ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱢᱳᱰᱩᱞ:Asbox 828 4895 197118 197054 2026-08-19T16:44:02Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197118 Scribunto text/plain --[[ This module was created by User:CodeHydro (Alexander Zhikun He). User:Jackmcbarn and User:Mr._Stradivarius provided a great deal of assistance in writting p.main() p.main() draw heavily from the following version of Template:Asbox of the English Wikipedia, authored primarily by User:Rich_Farmbrough https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox&oldid=619510287 p.templatepage() is derived from the following revision of Template:Asbox/templatepage, authored primarily by User:MSGJ https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox/templatepage&oldid=632914791 Both templates had significant contributions from numerous others listed in the revision history tab of their respective pages. --]] local WRAPPER_TEMPLATE, args = 'Template:Article stub box' local templatestyles = 'Module:Article stub box/styles.css' local p, Buffer, stubCats = { --Prevents dupli-cats... get it? Maybe not? cats = setmetatable({}, {__newindex = function(t, i, v) if not rawget(t, i) then rawset(t, i, v) table.insert(t, i) end end}), --initializes variables required by both p.main and p.templatepage init = function(self, frame, page) args, page = args or require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = WRAPPER_TEMPLATE }), page or mw.title.getCurrentTitle() --Ensures demo parameter will never affect category() output for articles self.demo = self.demo or page.namespace ~= 0 and args.demo return args, page end }, require('Module:Buffer') --[[ Formats category links. Stores them until called with cat.done=true Takes multiple or single categories in the form of 'cat' or a table of strings and/or tables containing parts. (See below) ]] local attention, catTag, catKey = Buffer'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ', '[[Category:%s]]', '%s|%s%s' local function category(cat) for _, v in ipairs((tostring(cat) == cat or cat.t) and {cat} or cat) do --[[ If v is a table: [1] = full category name; defaults to local attention if blank k = Category sort key. Prefix before v.t t = page.text or args.tempsort#; appended after k (or in its place if omitted). Required if v is not a string Basically the same as v = (v[1] or attention) .. ' | ' .. (v.k or '') .. v.t ]] if v and v ~= true then--reject v = nil, false, or true local thingToFormat if tostring(v) == v then thingToFormat = v else local buf if v[1] then buf = Buffer(v[1]) else buf = attention end thingToFormat = buf:_in(v.k):_(v.t):_str(2, nil, nil, '|') end p.cats[catTag:format(thingToFormat)] = true end end return cat.done and table.concat(p.cats, p.demo and ' | ' or nil) or '' end --[[ Makes an ombox warning; Takes table {ifNot = Boolean, text, {cat. sort key, cat. sort name}} Will return an empty string instead when ifNot evaluates to true ]] local function ombox(v) if v.ifNot then return end p.ombox = p.ombox or require('Module:Message box').ombox category{v[2]} return p.ombox{ type = 'content', text = v[1] } end --[[ Unlike original template, module now takes unlimited cats! This function also performs most stub category error checks except for the ombox for when main |category= is omitted (See p.template()) ]] local function catStub(page, pageDoc) stubCats = {missing = {}, v = {}} -- zwj and zwnj have semantical use in other other wikis, don't remove them local zwj = '\226\128\141' -- U+200D, E2 80 8D local zwnj = '\226\128\140' -- U+200C, E2 80 8C local disallowedUnicodeChars = '[^%w%p%s' .. zwj .. zwnj .. ']' -- for i18n we make this a separate string local code for k, _ in pairs(args) do --Find category parameters and store the number (main cat = '') table.insert(stubCats, string.match(k, '^category(%d*)$')) end table.sort(stubCats) for k, v in ipairs(stubCats) do --Get category names and, if called by p.templatepage, the optional sort key local tsort, cat = args['tempsort' .. v], mw.ustring.gsub(args['category' .. v], disallowedUnicodeChars, '')--remove all hidden unicode chars --Do not place template in main category if |tempsort = 'no'. However, DO place articles of that template in the main category. table.insert(stubCats.v, page and (--p.templatepage passes page; p.main does not, i.e. articles are categorized without sort keys. v=='' and tsort == 'no'--if true, inserts 'true' in table, which category() will reject or tsort and {cat, k = ' ', t = tsort} or {cat, k = ' *', t = page.text}--note space in front of sort key ) or cat ) --Check category existance only if on the template page (i.e. stub documentation) if page then if not mw.title.new('Category:' .. cat).exists then code = code or mw.html.create'code':wikitext'|category' table.insert(stubCats.missing, tostring(mw.clone(code):wikitext(v))) end --[[ Checks non-demo stub template for documentation and flags if doc is present. All stub cats names are checked and flagged if it does not match 'Category: [] stub'. The main stub cat is exempt from the name check if the stub template has its own doc (presumably, this doc would have an explanation as to why the main stub cat is non-conforming). ]] table.insert(stubCats.v, v == '' and not p.demo and pageDoc.exists and 'Stub message templates with documentation subpages' or not cat:match' stubs$' and {k = 'S', t = page.text} ) end end --Add category names after loop is completed category(stubCats.v) return #stubCats.missing > 0 and ombox{ 'ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ' .. (#stubCats.missing == 1 and ' ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ' or ' ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱫᱚ') .. ' ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ: ' .. mw.text.listToText(stubCats.missing), {k = 'N', t = page.text} } end --Shows population of categories found by catStub(). Outputs demo values if none local function population() local wikitext, base = {}, '* [[:Category:%s]] (ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞ: %s)\n' if not args.category and stubCats[1] ~= false then table.insert(stubCats, 1, false) end for _, v in ipairs(stubCats) do table.insert(wikitext, base:format( v and args['category' .. v] or '{{{category}}}', v and mw.site.stats.pagesInCategory(args['category' .. v], 'all') or 0 )) end return table.concat(wikitext) end --Includes standard stub documention and flags stub templates with bad parameter values. function p.templatepage(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local tStubDoc = mw.title.new'Template:Stub documentation' local pageDoc = page:subPageTitle('doc') --Reorganization note: Original Asbox alternates between outputting categories and checking on params |category#=. --Rather than checking multiple times and switching tasks, all stub category param operations have been rolled into catStub() return Buffer( ombox{--Show ombox warnings for missing args. ifNot = args.category, '<code>|category</code> ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ᱾', {k = 'C', t = page.text} }) :_(ombox{ ifNot = args.subject or args.article or args.qualifier, 'ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ! ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ <code>|subject</code>, <code>|article</code> ᱥᱮ <code>|qualifier</code> ᱥᱮᱴ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ᱾', {k = 'D', t = page.text} }) :_(catStub(page, pageDoc))--catStub() may also return an ombox if there are non-existing categories :_(category{ done = p.demo ~= 'doc',--Outputs categories if not doc demo 'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ', args.icon and 'ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ' or args.image and ( mw.title.new('Media:' .. mw.text.split(args.image, '|')[1]).exists--do nothing if exists. category() will reject true or {k = 'B', t = page.text} ) or 'ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ', args.imagealt and {k = 'I', t = page.text}, }) :_((not p.demo or p.demo == 'doc') and--Add standard stub template documentation require('Module:Documentation').main{ content = Buffer(page.text ~= 'Stub' and--This comparison performed in {{Asbox/stubtree}} before it invokes Module:Asbox stubtree -- TODO: update this instance of Asbox to Article stub box eventually require('Module:Asbox stubtree').subtree{args = {pagename = page.text}} ) :_in'\n== ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ==\nᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ':_(args.subject):_'ᱥᱴᱚᱵᱽ':_(args.qualifier):_out' '--space :_'. ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{[[Template:Article stub box|article stub box]]}} ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱟ-ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱟᱱᱟ᱾\n=== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ===\nᱴᱟᱭᱯᱤᱝ ' :_(mw.html.create'code' :wikitext( mw.text.nowiki( '{{' ), page.text == 'Stub' and 'stub' or page.text, '}}') ) :_' ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ' :_(#stubCats > 1 and '' or '') :_':\n' :_(population()) :_(pageDoc.exists and--transclusion of /doc if it exists frame:expandTemplate{title = pageDoc.text} ) :_'\n== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==\n' :_(frame:expandTemplate{title = tStubDoc.text}) :_'\n\n'(), ['link box'] = Buffer'ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[Module:Article stub box]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾' :_in'ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[Template:Stub documentation]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ' :_(mw.html.create'span' :cssText'font-size:smaller;font-style:normal;line-height:130%' :node(('([%s ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ] | [%s ᱱᱟᱜᱟᱢ])'):format( tStubDoc:fullUrl('action=edit', 'relative'), tStubDoc:fullUrl('action=history', 'relative') )) ) :_out() :_(page.protectionLevels.edit and page.protectionLevels.edit[1] == 'sysop' and "ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ [[WP:PROTECT|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]] ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ [[WP:CAT|ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ [" .. pageDoc:fullUrl('action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload', 'relative') .. '| /doc] ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾' )' <br/>' } )() end function p.main(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local output = mw.html.create'div' :attr{role = 'note'} :addClass'metadata plainlinks asbox stub' :tag'table' :attr{role = 'presentation'} :tag'tr' :addClass'noresize' :node((args.icon or args.image) and mw.html.create'td' :wikitext(args.icon or ('[[File:%s|%spx|alt=%s|class=%s]]'):format( args.image or '', args.pix or '40x30', args.imagealt or 'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱟᱭᱠᱚᱱ', args.imageclass or '' )) ) :tag'td' :tag'p' :addClass'asbox-body' :wikitext( Buffer'ᱱᱚᱶᱟ ':_(args.subject):_(args.article or 'ᱚᱱᱚᱞ'):_(args.qualifier)' ',--space ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Wikipedia:stub|ᱟᱫᱷᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ {{PAGENAME}} ᱵᱟᱵᱚᱛ [', page:fullUrl('action=edit', 'relative'), ' ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ]᱾' ) :done() :node(args.note and mw.html.create() :tag'p' :addClass'asbox-note' :wikitext(args.note) :done() ) :allDone() :node(args.name and require'Module:Navbar'._navbar{ args.name, mini = 'yes', } ) --[[ Stub categories for templates include a sort key; this ensures that all stub tags appear at the beginning of their respective categories. Articles using the template do not need a sort key since they have unique names. When p.demo equals 'doc', the demo stub categories will appear as those for a stub template. Otherwise, any non-nil p.demo will emulate article space categories (plus any error cats unless set to 'art') ]] if page.namespace == 0 then -- Main namespace category'ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ' catStub() elseif p.demo then if p.demo ~= 'doc' then catStub() end --Unless p.demo is set to 'art', it will also include error categories normally only shown on --the template but not in the article. The elseif after namespace == 0 means demo cats will never show in article space. p.demodoc = p.demo ~= 'art' and p.templatepage(frame, page) output = mw.html.create() :node(output) :tag'small':wikitext( 'ᱰᱮᱢᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ: ', (category{done = true}:gsub('(%[%[)(Category:)([^|%]]-)(%|)', '%1%2%3|%2%3%4'):gsub('(%[%[)(Category:)', '%1:%2')) ):done() :wikitext(p.demo == 'doc' and p.demodoc or nil) else --Checks for valid name; emulates original template's check using {{FULLPAGENAME:{{{name|}}}}} local normalizedName = mw.title.new(args.name or '') if normalizedName and normalizedName.fullText == page.fullText then output = mw.html.create():node(output):wikitext(p.templatepage(frame, page)) elseif not page.isSubpage and page.namespace == 10 then-- Template namespace and not a subpage category{{k = args.name and 'E' or 'W', t = page.text}} end end return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(output:wikitext(not p.demo and category{done = true} or nil)) end return p mmru649yeyhazhxlv895v0zab6g8vky 197120 197118 2026-08-19T16:45:36Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Undid revision [[Special:Diff/197118|197118]] by [[Special:Contributions/ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[User talk:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|talk]]) 197120 Scribunto text/plain --[[ This module was created by User:CodeHydro (Alexander Zhikun He). User:Jackmcbarn and User:Mr._Stradivarius provided a great deal of assistance in writting p.main() p.main() draw heavily from the following version of Template:Asbox of the English Wikipedia, authored primarily by User:Rich_Farmbrough https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox&oldid=619510287 p.templatepage() is derived from the following revision of Template:Asbox/templatepage, authored primarily by User:MSGJ https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox/templatepage&oldid=632914791 Both templates had significant contributions from numerous others listed in the revision history tab of their respective pages. --]] local WRAPPER_TEMPLATE, args = 'Template:Article stub box' local templatestyles = 'Module:Article stub box/styles.css' local p, Buffer, stubCats = { --Prevents dupli-cats... get it? Maybe not? cats = setmetatable({}, {__newindex = function(t, i, v) if not rawget(t, i) then rawset(t, i, v) table.insert(t, i) end end}), --initializes variables required by both p.main and p.templatepage init = function(self, frame, page) args, page = args or require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = WRAPPER_TEMPLATE }), page or mw.title.getCurrentTitle() --Ensures demo parameter will never affect category() output for articles self.demo = self.demo or page.namespace ~= 0 and args.demo return args, page end }, require('Module:Buffer') --[[ Formats category links. Stores them until called with cat.done=true Takes multiple or single categories in the form of 'cat' or a table of strings and/or tables containing parts. (See below) ]] local attention, catTag, catKey = Buffer'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ', '[[Category:%s]]', '%s|%s%s' local function category(cat) for _, v in ipairs((tostring(cat) == cat or cat.t) and {cat} or cat) do --[[ If v is a table: [1] = full category name; defaults to local attention if blank k = Category sort key. Prefix before v.t t = page.text or args.tempsort#; appended after k (or in its place if omitted). Required if v is not a string Basically the same as v = (v[1] or attention) .. ' | ' .. (v.k or '') .. v.t ]] if v and v ~= true then--reject v = nil, false, or true local thingToFormat if tostring(v) == v then thingToFormat = v else local buf if v[1] then buf = Buffer(v[1]) else buf = attention end thingToFormat = buf:_in(v.k):_(v.t):_str(2, nil, nil, '|') end p.cats[catTag:format(thingToFormat)] = true end end return cat.done and table.concat(p.cats, p.demo and ' | ' or nil) or '' end --[[ Makes an ombox warning; Takes table {ifNot = Boolean, text, {cat. sort key, cat. sort name}} Will return an empty string instead when ifNot evaluates to true ]] local function ombox(v) if v.ifNot then return end p.ombox = p.ombox or require('Module:Message box').ombox category{v[2]} return p.ombox{ type = 'content', text = v[1] } end --[[ Unlike original template, module now takes unlimited cats! This function also performs most stub category error checks except for the ombox for when main |category= is omitted (See p.template()) ]] local function catStub(page, pageDoc) stubCats = {missing = {}, v = {}} -- zwj and zwnj have semantical use in other other wikis, don't remove them local zwj = '\226\128\141' -- U+200D, E2 