005/ab598e/AB598E13.htm|title=Non-wood forest products In 15 countries of Tropical Asia|author=M.P. Shiva|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations}}</ref>
=== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ===
ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱴᱳᱱ ᱡᱟᱹᱛ (ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱹᱛ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟᱱᱴ ᱥᱠᱩᱭᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱰᱮᱜᱮ ᱜᱤᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal | journal=Journal of Wildlife Science | title=Status and ecological significance of Terminalia arjuna (Roxb.) Wight & Arn., a keystone species in the riparian forest of Moyar River valley in Mudumalai Tiger Reserve, Southern India. | last=Sekar | first=Iyanar |last2=Vedagiri |first2=Thirumurugan | display-authors=etal | url=https://jwls.in/rkvl6975/ | date=2025 }}</ref>
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery>
File:Terminalia_arjuna_trunk_03_by_Line1.JPG|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱥ
File:Terminalia arjuna.jpg|ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ
File:Terminalia arjuna trunk 01 by Line1.JPG|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱤᱥ
File:Inflorescence of Terminalia arjuna.jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱪᱷᱤ
File:Pollen grains of Terminalia arjuna.jpg|ᱯᱳᱞᱮᱱ ᱜᱽᱨᱮᱱᱥ
File:Arjuna fruits(Dried).jpg|ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ ᱠᱚ
File:Terminalia arjuna DSC 0267.JPG|ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|2}}
*{{Commons category-inline}}
*{{Wikispecies-inline}}
{{Taxonbar|from=Q2719381}}
[[Category:ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ|ᱠᱟᱹᱣᱦᱟᱹ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]]
bl0w5jd9iklz3tc23ywpntcdntjq83w
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
0
35821
196230
191505
2026-08-10T00:37:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196230
wikitext
text/x-wiki
{{pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=October 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2013}}
{{Infobox Indian Political Party
| party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ
| party_logo =
|colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}}
| chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref>
| secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ
| split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]
| foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}}
| eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref>
| alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒)
| state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg
}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref>
==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/>
ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref>
==ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ==
"ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙ ৮০ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |title=Sikkim & Darjeeling: Division & Deception |last=Wangyal |first=Sonam B. |year=2002 |page= 153 |url=https://books.google.com/books?id=p0tuAAAAMAAJ}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/darjeeling-unrest-why-demand-for-gorkhaland-remains-relevant-even-after-a-century-of-protests-3750319.html |title=Darjeeling violence: Challenges ahead for Mamata as demand for Gorkhaland remains relevant even after a century of protests |newspaper=Firstpost |date=28 June 2017}}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱒૦ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/New-drumbeats-in-the-Darjeeling-hills/article15184933.ece |title=New drumbeats in the Darjeeling hills |newspaper=The Hindu |date=15 March 2008}}</ref> ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur>{{cite news |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |date=9 November 2007 |title=Pro-Gorkhaland statehood demos resurface |website=eKantipur.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123052609/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |archive-date=23 November 2007}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱔᱖ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]], ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱲᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱥᱟ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ]], [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2.bp.blogspot.com/-_3b3Z-4YneY/U0QvGTU7y4I/AAAAAAAAFR8/xipJv97jQxU/s1600/Gorkhaland+Map.jpg |title=Map of Gorkhaland |website=blogspot.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |title=GJM places demands, Buddhadeb says no division of West Bengal |newspaper=The Hindu |date=9 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629005606/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref>
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱚᱸᱫᱽ]], ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |title=GJM to stage hunger strikes from Thursday |newspaper=The Hindu |date=30 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042057/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱷᱮᱥᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251413000.htm |title=Conflict zone |date=18 July 2008 |newspaper=Frontline}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱭᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/news/2008/jun/13darj.htm |title=West Bengal: GJM rejects talks offer |website=In.rediff.com |date=13 June 2008}}</ref> ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |title=Buddhadeb invites GJM for talks again |website=Ndtv.com |date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319172101/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |archive-date=19 March 2012}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |title=Tripartite talks for Gorkhaland begins today|newspaper=The Indian Express |date=9 September 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120924055518/http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |archive-date=24 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱑-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
<blockquote>
"ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱡᱮᱢᱚᱱᱤ|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟᱣ]], ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://mygorkhaland.wordpress.com/2008/10/28/51-page-memorandum-submitted-by-gjm-during-the-tripartite-meeting-at-new-delhi/ |title=51 Page memorandum submitted by GJM during the Tripartite Meeting at New Delhi |publisher=Mygorkhaland.wordpress.com |date=28 October 2008}}</ref>
</blockquote>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2011/jun/08/darjeeling-issue-solved-mamata-260651.html |title=Darjeeling issue solved: Mamata |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2011}}</ref> [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-url=https://archive.today/20120724010152/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-date=24 July 2012 |title=Darjeeling tripartite pact signed for Gorkhaland Territorial Administration |newspaper=The Times of India |date=18 July 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement Signed |newspaper=Outlook India |date=18 July 2011}}</ref> ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱢᱚᱝᱯᱚᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://zeenews.india.com/news/west-bengal/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html |title=Plea to rename Gorkha council |publisher=Zee News |date=30 October 2011}}</ref>
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.hindustantimes.com/india/gorkha-janmukti-morcha-to-contest-gta-elections/story-MRRD7kovbe2xcPldfrccmI.html |title= Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections |newspaper=Hindustan Times |date=30 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203135811/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= GTA list of 32 but no Gurung |newspaper=The Telegraph India |date=6 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203163315/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= Gurung in GTA fray – CPM out with 15 names |newspaper=The Telegraph India |date=7 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ, 'ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱠᱚᱨᱯᱷᱤᱭᱩ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ (CRPF) ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ. ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2017}}
==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ==
᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |archive-url=https://archive.today/20120915105659/http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |url-status=dead |archive-date=15 September 2012 |title='Boy' who delivered the killer blow |work=The Telegraph India |date=24 May 2010}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱫᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Madan-Tamangs-body-taken-out-in-massive-procession/article16303183.ece |title=Madan Tamang's body taken out in massive procession |newspaper=The Hindu |date=24 May 2010}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamangs-murder-threatens-to-derail-Gorkhaland-talks/articleshow/5974887.cms |title=Tamang's murder threatens to derail Gorkhaland talks |newspaper=The Times of India |date=26 May 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾
᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱵᱚᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱫᱽᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/2-killed-in-police-firing-on-GJM-protesters/article15145780.ece |title=Two killed in police firing on GJM protesters |newspaper=The Hindu |date=8 February 2011}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ==
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]], ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱫᱽᱣᱚᱸᱫᱽᱣᱤ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱵᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱤᱯᱷᱮᱥᱴᱳ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[᱒᱐᱑᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱞᱳᱠ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ,<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/GJM-wins-Darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/Article1-697453.aspx |title=GJM wins Darjeeling constituency by record margin of votes |newspaper=Hindustan Times |date=14 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104094854/http://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata/gjm-wins-darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/article1-697453.aspx |archive-date=4 November 2013}}</ref> ᱦᱚᱨᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/news/west-bengal/gjm-wins-three-assembly-seats-in-darjeeling_706214.html |title=GJM wins three Assembly seats in Darjeeling |publisher=Zee News |date=13 May 2011}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |title=GJMM to finalise stand today |newspaper=The Statesman |date=13 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311191949/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |archive-date=11 March 2012}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱭᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱵᱟᱭᱪᱩᱝ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |date=27 March 2014 |title='Sinister' design of state govt to rig polls: Ahluwalia |newspaper=Darjeeling Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520054518/http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |archive-date=20 May 2014}}</ref> ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ (MLA) ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/west-bengal/gjm-mla-trilok-dewan-quits-party-two-in-three-days/ |title=GJM MLA Trilok Dewan quits party – two in three days |newspaper=The Indian Express|date=22 September 2015}}</ref> ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾
ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-08-07|title=Bimal Gurung threatens to intensify protest in Darjeeling hills|url=https://indianexpress.com/article/india/bimal-gurung-threatens-to-intensify-protest-in-darjeeling-hills-4786623/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱜᱚᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=indiatoday/> ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=news18/> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-03-16|title=Bimal Gurung vs Union Of India on 16 March, 2018|url=https://indiankanoon.org/doc/169753767/|work=Indian Kanoon|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=frontline/><ref>{{Cite web|date=2021-02-21|title=Bengal withdraws criminal cases against TMC's ally, Gorkha leader Bimal Gurung|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bengal-withdraws-criminal-cases-against-tmc-s-ally-gorkha-leader-bimal-gurung-101613914371850.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref> [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ|ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ]] [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]] ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title=GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|last=ANI|date=2017-09-20|work=Business Standard India|access-date=2017-09-20}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱡᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-10-13|title=Darjeeling: Police officer shot dead in clashes with Bimal Gurung's supporters|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/darjeeling-unrest-again-police-officer-shot-as-clashes-erupt-between-bimal-gurung-s-supporters-and-police/story-JmkWgZ7KmDP0jtdfKTCROM.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-10-14|title=Cop killed in gunbattle during operation to nab Bimal Gurung near Sikkim|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/cop-killed-in-gunbattle-during-op-to-nab-gurung-near-sikkim/articleshow/61075167.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Want encounter of Bimal Gurung, says parents of police officer who died in operation to catch Gorkha leader|url=https://www.thestatesman.com/india/want-encounter-bimal-gurung-says-parents-police-officer-died-operation-catch-gorkha-leader-1502931340.html|work=The Statesman|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱴ|ᱨᱟᱡᱩ ᱵᱤᱥᱴᱟ]] ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱙ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=indianexpress/>
[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱤᱨᱫᱮᱥ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-11|title=Solve Gorkha Janmukti Morcha row: Calcutta High Court to poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/solve-gorkha-janmukti-morcha-row-calcutta-high-court-to-poll-panel/cid/1686655|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-25|title=No party symbol for GJM factions in bypoll: HC|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/no-party-symbol-for-gjm-factions-in-bypoll-hc/articleshow/69033604.cms|work=The Times of India|access-date=2021-11-06}}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-21|title=GJM leader Bimal Gurung quits NDA, vows to support Mamata Banerjee in 2021 Bengal polls|url=https://theprint.in/politics/gjm-leader-bimal-gurung-quits-nda-vows-to-support-mamata-banerjee-in-2021-bengal-polls/528521/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref name=frontline>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Former GJM supremo Bimal Gurung extends support to Mamata Banerjee after being on the run for three years|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/former-gjm-supremo-bimal-gurung-extends-support-to-mamata-banerjee-after-being-on-the-run-for-three-years/article32914629.ece|work=Frontline|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=indianexpress>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Bimal Gurung's GJM quits the NDA: What impact will this have on West Bengal politics?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-bimal-gurung-nda-mamata-banerjee-tmc-west-bengal-elections-gorkhaland-6831355/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Trinamool welcomes GJM's Bimal Gurung, but says no question of separate Gorkhaland|url=https://theprint.in/politics/trinamool-welcomes-gjms-bimal-gurung-but-says-no-question-of-separate-gorkhaland/528996/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=No question of separate Gorkhaland, says TMC after GJM's Bimal Gurung severs ties with BJP|url=https://scroll.in/latest/976550/no-question-of-separate-gorkhaland-says-tmc-after-gjms-bimal-gurung-severs-ties-with-bjp|work=Scroll.in|access-date=2021-11-10}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ([[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]]) ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=Trinamool leaves three seats in the Hills for allies to contest|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/trinamool-leaves-three-seats-in-the-hills-for-allies-to-contest-433519|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=WB: Trinamool Congress sets aside 3 Darjeeling seats|url=https://react.etvbharat.com/english/national/state/west-bengal/wb-trinamool-congress-sets-aside-3-darjeeling-seats/na20210306082736802|work=ETV Bharat|access-date=2021-10-25}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ (ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ) ᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=Mamata Banerjee sets aside 3 Darjeeling seats but GJM factions remain divided|url=https://www.hindustantimes.com/elections/west-bengal-assembly-election/mamata-banerjee-sets-aside-3-darjeeling-seats-but-gjm-factions-remain-divided-101614970698739.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-18|title=TMC Supporters in a Quandary as Allies Binay Tamang and Bimal Gurung Camps Field Own Candidates|url=https://www.news18.com/news/politics/tmc-supporters-in-a-quandary-as-allies-binay-tamang-and-bimal-gurung-camps-field-own-candidates-3548687.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-22|title=GJM (Tamang) announces candidates for 3 Hills seats|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/gjm-tamang-announces-candidates-for-3-hills-seats/articleshow/81622285.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=GJM (Bimal) and BJP announce candidates for three Hill seats|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/gjm-bimal-and-bjp-announce-candidates-for-three-hill-seats-435226|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=পাহাড়ে কঠিন লড়াই - ৩ আসনের প্রার্থী ঘোষণা করলেন গুরুং, মুখ ফেরালো তামাং-রা|url=https://bangla.asianetnews.com/west-bengal-election/bimal-gurung-announces-candidates-for-3-hill-seats-tamang-youth-reject-him-alb-qqfn1f|work=Asianet News Bangla|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kalimpong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kalimpong-assembly-elections-wb-22/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=18 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518023659/https://www.oneindia.com/kalimpong-assembly-elections-wb-22/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kalimpong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kalimpong-election-result-s25a022/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/darjeeling-assembly-elections-wb-23/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160433/https://www.oneindia.com/darjeeling-assembly-elections-wb-23/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/darjeeling-election-result-s25a023/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kurseong-assembly-elections-wb-24/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160514/https://www.oneindia.com/kurseong-assembly-elections-wb-24/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kurseong-election-result-s25a024/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ<ref name=indiatoday>{{Cite web|date=2021-07-15|title=Gorkha Janmukti Morcha president Binoy Tamang quits party, set for 'new political journey'|url=https://www.indiatoday.in/india/story/gorkha-janmukti-morcha-president-binoy-tamang-quits-party-set-for-new-political-journey-1828708-2021-07-15|work=India Today|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-07-16|title=Binay Tamang resigns from Gorkha Janmukti Morcha faction|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-resigns-from-gorkha-janmukti-morcha-faction/cid/1822673|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-16|title=New Twist in Hills? Gorkha Janamukthi Morcha President Binay Tamang Resigns|url=https://www.news18.com/news/india/new-twist-in-hills-gorkha-janamukthi-morcha-president-binay-tamang-resigns-3968735.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=news18>{{Cite web|date=2021-07-16|title=Bimal Gurung Set to be Back as Boss of United GJM But Has Uphill Task Ahead|url=https://www.news18.com/news/opinion/bimal-gurung-set-to-be-back-as-boss-of-united-gjm-but-has-uphill-task-ahead-3971831.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-07-17|title=Binay Tamang: পতাকা ফেরালেন বিনয়|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/north-bengal/binay-tamang-send-flags-of-morcha-to-bimal-gurung/cid/1293199|work=Anandabazar|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-18|title=Binay Tamang followers feel let down with his decision to hand over faction's flag to Bimal Gurung|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-followers-feel-let-down-with-his-decision-to-hand-over-factions-flag-to-bimal-gurung/cid/1822929|work=The Telegraph|access-date=2021-10-25}}</ref>
ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 August 2021|title=Anit Thapa set to launch new party for Darjeeling|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-set-to-launch-new-party-for-darjeeling/cid/1825411|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 August 2021|title=Setting up a new party in the Darjeeling hills: GTA chief|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/setting-up-a-new-party-in-the-darjeeling-hills-gta-chief/article36021507.ece|work=The Hindu|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Anit Thapa to float new party on September 9|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/september-9-date-for-launch-of-anit-thapa-party/cid/1828322|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 September 2021|title=Ex-GJM leader Anit Thapa launches new party, says it will work to protect interest of hill people|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/ex-gjm-leader-anit-thapa-launches-new-party-says-it-will-work-to-protect-interest-of-hill-people20210910064924|work=ANI|access-date=26 November 2021}}</ref> ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 November 2021|title=Anit Thapa's party forms panel on political solution|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapas-party-forms-panel-on-political-solution/cid/1836911|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Thapa's party constitutes 17-member GTA poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/thapas-party-forms-gta-poll-panel/cid/1838936|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 November 2021|title=Politics in Darjeeling Hills Hinges on Upcoming GTA Polls|url=https://www.newsclick.in/Politics-Darjeeling-Hills-Hinges-Upcoming-GTA-Polls|work=NewsClick|access-date=26 November 2021}}</ref>
ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং|url=https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|work=[[Kolkata TV]]|language=bn|access-date=24 December 2021|archive-date=24 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224075530/https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং, পাকদণ্ডীর রাজনীতিতে নতুন মোড়!|url=https://tv9bangla.com/kolkata/darjeeling-binay-tamang-today-will-join-trinamool-congress-481314.html|work=TV9 Bangla|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=পাহাড়ের রাজনীতিতে নয়া মোড়, তৃণমূলে যোগ দিলেন মোর্চা নেতা বিনয় তামাং|url=https://www.sangbadpratidin.in/kolkata/binay-tamang-joins-tmc/|work=Sangbad Pratidin|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱛᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱞᱤᱝ]]
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|30em}}
{{Indian political parties}}
{{National Democratic Alliance |state=collapsed}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]]
[[Category:2007 establishments in West Bengal]][[Category:Former member parties of the National Democratic Alliance]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]]
elpsz3mq9ja5kxs81wc2y2qcuddyl8e
ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
0
35858
196240
191688
2026-08-10T05:40:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196240
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨ), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| election =
| term_start = ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑
| term_end =
| predecessor =
| governor = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<br>[[ᱞᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ''(ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ)''<br>[[ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱵᱳᱥ]]
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| successor =
| office1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start1 = ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor1 = [[ᱫᱮᱵᱚᱞᱤᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]
| constituency1 = [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]]
| successor1 = [[ᱠᱷᱩᱫᱤᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ]]
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| website =
| spouse = ᱛᱩᱦᱤᱱ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ
| children =
| party = [[File:All India Trinamool Congress flag (2).svg|25px]] [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| profession =
| alma_mater =
| date =
| year =
| signature =
| bodyclass =
}}
'''ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱵᱟᱸᱫᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/ | title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners | publisher=Financial Express | date=3 May 2021 | accessdate=8 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/ranibandh-election-result-2021-live-updates-ranibandh-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696758.html | title=Ranibandh Election Result 2021 Live Updates: Jyotsna Mandi of TMC wins | publisher=News18| accessdate=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | title=Ranibandh Election Result 2021 | publisher=Times Now | accessdate=9 May 2021 | archive-date=10 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210510142911/https://www.timesnownews.com/elections/ranibandh-west-bengal-election-result-2021 | url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱡᱳᱛᱥᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱢᱮᱞᱮ ᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
{{WestBengal-AITC-politician-stub}}
l9qra6qyhve2aizezlht41o2o4nnriy
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
2
36411
196228
196223
2026-08-09T16:08:02Z
Font8388608
10429
Undid revision [[Special:Diff/196223|196223]] by [[Special:Contributions/ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[User talk:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|talk]]) Unexplained edit to another user's page
196228
wikitext
text/x-wiki
= '''ᱡᱚᱦᱟᱨ''' =
Hello, and welcome to my user page!
I'm '''Pradip Hembram'''. I enjoy contributing to Wikipedia by improving articles related to Santali language, literature, culture, indigenous knowledge, and other topics supported by reliable sources.
I believe that preserving and sharing knowledge through well-referenced articles benefits readers around the world.
[[File:Pradip Hembram bolpur-jpg.jpg|thumb|Pradip Hembram / ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]]
----
== About Me/ᱤᱧ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ==
{| class="wikitable"
|-
! Name
| Pradip Hembram
|-
! Country
| India
|-
! Interests Field
| Santali Literature, Culture, Life style
|-
|}
----
== Wikipedia Contributions/ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ==
I primarily contribute by:
* Expanding articles
* Improving references
* Translating content
* Creating new articles when reliable sources are available
* Correcting grammar and formatting
* Improving articles related to Santali language and literature
{{userbox
| border-c = orange
| id = [[Image:India flag-XL-anim.gif|60x43px]]
| id-c = ivory
| id-w = 60
| info = ᱱᱩᱭ [[:m:Wikimedian|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱫᱚ '''[[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]''' ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
| info-c = ivory
| usercategory =
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒}}
{{User humility|20}}
----
== Languages/ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚ ==
{{#babel:sat|ben-5|hi-5|en-2|or-3||as-1|hoc-1}}
----
<blockquote>
''"Knowledge grows when it is shared."''
</blockquote>
----
== Contact/ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ==
If you have questions regarding my edits or would like to collaborate on improving Wikipedia articles related to Santali language and literature, please leave a message on my [[User talk:Pradip Hembram|talk page]].
----
==Instagram/ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱨᱟᱢ==
*https://www.instagram.com/pradip_hembram/?hl=en#
sx3ksbax0ettnfn58nizwm90ow2d0em
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ
0
37642
196297
196224
2026-08-10T10:46:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196297
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ}}
{{Use dmy dates|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙}}
{{Use Indian English|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙}}
{{Infobox person
| name = ᱨᱟᱡᱮᱥ
| image = Rajesh_Gopinathan.png
| birth_place = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| known_for = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱤᱳ
| education = {{unbulleted list|[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ|ᱮᱱ.ᱤ.ᱴᱤ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ([[ᱵᱤ.ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]]) -᱑᱙᱙᱔|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ([[ᱮᱢᱵᱤᱮ]]) -᱑᱙᱙᱖|}}
| alma_mater = [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ' ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ|ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴ]])<Br>ᱥᱮᱱᱴ. ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, RDSO ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ([[ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ]])
| occupation = [[ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ
}}
'''ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱠᱴᱤᱵ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ]] (ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱮᱹᱳᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱹᱰᱤᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱹᱴᱤᱹ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-30/after-32-billion-rally-tcs-ceo-sees-path-to-even-faster-growth|title=After $32 Billion Rally, TCS CEO Sees Path to Even Faster Growth|website=[[Bloomberg News]] }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/we-are-seeing-momentum-the-tide-is-turning-rajesh-gopinathan/article23874467.ece|title=We are seeing momentum, the tide is turning: Rajesh Gopinathan|website=[[The Hindu]] }}</ref> ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news| url=https://money.cnn.com/2018/04/23/technology/tcs-india-100-billion-market-cap/index.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20180426232428/http://money.cnn.com/2018/04/23/technology/tcs-india-100-billion-market-cap/index.html | url-status=dead | archive-date=26 April 2018 | title=India's top tech company is worth $100 billion | date=24 April 2018}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱤ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱭᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ (RDSO) ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ. ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱚᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱴᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ (ᱯᱤᱡᱤᱰᱤᱮᱢ, ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=Meet the new CEO of TCS Rajesh Gopinathan|date=2017-01-12|website=ET Online|language=en|access-date=2021-02-21}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
===ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱜᱨᱩᱯ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=How TCS CEO Rajesh Gopinathan came to lead India's most valuable firm|last=Bhatt|first=Niraj|date=2018-05-11|website=Business Standard|language=en|access-date=2021-02-28}}</ref>
===ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ===
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤ-ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=This is what Tata Sons Chairman N Chandrasekaran advised new TCS CEO Rajesh Gopinathan! |url=https://www.financialexpress.com/industry/this-is-what-tata-sons-chairman-n-chandrasekaran-advised-new-tcs-ceo-rajesh-gopinathan/563358/ |website=The Financial Express |accessdate=12 October 2020 |date=23 February 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=Rai |first1=Saritha |title=TCS CEO warns Trump's H1B visa restrictions will only end up hurting US companies |url=https://theprint.in/india/tcs-ceo-warns-trumps-h1b-visa-restrictions-will-only-end-up-hurting-us-companies/458281/ |website=ThePrint |date=10 July 2020}}</ref> ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱠᱴᱤᱵ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱔᱖᱙,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱤᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱴᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮᱴᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2024}}
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=How TCS CEO Rajesh Gopinathan came to lead India's most valuable firm|last=Bhatt|first=Niraj|date=2018-05-11|website=Business Standard|language=en|access-date=2021-02-28}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱷᱮᱭᱱᱮᱥ ᱒᱐᱒᱑ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱤᱴᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://brandirectory.com/rankings/it-services/|title=Accenture Retains Title of World's Most Valuable IT Services Brand for Third Consecutive Year.|website=Brand Finance|last=Haigh|first=Richard|language=en|access-date=2021-02-21}}</ref>
====ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ====
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱯ ᱮᱡᱚᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱡᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=R |first=Sethuraman N. |date=2023-03-17 |title=India's TCS CEO Gopinathan to exit, president Krithivasan to take over |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/indias-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-resign-2023-03-16/ |access-date=2023-04-17}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ.ᱠᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱟᱥᱚᱱ, ᱠᱩᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱤᱮᱥᱤ (BFSI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱷ.ᱤ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱰᱤᱡᱤᱱᱟᱭᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/tcs-new-ceo-designate-k-krithivasan-all-you-need-to-know-2347861-2023-03-17|title=TCS names new CEO-designate K Krithivasan |publisher=India Today |date=2023-03-17}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bqprime.com/business/an-absolute-privilege-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-says-in-farewell-letter|title='An Absolute Privilege,' TCS CEO Rajesh Gopinathan Says In Farewell Letter|publisher=BQ Prime |date=2023-05-30}}</ref>
===ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱨᱯᱨᱤᱭᱩᱡᱚᱨᱥᱤᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-12-02 |title=IIT Bombay appoints former TCS CEO Rajesh Gopinathan as Professor of Practice |url=https://www.edexlive.com/news/2023/Dec/02/iit-bombay-appoints-former-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-as-professor-of-practice-39098.html |access-date=2024-03-25 |website=EdexLive |language=en}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
* ᱒᱐᱒᱑ - ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥ ᱴᱩᱰᱮᱭ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/mindrush/mindrush-2021/bt-mindrush-2021-here-are-the-winners-of-indias-best-ceos/story/428875.html|title=BT MindRush 2021: Here are the winners of 'India's Best CEOs'|date=2021-01-23|work=BusinessToday Mindrush|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱐ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ - ᱥᱤᱮᱱᱵᱤᱥᱤ TV18 ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (IBLA)<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/photos/business/ibla-2020-here-are-the-outstanding-performers-from-business-and-corporate-world-5396011.htm|title=IBLA 2020: Here are the outstanding performers from business and corporate world|date=2020-02-28|work=CNBC TV18|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱙ - ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱚᱨ - ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ<ref>{{Cite web|url=https://bma-india.com/event/40th-bma-corporate-and-academic-leadership-awards/|title=40th BMA Corporate Leadership and Academic Awards|date=2019-03-15|work=Bombay Management Association|access-date=2021-03-01|archive-date=22 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222140859/https://bma-india.com/event/40th-bma-corporate-and-academic-leadership-awards/|url-status=dead}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱙ - CEO ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱜᱩᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ - CECP ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱞᱳᱵᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.tcs.com/tcs-recognized-for-extensive-investments-empowerment-communities-across-globe-cecp|title=TCS Recognized for Extensive Investments and Empowerment of Communities across the Globe by CECP|date=2019-03-01|work=Tata Consultancy Services|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ) - ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱚᱞ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ<ref>{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/in/news-releases/tcs-tops-the-sector-in-institutional-investors-2018-all-asia-executive-team-rankings-686802691.html|title=TCS Tops the Sector in Institutional Investor's 2018 All Asia Executive Team Rankings|date=2018-06-28|work=PR Newswire|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱔ - ᱭᱚᱝ ᱮᱞᱚᱢᱱᱤ ᱮᱪᱤᱵᱷᱚᱨᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ - ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tcs.com/about-rajesh-gopinathan|title=Rajesh Gopinathan|work=Tata Consultancy Services}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ, ᱨᱟᱡᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
a17il9b3d8w93w3kkrgi2kg11i9yiq8
ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
0
37645
196229
196226
2026-08-09T22:43:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196229
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱕)}}
{{EngvarB|date=September 2013}}
{{Use dmy dates|date=December 2019}}
{{Infobox person
| name = ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| image = Ajay Piramal at Horasis Global India Business Meeting 2014 crop.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| birth_date = {{Birth date and age|1955|08|03|df=y}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = [[ᱡᱟᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱥ]]<br>[[ᱡᱟᱭ ᱦᱤᱸᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]]
| title = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| spouse = [[ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]]
| children = ᱒
}}
'''ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱳᱯᱤᱠᱤᱥᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱮᱠᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/piramal-enterprises-explores-re-entry-into-indian-formulations-business/articleshow/62533012.cms|title=Piramal Re-entry in to indian formulations business|newspaper=The Economic Times|date=17 January 2018|last1=Sinha|first1=Shilpy}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vccircle.com/piramal-housing-finance-backs-chennai-realty-firm-in-30-mn-deal/|title=Piramal Housing Finance backs Chennai realty firm in $30 mn deal|website=VC Circle|date=18 June 2018}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱚᱞ ᱫᱚ ᱓.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes profile">{{cite web|title=Forbes profile: Ajay Piramal | website=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/profile/ajay-piramal/?list=billionaires}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤᱠᱤᱥᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱒᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱪᱚᱛᱨᱚᱵᱷᱩᱡᱽ ᱑᱙᱓᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱳᱯᱤᱠᱤᱥᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱟᱞ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/piramal/|title=Piramal History|website=Forbes}}</ref>
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱭ ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱵᱚᱢᱵᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱚᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱩᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱖ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3367|title=Building a better India through business and philanthropy – Alumni – Harvard Business School|website=alumni.hbs.edu|date=24 April 2014 |accessdate=29 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.linkintime.co.in/admin/DownloadFiles/LOF.pdf|title=Harvard Business School|access-date=9 August 2026|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405163404/https://www.linkintime.co.in/admin/DownloadFiles/LOF.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱤᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref>{{cite web|url=http://indiaeducationdiary.in/mr-ajay-piramal-chairman-piramal-group-conferred-honorary-doctor-science-honoris-causa-degree-iit-indore/|title=Mr. Ajay Piramal, Chairman, Piramal Group, Conferred with Honorary Doctor of Science (Honoris Causa) Degree by IIT-Indore|first=Rashmi R.|last=Parida|date=22 November 2018|website=indiaeducationdiary.in|accessdate=29 January 2019|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127205824/http://indiaeducationdiary.in/mr-ajay-piramal-chairman-piramal-group-conferred-honorary-doctor-science-honoris-causa-degree-iit-indore/|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://indiaeducationdiary.in/mr-ajay-piramal-chairman-piramal-group-conferred-honorary-doctor-science-honoris-causa-degree-iit-indore/|title=Mr. Ajay Piramal, Chairman, Piramal Group, Conferred with Honorary Doctor of Science (Honoris Causa) Degree by IIT-Indore|first=Rashmi R.|last=Parida|date=22 November 2018|website=indiaeducationdiary.in|accessdate=29 January 2019|archive-date=27 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127205824/http://indiaeducationdiary.in/mr-ajay-piramal-chairman-piramal-group-conferred-honorary-doctor-science-honoris-causa-degree-iit-indore/|url-status=dead}}</ref>
==ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱟᱞ ᱟᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟᱥ ᱞᱚᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱪ, ᱵᱳᱦᱨᱤᱝᱜᱚᱨ ᱢᱟᱱᱦᱮᱢ, ᱨᱳᱱ ᱯᱩᱞᱮᱱᱠ, ᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱳᱭᱮᱠᱥᱴ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱢᱳᱞ ᱠᱨᱚᱥᱨᱳᱰᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.biographia.co.in/ajay-piramal/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230210430/http://www.biographia.co.in/ajay-piramal/|url-status=usurped|archive-date=30 December 2017|title=Ajay Piramal Biography|website=Biographia|date=29 December 2017}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱑᱑% ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱕.᱕% ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒,᱘᱕᱖ ᱠᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐.᱐᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱖᱑᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱕.᱕% ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱑᱑% ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/how-ajay-piramal-is-creating-success-stories-by-eschewing-conventional-wisdom/articleshow/63659844.cms|title=How Ajay Piramal is creating success stories by eschewing conventional wisdom|newspaper=The Economic Times|date=8 April 2018|last1=Layak|first1=Suman}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱑% ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱘᱙᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱑.᱗᱘% ᱯᱨᱚᱢᱤᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/ljHpGKOulDgR7nPkAzjScJ/Piramal-Enterprises-sells-its-11-stake-in-Vodafone-for-Rs8.html|title=Piramal sells entire stake in Vodafone for Rs 8,900 crore|date=11 April 2014|website=Live Mint}}</ref>
ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱐% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒,᱐᱑᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱷᱤᱱᱮᱸᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱑,᱖᱓᱖ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱙.᱙% ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/ddwu0J43ZoLR9IS1tIXecI/Piramal-Enterprises-to-acquire-20-stake-in-Shriram-Capital.html|title=Piramal to buy 20% stake in Shriram Capital|date=17 April 2014|website=Live Mint}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/announcements/ajay-piramal-to-strengthen-role-in-shriram-group-takes-over-as-chairman-of-shriram-capital/articleshow/40134406.cms|title=Ajay Piramal to strengthen role in Shriram Group, takes over as Chairman of Shriram Capital|date=13 August 2014|newspaper=The Economic Times|last1=Kalesh|first1=Baiju}}</ref>
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱡᱚᱱᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Kalesh |first1=Baiju |last2=Sanjai |first2=PR |title=Billionaire Piramal Plans to Step Down From Shriram Capital |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-11-04/billionaire-piramal-plans-to-step-down-from-shriram-capital |website=Bloomberg |accessdate=4 November 2019}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:The-Ambani-family-arrives-at-Isha-Ambani-Anand-Piramal-wedding-reception-at-Reliance-Jio-Garden-1.jpg|alt=<nowiki>The Ambani and Piramal at the wedding reception of Isha Ambani-Anand Piramal (from left to right:-[[Mukesh Ambani]], [[Nita Ambani]], Isha Ambani, Anand Piramal, [[Swati Piramal]], Ajay Piramal</nowiki>|thumb|ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ- ᱟᱱᱚᱱᱫ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱥᱯᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱡᱤᱳ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ|ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/before-a-work-video-call-coffeeza-ceo-washes-face-fixes-hair-to-look-fresh/articleshow/78207069.cms|title=The secret behind Ajay Piramal's sharp look:His wife Swati|work=The Economic Times |date=19 September 2020 |accessdate=26 October 2020 |last1=Alves |first1=Glynda }}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Phadnis|first=Abhineet Kumar Aneesh|date=2017-06-16|title=How Nandini Piramal is ready for more acquisitions in the OTC space|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/how-nandini-piramal-is-ready-for-more-acquisitions-in-the-otc-space-117061601367_1.html|access-date=2022-02-21}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ (ᱱᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Isha Ambani-Anand Piramal wedding: All you need to know about the biggest wedding of the year|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/story/isha-ambani-anand-piramal-wedding-all-you-need-to-know-123399-2018-12-12|access-date=2022-02-15|website=Business Today|date=12 December 2018 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱚᱡᱚᱭ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱩᱰᱤᱥ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱭ ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
4warfvwx64nej8noe1zqswiga617sct
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
0
37646
196243
2026-08-10T06:14:59Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
196243
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
| image = Sadhya DSW.jpg
| image_size = 300px
| caption =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type =
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other = [[ᱠᱟᱢᱟᱭᱟᱱ]]
}}
[[File:Sadya 2019.jpg|thumb|ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
'''''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ''''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ságdhi-'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-51X}}</ref>
==ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ) ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱹᱢᱩᱪ ᱛᱮ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱹᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/>
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ/''ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ}} ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱟᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱳᱞᱟᱱ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱳᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ]]}}, ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ|ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟ ᱟᱪᱟᱨ (ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ)]]}}, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}, [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018}}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱟᱞ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱮᱢᱚᱜ]]
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003"/> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱩᱜ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱩᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ'', ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱚ ᱛᱚᱜᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱟᱭ ᱾<ref name="India.com 2017"/>
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
*ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
*ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ==
[[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾]]
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ/ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱱᱤᱪᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚᱭᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016"/> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱩᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="Hindu2016b"/><ref name="Indianexpress">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |website=The Indian Express|date=2016-09-13 |access-date=2016-09-13}}</ref>
[[File:Sadhya Items.jpg|thumb|250px|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱠᱟᱸᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱢᱚᱜᱽ ᱨᱮ), ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱢᱟᱴᱷᱟ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ]]
* ᱫᱟᱠᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ<ref name="Hindu2016b"/><ref name=ctsadhya>{{cite web|author1=Ramya Menon|title=God's Own Feast-ival!|url=http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904212725/http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|url-status=dead|archive-date=2014-09-04|website=Cucumbertown}}</ref>) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ: ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ: [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱨᱟᱥᱮ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱨᱟᱥᱟᱢ: ᱡᱚᱡᱚ,<ref name="Firstpost 2017"/> ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾
* ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ: ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱞᱟᱱ: ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/>
* ᱳᱞᱟᱱ: ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/><ref name="Hindu2016b"/>
* ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ: ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Onam Sadya: Know Everything About It|url=https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|access-date=2020-08-13|website=Caringly Yours|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624123722/https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|url-status=dead}}</ref>
* ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱾<ref>{{cite web | title=When kanji used to be the special item on wedding menu | website=OnManorama | date=29 August 2018 | url=https://food.manoramaonline.com/food/foodie/2018/08/29/when-kanji-used-to-be-the-special-item-wedding-menu.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Kannan | first=A. | title=From the South Delectable Home Cooking | publisher=DC Books | year=2011 | isbn=978-81-921926-2-8 | url=https://books.google.com/books?id=ne6vDQAAQBAJ&pg=PA1 | access-date=20 September 2018 | page=1}}</ref>
* ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]] ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.tastycircle.com/recipe/pachadi/ |title=Pachadi|date=6 July 2012 |access-date=2016-09-14}}</ref>
* ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱚᱝᱜᱩᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/> ᱨᱟᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle"/>
* ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003">{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA9 | access-date=20 September 2018 | page=9}}</ref> ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟ-ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
* ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ: ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱪᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ-ᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast | website=The Indian Express | date=24 August 2018 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ) [[ᱢᱚᱴᱚᱨ]], ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱥᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ: ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱟᱪᱟᱨ]]: ᱵᱮᱨᱮᱞ [[ᱩᱞ]] (ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ),<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱞᱮᱢᱵᱩ,<ref name="Firstpost 2017">{{cite web | title=Watch: Essential parts of an Onam Sadhya | website=Firstpost | date=4 September 2017 | url=https://www.firstpost.com/india/watch-breaking-down-the-onam-sadhya-4007925.html | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱢᱵᱩ, (ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱤ) ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱾
* ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ: ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ: ᱜᱩᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱩ: ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="NDTV Food 2017"/>
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]]: ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱟᱢᱢᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱳᱰᱤ: ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/><ref name="Firstpost 2017"/>
*ᱠᱟᱫᱩᱢᱟᱝᱜᱟ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/>
== ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ==
''ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA232 | access-date=20 September 2018 | page=232}}</ref>
* ᱯᱟᱡᱷᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=James | first=Merin | title=It's sadhya time, let's feast! | website=The Asian Age | date=31 August 2017 | url=https://www.asianage.com/life/food/310817/its-sadhya-time-lets-feast.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Varghese | first=T. | title=Stark World Kerala | publisher=Stark World Pub. | year=2006 | isbn=978-81-902505-1-1 | url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ | access-date=20 September 2018 | page=107}}</ref>
* ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Rai"/>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱩᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Abram | first=D. | title=The Rough Guide to Kerala | publisher=Rough Guides | year=2010 | isbn=978-1-4053-8806-1 | url=https://books.google.com/books?id=NqjHz7n3Un0C&pg=PT86 | access-date=20 September 2018 | page=pt86}}</ref>
* ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Chakka Maholsavam to feature jackfruit delicacies | website=The Hindu | date=10 May 2018 | url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/chakka-maholsavam-to-feature-jackfruit-delicacies/article23829437.ece | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ-ᱟᱫᱟ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kerala-celebrates-onam-with-payasam-fetes/article36014401.ece | title=Payasam fetes usher in the sweet notes of Onam in Kerala | newspaper=The Hindu | date=20 August 2021 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref>
* ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱩᱴ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | author=India Ministry of Tourism | title=Explore India: The Official Newsletter of the Ministry of Tourism | publisher=Durga Das Publications Pvt. Limited | issue=v. 3 | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=Qk0sAQAAMAAJ | access-date=20 September 2018 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{commons category-inline|Sadya}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
93v6j6nuiaur2evum03fandr6gwbvr2
196246
196243
2026-08-10T06:16:13Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]; added [[Category:ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196246
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
| image = Sadhya DSW.jpg
| image_size = 300px
| caption =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type =
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other = [[ᱠᱟᱢᱟᱭᱟᱱ]]
}}
[[File:Sadya 2019.jpg|thumb|ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
'''''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ''''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ságdhi-'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-51X}}</ref>
==ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ) ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱹᱢᱩᱪ ᱛᱮ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱹᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/>
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ/''ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ}} ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱟᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱳᱞᱟᱱ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱳᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ]]}}, ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ|ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟ ᱟᱪᱟᱨ (ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ)]]}}, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}, [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018}}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱟᱞ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱮᱢᱚᱜ]]
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003"/> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱩᱜ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱩᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ'', ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱚ ᱛᱚᱜᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱟᱭ ᱾<ref name="India.com 2017"/>
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
*ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
*ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ==
[[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾]]
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ/ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱱᱤᱪᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚᱭᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016"/> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱩᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu2016b">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="Hindu2016b"/><ref name="Indianexpress">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |website=The Indian Express|date=2016-09-13 |access-date=2016-09-13}}</ref>
[[File:Sadhya Items.jpg|thumb|250px|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱠᱟᱸᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱢᱚᱜᱽ ᱨᱮ), ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱢᱟᱴᱷᱟ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ]]
* ᱫᱟᱠᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ<ref name="Hindu2016b"/><ref name=ctsadhya>{{cite web|author1=Ramya Menon|title=God's Own Feast-ival!|url=http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904212725/http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|url-status=dead|archive-date=2014-09-04|website=Cucumbertown}}</ref>) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ: ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ: [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱨᱟᱥᱮ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱨᱟᱥᱟᱢ: ᱡᱚᱡᱚ,<ref name="Firstpost 2017"/> ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾
* ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ: ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱞᱟᱱ: ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/>