80 8D local zwnj = '\226\128\140' -- U+200C, E2 80 8C local disallowedUnicodeChars = '[^%w%p%s' .. zwj .. zwnj .. ']' -- for i18n we make this a separate string local code for k, _ in pairs(args) do --Find category parameters and store the number (main cat = '') table.insert(stubCats, string.match(k, '^category(%d*)$')) end table.sort(stubCats) for k, v in ipairs(stubCats) do --Get category names and, if called by p.templatepage, the optional sort key local tsort, cat = args['tempsort' .. v], mw.ustring.gsub(args['category' .. v], disallowedUnicodeChars, '')--remove all hidden unicode chars --Do not place template in main category if |tempsort = 'no'. However, DO place articles of that template in the main category. table.insert(stubCats.v, page and (--p.templatepage passes page; p.main does not, i.e. articles are categorized without sort keys. v=='' and tsort == 'no'--if true, inserts 'true' in table, which category() will reject or tsort and {cat, k = ' ', t = tsort} or {cat, k = ' *', t = page.text}--note space in front of sort key ) or cat ) --Check category existance only if on the template page (i.e. stub documentation) if page then if not mw.title.new('Category:' .. cat).exists then code = code or mw.html.create'code':wikitext'|category' table.insert(stubCats.missing, tostring(mw.clone(code):wikitext(v))) end --[[ Checks non-demo stub template for documentation and flags if doc is present. All stub cats names are checked and flagged if it does not match 'Category: [] stub'. The main stub cat is exempt from the name check if the stub template has its own doc (presumably, this doc would have an explanation as to why the main stub cat is non-conforming). ]] table.insert(stubCats.v, v == '' and not p.demo and pageDoc.exists and 'Stub message templates with documentation subpages' or not cat:match' stubs$' and {k = 'S', t = page.text} ) end end --Add category names after loop is completed category(stubCats.v) return #stubCats.missing > 0 and ombox{ 'ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ' .. (#stubCats.missing == 1 and ' ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ' or ' ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱫᱚ') .. ' ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ: ' .. mw.text.listToText(stubCats.missing), {k = 'N', t = page.text} } end --Shows population of categories found by catStub(). Outputs demo values if none local function population() local wikitext, base = {}, '* [[:Category:%s]] (ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞ: %s)\n' if not args.category and stubCats[1] ~= false then table.insert(stubCats, 1, false) end for _, v in ipairs(stubCats) do table.insert(wikitext, base:format( v and args['category' .. v] or '{{{category}}}', v and mw.site.stats.pagesInCategory(args['category' .. v], 'all') or 0 )) end return table.concat(wikitext) end --Includes standard stub documention and flags stub templates with bad parameter values. function p.templatepage(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local tStubDoc = mw.title.new'Template:Stub documentation' local pageDoc = page:subPageTitle('doc') --Reorganization note: Original Asbox alternates between outputting categories and checking on params |category#=. --Rather than checking multiple times and switching tasks, all stub category param operations have been rolled into catStub() return Buffer( ombox{--Show ombox warnings for missing args. ifNot = args.category, '<code>|category</code> ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ᱾', {k = 'C', t = page.text} }) :_(ombox{ ifNot = args.subject or args.article or args.qualifier, 'ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ! ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ <code>|subject</code>, <code>|article</code> ᱥᱮ <code>|qualifier</code> ᱥᱮᱴ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ᱾', {k = 'D', t = page.text} }) :_(catStub(page, pageDoc))--catStub() may also return an ombox if there are non-existing categories :_(category{ done = p.demo ~= 'doc',--Outputs categories if not doc demo 'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ', args.icon and 'ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ' or args.image and ( mw.title.new('Media:' .. mw.text.split(args.image, '|')[1]).exists--do nothing if exists. category() will reject true or {k = 'B', t = page.text} ) or 'ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ', args.imagealt and {k = 'I', t = page.text}, }) :_((not p.demo or p.demo == 'doc') and--Add standard stub template documentation require('Module:Documentation').main{ content = Buffer(page.text ~= 'Stub' and--This comparison performed in {{Asbox/stubtree}} before it invokes Module:Asbox stubtree -- TODO: update this instance of Asbox to Article stub box eventually require('Module:Asbox stubtree').subtree{args = {pagename = page.text}} ) :_in'\n== ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ==\nᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ':_(args.subject):_'ᱥᱴᱚᱵᱽ':_(args.qualifier):_out' '--space :_'. ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{[[Template:Article stub box|article stub box]]}} ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱟ-ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱟᱱᱟ᱾\n=== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ===\nᱴᱟᱭᱯᱤᱝ ' :_(mw.html.create'code' :wikitext( mw.text.nowiki( '{{' ), page.text == 'Stub' and 'stub' or page.text, '}}') ) :_' ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ' :_(#stubCats > 1 and '' or '') :_':\n' :_(population()) :_(pageDoc.exists and--transclusion of /doc if it exists frame:expandTemplate{title = pageDoc.text} ) :_'\n== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==\n' :_(frame:expandTemplate{title = tStubDoc.text}) :_'\n\n'(), ['link box'] = Buffer'ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[Module:Article stub box]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾' :_in'ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[Template:Stub documentation]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ' :_(mw.html.create'span' :cssText'font-size:smaller;font-style:normal;line-height:130%' :node(('([%s ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ] | [%s ᱱᱟᱜᱟᱢ])'):format( tStubDoc:fullUrl('action=edit', 'relative'), tStubDoc:fullUrl('action=history', 'relative') )) ) :_out() :_(page.protectionLevels.edit and page.protectionLevels.edit[1] == 'sysop' and "ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ [[WP:PROTECT|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]] ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ [[WP:CAT|ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ [" .. pageDoc:fullUrl('action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload', 'relative') .. '| /doc] ᱥᱟᱵᱽ-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾' )' <br/>' } )() end function p.main(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local output = mw.html.create'div' :attr{role = 'note'} :addClass'metadata plainlinks asbox stub' :tag'table' :attr{role = 'presentation'} :tag'tr' :addClass'noresize' :node((args.icon or args.image) and mw.html.create'td' :wikitext(args.icon or ('[[File:%s|%spx|alt=%s|class=%s]]'):format( args.image or '', args.pix or '40x30', args.imagealt or 'ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱟᱭᱠᱚᱱ', args.imageclass or '' )) ) :tag'td' :tag'p' :addClass'asbox-body' :wikitext( Buffer'ᱱᱚᱶᱟ ':_(args.subject):_(args.article or 'ᱚᱱᱚᱞ'):_(args.qualifier)' ',--space ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Wikipedia:stub|ᱟᱫᱷᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ [', page:fullUrl('action=edit', 'relative'), ' ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ]᱾' ) :done() :node(args.note and mw.html.create() :tag'p' :addClass'asbox-note' :wikitext(args.note) :done() ) :allDone() :node(args.name and require'Module:Navbar'._navbar{ args.name, mini = 'yes', } ) --[[ Stub categories for templates include a sort key; this ensures that all stub tags appear at the beginning of their respective categories. Articles using the template do not need a sort key since they have unique names. When p.demo equals 'doc', the demo stub categories will appear as those for a stub template. Otherwise, any non-nil p.demo will emulate article space categories (plus any error cats unless set to 'art') ]] if page.namespace == 0 then -- Main namespace category'ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱴᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ' catStub() elseif p.demo then if p.demo ~= 'doc' then catStub() end --Unless p.demo is set to 'art', it will also include error categories normally only shown on --the template but not in the article. The elseif after namespace == 0 means demo cats will never show in article space. p.demodoc = p.demo ~= 'art' and p.templatepage(frame, page) output = mw.html.create() :node(output) :tag'small':wikitext( 'ᱰᱮᱢᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ: ', (category{done = true}:gsub('(%[%[)(Category:)([^|%]]-)(%|)', '%1%2%3|%2%3%4'):gsub('(%[%[)(Category:)', '%1:%2')) ):done() :wikitext(p.demo == 'doc' and p.demodoc or nil) else --Checks for valid name; emulates original template's check using {{FULLPAGENAME:{{{name|}}}}} local normalizedName = mw.title.new(args.name or '') if normalizedName and normalizedName.fullText == page.fullText then output = mw.html.create():node(output):wikitext(p.templatepage(frame, page)) elseif not page.isSubpage and page.namespace == 10 then-- Template namespace and not a subpage category{{k = args.name and 'E' or 'W', t = page.text}} end end return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(output:wikitext(not p.demo and category{done = true} or nil)) end return p j11z6z2mqnpjrkhib463eju0r8ii8e1 ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ 0 26031 197115 138543 2026-08-19T16:40:34Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 138543 wikitext text/x-wiki {{Infobox power station | name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ <br />ᱞᱚᱞᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ) | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map_size = | location_map_caption= | coordinates = {{coord|23|36|05|N|86|28|01|E|type:landmark|display=inline,title}} | coordinates_ref = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | location = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | status = O | construction_began = | commissioned = ᱑ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱔ | decommissioned = | cost = | owner = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] | operator = | th_fuel_primary = [[ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ]] | th_fuel_tertiary = | ps_units_operational= ᱒x ᱒᱕᱐ [[ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ|MW]] | ps_units_manu_model = | psps_hydraulic_head = | th_cogeneration = | th_combined_cycle = | ps_electrical_capacity= ᱕᱐᱐&nbsp;MW<br />᱘᱐᱐x᱒&nbsp;MW (ᱯᱞᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ) | ps_electrical_cap_fac= | website = | extra = }} '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱴᱷᱟᱶ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ]] ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 23°35′53′′N 86°28′26′′E/23.598 °N 86.474 °E᱾ ᱱᱚᱶᱟ <ref name="santaldih">{{Cite web |title=Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |url=http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |access-date=2011-08-24 |publisher=WBPDCL |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status=dead }}</ref> ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱫᱟᱲᱮ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱒ x ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ᱾ ᱯᱩᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ <ref name="santaldih"/> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱑ ᱫᱚ ᱑/᱑/᱑᱙᱗᱔; ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱒ ᱫᱚ ᱑᱖/᱗/᱑᱙᱗᱕, ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱓ ᱫᱚ ᱖/᱑᱒/᱑᱙᱗᱘ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱔ ᱫᱚ ᱓᱐/᱓/᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ᱾<ref name="santaldih" /> ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ ᱫᱚ ᱒ x ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ (᱑,᱒,᱓,᱔) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱟᱨ ᱖ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱱᱤᱛ ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱗ ᱟᱨ ᱘ ᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗ ᱟᱨ ᱘ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱤᱛᱨᱤᱠᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== molxvngk6l3nkhy56221hc3sbk4r3f7 197117 197115 2026-08-19T16:41:36Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197117 wikitext text/x-wiki {{Infobox power station | name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ <br />ᱞᱚᱞᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ) | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map_size = | location_map_caption= | coordinates = {{coord|23|36|05|N|86|28|01|E|type:landmark|display=inline,title}} | coordinates_ref = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | location = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | status = O | construction_began = | commissioned = ᱑ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱔ | decommissioned = | cost = | owner = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] | operator = | th_fuel_primary = [[ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ]] | th_fuel_tertiary = | ps_units_operational= ᱒x ᱒᱕᱐ [[ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ|MW]] | ps_units_manu_model = | psps_hydraulic_head = | th_cogeneration = | th_combined_cycle = | ps_electrical_capacity= ᱕᱐᱐&nbsp;MW<br />᱘᱐᱐x᱒&nbsp;MW (ᱯᱞᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ) | ps_electrical_cap_fac= | website = | extra = }} '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱴᱷᱟᱶ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ]] ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 23°35′53′′N 86°28′26′′E/23.598 °N 86.474 °E᱾ ᱱᱚᱶᱟ <ref name="santaldih">{{Cite web |title=Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |url=http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |access-date=2011-08-24 |publisher=WBPDCL |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status=dead }}</ref> ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱫᱟᱲᱮ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱒ x ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ᱾ ᱯᱩᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ <ref name="santaldih"/> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱑ ᱫᱚ ᱑/᱑/᱑᱙᱗᱔; ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱒ ᱫᱚ ᱑᱖/᱗/᱑᱙᱗᱕, ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱓ ᱫᱚ ᱖/᱑᱒/᱑᱙᱗᱘ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱔ ᱫᱚ ᱓᱐/᱓/᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ᱾<ref name="santaldih" /> ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ ᱫᱚ ᱒ x ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ (᱑,᱒,᱓,᱔) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱟᱨ ᱖ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱱᱤᱛ ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱗ ᱟᱨ ᱘ ᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗ ᱟᱨ ᱘ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱤᱛᱨᱤᱠᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 3r88rrjnbuh6cqp24fxp67ldtjhdiwz ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 37853 197086 2026-08-19T12:46:34Z ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 8509 "{{Infobox person | name = ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ | other_names = ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_place = ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ | language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ | nationality = ᱵᱷᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197086 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ | other_names = ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_place = ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ, [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ | language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = * ᱪᱟᱸᱫᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (᱑᱙᱘᱐) * ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ (᱑᱙᱘᱕) * ᱦᱩᱫᱤᱥ (ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ) }} '''ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ('''ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="book">ᱥᱟᱸᱣᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱤᱴᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ), ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱥᱟᱠᱟᱢ - ᱓᱙᱐</ref>। == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ == ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱜᱟᱲᱟ ᱰᱟᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱚᱛᱷᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। == ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref name="book"/>। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱩᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱭ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref name="book"/>। "ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref name="book"/>। ᱛᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ) ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱥᱩᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ( ᱵᱷᱟᱣᱱᱟ) ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref name="book"/>। == ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * '''ᱪᱟᱸᱫᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''' - ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="book"/>। * '''ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ''' - ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="book"/>। * '''ᱦᱩᱫᱤᱥ''' - ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ, ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == <references /> 1f5ebbmvk8oj6b7tpmf7w5j28lw9btc ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ 0 37854 197087 2026-08-19T13:04:43Z ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 8509 "{{Infobox person | name = ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ | image = | caption = | residence = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭᱟᱹ | language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' ᱫᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197087 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ | image = | caption = | residence = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭᱟᱹ | language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="book">ᱥᱟᱸᱣᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ , ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱥᱟᱠᱟᱢ - ᱓᱙᱐</ref>। == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ == ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ-ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ Backward Classes Welfare ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ<ref name="book"/>। == ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ "ᱨᱤᱢᱤᱞ" ᱨᱮᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱡ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞᱞ ᱜᱟᱸᱛᱷᱟ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱯᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="book"/>। ᱛᱟᱭ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ "ᱨᱤᱢᱤᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ, ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ, ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ-ᱵᱷᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="book"/>। ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। == ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ<ref name="book"/>। == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == <references /> 74sesbwak2jggz130rz144xvxz6wgqr ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ 0 37855 197088 2026-08-19T15:09:52Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197088 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱭᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱗᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] (R) |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱤᱞᱫᱟ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱗᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱗ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙᱐ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱙᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱘.᱐᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱽᱲᱟ-ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟᱢᱚᱱᱤ-ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ-ᱯᱚᱲᱟᱰᱤᱦᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙]] ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱮᱥ.ᱣᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱬ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱩᱞᱩᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱜᱽᱱᱟᱱ, ᱠᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ, ᱰᱮᱵᱽᱨᱟ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱚᱱᱤᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.collegeadmission.in/SankrailABSmritiMahavidyalaya/SankrailABSmritiMahavidyalaya.shtml |title = Sankrail Anil Biswas Smriti Mahavidyalaya | publisher= College Admission | accessdate = 20 November 2016}}</ref>{{better source needed|date=October 2024}} ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱰ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱱᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ (ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ (᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] {{Jhargram-geo-stub}} ebuovishaofvl2afbid9snz6g2xdfyc 197089 197088 2026-08-19T15:10:19Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱮᱪᱮᱫ */ 197089 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱭᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱗᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] (R) |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱤᱞᱫᱟ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱗᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱗ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙᱐ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱙᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱘.᱐᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱽᱲᱟ-ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟᱢᱚᱱᱤ-ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ-ᱯᱚᱲᱟᱰᱤᱦᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙]] ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱮᱥ.ᱣᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱬ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱩᱞᱩᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱜᱽᱱᱟᱱ, ᱠᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ, ᱰᱮᱵᱽᱨᱟ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱚᱱᱤᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.collegeadmission.in/SankrailABSmritiMahavidyalaya/SankrailABSmritiMahavidyalaya.shtml |title = Sankrail Anil Biswas Smriti Mahavidyalaya | publisher= College Admission | accessdate = 20 November 2016}}</ref>{{better source needed|date=October 2024}} ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱰ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱱᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ (ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ (᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] {{Jhargram-geo-stub}} f7z61oe39ucdbbpdl6uta7n13i7sf42 197090 197089 2026-08-19T15:11:10Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */ 197090 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱭᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱗᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] (R) |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱤᱞᱫᱟ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|22|10|56.3|N|87|09|34.6|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱗᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱗ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙᱐ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱙᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱘.᱐᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱽᱲᱟ-ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱛᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟᱢᱚᱱᱤ-ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ-ᱯᱚᱲᱟᱰᱤᱦᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙]] ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱮᱥ.ᱣᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱬ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ, ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ, ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱞᱫᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱩᱞᱩᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱜᱽᱱᱟᱱ, ᱠᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ, ᱰᱮᱵᱽᱨᱟ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱚᱱᱤᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.collegeadmission.in/SankrailABSmritiMahavidyalaya/SankrailABSmritiMahavidyalaya.shtml |title = Sankrail Anil Biswas Smriti Mahavidyalaya | publisher= College Admission | accessdate = 20 November 2016}}</ref>{{better source needed|date=October 2024}} ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱰ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱱᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ (ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ (᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] {{Jhargram-geo-stub}} fhom76r5cpu4eaxxrpwbzcm8vcbx9nc ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ 0 37856 197091 2026-08-19T15:20:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197091 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱙᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ arb0chp2i2007lo184b66a6b4niq31e 197092 197091 2026-08-19T15:22:42Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 197092 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱙᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ t7gglet09f1bngodbnb0wvfp3g7wcwe 197093 197092 2026-08-19T15:26:03Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ 197093 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱙᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱱ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R)|shape-color22=black| label-size22=13|label-color22=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱺᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱔᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱘ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱓ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱾ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱒᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱕.᱙᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 27 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱟᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 14 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱣᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱚᱛᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://archive.indianexpress.com/news/sankrail-oc-will-be-back-on-job-soon/538379/ |title = Sankrail O-C will be back on job soon | newspaper= The Indian Express | date=7 November 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/regional/maoists-kidnap-oc-injure-asi-in-police-station-near-lalgarh/ |title = Maoists kidnap OC, injure ASI in a police station near Lalgarh | newspaper= Indian Express | date=20 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | archive-url = https://web.archive.org/web/20140730172800/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | url-status = dead | archive-date = 30 July 2014 |title = Maoists free abducted police officer in Bengal | publisher= The Times of India, 22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/news-archive/web/how-this-decrepit-bengal-thana-was-a-sitting-duck-for-the-maoists/ |title = How this decrepit Bengal thana was a sitting duck for Maoists | newspaper=The Indian Express | date=22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] a1ozmyuxtswsl1nk3ga56tfi5y6qst6 197094 197093 2026-08-19T15:26:36Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ */ 197094 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱙᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱱ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R)|shape-color22=black| label-size22=13|label-color22=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱺᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱔᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱘ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱓ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱾ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱒᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱕.᱙᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 27 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 14 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱣᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱚᱛᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://archive.indianexpress.com/news/sankrail-oc-will-be-back-on-job-soon/538379/ |title = Sankrail O-C will be back on job soon | newspaper= The Indian Express | date=7 November 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/regional/maoists-kidnap-oc-injure-asi-in-police-station-near-lalgarh/ |title = Maoists kidnap OC, injure ASI in a police station near Lalgarh | newspaper= Indian Express | date=20 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | archive-url = https://web.archive.org/web/20140730172800/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | url-status = dead | archive-date = 30 July 2014 |title = Maoists free abducted police officer in Bengal | publisher= The Times of India, 22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/news-archive/web/how-this-decrepit-bengal-thana-was-a-sitting-duck-for-the-maoists/ |title = How this decrepit Bengal thana was a sitting duck for Maoists | newspaper=The Indian Express | date=22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] p9yyeyn7hdr86y7gruv40aigpkgcx8q 197095 197094 2026-08-19T15:26:58Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197095 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱔᱙᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|jhargram.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=400| height=600| zoom=10 | coord={{coord|22|18|0|N|87|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1= {{coord|22|12|30|N|86|54|0|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱯᱤᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|37|59|N|86|45|52|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱵᱮᱞᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord3={{coord|21|59|15|N|87|6|40|E}} | label-pos3=right|label3=ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱵᱟᱞᱤᱜᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|16|18|N|86|57|8|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱵᱮᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|11|57|N|87|8|19|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱷᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|35|9|N|86|55|5|E}} | label-pos6=right|label6=ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱵᱤᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|11|19|N|86|55|34|E}} | label-pos7=right|label7=ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱪᱷᱟᱛᱤᱱᱟᱥᱳᱞ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|27|3|N|86|52|54|E}} | label-pos8=left|label8=ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱪᱤᱞᱠᱤᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|30|20|N|86|59|32|E}} | label-pos9=right|label9=ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱫᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱲᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|28|51|N|86|51|10|E}} | label-pos10=right|label10=ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱜᱤᱫᱷᱱᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|32|31|N|86|50|33|E}} | label-pos11=right|label11=ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱮᱨᱜᱳᱫᱟ]] (R) |mark-coord12={{coord|22|27|3|N|86|53|52|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱡᱟᱢᱵᱚᱱᱤ]] (R) |mark-coord13={{coord|22|31|30|N|86|52|22|E}} | label-pos13=right|label13=ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱠᱟᱯᱜᱟᱲᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|22|0|39|N|87|8|38|E}} | label-pos14=let|label14=ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱠᱷᱚᱲᱤᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱟᱱᱤ]] (R) |mark-coord15={{coord|22|10|56|N|87|9|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱠᱩᱞᱴᱤᱠᱨᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|22|34|30|N|87|3|20|E}} | label-pos16=right|label16=ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ]] (R) |mark-coord17={{coord|22|20|16|N|87|2|53|E}} | label-pos17=right|label17=ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱞᱳᱫᱷᱟᱥᱩᱞᱤ]] (R) |mark-coord18={{coord|22|19|25|N|87|0|44|E}} | label-pos18=right|label18=ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord19={{coord|22|1|54|N|87|10|41|E}} | label-pos19=left|label19=ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (R) |mark-coord20={{coord|22|35|30|N|87|2|0|E}} | label-pos20=right|label20=ᱱᱮᱛᱟᱭ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱱᱮᱛᱟᱭ]] (R) |mark-coord21={{coord|22|10|10|N|87|5|58|E}} | label-pos21=right|label21=ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱳᱦᱤᱬᱱ]] (R) |mark-coord22={{coord|22|12|8|N|87|7|40|E}} | label-pos22=left|label22=ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ| numbered22=R| mark-title22= ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ (R)|shape-color22=black| label-size22=13|label-color22=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord23={{coord|22|38|18|N|87|0|54|E}} | label-pos23=right|label23=ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ]] (R) |mark-coord24={{coord|22|15|25|N|86|54|53|E}} | label-pos24=right|label24=ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ| numbered24=R| mark-title24= [[ᱛᱟᱯᱥᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord25={{coord|22|27|40|N|86|58|48|E}}| label-pos25=right|label25= ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ| numbered25=M| mark-title25= [[ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (M)| shape-color25= #800000 |mark-coord26={{coord|22|37|4|N|86|49|5|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱤᱞᱫᱟ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱥᱤᱞᱫᱟᱹ]] (CT) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|22|24|26|N|87|8|30|E}}|label27= ᱠᱟᱺᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=25| label-pos27=top| label-size27=11| mark-size27=0| mark-title27=none |mark-coord28={{coord|22|8|20|N|87|2|0|E}}|label28= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=24| label-pos28=top| label-size28=11| mark-size28=0| mark-title28=none |arc-coordA={{coord|22|0|0|N|86|50|0|E}}|arc-textA= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43 |arc-coordB={{coord|22|15|0|N|86|46|0|E}}|arc-textB= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-90| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ {{coord|22|12|08.6|N|87|08|09.