* ᱳᱞᱟᱱ: ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/><ref name="Hindu2016b"/>
* ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ: ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Onam Sadya: Know Everything About It|url=https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|access-date=2020-08-13|website=Caringly Yours|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624123722/https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|url-status=dead}}</ref>
* ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱾<ref>{{cite web | title=When kanji used to be the special item on wedding menu | website=OnManorama | date=29 August 2018 | url=https://food.manoramaonline.com/food/foodie/2018/08/29/when-kanji-used-to-be-the-special-item-wedding-menu.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Kannan | first=A. | title=From the South Delectable Home Cooking | publisher=DC Books | year=2011 | isbn=978-81-921926-2-8 | url=https://books.google.com/books?id=ne6vDQAAQBAJ&pg=PA1 | access-date=20 September 2018 | page=1}}</ref>
* ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]] ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.tastycircle.com/recipe/pachadi/ |title=Pachadi|date=6 July 2012 |access-date=2016-09-14}}</ref>
* ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱚᱝᱜᱩᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/> ᱨᱟᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle"/>
* ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003">{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA9 | access-date=20 September 2018 | page=9}}</ref> ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟ-ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
* ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ: ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱪᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ-ᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast | website=The Indian Express | date=24 August 2018 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ) [[ᱢᱚᱴᱚᱨ]], ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱥᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ: ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱟᱪᱟᱨ]]: ᱵᱮᱨᱮᱞ [[ᱩᱞ]] (ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ),<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱞᱮᱢᱵᱩ,<ref name="Firstpost 2017">{{cite web | title=Watch: Essential parts of an Onam Sadhya | website=Firstpost | date=4 September 2017 | url=https://www.firstpost.com/india/watch-breaking-down-the-onam-sadhya-4007925.html | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱢᱵᱩ, (ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱤ) ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱾
* ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ: ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ: ᱜᱩᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱩ: ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="NDTV Food 2017"/>
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]]: ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱟᱢᱢᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱳᱰᱤ: ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/><ref name="Firstpost 2017"/>
*ᱠᱟᱫᱩᱢᱟᱝᱜᱟ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/>
== ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ==
''ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA232 | access-date=20 September 2018 | page=232}}</ref>
* ᱯᱟᱡᱷᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=James | first=Merin | title=It's sadhya time, let's feast! | website=The Asian Age | date=31 August 2017 | url=https://www.asianage.com/life/food/310817/its-sadhya-time-lets-feast.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Varghese | first=T. | title=Stark World Kerala | publisher=Stark World Pub. | year=2006 | isbn=978-81-902505-1-1 | url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ | access-date=20 September 2018 | page=107}}</ref>
* ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Rai"/>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱩᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Abram | first=D. | title=The Rough Guide to Kerala | publisher=Rough Guides | year=2010 | isbn=978-1-4053-8806-1 | url=https://books.google.com/books?id=NqjHz7n3Un0C&pg=PT86 | access-date=20 September 2018 | page=pt86}}</ref>
* ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Chakka Maholsavam to feature jackfruit delicacies | website=The Hindu | date=10 May 2018 | url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/chakka-maholsavam-to-feature-jackfruit-delicacies/article23829437.ece | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ-ᱟᱫᱟ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kerala-celebrates-onam-with-payasam-fetes/article36014401.ece | title=Payasam fetes usher in the sweet notes of Onam in Kerala | newspaper=The Hindu | date=20 August 2021 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref>
* ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱩᱴ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | author=India Ministry of Tourism | title=Explore India: The Official Newsletter of the Ministry of Tourism | publisher=Durga Das Publications Pvt. Limited | issue=v. 3 | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=Qk0sAQAAMAAJ | access-date=20 September 2018 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{commons category-inline|Sadya}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
7vvlkerh181ernn7icsjm3nxbfw7lm7
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37647
196244
2026-08-10T06:15:30Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196244
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
my02se3eq66qysa7nypud3xa8olrjcn
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37648
196245
2026-08-10T06:15:51Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196245
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
dp8guijzys2jl3nv7q1vv7xxxw5siin
ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
14
37649
196247
2026-08-10T06:16:35Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196247
wikitext
text/x-wiki
ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ
meq47s7da2tq3u7mf5snbdot12a426p
ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37650
196248
2026-08-10T06:17:10Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196248
wikitext
text/x-wiki
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
cgom43or5k1zuctactzarauxfolk1b0
ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ
14
37651
196249
2026-08-10T06:17:36Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱳᱱᱟᱢ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196249
wikitext
text/x-wiki
ᱳᱱᱟᱢ
j11b29ffjbd1t4gkjbxdkdzztb25j87
ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ
0
37652
196250
2026-08-10T06:28:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Matta Rice.jpg|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] [[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ)]] [[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱣ]] [[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] '''ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ''' ('''ᱯᱟᱞᱟᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196250
wikitext
text/x-wiki
[[File:Matta Rice.jpg|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
[[File:Matta Rice - കുത്തരി ചോറ്.JPG|thumb|ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ)]]
[[File:Brown rice porridge.jpg|thumbnail|ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱣ]]
[[File:Par cooked brown rice - stonesoup.jpg|thumbnail|ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
'''ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ''' ('''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ/ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ/ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ''', '''ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱥᱮ ᱠᱩᱛᱷᱛᱷᱟᱨᱤᱥᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ({{langx|ml|കേരള മട്ട}}, ᱛᱩᱞᱩ:കജെ അരി, [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]: ମୁଗେଇ ଚାଉଳ (Mugei Chaula), ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ: ಕಜೆ, ಕುಚಲಕ್ಕಿ, {{Langx|ta|குத்தரிசி|lit=Kuttarici}}) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]] ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ [https://www.google.com/search?client=ms-android-oneplus-terr1-rso2&hs=uCPq&sca_esv=af88a0e320de74d3&sxsrf=APpeQnv49AS7yhPCQ6TRXZv0FTjJA5zHQw:1786162527750&q=mugei+chaula&spell=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu6-j3lZCWAxVzTmwGHWiKL9UQBSgAegQIChAB&biw=354&bih=652&dpr=3.5#sbfbu=1&pi=mugei%20chaula ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ] ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321223633/http://www.hindu.com/2008/03/17/stories/2008031755050400.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-21|work=[[The Hindu]]|date=2008-03-17|title=Recognition for two rice varieties}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 |title=தேசிய அறுவடைக்கு பிந்திய முகாமைத்துவ நிறுவனத்தின் 2020 |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512194403/https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/corporation/2-viii/National-Institute-of-Post-Harvest-Management--T.pdf |archive-date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024 |website=National Audit Office}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱤᱰᱞᱤ, ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱳᱞᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cn|date=October 2023}}
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱱᱰᱟᱴᱴᱟᱢ'', ''ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱩ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716071224/http://www.sify.com/news/kerala-exporters-appeal-against-rice-export-ban-news-national-jegnDEgjehe.html|url-status=dead|archive-date=2011-07-16|title=Kerala exporters appeal against rice export ban|work=Sify}}</ref> ᱪᱩᱱᱱᱤᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱯᱤ.ᱥᱤ. ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱤᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ'' ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱠᱩᱨᱟᱞ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱨᱟ/ᱪᱳᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱕᱐᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱦᱳᱲᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ]] ᱓᱐᱐ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/agri-biz/article1383905.ece#|title=Govt lifts export ban on certain rice, onion varieties|date=11 February 2011|work=The Hindu Business Line|access-date=19 June 2011}}</ref>
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱞᱯᱟᱫᱟᱢ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱫᱽ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Krishnakumar
|first1=A.K. |last2=Koshy |first2=M.M. |year=1985 |title=Physical characteristics of the poonthalpadam soils of Kerala |journal=Agricultural Research Journal of Kerala. |volume=23 |issue=2 |pages=141-145}}</ref>
== ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ) ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=AR2002>{{cite web|url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2002/may/rice|title=USDA ARS Online Magazine Vol. 50, No. 5}}</ref>
[[File:Kerala matta rice.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ/ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
=== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ===
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (Geographical Indications of Goods (Registration & Protection) Act, 1999) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=gi>{{cite journal|last=Kochhar|first=Sudhir|date=July 2008|title=Institutions and Capacity Building for the Evolution of Intellectual Property Rights Regime in India: IV– Identification and Disclosure of IP Products for their IPR Protection in Plants and Animals|journal=Journal of Intellectual Property Rights|publisher=CSIR|pages=336–343|issn=0975-1076|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/1782}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱠᱟᱨᱯ (pericarp) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=gi/> ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱠᱟᱨᱯ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱨᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱞᱯᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱖᱐-᱘᱐% ᱠᱷᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ<ref name=gi/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱜᱮᱯ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱾
=== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ===
ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱜᱮ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Travel Thursday #12 {{!}} Rosamatta Rice {{!}} Puzhukkalari {{!}} Chambaavari|url=https://vegeyum.wordpress.com/2008/05/23/tt1/|date=23 May 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nandyala.org/mahanandi/archives/2006/10/30/rosematta-rice-and-dal/|title=Rosematta Rice And Dal|date=30 October 2006}}</ref>
ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾{{fact|date=September 2019}}
ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱜᱩᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱓᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕-᱒᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕-᱒᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱐-᱑᱕ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asiyama.blogspot.co.uk/2013/09/perfect-kerala-matta-rice-brown-rice.html|title=My Healthy Happy Kitchen|author=Asiya Omar|publisher=asiyama.blogspot.co.uk}}</ref>
== ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ==
ᱦᱳᱲᱳ ᱫᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱚᱨᱴᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱠᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rice-app-gets-a-bran-update/article7943592.ece|title=Rice app gets a 'bran' update|first=K.A.|last=Shaji|date=3 December 2015|website=[[The Hindu]] }}</ref>
== ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ==
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱥᱟᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱜᱩᱱ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.healthbenefitstimes.com/health-benefits-of-red-rice/|title=Health benefits of Red Rice|author=Sylvia|work=HB times|date=14 June 2015 }}</ref> ᱑/᱔ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱠᱮᱞᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Cn|date=August 2024}} ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱯ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱔ ᱢᱤᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱠᱮᱞᱥᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Cn|date=January 2021}}
== ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
ᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱥ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱚᱨᱦᱟᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0" />
== ᱢᱮᱥᱟᱞ ==
ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱵᱽᱥᱤᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱨᱟ (PDS) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3687424|date=21 October 2014|title=Palakkad}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] – ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱴᱮᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ]]
mlnlyzdn6glp099bppofr08eja8hu12
ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ
14
37653
196251
2026-08-10T06:29:14Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196251
wikitext
text/x-wiki
ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ
2981ncklxpi8woorcwoyhd63vgs87zb
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱴᱮᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ
14
37654
196252
2026-08-10T06:29:47Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱴᱮᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196252
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱴᱮᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ
s1kgk3lzpfam0fj2udawz5lt33g9eu7
ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ
14
37655
196253
2026-08-10T06:30:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196253
wikitext
text/x-wiki
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ
s257fglq2wfm93azoau2lwadpnq734v
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ
14
37656
196254
2026-08-10T06:30:42Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196254
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ
ionsrpo87vvij8v9x71xzq5vv6dakj2
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
0
37657
196255
2026-08-10T06:42:32Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ | image = File:Chips de bananes de São Tomé-et-Príncipe.jpg | caption = | country = | type = [[ᱪᱤᱯ (ᱥᱱᱮᱠ)|ᱠᱨᱤᱥᱯᱥ]] | course = [[ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ|ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱮᱰ]] [[ᱥᱱᱮᱠᱥ]], ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ | served = ᱨᱩᱢ ᱴᱮᱢᱯᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196255
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
| image = File:Chips de bananes de São Tomé-et-Príncipe.jpg
| caption =
| country =
| type = [[ᱪᱤᱯ (ᱥᱱᱮᱠ)|ᱠᱨᱤᱥᱯᱥ]]
| course = [[ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ|ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭᱮᱰ]] [[ᱥᱱᱮᱠᱥ]], ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ
| served = ᱨᱩᱢ ᱴᱮᱢᱯᱮᱨᱮᱪᱟᱨ
}}
{{Infobox nutritional value
| name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
| image = File:Banana chips from the Philippines made with Saba bananas 01.jpg
| image_alt = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
| caption = [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
| serving_size = 100g
| kJ = 2170
| water = 4.3 g
| carbs = 58.40g
| sugars = 35.34g
| fiber = 7.7g
| fat = 33.60g
| satfat = 28.970g
| monofat = 1.950g
| polyfat = 0.630g
| protein = 2.30g
| vitA_ug = 4
| vitA_iu = 83
| thiamin_mg = 0.085
| riboflavin_mg = 0.017
| niacin_mg = 0.710
| vitB6_mg = 0.260
| folate_ug = 14
| vitC_mg = 6.3
| vitE_mg = 0.24
| vitK_ug = 1.3
| calcium_mg = 18
| iron_mg = 1.25
| magnesium_mg = 76
| phosphorus_mg = 56
| potassium_mg = 536
| sodium_mg = 6
| zinc_mg = 0.75
| copper_mg = 0.205
| source_usda = 1
| note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/1102628/nutrients Link to USDA Database entry]
}}
ᱢᱤᱫ '''ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ''' (ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ '''ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱯ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ, ᱥᱴᱟᱨᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ (ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱧᱮᱞᱮ]], ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=mis.dost.gov.ph |title=How to Make Sweet and Salted Banana Chips |url=http://www.mixph.com/2006/09/how-to-make-sweet-and-salted-banana-chips.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228190442/http://www.mixph.com/2006/09/how-to-make-sweet-and-salted-banana-chips.html |archive-date=28 December 2011 |access-date=16 May 2012 |website=EntrePinoys Atbp.}}</ref><ref name="Pillay" />
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Robinson">{{Cite book |last1=Robinson |first1=John Charles |title=Bananas and Plantains |last2=Galán Saúco |first2=Víctor |date=2010 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-738-6 |page=16}}</ref><ref name="Molina">{{Cite book |last1=Molina |first1=A. |title=Bananas and Food Security / Les productions bananières: un enjeu économique majeur pour la sécurité alimentaire |last2=Valmayor |first2=R. V. |date=1999 |publisher=Bioversity International |editor-last=Picq |editor-first=C. |page=434 |chapter=Banana Production Systems in Southeast Asia |editor-last2=Fouré |editor-first2=E. |editor-last3=Frison |editor-first3=E. A.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=Indian banana prices fall as exports to Middle East slow |url=https://www.freshplaza.com/asia/article/9817750/indian-banana-prices-fall-as-exports-to-middle-east-slow/ |access-date=2026-07-09 |website=www.freshplaza.com |language=en}}</ref>
== ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ==
ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ-ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ (ᱟᱞᱩ ᱪᱤᱯᱥ ᱞᱮᱠᱟ), ᱔% ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩᱞ), ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱪᱤᱱᱤ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱥᱮ ᱜᱩᱲ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱜᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱪᱤᱯᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾
== ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ==
ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱢ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ, ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱯᱩᱥᱴᱤ ==
ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮ ᱔% ᱫᱟᱜ, ᱕᱘% [[ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ]] ᱠᱚ, ᱓᱔% [[ᱥᱩᱱᱩᱢ]], ᱟᱨ ᱒% ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱐૦-ᱜᱨᱟᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱕᱒᱐ ᱠᱮᱞᱳᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱚᱢ (᱒᱑% DV) ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱤ᱖ (᱒᱐% DV) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱚᱨᱥ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐% ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, DV) ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]], ᱛᱟᱢᱵᱟ, ᱟᱨ ᱯᱳᱴᱟᱥᱤᱭᱚᱢ (᱑᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑% DV) (ᱴᱮᱵᱩᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾
== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
=== ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ===
ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ, ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]], ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]], [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱪᱤᱱ]], ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Molina" /><ref name="Robinson" /><ref name="Pillay">{{Cite book |title=Banana Breeding: Progress and Challenges |date=2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-0018-8 |editor-last=Pillay |editor-first=Michael |page=273 |editor-last2=Tenkouano |editor-first2=Abdou}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱤᱱᱟᱥᱩᱜᱽᱵᱳ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱡᱽ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱨᱰᱟᱵᱷᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱢᱳᱴᱤᱠ ᱰᱤᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ {{convert|375|°F|°C|abbr=on}} ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ-ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Pillay" /><ref name="Po">{{Cite book |last=Po |first=Lillian G. |title=Handbook of Food Products Manufacturing: Health, Meat, Milk, Poultry, Seafood, and Vegetables |date=2007 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-470-04964-8 |editor-last=Hui |editor-first=Y. H. |page=825 |chapter=Major Tropical Fruits and Products: Banana, Mango, and Pineapple}}</ref><ref name="delacruz">{{Cite book |last1=Dela Cruz |first1=F. S. Jr. |url=https://www.bioversityinternational.org/fileadmin/_migrated/uploads/tx_news/Farmer_s_handbook_on_introduced_and_local_banana_cultivars_in_the_Philippines_1376.pdf |title=Farmers' Handbook on Introduced and Local Banana Cultivars in the Philippines |last2=Gueco |first2=L. S. |last3=Damasco |first3=O. P. |last4=Huelgas |first4=V. C. |last5=Dela Cueva |first5=F. M. |last6=Dizon |first6=T. O. |last7=Sison |first7=M. L. J. |last8=Banasihan |first8=I. G. |last9=Sinohin |first9=V. O. |publisher=Bioversity International |date=2008 |isbn=978-971-91751-8-6 |name-list-style=amp |last10=Molina |first10=A. B. Jr.}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ===
ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱪᱤᱯᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ''{{lang|ml|ᱱᱮᱱᱛᱷᱨᱟ-ᱠᱟᱭᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}'' ᱥᱮ ''{{lang|ml|ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱭᱠᱠᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}'' ᱥᱮ ''{{lang|ml|ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ignatius Pereira |date=April 13, 2013 |title=Banana Chips from Kerala, India |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-taste-of-kerala/article4605855.ece |access-date=2013-04-13}}</ref> ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱵᱤᱞᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ [[ᱜᱩᱲ]] ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ''{{lang|ml|ᱯᱟᱪᱠᱠᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱩ}}'' ᱟᱨ ''{{lang|ml|ᱠᱟᱭᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ; ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱩᱲ-ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ''{{lang|ml|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}'' ᱥᱮ ''{{lang|ml|ᱥᱟᱨᱠᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ}}'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{lang|ml|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ}} ᱫᱚ {{lang|ml|ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ {{lang|ml|[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]}} ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ===
[[File:Keripik pisang Lampung.JPG|thumb|right|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ''[[ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ]] ᱯᱤᱥᱟᱝ'' (ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ)]]
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱚᱫ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ'' (ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱪᱤᱯ ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱥᱯ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱩᱠᱩ ᱨᱮ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱩᱞᱩ ᱵᱮᱵᱮᱠ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱰᱮ-ᱢᱚᱪᱟ-ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ, ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱮᱱᱪᱳᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kenikmatan Dalam Kesederhanaan Pisang Goreng Mulut Bebek |url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kenikmatan-dalam-kesederhanaan-pisang-goreng-mulut-bebek/ |website=indonesiakaya.com |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian}}</ref> ᱞᱟᱢᱯᱩᱝ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱪᱚᱠᱞᱟᱴ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mandasari |first1=Rizky |title=Cara Membuat Keripik Pisang Coklat Khas Lampung |url=https://www.liputan6.com/lifestyle/read/3675319/cara-membuat-keripik-pisang-coklat-khas-lampung-renyah-dan-enak-ala-rumahan |website=liputan6.com |date=25 October 2018 |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ-ᱵᱤᱞᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱪᱤᱯᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Banana Chips (Keripik Pisang) |url=http://indonesiaoriginalrecipes.blogspot.co.id/2013/11/banana-chips-keripik-pisang.html |website=Indonesian Original Recipe}}</ref> ᱵᱟᱝ-ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱪ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ===
{{Main|ᱪᱤᱯᱷᱞᱮ}}
ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱤᱯᱥ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱴᱟᱠᱳᱱᱮᱥ, ᱫᱚ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]]ᱟ ᱾
ᱪᱤᱯᱷᱞᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱴᱟᱵᱟᱥᱠᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ==
<gallery>
File:Banana Chips preparation.jpg|ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
File:Chips Palakkad.jpg|ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
File:Homemade_4_Cut_Banana_Chips.jpg|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
File:Jaggery Chips BNC.jpg|ᱜᱩᱲ ᱪᱤᱯᱥ
File:2020-06-10 16 38 39 Banana chips from Giant in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ
File:723Pinasugbo consilva 07.jpg|''ᱯᱤᱱᱟᱥᱩᱜᱽᱵᱳ'', ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱷᱤᱥᱟᱭᱟᱥ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱱᱮᱠᱥ
File:Banana Chips in Palakkad.jpg| ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
File:Banana Chips from India.jpg|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾
File:Ripe Banana Chips.jpg|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{reflist|30em}}
{{commons}}
[[Category:ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
sx1rfp49hfqnejb5tsu48rvtulwi14n
ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ
0
37658
196256
2026-08-10T06:51:36Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ | image = Pumpkin sambar.JPG | image_size = 250px | caption = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | creator = | type = ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ [[ᱩᱛᱩ]] | served = ᱞᱚᱞᱚ | main_ingredient = ᱡᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196256
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ
| image = Pumpkin sambar.JPG
| image_size = 250px
| caption =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| creator =
| type = ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ [[ᱩᱛᱩ]]
| served = ᱞᱚᱞᱚ
| main_ingredient = [[ᱡᱚᱡᱚ]] [[ᱨᱟᱥᱮ]], [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱠᱚ, [[ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ]] ᱠᱚ
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ''', ᱥᱮ '''ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ [[ᱩᱛᱩ]] ᱥᱮ ᱨᱟᱥᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="SB_2023"/>
ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ''ᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱢᱟᱞᱭᱟᱫᱟ'' (᱑᱕᱑᱗ ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒.᱙᱘ ᱫᱚᱜ ᱨᱮ, "''sambarampuchintapandu''" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱤᱥᱴᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱮᱠ ᱨᱮ, ᱜᱩᱲ, ᱡᱚᱡᱚ ᱯᱮᱥᱴ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤᱵᱷᱤᱞᱞᱤᱯᱩᱛᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱯᱮᱠ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱦᱩᱡᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱭᱩᱞᱩ ᱟᱜ ᱰᱤᱠᱥᱱᱟᱨᱤ ''ᱥᱚᱵᱽᱫᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱠᱚᱨᱚᱢᱩ'' (᱑᱘᱘᱕) ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱟᱢ ᱵᱷᱮᱸᱠᱟᱴᱟᱨᱟᱭᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱨᱤ (᱑᱙᱒᱗) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱥᱴᱞᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Srinivas Sistla |title=Arey O Samba! Who invented Sambar? |url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2021/Apr/27/arey-o-samba-who-invented-sambar-2295329.html |date=2021-04-27 |publisher=The New Indian Express |access-date=2025-06-20 }}</ref>
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱴᱤ. ᱟᱪᱟᱭᱟ (᱑᱙᱙᱔) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ "ᱦᱩᱞᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Prasad |first=G. J. V. |chapter=Idli, Dosai, Sambar, Coffee: Consuming Tamil Identity |editor1=Shweta Rao Garg |editor2=Deepti Gupta |title=The English Paradigm in India: Essays in Language, Literature and Culture |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kHk2DwAAQBAJ&pg=PA99 |year=2017 |publisher=Springer Singapore |isbn=978-981-10-5332-0 |pages=98–99 |access-date=18 May 2018 |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026084034/https://books.google.com/books?id=kHk2DwAAQBAJ&pg=PA99#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=Indian Food: A Historical Companion |year=1994 |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=ZNDgAAAAMAAJ&q=%22huli+the+modern%22 |isbn=9780195628456 |page=119 }}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱵᱚᱭᱫᱭᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱖᱔᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱠᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱨᱟᱥᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱤ (ᱯᱩᱞᱤ) (ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱡᱚᱡᱚᱣᱟᱜ") ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="SB_2023">{{cite book |last=Bhattacharyya |first=Sourish |chapter=Sambar |editor1=Colleen Taylor Sen |editor2=Sourish Bhattacharyya |editor3=Helen Saberi |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |year=2023 |publisher=Bloomsbury |isbn=9781350128651 |page=330 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&pg=PT416 }}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱩᱡᱤ ᱑ (ᱨᱟᱡᱽ ᱑᱖᱔–᱑᱗᱑᱒) ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="SB_2023"/> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱟᱢᱴᱤ'' (ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱩᱯ) ᱨᱮ ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ: ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ'' ᱥᱮ ''ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/the-story-of-how-popular-south-indian-sambar-was-invented-recipe-inside/photostory/100445358.cms |title=The story of how popular South Indian Sambar was invented; recipe inside |date=23 May 2023 |access-date=22 October 2024 |work=[[The Times of India]] }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2012 |title=A tale of two sambhars |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-columns/a-tale-of-two-sambhars/article3262394.ece |access-date=22 May 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ''ᱫᱟ ᱵᱞᱩᱢᱥᱵᱟᱨᱤ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱡᱤᱱ'' (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱥᱳᱣᱨᱤᱥ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱦᱩᱡᱤ ᱑ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱚᱢᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱦᱩᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱡᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="SB_2023"/>
== ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱳᱥᱟ ᱥᱮ [[ᱤᱰᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱟᱞᱩ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://hebbarskitchen.com/south-indian-vegetable-sambar-recipe/|title=Sambar Recipe South Indian Vegetable Sambar in Cooker – 15 Mins |author=Hebbars kitchen |access-date=4 April 2023 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404163538/https://hebbarskitchen.com/south-indian-vegetable-sambar-recipe/|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ''ᱠᱳᱰᱰᱮᱞ'' (ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-sambar-saga-on-the-provenance-and-many-variations-of-a-south-indian-staple-2117363 |title=The sambar saga: On the provenance and many variations of a south Indian staple |author=DNA, English Daily Newspaper |access-date=5 August 2023 |archive-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804184345/https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-sambar-saga-on-the-provenance-and-many-variations-of-a-south-indian-staple-2117363|url-status=live}}</ref> [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱨᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=neetuskitchen |date=2017-02-12 |title=Malnad style Chicken curry/Koli saaru |url=https://neetuskitchen.wordpress.com/2017/02/12/hassan-style-chicken-currykoli-saaru/ |access-date=2026-07-13 |website=neetuskitchen |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aruna |date=2017-01-14 |title=Hitikida Avarekalu Saaru: A Winter Recipe from Karnataka |url=https://aahaaramonline.com/hitikida-avarekalu-saaru-recipe-karnataka/ |access-date=2025-11-19 |website=ãhãram}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category|Sambar (dish)}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱥᱩᱯ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱫᱤᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
h6bqfvzzzwrtmmgmn7v0sup6ow6vp1r
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37659
196257
2026-08-10T06:51:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196257
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
5jsv2xabowc09hxpj4yxc22e60ujckp
ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37660
196258
2026-08-10T06:52:10Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196258
wikitext
text/x-wiki
ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
iny1dfeueq2h093wo3gz8z56vdhpstn
ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37661
196259
2026-08-10T06:52:29Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196259
wikitext
text/x-wiki
ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
58u2lrfvtojudl4ovoah2winzbebmew
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37662
196260
2026-08-10T06:52:47Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196260
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
ca9x4plszejp3twyvk3fi6u9exd833z
ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37663
196261
2026-08-10T06:54:34Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196261
wikitext
text/x-wiki
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ
63vkr6j2s78o2ew0u6w74gevgvet36w
ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ
0
37664
196262
2026-08-10T07:05:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ | image = File:Pulissery.jpg | caption = ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ | alternate_name = ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱢᱳᱨᱩ ᱩᱛᱩ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | national_cuisine = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] | type = [[ᱩᱛᱩ]] | main_ingredient = ᱡᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196262
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ
| image = File:Pulissery.jpg
| caption = ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| alternate_name = ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱢᱳᱨᱩ ᱩᱛᱩ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| national_cuisine = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| main_ingredient = ᱡᱚᱡᱚ [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]] ᱥᱮ [[ᱢᱟᱴᱷᱟ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]], [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], ᱵᱮᱨᱮᱞ [[ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ|ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]]
| similar_dish = [[ᱠᱟᱰᱷᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱟᱱ]]
}}
'''ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱦᱤ- ᱥᱮ ᱢᱟᱴᱷᱟ- ᱢᱮᱥᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="kt-food" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱡᱚᱡᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱳᱨᱩ ᱩᱛᱩ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kt-sadya" />
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱯᱩᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱥᱮ ᱡᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱚᱪᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱴᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref name="kt-food" />
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱥᱮ ᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ [[ᱩᱞ]] (''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''), ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱦᱰᱟ (''ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ'') ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name="kt-sadya" /><ref name="gulfnews" /> ᱡᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ''ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kt-sadya" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="kt-food">{{cite web |title=Pulissery |work=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/pulisshery/182/ |access-date=2026-07-24}}</ref>
<ref name="kt-sadya">{{cite web |title=Onasadya |work=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/onam/ona-sadya/sadya |access-date=2026-07-24}}</ref>
<ref name="gulfnews">{{cite web |title=Video guide to making special Kumbalanga Pulissery or Kerala-style ash gourd curry |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/gulfnews/food/guide-cooking/video-guide-to-making-special-kumbalanga-pulissery-or-kerala-style-ash-gourd-curry-1.1682927361850 |access-date=2026-07-24}}</ref>
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
eartc5s6hczhbquu8kjl45jexx9dtcq
ᱨᱟᱥᱟᱢ
0
37665
196263
2026-08-10T07:13:34Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱨᱟᱥᱟᱢ | image = Rasam.JPG | caption = | alternate_name = ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ, ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ, ᱪᱟᱨᱩ, ᱪᱟᱛᱟᱢᱵᱽᱫᱮ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱠᱮᱨᱟᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196263
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱨᱟᱥᱟᱢ
| image = Rasam.JPG
| caption =
| alternate_name = ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ, ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ, ᱪᱟᱨᱩ, ᱪᱟᱛᱟᱢᱵᱽᱫᱮ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| creator =
| course =
| served = ᱞᱚᱞᱚ