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), "ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ (ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ) ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Human%20Development%20Report| title = District Human Development Report Paschim Medinipur, 2011| work= pages 4-5|publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 10 September 2020}}</ref> ᱓.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱖.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐.᱑᱑% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱙.᱓᱗% ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook Paschim Medinipur, 2013| work= Table 2.2, 2.4 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics |accessdate = 10 September 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱔᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱘ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱓ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓᱾ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱒᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱕.᱙᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 27 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ|ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 14 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱣᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱠᱨᱟᱭᱤᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱚᱛᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://archive.indianexpress.com/news/sankrail-oc-will-be-back-on-job-soon/538379/ |title = Sankrail O-C will be back on job soon | newspaper= The Indian Express | date=7 November 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/regional/maoists-kidnap-oc-injure-asi-in-police-station-near-lalgarh/ |title = Maoists kidnap OC, injure ASI in a police station near Lalgarh | newspaper= Indian Express | date=20 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | archive-url = https://web.archive.org/web/20140730172800/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-22/news/27656309_1_atindranath-dutta-maoist-leader-sankrail-oc | url-status = dead | archive-date = 30 July 2014 |title = Maoists free abducted police officer in Bengal | publisher= The Times of India, 22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/news-archive/web/how-this-decrepit-bengal-thana-was-a-sitting-duck-for-the-maoists/ |title = How this decrepit Bengal thana was a sitting duck for Maoists | newspaper=The Indian Express | date=22 October 2009 | accessdate = 1 November 2016}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] j27zc29f7ztpga2m4gvt5e9c2tn0z9m ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ 0 37857 197096 2026-08-19T15:32:32Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197096 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> 3yi235ttz2tsc9p522hwbdy31qbtpgg 197097 197096 2026-08-19T15:36:07Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ 197097 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> c5g70iacarr8q7g39hzfhenvt7x1yfr 197098 197097 2026-08-19T15:40:15Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ 197098 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ (T) |shape-color30=black| label-size30=13|label-color30=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ {{convert|1600|ft|metres}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers - Manbhum by H. Coupland, ICS |work= First Published 1911|publisher= University of California, San Diego |access-date = 27 September 2016}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|author1=Mahesh Chand|author2=V.K. Puri|title=Regional Planning in India|url=https://books.google.com/books?id=pAuKnmh8K-wC&pg=PA423|year=1983|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-058-8|page=423}}</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|title=PURULIA|website=wbtourismgov.in|access-date=27 August 2017}}</ref> == ᱧᱮᱧᱮᱞ == [[File:Sunset, Boronti.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]] [[File:Boronti Lake.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ]] ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱳᱝᱜᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ (ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱨᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226104205/http://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|url-status=dead|archive-date=26 February 2010|title=Next weekend you can be at ... Baranti|date=27 December 2009|website=telegraphindia.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.anandabazar.com/travel/weekend-trips/tour-destination-baranti-lake-dgtl-1.618271|title=নীলাভ সুন্দরী হয়ে প্রতীক্ষায় বড়ন্তি|date=25 May 2017|website=anandabazar.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ... ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ... ᱰᱮᱢ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ᱾"<ref name="telegraph"/> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ|ᱢᱩᱨᱩᱫ (ᱯᱚᱞᱟᱥ)]] ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱚᱫᱟᱭ᱾<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Baranti in Purulia: An untapped weekend getaway for travellers who love nature |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/baranti-in-purulia-an-untapped-weekend-getaway-for-travellers-who-love-nature/cid/1905957 |access-date=13 April 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=26 December 2024}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:বড়ন্তি ড্যাম.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ File:Barhanti,Purulia,West Bengal,India - panoramio.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ (panoramic) ᱧᱮᱧᱮᱞ File:বড়ন্তি পাহাড়ে পলাশবন.jpg|ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱟᱥ/ᱢᱩᱨᱩᱫ File:বিকেলে বড়ন্তি.jpg|ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ File:Boronti Village 1.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ File:Boronti, Akashmani Resort.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage inline|Baranti}} * {{Commons category-inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] nbij63kpl80rrk1dfylmbk2u4ekiivi 197099 197098 2026-08-19T15:40:55Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197099 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ (T) |shape-color30=black| label-size30=13|label-color30=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ {{convert|1600|ft|metres}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers - Manbhum by H. Coupland, ICS |work= First Published 1911|publisher= University of California, San Diego |access-date = 27 September 2016}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|author1=Mahesh Chand|author2=V.K. Puri|title=Regional Planning in India|url=https://books.google.com/books?id=pAuKnmh8K-wC&pg=PA423|year=1983|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-058-8|page=423}}</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|title=PURULIA|website=wbtourismgov.in|access-date=27 August 2017}}</ref> == ᱧᱮᱧᱮᱞ == [[File:Sunset, Boronti.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]] [[File:Boronti Lake.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ]] ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱳᱝᱜᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ (ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱨᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226104205/http://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|url-status=dead|archive-date=26 February 2010|title=Next weekend you can be at ... Baranti|date=27 December 2009|website=telegraphindia.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.anandabazar.com/travel/weekend-trips/tour-destination-baranti-lake-dgtl-1.618271|title=নীলাভ সুন্দরী হয়ে প্রতীক্ষায় বড়ন্তি|date=25 May 2017|website=anandabazar.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ... ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ... ᱰᱮᱢ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ᱾"<ref name="telegraph"/> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ|ᱢᱩᱨᱩᱫ (ᱯᱚᱞᱟᱥ)]] ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱚᱫᱟᱭ᱾<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Baranti in Purulia: An untapped weekend getaway for travellers who love nature |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/baranti-in-purulia-an-untapped-weekend-getaway-for-travellers-who-love-nature/cid/1905957 |access-date=13 April 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=26 December 2024}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:বড়ন্তি ড্যাম.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ File:Barhanti,Purulia,West Bengal,India - panoramio.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ (panoramic) ᱧᱮᱧᱮᱞ File:বড়ন্তি পাহাড়ে পলাশবন.jpg|ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱟᱥ/ᱢᱩᱨᱩᱫ File:বিকেলে বড়ন্তি.jpg|ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ File:Boronti Village 1.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ File:Boronti, Akashmani Resort.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} * {{Commons category-inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] 0marb592fip28xteqcgxgujc68lpmw6 197100 197099 2026-08-19T15:41:24Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197100 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ (T) |shape-color30=black| label-size30=13|label-color30=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ {{convert|1600|ft|metres}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers - Manbhum by H. Coupland, ICS |work= First Published 1911|publisher= University of California, San Diego |access-date = 27 September 2016}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|author1=Mahesh Chand|author2=V.K. Puri|title=Regional Planning in India|url=https://books.google.com/books?id=pAuKnmh8K-wC&pg=PA423|year=1983|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-058-8|page=423}}</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|title=PURULIA|website=wbtourismgov.in|access-date=27 August 2017}}</ref> == ᱧᱮᱧᱮᱞ == [[File:Sunset, Boronti.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]] [[File:Boronti Lake.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱳᱝᱜᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ (ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱨᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226104205/http://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|url-status=dead|archive-date=26 February 2010|title=Next weekend you can be at ... Baranti|date=27 December 2009|website=telegraphindia.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.anandabazar.com/travel/weekend-trips/tour-destination-baranti-lake-dgtl-1.618271|title=নীলাভ সুন্দরী হয়ে প্রতীক্ষায় বড়ন্তি|date=25 May 2017|website=anandabazar.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ... ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ... ᱰᱮᱢ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ᱾"<ref name="telegraph"/> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ|ᱢᱩᱨᱩᱫ (ᱯᱚᱞᱟᱥ)]] ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱚᱫᱟᱭ᱾<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Baranti in Purulia: An untapped weekend getaway for travellers who love nature |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/baranti-in-purulia-an-untapped-weekend-getaway-for-travellers-who-love-nature/cid/1905957 |access-date=13 April 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=26 December 2024}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:বড়ন্তি ড্যাম.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ File:Barhanti,Purulia,West Bengal,India - panoramio.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ (panoramic) ᱧᱮᱧᱮᱞ File:বড়ন্তি পাহাড়ে পলাশবন.jpg|ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱟᱥ/ᱢᱩᱨᱩᱫ File:বিকেলে বড়ন্তি.jpg|ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ File:Boronti Village 1.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ File:Boronti, Akashmani Resort.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} * {{Commons category-inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] l6l563umuywh1dtw7rwys5fi9bumlpl 197101 197100 2026-08-19T15:42:31Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 197101 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ (T) |shape-color30=black| label-size30=13|label-color30=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ {{convert|1600|ft|metres}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers - Manbhum by H. Coupland, ICS |work= First Published 1911|publisher= University of California, San Diego |access-date = 27 September 2016}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|author1=Mahesh Chand|author2=V.K. Puri|title=Regional Planning in India|url=https://books.google.com/books?id=pAuKnmh8K-wC&pg=PA423|year=1983|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-058-8|page=423}}</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|title=PURULIA|website=wbtourismgov.in|access-date=27 August 2017}}</ref> == ᱧᱮᱧᱮᱞ == [[File:Sunset, Boronti.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]] [[File:Boronti Lake.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱳᱝᱜᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ (ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱨᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226104205/http://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|url-status=dead|archive-date=26 February 2010|title=Next weekend you can be at ... Baranti|date=27 December 2009|website=telegraphindia.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.anandabazar.com/travel/weekend-trips/tour-destination-baranti-lake-dgtl-1.618271|title=নীলাভ সুন্দরী হয়ে প্রতীক্ষায় বড়ন্তি|date=25 May 2017|website=anandabazar.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ... ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ... ᱰᱮᱢ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ᱾"<ref name="telegraph"/> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ|ᱢᱩᱨᱩᱫ (ᱯᱚᱞᱟᱥ)]] ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱚᱫᱟᱭ᱾<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Baranti in Purulia: An untapped weekend getaway for travellers who love nature |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/baranti-in-purulia-an-untapped-weekend-getaway-for-travellers-who-love-nature/cid/1905957 |access-date=13 April 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=26 December 2024}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:বড়ন্তি ড্যাম.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ File:Barhanti,Purulia,West Bengal,India - panoramio.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ (panoramic) ᱧᱮᱧᱮᱞ File:বড়ন্তি পাহাড়ে পলাশবন.jpg|ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱟᱥ/ᱢᱩᱨᱩᱫ File:বিকেলে বড়ন্তি.jpg|ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ File:Boronti Village 1.