| main_ingredient = [[ᱠᱳᱠᱩᱢ]], [[ᱜᱟᱨᱥᱤᱱᱤᱭᱟ ᱜᱩᱢᱢᱤ-ᱜᱩᱴᱴᱟ|ᱠᱟᱫᱟᱢ]], [[ᱜᱩᱲ]], [[ᱡᱚᱡᱚ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, [[ᱫᱟᱹᱞ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱨᱟᱥᱟᱢ''', ([[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]: ரசம்) ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ), ᱪᱟᱨᱩ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ), ᱪᱟᱛᱟᱢᱵᱽᱫᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ ([[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]: சாற்றமுது) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="independent">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091102032513/http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-date=2009-11-02 |url-status=dead |title=Rasam - Recipes, Food & Drink - The Independent |access-date=4 April 2014 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱯᱮᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=" The Times Of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/NRN-funded-startup-to-retail-rasam-sattu-in-packs/articleshow/45635440.cms|title=NRN-funded startup to retail rasam, sattu in packs|newspaper=The Times Of India|access-date=25 December 2014}}</ref>
ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱢᱤᱞᱟᱜᱩ ᱛᱷᱟᱱᱱᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mulligatawny soup, meatball curry and more: The hybrid culinary inventions of Anglo-Indians |url=https://www.newindianexpress.com/web-only/2023/may/06/mulligatawny-soup-meatball-curry-and-more-the-hybrid-culinary-inventions-of-anglo-indians-2572697.html |access-date=2023-11-01 |website=The New Indian Express}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
[[File:Puli Rasam.jpg|thumb|right|ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱥᱟᱢ]]
[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ''{{Transliteration|ta|ᱨᱟᱥᱟᱢ}}'', [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱨᱮ ''{{Transliteration|kn|ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ}}'' (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱪᱤᱠᱤ: {{lang|kn|ತಿಳಿ ಸಾರು}}), ''ᱛᱷᱤᱞᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ''ᱥᱟᱨᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱩᱛᱩ/ᱥᱴᱤᱣ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ''{{Transliteration|te|ᱪᱟᱨᱩ}}'' (చారు) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨ" ᱟᱨ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, "ᱨᱟᱥᱮ" ᱥᱮ "ᱥᱩᱯ" ᱾<ref>{{Cite web |last=Kitchen |first=Hebbars |date=2019-12-20 |title=thili saaru recipe {{!}} karnataka style instant tomato rasam {{!}} dal rasam |url=https://hebbarskitchen.com/thili-saaru-recipe-karnataka-style/ |access-date=2025-03-06 |website=Hebbar's Kitchen |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aruna |date=2013-02-06 |title=Chaaru (Andhra Rasam) - 1 |url=https://aahaaramonline.com/chaaru-andhra-rasam-1/ |access-date=2025-03-06 |website=ãhãram |language=en-GB}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ [[ᱫᱟᱹᱞ|ᱫᱟᱹᱞ]], ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-09-24 |title=Tomato rasam/ Tomato Thili Saaru |url=https://ruchii.wordpress.com/2007/09/24/tomato-rasam-tomato-thili-saaru/ |access-date=2025-03-06 |website=Ruchii |language=en}}</ref>
ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ({{lang|sa|रस}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ: {{transl|sa|ᱨᱟᱥᱟ}}, ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱨᱟᱥᱮ, ᱫᱟᱜ, ᱥᱮ ᱥᱟᱨ ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱟᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱨᱮ ᱾
== ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱮᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱠᱩᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ''(ᱠᱩᱰᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤ)'', ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱷᱮᱴ ᱦᱩᱞᱤ (ᱵᱷᱮᱴ ᱦᱩᱞᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ), ᱟᱢᱵᱩᱞᱟ ᱥᱮ ᱟᱢᱪᱩᱨ (ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ) ᱨᱟᱥᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱹᱞ|ᱫᱟᱹᱞ]] ᱨᱟᱥᱮ (ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱮ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱲ]], ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱞᱮᱢᱵᱩ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==
[[File:Chaaru Paani.jpg|thumb|right|ᱨᱟᱥᱟᱢ]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
{{div col|colwidth=20em}}
*ᱵᱮᱞᱞᱮ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ]]
*ᱵᱟᱥᱥᱟᱨᱩ/ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱨᱩ – ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ/ᱟᱲᱟᱜ/ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱚ
*ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱨᱟᱥᱟᱢ
*ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ([[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱛᱮ ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱮᱱᱟᱥᱩ'')<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/03/nursing-mother-foods-black-pepper-rasam-recipe.html|title=Nursing Mother Foods-black-pepper rasam recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref>
*ᱮᱞᱩᱢᱤᱪᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱮ
*ᱦᱮᱥᱟᱨᱩ ᱠᱟᱞᱩ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ]]
*ᱦᱩᱨᱩᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ - [[ᱦᱳᱨᱥᱜᱨᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ (ᱛᱩᱞᱩ ᱛᱮ ''ᱠᱩᱫᱩ'')<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/01/horse-gram-recipes-horse-gram-rasam-recipe.html|title=Horsegram Rasam, Huruli Saaru, Kudu Saaru recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref>
*ᱤᱱᱡᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱟᱫᱟ
*ᱡᱤᱨᱟᱜᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]]
*ᱠᱟᱱᱫᱟᱛᱷᱤᱯᱯᱤᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ
*ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱨᱩ – ᱛᱳᱜᱟᱨᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱭᱟᱫᱽᱜᱤ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]]<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2012/11/tovvekattu-saarutoor-dal-rasam-recipe.html|title=Tovve, Kattu Saaru, Dal recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref>
*ᱠᱟᱰᱟᱞᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱟᱱᱟ
*ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱟ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱜᱩᱲ]]
*ᱠᱤᱞᱞᱩ ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭ ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ - ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ
*ᱠᱳᱡᱷᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ
*ᱢᱩᱫᱟᱠᱟᱛᱷᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱵᱮᱞᱩᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱱ]]
*ᱢᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ
*ᱢᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱭ ᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]] ᱵᱟᱦᱟ
*ᱢᱤᱞᱟᱜᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ ([[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ]]) – ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ
*ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱫᱟᱹᱞ<ref name="rasam">{{cite web|url=http://rasam.co.in/mysore-rasam-recipe/|title=Mysore Rasam Recipe, Mysore Soup, Mysore Charu, Yogari Bele Saaru, Mysore Sathamudhu, Mysore Dal Tamarind Curry, Mysore Saru, Mysore Chaaru, Mysore Lentil Soup|publisher=Rasam.co.in|access-date=18 January 2014}}</ref>
*ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱟᱢᱞᱟ (ᱡᱚ)|ᱟᱢᱞᱟ]]
*ᱯᱟᱱᱟᱥᱟ ᱛᱳᱱᱟ ᱪᱟᱨᱩ - ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ (ᱵᱤᱞᱤ)
*ᱯᱩᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱠᱳᱠᱩᱢ]] ᱥᱮ [[ᱡᱚᱡᱚ]] ᱨᱟᱥᱮ
*ᱯᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ/ᱯᱟᱯᱯᱩ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱥᱮ
*ᱯᱩᱱᱰᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ
*ᱛᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ – ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱺᱰᱤ ᱫᱟᱜ
*ᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱯᱤᱭᱩᱨᱤ
*ᱵᱷᱮᱯᱟᱢ ᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱱᱤᱢ]] ᱵᱟᱦᱟ
*ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ
{{div col end}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
gehphxqeldps03ex3dnc0yfcpqk3g5r
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ
14
37666
196264
2026-08-10T07:13:54Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196264
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ
hshsfa7mhbocic8lafyz5aq31kr9cb9
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ
14
37667
196265
2026-08-10T07:14:22Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196265
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ
jnan8ukd5pb4yln2wioiro7illqw3tm
ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37668
196266
2026-08-10T07:15:16Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196266
wikitext
text/x-wiki
ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
fx2buxlxwwshg31mgx656r827jsvzuv
ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37669
196267
2026-08-10T07:15:34Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196267
wikitext
text/x-wiki
ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
d6052sb0pw4zimz6r0grgd5ublfbyu7
ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ
0
37670
196268
2026-08-10T07:23:43Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ | image = Ayiyal.jpg | caption = | alternate_name = അവിയൽ | national_cuisine = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | creator = | course = | served = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | main_ingredient = [[ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ]], ᱱᱟᱹᱬᱠᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196268
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ
| image = Ayiyal.jpg
| caption =
| alternate_name = അവിയൽ
| national_cuisine = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| served =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| main_ingredient = [[ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ''' ᱥᱮ '''ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ''' ({{langx|ml|അവിയല്}}, pronounced {{IPA|ml|aʋijal|}}) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.tasteatlas.com/avial|website=www.tasteatlas.com|title=Avial|access-date=14 Aug 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱩᱱᱩ''), ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=XykOAQAAMAAJ&q=nair+cuisine | title=Encyclopedia of Food and Culture: Food production to Nuts | volume=2 | first1=Solomon H. | last1=Katz | first2=William Woys | last2=Weaver | publisher=Scribner | isbn=978-0-684-80566-5 | year=2003 | quote=Certain vegetable specialities, although eaten by all Keralites, have special Nair associations. Aviyal is a mixture of green bananas, drumsticks, various beans, and green cashews (distinct to Nair cuisine), cooked with ground coconut"|author-link2=William Woys Weaver}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱞ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ (ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ), ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱵᱤᱱᱥ, [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ]], ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ, ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱱᱥ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱨᱞᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ "ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ 'ᱦᱮᱰᱮᱡ' ᱥᱮ 'ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ' ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ — ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱱᱵᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱵᱤᱨᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱫ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱮᱢ ᱾<ref>{{cite web|url=http://recipes.keralaglobal.com/avial.php|title=Avial|website=recipes.keralaglobal.com|access-date=30 May 2017}}{{dead link|date=February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onamfestival.org/avial.html|title=Avial, Recipe of Avial, Avial Recipe|first=Siddhartha|last=Gupta|website=www.onamfestival.org|access-date=30 May 2017}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱟᱴᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱪᱠᱟ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱢ ᱵᱤᱥ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱩᱠᱷ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ, ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱩᱨᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu-blog.com/2011/03/bhima-and-story-of-avial-origin-of.html|title=Bhima and the Story of Avial – Origin of Vegetable Dish Aviyal|website=www.hindu-blog.com|access-date=30 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.ishafoundation.org/inside-isha/happenings/mahabharat-live-blog/|title=Mahabharat Live Blog - The Isha Blog|date=11 February 2012|access-date=30 May 2017|archive-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612113650/http://blog.ishafoundation.org/inside-isha/happenings/mahabharat-live-blog/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/avial-the-dish-some-say-was-invented-by-one-of-the-pandavas-1783939|title=Avial, The Dish Some Say Was Invented By One Of The Pandavas|website=food.ndtv.com|access-date=14 Aug 2020}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Avial (food)}}
* [https://www.keralatourism.org/video-gallery/avial-vegetarian-cuisine/69 ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
pnqd0nm63ts95za3isdcq4a09mz4p6a
ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37671
196269
2026-08-10T07:24:09Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196269
wikitext
text/x-wiki
ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
ow1ix38p94bwregyoxpsmlirrswtprr
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37672
196270
2026-08-10T07:24:28Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196270
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
izu44r3ha3y5s2ibr9ufss2bryahtql
ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ
0
37673
196271
2026-08-10T07:29:00Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Travancore Cheera Thoran.JPG|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱚᱝ|ᱪᱤᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] File:Kerala Beans thoran curry.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196271
wikitext
text/x-wiki
[[File:Travancore Cheera Thoran.JPG|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱚᱝ|ᱪᱤᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Kerala Beans thoran curry.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]
'''ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ''' (ᱟᱲᱟᱝ {{IPA|ml|t̪oːɾan|}}); ᱥᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Robert Bradnock, Roma Bradnock|title=South India Handbook|publisher=Footprint Handbooks|year=2000}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱠᱚᱨᱞᱟ ({{langx|ml|കയ്പ്പക്ക/പാവയ്ക്ക}}) ᱥᱮ ᱳᱞ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱝ ({{langx|ml|ചീര}}), ''ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ'' ᱥᱮ ''ᱠᱚᱞᱢᱟ ᱟᱲᱟᱜ'', ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ'' ᱥᱮ ''ᱵᱚᱠ ᱵᱟᱦᱟ'' ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾
[[File:Thoran_,_Kerala_Vegetable_curry.jpg|thumb|right|[[ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ]] ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ<ref>{{Cite web |url=http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |title=Pacha Thakkaali Thoran |access-date=14 July 2008 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708191507/http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱟᱨ [[ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{commons category inline|position=left}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
b7mtfvbash4th4q3elrfvh9nhbqcwn0
196272
196271
2026-08-10T07:29:41Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196272
wikitext
text/x-wiki
[[File:Travancore Cheera Thoran.JPG|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱚᱝ|ᱪᱤᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Kerala Beans thoran curry.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]
'''ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ''' ᱥᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Robert Bradnock, Roma Bradnock|title=South India Handbook|publisher=Footprint Handbooks|year=2000}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱠᱚᱨᱞᱟ ({{langx|ml|കയ്പ്പക്ക/പാവയ്ക്ക}}) ᱥᱮ ᱳᱞ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱝ ({{langx|ml|ചീര}}), ''ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ'' ᱥᱮ ''ᱠᱚᱞᱢᱟ ᱟᱲᱟᱜ'', ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ'' ᱥᱮ ''ᱵᱚᱠ ᱵᱟᱦᱟ'' ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾
[[File:Thoran_,_Kerala_Vegetable_curry.jpg|thumb|right|[[ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ]] ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ<ref>{{Cite web |url=http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |title=Pacha Thakkaali Thoran |access-date=14 July 2008 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708191507/http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱟᱨ [[ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{commons category inline|position=left}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
12szeqygyz8nkp7irkvfm07gpar0t5k
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37674
196273
2026-08-10T07:30:09Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196273
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
e9ea2bbevodv70639h4tzcf4nyk51yw
ᱳᱞᱟᱱ
0
37675
196274
2026-08-10T07:35:20Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱳᱞᱟᱱ | image = Olan.jpg | caption = | alternate_name = ഓലൻ | national_cuisine = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]] | creator = | course = | served = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196274
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱳᱞᱟᱱ
| image = Olan.jpg
| caption =
| alternate_name = ഓലൻ
| national_cuisine = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]]
| creator =
| course =
| served =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| main_ingredient =
| variations = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ, ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ
| calories =
| other =
}}
'''ᱳᱞᱟᱱ''' ({{langx|ml|ഓലൻ}}) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktfood">{{cite web |title=Recipe of Olan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/olan-recipe/124/ |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Olan Recipe (Kerala Olan Curry) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/olan-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=23 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ (''ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱟ'') ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱟᱶ, ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (''ᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱭᱟᱨ'') ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱲᱟ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾<ref name="ktfood"/> ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="ktfood"/>
ᱳᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ-ᱡᱟᱝ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="vri"/>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱳᱞᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="hindu">{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=10 September 2016 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |access-date=23 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.nammuderuchikal.com/olan/ nammuderuchikal.com/olan] - ᱳᱞᱟᱱ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ
* [https://www.youtube.com/watch?v=wG3xV8CT1Kk ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ] - ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
7ou3g88pzozt3e8i596ssnoxezfat12
196275
196274
2026-08-10T07:35:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]; added [[Category:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196275
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱳᱞᱟᱱ
| image = Olan.jpg
| caption =
| alternate_name = ഓലൻ
| national_cuisine = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]]
| creator =
| course =
| served =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| main_ingredient =
| variations = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ, ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ
| calories =
| other =
}}
'''ᱳᱞᱟᱱ''' ({{langx|ml|ഓലൻ}}) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktfood">{{cite web |title=Recipe of Olan |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/olan-recipe/124/ |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Olan Recipe (Kerala Olan Curry) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/olan-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=23 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ (''ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱟ'') ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱟᱶ, ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (''ᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱭᱟᱨ'') ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱲᱟ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾<ref name="ktfood"/> ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="ktfood"/>
ᱳᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ-ᱡᱟᱝ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="vri"/> ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="vri"/>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱳᱞᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="hindu">{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=10 September 2016 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |access-date=23 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.nammuderuchikal.com/olan/ nammuderuchikal.com/olan] - ᱳᱞᱟᱱ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ
* [https://www.youtube.com/watch?v=wG3xV8CT1Kk ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ] - ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
f3eygdh14ggmk2x69v5x3d1hv9pojlh
ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ
0
37676
196277
2026-08-10T07:41:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ | image = എരിശ്ശേരി.jpg | caption = ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ | alternate_name = ᱢᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | type = [[ᱩᱛᱩ]] | main_ingredient = ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196277
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ
| image = എരിശ്ശേരി.jpg
| caption = ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ
| alternate_name = ᱢᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| main_ingredient = [[ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ (ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ)|ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ]] ᱥᱮ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], [[ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]]
}}
'''ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{lang|ml|എരിശ്ശേരി}} [eɾiːʃːeɾi]), ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="KeralaTourism">{{cite web |title=Erissery |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/erissery-recipe/119/ |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=21 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erissery {{!}} Traditional Stew From Kerala {{!}} TasteAtlas |url=https://www.tasteatlas.com/erissery |access-date=2026-07-21 |website=www.tasteatlas.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱳᱞ-ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱮ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=What to Eat and Where to Eat in Thiruvananthapuram |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram |archive-url=http://web.archive.org/web/20260517024500/https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram |archive-date=2026-05-17 |access-date=2026-07-21 |website=Incredible India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=മൂവാറ്റുപുഴ |first=രവീന്ദ്രൻ |date=2025-09-17 |title=മലയാളിയുടെ വിശപ്പകറ്റിയിരുന്ന കപ്പയും കാച്ചിലും; ചേന-എത്തയ്ക്കാ എരിശ്ശേരി പരീക്ഷിക്കാം |url=https://www.mathrubhumi.com/food/columns/chena-ethakka-erissery-kerala-recipe-03f1e878 |access-date=2026-07-21 |website=@mathrubhumi |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IE-Sadya">{{cite news |title=The Back Burner: Recipes for Onasadhya at home: Part 3 |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-back-burner-recipes-for-onasadhya-at-home-part-3-chena-erissery-kumbalanga-pulissery-6572375/ |newspaper=The Indian Express |date=28 August 2020|access-date=21 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ—ᱥᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱩᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱵᱤᱱᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ, [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]] ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="OnManorama-Erissery">{{cite web |last=Sivadas |first=Suma |title=Mathanga Erissery |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/08/22/pumpkin-erissery-onam-sadya.html |publisher=OnManorama |date=22 August 2022 |access-date=21 July 2026}}</ref>
ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱯᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾<ref name="OnManorama-Erissery"/>
ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱾<ref name="KeralaTourism"/><ref name="OnManorama-Erissery"/>
== ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱞᱟᱱ ᱥᱮ [[ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ, ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ—ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱢᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱷᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (''ᱵᱷᱟᱱᱯᱟᱭᱟᱨ'') ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾
* ᱠᱟᱭᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱮᱱᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱞ-ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
* ᱢᱩᱨᱤᱝᱜᱟ ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱞ-ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Why muringayila erissery deserves a spot on your Onasadya |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2025/09/04/moringa-leaves-erissery-recipe.html |access-date=2026-07-21 |website=@onmanorama |language=en}}</ref>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="IE-Sadya"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]]<ref>{{Cite web |title=What to Eat and Where to Eat in Thiruvananthapuram |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram |archive-url=http://web.archive.org/web/20260517024500/https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram |archive-date=2026-05-17 |access-date=2026-07-21 |website=Incredible India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Try these four special dishes this Onam |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/08/19/onam-special-dishes.html |access-date=2026-07-21 |website=Try these four special dishes this Onam |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Rice Puttu, Kadala Curry, Erissery: The Delicious Sadhya Dishes You Need to Relish this Onam |url=https://www.news18.com/news/buzz/rice-puttu-kadala-curry-erissery-the-delicious-sadhya-dishes-you-need-to-relish-this-onam-2834855.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20250722135004/https://www.news18.com/news/buzz/rice-puttu-kadala-curry-erissery-the-delicious-sadhya-dishes-you-need-to-relish-this-onam-2834855.html |archive-date=2025-07-22 |access-date=2026-07-21 |work=News18 |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="KeralaTourism"/>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
* ᱠᱟᱞᱟᱱ
* [[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Erissery}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
mtaqc76nn9glsgqqo05y30lndlnqamf
ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ
0
37677
196279
2026-08-10T07:49:28Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ | image = Koottukari Food kerala.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | creator = | course = | type = [[ᱩᱛᱩ]] | served = | main_ingredient = | variations = | calori..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196279
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ
| image = Koottukari Food kerala.jpg
| image_size = 250px
| caption =
| alternate_name =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ''', ('''ᱠᱩᱴᱩ ᱠᱟᱨᱤ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱴᱴᱩ ᱠᱟᱨᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ), ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Kootu Curry (Koottukari Recipe) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/kootu-curry-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="restaurantindia">{{cite web |title=Kootu Curry Recipe: Traditional Kerala-Style Curry for Your Festive Menu |url=https://www.restaurantindia.in/article/kootu-curry-recipe-traditional-kerala-style-curry-for-your-festive-menu.13736 |website=Restaurant India |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="ktsadya">{{cite web |title=What is Kerala Sadya and what is special about it? |url=https://www.keralatourism.org/faq/what-is-kerala-sadya-and-what-is-special-about-it |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''ᱠᱩᱴᱴᱩ'' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱸᱰᱮ (''ᱪᱮᱱᱟ''), ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱟᱱᱟ (''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ'') ᱥᱮ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="restaurantindia"/> ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾<ref name="mariasmenu">{{cite web |title=Kootu Curry - Onam Sadya Recipe |url=https://mariasmenu.com/vegetarian/kootu-curry-onam-sadya-recipe |website=MariasMenu |date=9 September 2013 |access-date=22 July 2026}}</ref>
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/><ref name="vri"/> ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ [[ᱜᱩᱲ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="kothiyavunu">{{cite web |title=Kootu Curry - Sadya Special |url=https://www.kothiyavunu.com/2012/04/kootu-curry-sadya-special-roasted/ |website=Kothiyavunu.com |date=11 April 2012 |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱥᱟᱛᱛᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
== ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ==
ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ktsadya"/><ref name="restaurantindia"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktsadya"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category|Koottukari}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
aw7b2n5l86lo7rr5wbybutc81l9vngd
196280
196279
2026-08-10T07:49:46Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]; added [[Category:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196280
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ
| image = Koottukari Food kerala.jpg
| image_size = 250px
| caption =
| alternate_name =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ''', ('''ᱠᱩᱴᱩ ᱠᱟᱨᱤ''' ᱥᱮ '''ᱠᱩᱴᱴᱩ ᱠᱟᱨᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ), ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="vri">{{cite web |last=Sanghvi |first=Dassana Amit |title=Kootu Curry (Koottukari Recipe) |url=https://www.vegrecipesofindia.com/kootu-curry-recipe/ |website=Dassana's Veg Recipes |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="restaurantindia">{{cite web |title=Kootu Curry Recipe: Traditional Kerala-Style Curry for Your Festive Menu |url=https://www.restaurantindia.in/article/kootu-curry-recipe-traditional-kerala-style-curry-for-your-festive-menu.13736 |website=Restaurant India |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="ktsadya">{{cite web |title=What is Kerala Sadya and what is special about it? |url=https://www.keralatourism.org/faq/what-is-kerala-sadya-and-what-is-special-about-it |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''ᱠᱩᱴᱴᱩ'' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱸᱰᱮ (''ᱪᱮᱱᱟ''), ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱟᱱᱟ (''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ'') ᱥᱮ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="restaurantindia"/> ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱾<ref name="mariasmenu">{{cite web |title=Kootu Curry - Onam Sadya Recipe |url=https://mariasmenu.com/vegetarian/kootu-curry-onam-sadya-recipe |website=MariasMenu |date=9 September 2013 |access-date=22 July 2026}}</ref>
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/><ref name="vri"/> ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱜᱟᱱ [[ᱜᱩᱲ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="vri"/><ref name="kothiyavunu">{{cite web |title=Kootu Curry - Sadya Special |url=https://www.kothiyavunu.com/2012/04/kootu-curry-sadya-special-roasted/ |website=Kothiyavunu.com |date=11 April 2012 |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱥᱟᱛᱛᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name="restaurantindia"/>
== ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ==
ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ktsadya"/><ref name="restaurantindia"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktsadya"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category|Koottukari}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱡᱚᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱠᱣᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
9snj8c5qs1drx3jari5ygam4a3j5us0
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37678
196281
2026-08-10T07:50:43Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196281
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
09vo5fxficrlvzrs3ey062qnnk3j5kv
ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ
0
37679
196283
2026-08-10T07:58:29Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Indianfoodleaf.jpg|thumb|right|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱾]] '''''ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ''''' ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196283
wikitext
text/x-wiki
[[File:Indianfoodleaf.jpg|thumb|right|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱾]]
'''''ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ''''' ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Modi can't live without 'khichdi' and 'poha' |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2019/05/01/om-modi-favourite-food-khichdi-and-poha-recipes.html |access-date=2026-03-13 |website=PM Modi can't live without 'khichdi' and 'poha' |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Poojari |first=Devi |title=Key Differences Between Kichadi and Pachadi |url=https://www.slurrp.com/article/kichadi-vs-pachadi-key-differences-between-the-kerala-style-yoghurt-side-dishes-1712589063594 |date=8 April 2024}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱯᱮᱥᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]], ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=9 September 2019 |title=Here's looking at the delicious Onam Sadhya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/heres-looking-at-the-delicious-onam-sadhya/articleshow/71047268.cms |access-date=13 March 2026 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱭᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Rohatgi |first=Gauri |title=How To Make South-Indian-Style Tomato Raita |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-south-indian-style-tomato-raita-3224331 |access-date=11 October 2022 |website=[[NDTV|NDTV Food]] |language=en}}</ref>
ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱡᱽ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Rai">{{cite book |last=Rai |first=J. |title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों |publisher=Springwood Media |isbn=978-1-4761-2308-0 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 |pages=pt4-5}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist|30em}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
kvtlb06v8dk1xnh84lm9wy9o372ztct
ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ
0
37680
196285
2026-08-10T08:05:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ | image = Puliyinchi with a face.jpg | caption = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ | alternate_name = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ, ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | creator = | course = | type = ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196285
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ
| image = Puliyinchi with a face.jpg
| caption = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ
| alternate_name = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ, ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| served =
| main_ingredient = [[ᱟᱫᱟ]], [[ᱡᱚᱡᱚ]], ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, [[ᱜᱩᱲ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഇഞ്ചിപുളി), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ''' ᱥᱮ '''ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{cite news |last=Satyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |work=[[The Hindu]] |date=10 September 2010 |access-date=27 May 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' (ᱵᱷᱳᱡᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="IndianExpress">{{cite news |title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ |work=[[The Indian Express]] |date=24 August 2018 |access-date=27 May 2026}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya">{{cite news |title=Sadya: A feast from the land of feasts - Kerala |url=https://gulfnews.com/food/sadya-a-feast-from-the-land-of-feasts-kerala-1.1612086116005 |work=[[Gulf News]] |access-date=27 May 2026}}</ref>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱤᱧᱡᱤ'' ("ᱟᱫᱟ") ᱟᱨ ''ᱯᱩᱞᱤ'' ("ᱡᱚᱡᱚ") ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ; ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ, ''ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ'', ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu" />
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱟᱫᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣᱟ, ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱮ ᱠᱚᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱮ, [[ᱜᱩᱲ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]] ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="GulfNewsRecipe">{{cite news |title=Video recipe for Kerala style spicy Inji Puli or ginger chutney |url=https://gulfnews.com/food/cooking-cuisines/video-recipe-for-kerala-style-spicy-inji-puli-or-ginger-chutney-1.1660838486905 |work=[[Gulf News]] |access-date=27 May 2026}}</ref> ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱡᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="GulfNewsRecipe" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ, ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ, ᱟᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ManoramaMathew">{{cite news |last=Mathew |first=K. M. |title=Inji curry |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/inji-curry-kerala-recipes-onam-sadya-feast-injikari.html |work=OnManorama |publisher=[[Malayala Manorama]] |date=30 June 2018 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref name="GulfNewsRecipe" />
== ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ==
''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya" /><ref name="IndianExpress" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱫᱟᱠᱟ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="IndianExpress" /><ref name="GulfNewsSadya" />
== ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱵᱚᱨᱚᱨᱩᱪᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱵᱩᱫᱷᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟᱭ; ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ, ᱥᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱢᱤᱫ, ᱩᱛᱩ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ManoramaLegend">{{cite news |last=Sreeprasad |title=Appani Sarath takes this special dish to his shooting locations |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2019/03/10/appani-sarath-inji-curry-favourite.html |work=OnManorama |publisher=[[Malayala Manorama]] |date=10 March 2019 |access-date=17 July 2026}}</ref> ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱜᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="ManoramaLegend" />
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
* [[ᱳᱱᱟᱢ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20070311135032/http://hikerala.googlepages.com/recipes_PuliInji.htm ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱤᱧᱡᱤ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
5izla91f6gipfyq5l8b0k32j45pi834
ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ
0
37681
196286
2026-08-10T08:13:20Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ | image = File:Sarkkara Urutti - ശർക്കര ഉരുട്ടി.JPG | caption = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ | alternate_name = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | c..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196286
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ
| image = File:Sarkkara Urutti - ശർക്കര ഉരുട്ടി.JPG
| caption = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ
| alternate_name = ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| course = ᱥᱱᱮᱠᱥ
| type = ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱱᱮᱠᱥ
| main_ingredient = [[ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱠᱟᱭᱨᱟ]], [[ᱜᱩᱲ]]
}}
'''ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ''' ({{langx|ml|ശർക്കരപുരട്ടി}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ''' ᱟᱨ '''ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱫ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱜᱩᱲ]] (''ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ'') ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Kannampilli |first1=Vijayan |title=The Essential Kerala Cookbook |publisher=Penguin Books |isbn=9780143029502 |url=https://www.penguin.co.in/book/the-essential-kerala-cook-book/}}</ref><ref name="gulf">{{cite news |title=Video guide to making Kerala special Sharkara Varatti or jaggery-coated banana candy |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/video-guide-to-making-kerala-special-sharkara-varatti-or-jaggery-coated-banana-candy-1.1690807169194 |website=Gulf News |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="slurrp">{{cite web |title=Onam 2022: Tried the Kerala-style banana candy, Sharkara Varatti? |url=https://www.slurrp.com/article/onam-2022-kerala-style-banana-candy-sharkara-varatti-1662130958780 |website=Slurrp |access-date=23 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱷᱳᱡᱽ, [[ᱳᱱᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="slurrp"/><ref name="gulf"/>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣᱟ, ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ ᱾<ref name="gulf"/><ref name="slurrp"/> [[ᱜᱩᱲ]] ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱚᱞᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱨᱟᱥᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="slurrp"/><ref name="gulf"/> ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱫᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱴᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulf"/><ref name="slurrp"/> ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱱ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="slurrp"/>
== ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ==
ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱨᱟ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱵᱷᱳᱡᱽ, [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="slurrp"/><ref name="gulf"/><ref>{{cite web |last1=UR |first1=Arya |title=Sadya trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html |website=The New Indian Express |access-date=23 July 2026 |language=en |date=3 September 2022}}</ref> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱲ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱚᱭ-ᱵᱚᱸᱫᱽ (airtight) ᱰᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="slurrp"/><ref name="gulf"/>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
tollerl450q7ah7ylc4uzree81lhlnb
ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ
0
37682
196287
2026-08-10T08:19:50Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ | image = അടപ്രഥമൻ.JPG | caption = ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ | alternate_name = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | creator = | course = [[ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] | type = [[ᱯᱩᱰᱤᱝ]] | served =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196287
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ
| image = അടപ്രഥമൻ.JPG
| caption = ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ
| alternate_name =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course = [[ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
| type = [[ᱯᱩᱰᱤᱝ]]
| served =
| main_ingredient = [[ᱟᱫᱟ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ]], [[ᱜᱩᱲ]] ᱥᱮ [[ᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱜᱷᱤ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱥᱮ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ) ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱥᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-to-prepare-the-mainstay-of-classic-ada-pradhaman-fresh-from-the-kitchen/article32465762.ece | title=How to prepare the mainstay of classic ada pradhaman fresh from the kitchen | newspaper=The Hindu | date=28 August 2020 | last1=S | first1=Harikumar J. }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Nair |first=Sudhir |title=Ada Pradhaman Recipe by Sudhir Nair - Courtyard Bengaluru - Outer Ring Road |url=https://food.ndtv.com/recipe-ada-pradhaman-952489 |access-date=2022-06-17 |website=[[NDTV]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kapoor |first=Sanjeev Dak |url=https://books.google.com/books?id=06-82npRVR4C&dq=%22ada+pradhaman%22&pg=PA94 |title=Dakshin Delights |date=2009 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-81-7991-400-7 |language=en}}</ref> ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱲ ᱨᱟᱥᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://rakskitchen.net/ada-pradhaman-recipe-onam-recipes/ | title=Ada pradhaman recipe, Onam recipes | date=30 August 2020 }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Niraalee |url=https://books.google.com/books?id=7YdUEAAAQBAJ&dq=%22ada+pradhaman%22&pg=PT257 |title=Indian Etiquette: A Glimpse Into India's Culture |date=2021-12-13 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63886-554-4 |language=en}}</ref>
== ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ==
'''ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱟᱞ''' ([[ᱛᱳᱣᱟ]]), ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://food.ndtv.com/recipe-palada-pradhaman-219751 | title=Palada Pradhaman Recipe }}</ref> ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱰᱤᱝ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
b8cn3igi3z6iopadu7f7i8hifoyj6k2
ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ
0
37683
196288
2026-08-10T08:25:57Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox prepared food | name = ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ | image = Sweet boli packet.jpg | caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱳᱞᱤ | alternate_name = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196288
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ
| image = Sweet boli packet.jpg
| caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱳᱞᱤ
| alternate_name = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| course = [[ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
| type = ᱦᱮᱲᱮᱢ [[ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ]]
| served = ᱞᱚᱞᱚ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ]] ᱫᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ
| main_ingredient = [[ᱢᱚᱭᱫᱟ (ᱦᱚᱞᱚᱝ)|ᱢᱚᱭᱫᱟ]], [[ᱪᱟᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ]], ᱪᱤᱱᱤ, [[ᱮᱞᱟᱪᱤ]], [[ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]], [[ᱜᱷᱤ]]
}}
'''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ''' ᱥᱮ '''ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ''' ({{IPA|en|ˈtɹɪvəndrəm ˈboʊli}} {{IPA|ml|t̪iruʋɐnɐn̪d̪ɾɯm ˈboːɭi}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ, ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TimesNow">{{cite web |title=The History of Boli in Thiruvananthapuram and What Makes It So Popular |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-history-of-boli-in-thiruvananthapuram-and-what-makes-it-so-popular-article-109399331 |website=Times Now |date=18 April 2024 |access-date=17 July 2026}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TimesNow" /> ᱵᱳᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱯᱳᱞᱤ'' ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ; ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱯᱳᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱲ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TimesNow" />
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱠ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱜ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ, ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱯᱮᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Onmanorama">{{cite news |last=Srikant |first=Ganga |title=Make soft and fluffy boli to enjoy with payasam for Onam sadya |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2023/08/13/boli-flatbread-with-paalada-pradhaman-paayasam-onam-sadya.html |work=OnManorama |publisher=[[Malayala Manorama]] |date=13 August 2023 |access-date=17 July 2026}}</ref> ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟ, ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱯᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ''ᱛᱟᱣᱟ'' ᱨᱮ ᱜᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Onmanorama" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱳᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱾<ref name="TimesNow" />
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱵᱳᱞᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Onmanorama" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱹᱜ ᱞᱚᱞᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱫᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱮ ''ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ'' ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ ᱮ ᱞᱮᱵᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱩᱰᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="TimesNow" /><ref name="Onmanorama" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
602e5o4nebmmsvf5flg9qmhrmapu9tr
ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ
0
37684
196289
2026-08-10T08:35:27Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox food | name = | image = Achappam.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | alternate_name = | type = [[ᱠᱩᱠᱤ (Cookie)|ᱠᱩᱠᱤ]], [[ᱣᱟᱯᱷᱮᱞ (Waffle)|ᱣᱟᱯᱷᱮᱞ]] | course = | country = | region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | national_cuisine = | creator = | mintime = 45 | max..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196289
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name =
| image = Achappam.jpg
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| alternate_name =
| type = [[ᱠᱩᱠᱤ (Cookie)|ᱠᱩᱠᱤ]], [[ᱣᱟᱯᱷᱮᱞ (Waffle)|ᱣᱟᱯᱷᱮᱞ]]
| course =
| country =
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| national_cuisine =
| creator =
| mintime = 45
| maxtime = 60
| served =
| main_ingredient = [[ᱦᱚᱞᱚᱝ|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ]]
| minor_ingredient = [[ᱵᱤᱞᱤ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱵᱤᱞᱤ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ]], [[ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱡᱟᱝ]]
| variations =
| serving_size = 100 g
| calories = 634
| calories_ref =<ref>{{cite web |title=Achappam/Achu murukku Recipe: How to Make Achappam/ Achu murukku|url=https://recipes.timesofindia.com/recipes/achappam/rs58221296.cms |website=recipes.timesofindia.com |language=en}}</ref>
| protein =
| fat =
| carbohydrate =
| glycemic_index =
| similar_dish = [[ᱨᱳᱡᱮᱴ (ᱠᱩᱠᱤ)]]
| other =
}}
ᱢᱤᱫ '''ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱟᱪᱷ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱟᱨ 'ᱟᱯᱯᱟᱢ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ) ᱥᱮ '''ᱟᱪᱩ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱩ''' ([[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ 'ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱩ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|last=Gopalakrishnan|first=Swathi|date=24 December 2018|title=Delivering Noël: Indians celebr-eat their Christmas, and how!|url=https://www.thestatesman.com/lifestyle/food/delivering-noel-indian-celebr-eat-christmas-1502718853.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525192507/https://www.thestatesman.com/lifestyle/food/delivering-noel-indian-celebr-eat-christmas-1502718853.html |archive-date=2021-05-25 |access-date=13 December 2020|website=The Statesman}}</ref><ref name=":0">{{cite news|last1=Rajkumar|first1=Shanthini|date=31 December 2015|title=Of rose cookies and kalkals|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/yearend-festivities-bring-on-a-nostalgia-trip-more-so-when-associated-with-food/article8050191.ece}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱪᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Menon |first1=A. Sreedhara |title=Social and cultural history of Kerala |date=1979 |publisher=Sterling |url=https://books.google.com/books?id=BXluAAAAMAAJ&q=Achappam |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Choondal |first1=Chummar |title=Christian Folklore |date=1988 |publisher=Kerala Folklore Academy |url=https://books.google.com/books?id=UdLYAAAAMAAJ&q=Achappam |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|last=Abraham|first=Tanya|title=Eating With History|publisher=Niyogi Books|year=2020|isbn=9789389136265|location=|pages=}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱩᱭᱤᱦ ᱞᱳᱭᱟᱝ'' (ᱯᱤᱛᱚᱞ), ''ᱟᱠᱩᱣᱟᱱ'' (ᱪᱷᱟᱸᱪ), ''ᱠᱮᱯ'' (ᱥᱴᱟᱢᱯ), ''ᱵᱩᱝᱜᱟ ᱨᱳᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱹᱯ ᱵᱟᱦᱟ), ''ᱵᱩᱝᱜᱟ ᱰᱩᱨᱤᱭᱟᱱ'' (ᱰᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ), ''ᱜᱳᱭᱟᱝ'' (ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ), ''ᱠᱮᱢᱵᱟᱝ ᱞᱳᱭᱟᱝ'', ''ᱰᱳᱠ ᱡᱳᱠ'' (ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱴᱩᱥ), ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱚᱯᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱮ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱨᱩᱯ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Engelhardt|first1=Elizabeth S. D.|url=https://books.google.com/books?id=mdiuDwAAQBAJ&q=patterned+mould+achappam&pg=PA189|title=The Food We Eat, the Stories We Tell: Contemporary Appalachian Tables|last2=Smith|first2=Lora E.|date=2019|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4687-4|language=en}}</ref> ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱵᱮᱴᱟᱨ (batter) ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱠᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref>{{Cite book|last=Bhathena|first=Tanaz|title=The Beauty of the Moment|publisher=Farrar, Straus and Giroux (BYR)|year=2019|isbn=9780374308483|location=|pages=}}</ref>
ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2" />
== ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱹᱯ ᱵᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱩᱠᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱠᱳᱠᱤᱥ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱪᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱱᱟᱱ-ᱮ ᱯᱟᱱᱡᱮᱨᱮᱭᱤ'', ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ ᱯᱩᱵᱷᱵᱷᱩᱞᱩ'', ᱟᱨ ᱤᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱨᱳᱡᱮᱴ'' ᱾<ref name="onmanorama-history">{{cite web |title=Is it really Kerala's achappam? |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2020/04/25/kerala-achappam-rose-cookies-history.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=25 April 2020 |access-date=30 July 2026}}</ref>
== ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱟᱪᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱟᱞᱠᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱩᱡᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="gulfnews">{{cite web |title=A quick, crunchy Xmas recipe from Kerala: Achappam or deep-fried rose cookies |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/a-quick-crunchy-xmas-recipe-from-kerala-achappam-or-deep-fried-rose-cookies-1.1639384249666 |website=Gulf News |date=December 2021 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
lu242zblab01belnogk48tt1hqoq3ol
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
14
37685
196290
2026-08-10T08:39:13Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196290
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ
r1s33ih8rdcvkld6fl93fp30fqegnn5
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
0
37686
196294
2026-08-10T10:31:06Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}} {{Use British English|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | image = Dr. Swati Piramal.JPG | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196294
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}}
{{Use British English|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| image = Dr. Swati Piramal.JPG
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}}
| occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]]
| children = ᱒
}}
'''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US}}</ref>
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en}}</ref>
᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}}
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]]
jx72m4h2guok4gu7a3krutltdkagrlg
196295
196294
2026-08-10T10:41:26Z
MT731
2184
196295
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}}
{{Use British English|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| image = Dr. Swati Piramal.JPG
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}}
| occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]]
| children = ᱒
}}
'''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US}}</ref>
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en}}</ref>
᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}}
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}</ref>
== ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚ==
* ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=First Indian garden at the Chelsea Flower Show wins Silver Gilt medal|url=https://www.architecturaldigest.in/content/first-indian-garden-chelsea-flower-show-swati-piramal/|access-date=2020-09-18|website=Architectural Digest India|language=en-US}}</ref>
* ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&crid=0&calpgid=61&calcid=753|access-date=2020-09-18|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
* ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web|date=2012-04-25|title=Swati Piramal, Director of Piramal Healthcare|url=https://www.hsph.harvard.edu/voices/events/piramal/|access-date=2020-09-18|website=Voices in Leadership|language=en-us}}</ref>
* ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱥᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr. Swati A. Piramal, Non-Executive Director|url=https://www.nestle.in/sites/g/files/pydnoa451/files/asset-library/documents/profile/dr_swati_piramal.pdf}}</ref>
* ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱥᱚᱥᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
* ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱑᱔) ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]]
ttxg572nvyxxgg0d36z4an4ex6wzawf
196296
196295
2026-08-10T10:45:08Z
MT731
2184
196296
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}}
{{Use British English|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| image = Dr. Swati Piramal.JPG
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}}
| occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]]
| children = ᱒
}}
'''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US}}</ref>
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en}}</ref>
᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}}
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}</ref>
== ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚ==
* ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=First Indian garden at the Chelsea Flower Show wins Silver Gilt medal|url=https://www.architecturaldigest.in/content/first-indian-garden-chelsea-flower-show-swati-piramal/|access-date=2020-09-18|website=Architectural Digest India|language=en-US}}</ref>
* ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&crid=0&calpgid=61&calcid=753|access-date=2020-09-18|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
* ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web|date=2012-04-25|title=Swati Piramal, Director of Piramal Healthcare|url=https://www.hsph.harvard.edu/voices/events/piramal/|access-date=2020-09-18|website=Voices in Leadership|language=en-us}}</ref>
* ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱥᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr. Swati A. Piramal, Non-Executive Director|url=https://www.nestle.in/sites/g/files/pydnoa451/files/asset-library/documents/profile/dr_swati_piramal.pdf}}</ref>
* ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱥᱚᱥᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
* ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱑᱔) ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]]
2rdmvthmx8t5g7rpvhe8glt0axdyi7g