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ File:Boronti, Akashmani Resort.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} * {{Commons category-inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] svqmdejsm6jhl6y0e2ikgq8dhknxbwx ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ 0 37858 197102 2026-08-19T15:46:34Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baghmundi town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | pushpin_map..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197102 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baghmundi town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|12|N|86|03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ (ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ce4zrsef9df5flrfypvzk5f673u9uht 197103 197102 2026-08-19T15:48:19Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ 197103 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baghmundi town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|12|N|86|03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ (ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ jbahqvjmo01fzcpue1ugq3lt77evo0y 197104 197103 2026-08-19T15:52:27Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ 197104 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baghmundi town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|12|N|86|03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ (ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱴᱷᱟᱶ === {{OSM Location map | width=400| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ: M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ''(ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾)'' |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (Census Town) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ| numbered7=R| mark-title7= ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (R) |shape-color7=black|label-color7=black|label-size=14|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ-ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ#ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ {{cvt|475| to |700|m}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook Puruliya | work= page 11 |publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|year=1949|page=170|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |accessdate = 21 January 2020}}</ref> [[File:Ajodhya Hill Upper Dam.jpg|alt=|thumb|ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱮᱢ]] == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱔,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱙᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱙᱔᱐ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱓᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱓᱖% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref> == ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{cvt|275|km2}} ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓᱕,᱕᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱞᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱹᱛᱩ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ {{cvt|41.91|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 2017-07-29 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/bagmundi-ps/ |title = Baghmundi PS | publisher= Purulia District Police | accessdate = 5 October 2016}}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ (ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 3 October 2016}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱲᱟᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Ajodhya Hills {{!}} Nature inFocus |url=https://www.natureinfocus.in/guide/ajodhya-hills |access-date=2026-02-17 |website=www.natureinfocus.in |language=en}}</ref> ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 0m8jfr38r4xe1654ea6pm81wzdrdca5 ᱦᱩᱲᱟ 0 37859 197105 2026-08-19T15:59:09Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_m..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197105 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱺᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} m4ag9wnssw0erj7xcboa1jykc6s5azp 197106 197105 2026-08-19T16:10:06Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197106 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱺᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ |title = Hura PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 8 October 2016}}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] ax1wk8bi3pv1u9xyls317wavlpcq0br 197107 197106 2026-08-19T16:11:12Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197107 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ |title = Hura PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 8 October 2016}}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 764p56b0zbxpvoul5tgjzul8jj8hccm 197108 197107 2026-08-19T16:15:13Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197108 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ |title = Hura PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 8 October 2016}}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 1m02tkzvlgyhtyi0780a6o5iohhr346 ᱟᱲᱥᱟ 0 37860 197109 2026-08-19T16:18:45Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197109 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱲᱥᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | pushpin_map = India West Bengal# India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱕,᱙᱕᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱖ (ᱟᱲᱥᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱲᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱟᱲᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (urbanization) ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead | archive-date = 20 May 2011 | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite news | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| newspaper = The Times of India| date = 16 December 2019| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱕,᱙᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱕᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱙0᱑ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱔᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱗᱒᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱕᱕.᱔᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 5 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱕ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/page/3/ |title = Arsha PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱟᱲᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://arshacollege.org/ | title = Arsha College| publisher = AC |access-date = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.collegeadmission.in/ArshaCollege/ArshaCollege.shtml | title = Arsha College| publisher = College Admission |access-date = 19 January 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |access-date = 23 January 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] kttsffc2ge0v8rh74o5q4ea6qrtjpdv 197110 197109 2026-08-19T16:19:12Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197110 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱲᱥᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | pushpin_map = India West Bengal# India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱕,᱙᱕᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱖ (ᱟᱲᱥᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱲᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱟᱲᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (urbanization) ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead | archive-date = 20 May 2011 | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite news | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| newspaper = The Times of India| date = 16 December 2019| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱕,᱙᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱕᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱙0᱑ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱔᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱗᱒᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱕᱕.᱔᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 5 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱕ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/page/3/ |title = Arsha PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱟᱲᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://arshacollege.org/ | title = Arsha College| publisher = AC |access-date = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.collegeadmission.in/ArshaCollege/ArshaCollege.shtml | title = Arsha College| publisher = College Admission |access-date = 19 January 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |access-date = 23 January 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] n2asp8sitae9peaiyhmyqo1ohhv3qlm ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ 0 37861 197111 2026-08-19T16:24:04Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197111 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Cheliyama - Radha Gobindo Temple (4).jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱗,᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑۱ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | official_name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ }} '''ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 9oveubkm9vunqgwbt87eh192ex283dx 197112 197111 2026-08-19T16:29:02Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ 197112 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Cheliyama - Radha Gobindo Temple (4).jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱗,᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑۱ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | official_name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ }} '''ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|10|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ (R)|shape-color12=black| label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱫᱚ {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ (thermal power plants) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱗,᱔᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱘᱐᱙ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱖᱐᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱕᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱗᱕᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱒.᱕᱓% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱡᱽᱫᱤᱭᱟ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘]] ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 December 2016}}</ref> 71f7zfu2avn3d8yrv9yemc9ecouwd92 197113 197112 2026-08-19T16:32:52Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197113 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Cheliyama - Radha Gobindo Temple (4).jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱗,᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑۱ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | official_name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ }} '''ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|10|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ (R)|shape-color12=black| label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱫᱚ {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ (thermal power plants) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱗,᱔᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱘᱐᱙ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱖᱐᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱕᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱗᱕᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱒.᱕᱓% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱡᱽᱫᱤᱭᱟ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘]] ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 December 2016}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱛᱚᱨᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱥᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/|title = Santaldih College |publisher= SC | access-date = 17 January 2020 }}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-p-high-school-h-s-8qlkr5 | title = Cheleyma B.P. School| publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱮᱪ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-c-girl-s-h-s-nylpq0 | title = Cheleyama B.C. Girl's HS High School | publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱑᱙ ᱥᱚᱠᱟᱵᱽᱫᱚ (᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱞᱤᱞᱟ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ) ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Purulia.nic.in| work= Travel & Tourism Purulia - Cheliama| publisher = District administration |access-date = 23 January 2020}}</ref> [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱣᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (mortuary temples) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ|ᱵᱟᱱᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref> == ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ == <gallery widths="160px" heights="110px"> File:Cheliyama - Terracotta Panels - Temple Front (1).jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Radha Vinod temple of Purulia.jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (arch) - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱵᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 04.jpg|[[ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ]]-[[ᱵᱨᱚᱡᱽ|ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]]ᱣᱟᱜ [[ᱨᱟᱥᱞᱤᱞᱟ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 05.jpg|[[ᱜᱳᱯᱤ|ᱜᱳᱯᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ </gallery> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱹᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱱᱫᱟ (ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ) ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Temple towns in West Bengal}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 9lc6rshj1vmz2jmhrn4ju04jerphkbi 197114 197113 2026-08-19T16:34:26Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ */ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ 197114 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Cheliyama - Radha Gobindo Temple (4).jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱗,᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑۱ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | official_name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ }} '''ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|10|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ (R)|shape-color12=black| label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱫᱚ {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱗,᱔᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱘᱐᱙ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱖᱐᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱕᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱗᱕᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱒.᱕᱓% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱡᱽᱫᱤᱭᱟ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘]] ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 December 2016}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱛᱚᱨᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱥᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/|title = Santaldih College |publisher= SC | access-date = 17 January 2020 }}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-p-high-school-h-s-8qlkr5 | title = Cheleyma B.P. School| publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱮᱪ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-c-girl-s-h-s-nylpq0 | title = Cheleyama B.C. Girl's HS High School | publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱑᱙ ᱥᱚᱠᱟᱵᱽᱫᱚ (᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱞᱤᱞᱟ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ) ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Purulia.nic.in| work= Travel & Tourism Purulia - Cheliama| publisher = District administration |access-date = 23 January 2020}}</ref> [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱣᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (mortuary temples) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ|ᱵᱟᱱᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref> == ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ == <gallery widths="160px" heights="110px"> File:Cheliyama - Terracotta Panels - Temple Front (1).jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Radha Vinod temple of Purulia.jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (arch) - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱵᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 04.jpg|[[ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ]]-[[ᱵᱨᱚᱡᱽ|ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]]ᱣᱟᱜ [[ᱨᱟᱥᱞᱤᱞᱟ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 05.jpg|[[ᱜᱳᱯᱤ|ᱜᱳᱯᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ </gallery> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱹᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱱᱫᱟ (ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ) ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Temple towns in West Bengal}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 7fzrmv29hs1dmos9kr0fhtvq0s5x1fm ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ 0 37862 197116 2026-08-19T16:40:35Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱶᱟᱨ ᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 197116 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] atln2orfa3y4e8a17ff6krgiarh0i0m ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ 0 37863 197119 2026-08-19T16:45:28Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 "{{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197119 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱙᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑ | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ 128crttg2jgbr0pww6iu3bblybvvf9b 197121 197119 2026-08-19T16:46:02Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 197121 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱙᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑ | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ f9r6h2xot4dimvzjsthz264z70ydtir 197122 197121 2026-08-19T16:48:21Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 197122 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱙᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑ | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ 4knrgdoh66y9i9mo1k5ggsdhr2v0pus 197123 197122 2026-08-19T16:52:30Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ 197123 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱙᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑ | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|10|N|86|46|10|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ (R)|shape-color33=black| label-size33=13|label-color33=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (census towns) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia |work = | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱖᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱕᱘% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ]]-[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/03/19/stories/2008031951172300.htm | title = SAIL funds bridge over Damodar | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = | publisher = The Hindu Business Line, 19 March 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ-ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ == [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱜ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.swapdial.com/public/knowledge-contents/industrial-data/acc-damodar-cement-plant/| title = ACC Damodar cement plant | accessdate = 31 January 2020 | publisher = Swapdial}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 8ae7kg1aa7f10bll0bl3hdtjhhbf5tt 197124 197123 2026-08-19T16:54:01Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ */ 197124 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱙᱘᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑ | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|10|N|86|46|10|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ (R)|shape-color33=black| label-size33=13|label-color33=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (census towns) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia |work = | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱖᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱕᱘% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱠᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ]]-[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/03/19/stories/2008031951172300.htm | title = SAIL funds bridge over Damodar | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = | publisher = The Hindu Business Line, 19 March 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ-ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ == [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱜ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.swapdial.com/public/knowledge-contents/industrial-data/acc-damodar-cement-plant/| title = ACC Damodar cement plant | accessdate = 31 January 2020 | publisher = Swapdial}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] hvd5n3yz2kbm0b9om0m7ri2je7geubv ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ 0 37864 197125 2026-08-19T16:58:34Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ | image = File:Egg roast.jpg | image_size = | caption = ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ | alternate_name = ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱨᱳᱥᱴ, ᱱᱟᱫᱟᱱ ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱨᱳᱥᱴ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | associated_cuisine = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ | course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197125 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ | image = File:Egg roast.jpg | image_size = | caption = ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ | alternate_name = ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱨᱳᱥᱴ, ᱱᱟᱫᱟᱱ ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱨᱳᱥᱴ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | associated_cuisine = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ | course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ; ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ | main_ingredient = ᱵᱤᱞᱤ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱢᱚᱥᱞᱟ }} '''ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-06-25 |title=Kerala Egg Roast, Nadan Mutta Roast Recipe |url=https://www.cookingandme.com/kerala-egg-roast-recipe-nadan-egg-roast/ |url-status=live |access-date=2026-08-01 |website=www.cookingandme.com |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱯᱯᱟᱢ<ref>{{Cite web |title=Recipe of Idiappam, Egg Roast, Breakfast items, Cuisine, Video, Kerala Food {{!}} Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/idiappam-egg-roast/89/ |access-date=2026-08-01 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Jayaram |first=Sreeja |url=https://books.google.com/books?id=pdczEAAAQBAJ&dq=%22Egg+roast%22+kerala&pg=PT30 |title=Happy Breakfasts |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |pages=41 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱪᱟᱯᱟᱛᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱽᱨᱮᱰ) ᱥᱮ ᱯᱳᱨᱳᱴᱟ (ᱢᱟᱭᱫᱟ ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱽᱨᱮᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ) ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ (ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ ᱫᱚ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="keralatourism">{{cite web |title=Recipe of Idiappam, Egg Roast |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/idiappam-egg-roast/89/ |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="scroll">{{cite web |last=Mathew |first=Regi |title=Mutta roast |url=https://scroll.in/food/971293/mutta-roast |website=Scroll.in |date=September 2020 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱜᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews">{{cite web |title=Recipe: How to make thattukada or street-style Kerala mutta (egg) roast |url=https://gulfnews.com/food/cooking-cuisines/recipe-how-to-make-thattukada-or-street-style-kerala-mutta-egg-roast-1.1623917527614 |website=Gulf News |date=June 2021 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="scroll" /> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱨᱳᱥᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ''ᱢᱩᱴᱴᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> == ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ == ᱮᱜᱽ ᱨᱳᱥᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱤᱰᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱥᱮ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱯᱳᱨᱳᱴᱟ ᱥᱮ ᱪᱟᱯᱟᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱾<ref name="scroll" /><ref name="keralatourism" /> ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Commons category|Egg roast}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤ ᱰᱤᱥ]] pspqbrhbx9p5o76rhedy4l8pu8gb657 ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ 0 37865 197126 2026-08-19T17:04:44Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ | image = | caption = | alternate_name = ᱮᱨᱟᱪᱤᱪᱳᱨ, ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | course = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ | type = ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ | main_ingredient = ᱪᱟᱣ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197126 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ | image = | caption = | alternate_name = ᱮᱨᱟᱪᱤᱪᱳᱨ, ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | course = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ | type = ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱡᱤᱞ (ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ), ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ }} '''ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ''' ({{langx|ml|ഇറച്ചിച്ചോറ്}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱨᱟᱪᱤᱪᱳᱨ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ-ᱟᱨ-ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱟᱨ ᱪᱳᱨᱩ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="onmanorama">{{cite web |title=Kozhikode special erachi choru |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/11/24/kozhikode-special-erachi-choru-recipe.html |website=OnManorama |publisher=Malayala Manorama |date=24 November 2020 |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="takeiteasy">{{cite web |title=Erachi Choru (Meat Rice Kerala Style) |url=https://thetakeiteasychef.com/erachi-choru-meat-rice-kerala-style-recipe |website=The Take It Easy Chef |date=3 June 2016 |access-date=23 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱭᱟᱨᱰ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama"/> == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="headbanger">{{cite web |last=Rana |first=Sahil |title=Erachi Choru (Authentic Kerala Recipe) |url=https://headbangerskitchen.com/erachi-choru-authentic-kerala-recipe/ |website=Headbanger's Kitchen |access-date=23 July 2026}}</ref><ref name="takeiteasy"/><ref name="onmanorama"/> ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱟ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ, ᱤᱞᱟᱹᱪ, ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱯᱟᱱᱢᱚᱦᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="headbanger"/><ref name="onmanorama"/> ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama"/><ref name="takeiteasy"/> ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱪᱳᱨᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama"/><ref name="takeiteasy"/> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="onmanorama"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] lliyj4i2eeqki2fxtdykogeyslt7a73 ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ 0 37866 197127 2026-08-19T17:07:56Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ | image = Idli podi.jpg | caption = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱰᱞᱤ | alternate_name = | country = | region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ }} '''ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', '''ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', ᱥᱮ '''ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭ ᱯᱩᱰᱤ''' ({{..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197127 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ | image = Idli podi.jpg | caption = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱰᱞᱤ | alternate_name = | country = | region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ }} '''ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', '''ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', ᱥᱮ '''ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭ ᱯᱩᱰᱤ''' ({{langx|ta|இட்லிப் பொடி|iṭlip poṭi}}; {{langx|ml|ഇഡ്ഡലി പൊടി|iḍḍali poṭi }};{{langx|te|కారం పొడి|kāraṁ poḍi}}; {{langx|kn|ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ|chaṭni puḍi}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱚᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Gopi |first1=Eswari |last2=Narayanan |first2=Aruna |title=Development of Saravallai (Trianthema portulacastrum) dhal powder and acceptability of SDP incorporated Indian breakfast foods and snacks |journal=Elixir International Journal |date=2015 |volume=87 |page=35527 |url=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/77584453/1443615812_87_202015_2035526-35332-libre.pdf?1640784865=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DDevelopment_of_Saravallai_Trianthema_por.pdf&Expires=1726760525&Signature=DdpYP5BLIi~6ucV1mcgMSTzIbWw6uhWfc2S85BtXD~L~tcx-Tf7tugxje944uogDt26G8KkwRwWC6UvLcd1cnO7TK36qwhAijqBR5fat9RkvmD9bWJWSAUg4uckqzYuXAnFpEvbdtRHCNrdTmVmncKHDp1ujKKrFuQRY~AtM9u10Yh8Y7b3Y8lYlEQHdf2LfNMoyVwU9eXX7BA0x0Iire0dBE0FRltkTmIqm0T5uZG59dgN-60RkZEfooHAlata0GsNkNUhEuleoFQISxKPOZF7GaMpIcsAghlfYQfvl0NiI837uqCod2MXhRK68O3Lfv06C~zKNGF4YTo3Ak61mFQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱱᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Borah|first=Plavaneeta|title=5 Delicious Chutney Powders You Need To Pick Right Now|url=https://swirlster.ndtv.com/work-money/5-delicious-chutney-powders-you-need-to-pick-right-now-1983651|date=26 January 2019|access-date=31 August 2020|website=swirlster.ndtv.com|language=en}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱰᱞᱤ ᱥᱮ ᱫᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=How To Make Sensational Gun Powder At Home: A Perfect Recipe For Keeps|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-sensational-gun-powder-at-home-a-perfect-recipe-for-keeps-1907000|access-date=31 August 2020|website=NDTV Food}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱩᱰᱤ ᱥᱮ ᱜᱟᱱᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=<!--staff byline; no author given--> |title=The Indian Gunpowder Or Podi: History Of This Great Culinary Condiment |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-indian-gunpowder-or-podi-history-of-this-great-culinary-condiment-article-110145613 |agency=Times Now News |date=May 15, 2024}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews">{{cite web |title=Video guide for making South Indian special idli podi or gunpowder |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/video-guide-for-making-south-indian-special-idli-podi-or-gunpowder-1.1687159592799 |website=Gulf News |date=June 2023 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="niksharma">{{cite web |last=Sharma |first=Nik |title=Gunpowder Masala (Milagai Podi) |url=https://niksharmacooks.com/gunpowder-milagai-podi-recipe/ |website=Nik Sharma Cooks |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱦᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱴ ᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱴᱱᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱲᱤᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 0oeel5ulhat6kvkmccv0blj1pzcgkyl 197128 197127 2026-08-19T17:08:28Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197128 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ | image = Idli podi.jpg | caption = ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱰᱞᱤ | alternate_name = | country = | region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ }} '''ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', '''ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱯᱩᱰᱤ''', ᱥᱮ '''ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭ ᱯᱩᱰᱤ''' ({{langx|ta|இட்லிப் பொடி|iṭlip poṭi}}; {{langx|ml|ഇഡ്ഡലി പൊടി|iḍḍali poṭi }};{{langx|te|కారం పొడి|kāraṁ poḍi}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ, ᱪᱚᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Gopi |first1=Eswari |last2=Narayanan |first2=Aruna |title=Development of Saravallai (Trianthema portulacastrum) dhal powder and acceptability of SDP incorporated Indian breakfast foods and snacks |journal=Elixir International Journal |date=2015 |volume=87 |page=35527 |url=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/77584453/1443615812_87_202015_2035526-35332-libre.pdf?1640784865=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DDevelopment_of_Saravallai_Trianthema_por.pdf&Expires=1726760525&Signature=DdpYP5BLIi~6ucV1mcgMSTzIbWw6uhWfc2S85BtXD~L~tcx-Tf7tugxje944uogDt26G8KkwRwWC6UvLcd1cnO7TK36qwhAijqBR5fat9RkvmD9bWJWSAUg4uckqzYuXAnFpEvbdtRHCNrdTmVmncKHDp1ujKKrFuQRY~AtM9u10Yh8Y7b3Y8lYlEQHdf2LfNMoyVwU9eXX7BA0x0Iire0dBE0FRltkTmIqm0T5uZG59dgN-60RkZEfooHAlata0GsNkNUhEuleoFQISxKPOZF7GaMpIcsAghlfYQfvl0NiI837uqCod2MXhRK68O3Lfv06C~zKNGF4YTo3Ak61mFQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱱᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Borah|first=Plavaneeta|title=5 Delicious Chutney Powders You Need To Pick Right Now|url=https://swirlster.ndtv.com/work-money/5-delicious-chutney-powders-you-need-to-pick-right-now-1983651|date=26 January 2019|access-date=31 August 2020|website=swirlster.ndtv.com|language=en}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱰᱞᱤ ᱥᱮ ᱫᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=How To Make Sensational Gun Powder At Home: A Perfect Recipe For Keeps|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-sensational-gun-powder-at-home-a-perfect-recipe-for-keeps-1907000|access-date=31 August 2020|website=NDTV Food}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱩᱰᱤ ᱥᱮ ᱜᱟᱱᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=<!--staff byline; no author given--> |title=The Indian Gunpowder Or Podi: History Of This Great Culinary Condiment |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/food/news/the-indian-gunpowder-or-podi-history-of-this-great-culinary-condiment-article-110145613 |agency=Times Now News |date=May 15, 2024}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews">{{cite web |title=Video guide for making South Indian special idli podi or gunpowder |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/video-guide-for-making-south-indian-special-idli-podi-or-gunpowder-1.1687159592799 |website=Gulf News |date=June 2023 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="niksharma">{{cite web |last=Sharma |first=Nik |title=Gunpowder Masala (Milagai Podi) |url=https://niksharmacooks.com/gunpowder-milagai-podi-recipe/ |website=Nik Sharma Cooks |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱞ, ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱦᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱴ ᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="gulfnews" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱴᱱᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱲᱤᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] h9d0nblk1z0h0y71j030ei9iquq18ez ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ 0 37867 197129 2026-08-19T17:12:19Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Kalathappam.jpg | image_size = 250px | caption = ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | alternate_name = ᱠᱟᱞᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | creator = | course = ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ | served = | main_ingr..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197129 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Kalathappam.jpg | image_size = 250px | caption = ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | alternate_name = ᱠᱟᱞᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | creator = | course = ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱜᱩᱲ, ᱠᱟᱡᱩ | variations = | calories = | other = }} '''ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ''' (കലത്തപ്പം) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱛᱷᱟᱯᱯᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱫᱟᱜ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱜᱩᱲ, ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱹᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱤᱞᱟᱹᱪ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱾ ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱠᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.salkkaaram.com/2008/12/kalathappam-rice-flour-cake.html], ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] lbvzepcax9af5sck8rc6opgerm6qmqa ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ 0 37868 197130 2026-08-19T17:15:59Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ | image = ബീഫ്ഫ്രൈ.jpg | image_size = | caption = ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ | alternate_name = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' | country = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = | creator = | course = | type = ᱵᱟᱹᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197130 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ | image = ബീഫ്ഫ്രൈ.jpg | image_size = | caption = ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ | alternate_name = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' | country = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = | creator = | course = | type = ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱯᱷ | served = ᱞᱚᱞᱚ | main_ingredient = ᱡᱤᱞ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ | variations = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' | calories = | other = }} '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱯᱷ ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/amp/story/tamil-nadu/beef-tamizhagam-how-was-cow-slaughtered-and-beef-consumed-ancient-tamil-nadu-34952 | title=Beef in Tamizhagam: How was cow slaughtered and beef consumed in ancient Tamil Nadu? | date=4 October 2015 }}</ref> == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ, ''ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ'', ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Roberts |first1=Adam |title=Secrets of the Best Chefs |date=August 2012 |publisher=Artisan |isbn=978-1-57965-439-9 |page=241 |url=https://books.google.com/books?id=DeaAPpeghoAC |accessdate=22 November 2019}}</ref> == ᱥᱟᱶᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ == ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱳᱨᱳᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ,<ref>{{cite news |title=The Indian state that is obsessed with beef fry |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36366140 | date=18 July 2016 | first=Divya | last=Arya | publisher=BBC |accessdate=22 December 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to eat like a local in Kochi |url=https://www.cntraveller.in/story/eat-like-local-kochi-best-places-to-eat-in-kochi-fish-fry/ |website=Conde Nast Traveller |date=8 April 2019 |accessdate=22 November 2019}}</ref> == ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ == ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=K |first1=Nisar |title=In Kerala, a Beef Fry Dilemma For the BJP |url=https://thewire.in/culture/kerala-beef-fry-bjp |accessdate=22 November 2019}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala: Beef fry for breakfast before MLAs debate new cattle slaughter rules |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-beef-fry-for-breakfast-before-special-session-on-cattle-slaughter-rules-981600-2017-06-08 |accessdate=22 November 2019 |publisher=India Today |date=8 June 2017}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨᱚᱵᱷᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam Actress Surabhi Lakshmi Receives Flak For Eating Meat On Onam |url=https://www.hungryforever.com/malayalam-actress-surabhi-lakshmi-receives-flak-eating-meat-onam/ |accessdate=22 November 2019 |publisher=hungryforever.com |date=11 September 2017}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱮ. ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟ, ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱩᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kerala: Photo of K Surendran eating beef goes viral; BJP leader swears it was just onion curry |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-photo-k-surendran-eating-beef-goes-viral-bjp-leader-swears-it-was-just-onion-curry-650522 |website=IBT |date=14 October 2015 |publisher=International Business times |access-date=5 April 2022}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Eating beef is okay: Shobha Surendran |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-beef-is-okay-shobha-surendran/article7763821.ece |work=The Hindu |date=14 October 2015 |access-date=5 April 2022}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 7ljjyoz9lb1ghk7mok99l3lgw7h9vfo ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ 0 37869 197131 2026-08-19T17:21:34Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ | image = Medu Vada.JPG | alternate_name = ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱫᱤ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱤᱱᱟᱯᱟ ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱣᱟᱰᱮ, ᱩ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197131 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ | image = Medu Vada.JPG | alternate_name = ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱫᱤ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱤᱱᱟᱯᱟ ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱣᱟᱰᱮ, ᱩᱨᱫᱤ ᱵᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱴᱩᱠ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ | type = ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ | course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = ᱞᱚᱞᱚ (ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ) ᱥᱮ ᱨᱩᱢ ᱴᱮᱢᱯᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ) | main_ingredient = ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱚᱱᱟ), ᱪᱟᱣᱞᱮ | minor_ingredient = | variations = | serving_size = ᱑᱐᱐ g | calories = | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟ ᱠᱚ, ᱢᱟᱴ ᱯᱮ ᱠᱭᱟᱣ | other = }} '''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ''' ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱭᱴᱮᱢ<ref name="Meher_NDTV_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Hingle 2015"/> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == "ᱢᱮᱫᱩ" ({{langx|ta|மெது}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱱᱚᱨᱚᱢ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT122 |title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook |author=Richa Hingle |publisher=Andrews McMeel |year=2015 |isbn=9781941252109 |page=pt122 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=r6xYAAAAMAAJ |title=Barkur Kannada |author=Alevur Sriramana Acharya |publisher=Deccan College |year=1971 |page=4 }}</ref><ref>{{cite dictionary |last=Winslow |first=Miron |entry=மெது ''metu'' |title=Winslow's A comprehensive Tamil and English dictionary |url=https://archive.org/details/winslowscomprehe00mwin/page/894/mode/1up |page=269 |date=1862}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱮᱱᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ "ᱵᱟᱰᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ), ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ (ᱛᱟᱢᱤᱞ), ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ), ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ),<ref name="Siva_Axe_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vNliCgAAQBAJ&pg=PT21 |title=Riding God's Axe |author=Siva Sadasivan |publisher=Leadstart |year=2015 |isbn=9789352013609 |page=21 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hZ8HWnnC6AgC&pg=PA30 |title=Chettinad kitchen |author=Alamelu Vairavan |publisher=Westland |year=2010 |isbn=9789380283883 |page=30 }}</ref> ᱵᱟᱴᱩᱠ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thegundruk.com/batuk-roti-made-from-black-lentils/|title = Batuk Roti- Black Lentil Patties|date = 29 January 2014}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱽᱫᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ" ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA110 |title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghvi |author=Vir Sanghvi |publisher=Penguin India |year=2004 |isbn=9780143031390 |pages=110–111 }}</ref> == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ) ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱯᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱡᱟᱝ, ᱟᱫᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Meher_NDTV_2015">{{cite web |url=http://food.ndtv.com/opinions/medu-vada-in-its-many-avatars-1254795 |title=The Star of South India: Medu Vada in its Many Avatars |author=Meher Mirza |date=15 December 2015 |publisher=NDTV }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱟᱢ-ᱵᱟᱰᱟ'' (ᱥᱮ ''ᱟᱢᱟ ᱵᱟᱫᱟᱭ'') ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱱᱟ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ''ᱛᱩᱣᱟᱨ'' (ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱥᱩᱨ'' ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="KTA_1994">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-cFcH2ZHWLcC |title=Indian Food: A Historical Companion |author=K. T. Achaya |author-link=K. T. Achaya |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-563448-8 |page=127 }}</ref> == ᱮᱢᱚᱜ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ (ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱤᱥᱴᱤᱣ) ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱤᱰᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Meher_NDTV_2015"/><ref name="ToI_2015-05-22">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/recipes/Recipe-Medu-vada/articleshow/47372652.cms |title=Recipe: Medu vada |newspaper=The Times of India |date=22 May 2015 }}</ref> ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱴ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱟᱜᱷᱮ ᱥᱟᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ {{Transliteration|ne|ᱵᱟᱴᱩᱠ}} ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱨᱳ, ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The culture, history and recipe of batuk|url=https://kathmandupost.com/recipes/2020/08/28/the-culture-history-and-recipe-of-batuk|access-date=2021-03-03|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> == ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ == <gallery mode="packed"> File:Medu Vadas.JPG|ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ File:Vada at Sagar Ratna restaurant, New Delhi.jpg|ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ File:Breakfast South India.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱤᱰᱞᱤ, ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ File:GKN Pongal Vada DSC 1069.JPG|ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱯᱳᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ File:Dahi Vada or Dahi Bhalla.JPG|ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em|refs= <ref name="Hingle 2015">{{cite book | author=Richa Hingle | title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook | publisher=Vegan Heritage Press, LLC | year=2015 | isbn=978-1-941252-10-9 | url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT79 | page=79}}</ref> }} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{commons category|Medu Vada}} {{cookbook|medu vada}} * [http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱟ, ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱟᱰᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427224907/http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm |date=2016-04-27 }} About.com ᱨᱮ ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤᱡᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 8ugmfqfizgugkvui16y6iq6v2bfr94u ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ 0 37870 197132 2026-08-19T17:30:07Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Kovayka mezhukkupuratti.jpg|thumb|alt=Photo of kowai mezhukkupuratti|ᱠᱳᱵᱷᱟᱠᱠᱟ ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ]] [[File:ബീന്‍സ്-മെഴുക്കുപുരട്ടി.jpg|thumb|ᱵᱤᱱᱥ ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ]] '''ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197132 wikitext text/x-wiki [[File:Kovayka mezhukkupuratti.jpg|thumb|alt=Photo of kowai mezhukkupuratti|ᱠᱳᱵᱷᱟᱠᱠᱟ ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ]] [[File:ബീന്‍സ്-മെഴുക്കുപുരട്ടി.jpg|thumb|ᱵᱤᱱᱥ ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ]] '''ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cbc">{{cite news |title=What to make with all your local zucchini: Mezhukkupuratti, a simple south Indian stir-fry |url=https://www.cbc.ca/life/food/what-to-make-with-all-your-local-zucchini-mezhukkupuratti-a-simple-south-indian-stir-fry-1.5229331 |website=CBC Life |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="ktfood">{{cite web |title=Recipe of Kai Mezhukkupuratti |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/kai-mezhukkupuratti/121/ |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱟᱭᱟ'' (ᱵᱮᱲᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ) ᱟᱨ ''ᱪᱮᱱᱟ'' (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱟᱸᱰᱟ) ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ ᱾<ref name="saffron">{{cite web |last=Iyer |first=Nandita |title=Kaya Mezhukkupuratti, Kerala Style Plantain Stir Fry |url=https://www.saffrontrail.com/kaya-mezhukkupuratti-kerala-style-plantain-stir-fry-vazhakka-mezhukkupuratti-recipe/ |website=Saffron Trail |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="ktfood"/> == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ == ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱚᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cbc"/> ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱸᱰᱮ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱞᱩ ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="saffron"/><ref name="cbc"/> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱨᱮ, ᱨᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱷᱚᱲᱚᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cbc"/> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="cbc"/> == ᱮᱢᱚᱜ == ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱾<ref name="ktfood"/><ref name="cbc"/> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="saffron"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ| ]] 6nxwvp2ifr8kun2alty8g3qtii0mknz ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ 0 37871 197133 2026-08-19T17:34:59Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ | image = Molakootal.JPG | caption = ᱭᱟᱢ, ᱮᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱚᱞ ᱜᱳᱨᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ | alternate_name = ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱟᱞ, ᱢᱳᱞᱟᱠᱩᱴᱟᱞ | country = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | region = ᱯᱟᱞᱟᱠᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197133 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ | image = Molakootal.JPG | caption = ᱭᱟᱢ, ᱮᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱚᱞ ᱜᱳᱨᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ | alternate_name = ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱟᱞ, ᱢᱳᱞᱟᱠᱩᱴᱟᱞ | country = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | region = [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] | type = [[ᱥᱴᱤᱣ]] | served = ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ | main_ingredient = [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱠᱚ ([[ᱛᱩᱨ ᱫᱟᱹᱞ|toor dal]]), [[ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ]], [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]], ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ }} '''ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ''' ({{langx|ta|மொளகூட்டல்}}; {{langx|ml|മൊളഗൂട്ടല്}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱬ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱥᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Goya">{{cite web |last=Sivaram |first=Niranjana |title=Molagootal, a Lentil & Coconut Stew from Palakkad |url=https://www.goya.in/blog/molagootal-tamil-influenced-lentil-coconut-stew-from-palakkad |website=Goya |date=14 November 2020 |access-date=17 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱢᱚᱪ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Goya" /> == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱟᱭᱭᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ-ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱦᱸᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Goya" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Goya" /> == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱛᱩᱨ ᱫᱟᱹᱞ, ᱠᱟᱹᱡ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ, ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱥᱴᱤᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱲᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="Goya" /> ᱡᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱣ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ᱾<ref name="Goya" /> ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ''ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱥᱟᱭᱟᱢ'', ᱫᱟᱹᱞ-ᱟᱨ-ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱥ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱜᱳᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Goya" /> == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ == ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ: ''ᱪᱤᱨᱟᱭ'', ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢᱟᱱ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ; ''ᱱᱩᱞᱠᱳᱞ'', ᱠᱳᱞᱨᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶ; ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱫᱷᱟ'', ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱵᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱠᱥᱪᱟᱨ᱾<ref name="Goya" /> ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱩᱨᱚᱫᱽ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱯᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="Goya" /> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱣ == ᱥᱴᱤᱣ ᱫᱚ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ''ᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱪᱟᱲᱤ'', ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱜ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ''ᱛᱷᱳᱜᱟᱭᱟᱞ'', ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱴᱤᱣ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱳᱞᱟᱜᱩᱴᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱩᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="Goya" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 73liewze229zvp1s2rczjzdvfnad3ha ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ 0 37872 197134 2026-08-19T17:39:23Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Kerala Neyyappam.jpg | caption = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ | alternate_name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱚᱲ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197134 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Kerala Neyyappam.jpg | caption = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ | alternate_name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱚᱲ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ | creator = | course = ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱱᱟᱥᱛᱟ | served = | main_ingredient = ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱜᱩᱲ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ | variations = ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ | calories = | other = }} '''ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ''' ᱥᱮ '''ᱭᱮᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱟ''' ᱫᱚ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱱᱮᱭᱭ'' (ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱜᱚᱛᱚᱢ") ᱟᱨ ''ᱟᱯᱯᱟᱢ'' (ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ") ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮ), ᱜᱩᱲ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ (ᱠᱩᱴᱤ ᱥᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ), ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱤᱞᱟᱹᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref name="Peppertrail_Appam_temple_food">{{cite web|url=http://www.peppertrail.com/inner.php?menu_id=18&sm2_id=41&index_id=3|title=Peppertrail|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱵᱚᱨᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱫᱤᱯᱳᱛᱥᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="NewIndianExpress_NorthParavoor_Church">{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article554511.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624213754/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article554511.ece|url-status=dead|archive-date=June 24, 2016|title=Newly-weds fulfil their wishes with faith|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref><ref name="Zesterdaily_Sabarimala">{{cite web|url=http://zesterdaily.com/cooking/sweet-hindu-offerings-fit-gods-india/|title=Sweet Hindu Offerings Fit For The Gods In India - Neyyappam - Ammini Ramachandran|date=7 February 2014|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref> ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱯᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.phonearena.com/news/Android-N-could-be-named-after-a-delicious-tongue-twister_id81584|title=Android N could be named after a delicious tongue twister|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.android.com/versions/name-n/|title=Android N|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605035802/https://www.android.com/versions/name-n/|archive-date=2016-06-05|url-status=dead}}</ref> ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ<ref>{{Cite web|url=https://youtube.com/watch?v=v1IocBl_5UM |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518180201/https://www.youtube.com/watch?v=v1IocBl_5UM&gl=US&hl=en |archive-date=2016-05-18 |url-status=dead|title=Android N let the names begin.|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ᱦᱚᱸ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ, ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱴᱷᱤᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ <ref name="Peppertrail_Appam_temple_food"/> (ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮᱱ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱘ ᱤᱱᱪᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱲᱦᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱥᱤᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} {{commons category|Neyyappam}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 47612h7zxa749akl6or17nexyxf8qxw ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ 0 37873 197135 2026-08-19T17:50:25Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ | image = Pathiri.jpg | image_size = 250px | caption = ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ | alternate_name = ᱟᱨᱤ ᱯᱚᱛᱷᱤᱞ, ᱯᱚᱛᱷᱤᱞ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ | var..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197135 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ | image = Pathiri.jpg | image_size = 250px | caption = ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ | alternate_name = ᱟᱨᱤ ᱯᱚᱛᱷᱤᱞ, ᱯᱚᱛᱷᱤᱞ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ | variations = ᱱᱮᱭᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱯᱳᱨᱤᱪᱟ ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱢᱤᱱ ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ | calories = | other = }} [[File:Pathiri (8).JPG|thumb|ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱟ ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ]] '''ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last1=Moideen|first1=Cini P.|title=Rice pathiri, Ari pathiri, Kerala Malabar pathiri|url=http://www.cheenachatti.com/recipe/rice-pathiri-malabar-ari-pathiri/|website=CheenaChatti|access-date=9 July 2015|date=12 June 2015}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="onmanorama-history">{{cite web |title=Pathiri, the iftar favourite that crossed the sea with Arabs and became Malabar's own |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2026/03/18/malabar-cuisine-history-pathiri-origins.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=18 March 2026 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱷᱟᱴᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="onmanorama-history" /> ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama-history" /> ==ᱛᱮᱭᱟᱨ== ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱞᱚᱞᱚ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱨᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama-history" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="onmanorama-history" /> ==ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ== ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama-types">{{cite web |title=How to roll out pathiri for the next 'thakkaram' |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2018/05/16/types-of-pathiri-malabar.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=16 May 2018 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱱᱮᱭᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama-types" /> ᱵᱮᱠ ᱟᱨ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱚᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama-types" /> ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱷᱟᱞ ᱥᱮ ᱳᱨᱳᱴᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama-types" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category inline}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ]] cji0izwbmhbwtnmcs93j1zhvjdokw7l ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ 0 37874 197136 2026-08-19T17:53:49Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ | image = Nasrani Pidi Kozhi.jpg | image_size = 200px | caption = ᱯᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | national_cuisine = ᱥᱤᱧᱚᱛ | creator = | course = | served..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197136 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ | image = Nasrani Pidi Kozhi.jpg | image_size = 200px | caption = ᱯᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | national_cuisine = ᱥᱤᱧᱚᱛ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ | variations = | calories = | other = }} '''ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ''' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱥᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱫᱷᱟ-ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱤᱠᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱤ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ' ᱨᱮ 'ᱠᱳᱡᱷᱤ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Pidiyum Kozhiyum is a traditional Kerala Christian dish|url=https://news.abplive.com/lifestyle/pasta-like-traditional-dishes-from-kerala-karnataka-bihar-1703039|publisher=ABP Live|access-date=31 January 2026}}</ref> ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱳᱠᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱤᱰᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱢᱤᱥᱰ ᱞᱮᱱᱰ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱭᱟᱦᱣᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ 'ᱢᱟᱱᱱᱟ' ᱟᱨ 'ᱠᱣᱮᱞ' ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ 'ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱟ' ᱥᱮ 'ᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟ ᱩᱱᱰᱟ' ᱥᱮ 'ᱪᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱩᱱᱰᱟ' ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{Citation needed|date=September 2025}} ==ᱛᱮᱭᱟᱨ== ᱯᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱵᱩ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama">{{cite web |title=Tasty pidi for this New Year |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/12/28/pidi-recipe.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=28 December 2020 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="gulfnews">{{cite web |title=Kerala recipe for kozhi pidi or rice dumplings with chicken curry makes for a perfect winter meal |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/kerala-recipe-for-kozhi-pidi-or-rice-dumplings-with-chicken-curry-makes-for-a-perfect-winter-meal-1.1637560244123 |website=Gulf News |date=November 2021 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱠᱤᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣᱟ᱾<ref name="onmanorama" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref name="onmanorama" /><ref name="gulfnews" /> ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ== 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ 'ᱯᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱱᱫᱩ ᱥᱞᱤᱦᱟᱱᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱱᱮᱨᱪᱟ' ᱥᱮ 'ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ (ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱳ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱩ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾{{Citation needed|date=September 2025}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] izb3lf8lnkd20o0ac85d78zgs35hq8m 197137 197136 2026-08-19T17:54:54Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 (By [[meta:Indic-TechCom/Tools|FindAndReplace]]) 197137 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ | image = Nasrani Pidi Kozhi.jpg | image_size = 200px | caption = ᱯᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | national_cuisine = ᱥᱤᱧᱚᱛ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ | variations = | calories = | other = }} '''ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ''' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱥᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱫᱷᱟ-ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱤᱠᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱤ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ' ᱨᱮ 'ᱠᱳᱡᱷᱤ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Pidiyum Kozhiyum is a traditional Kerala Christian dish|url=https://news.abplive.com/lifestyle/pasta-like-traditional-dishes-from-kerala-karnataka-bihar-1703039|publisher=ABP Live|access-date=31 January 2026}}</ref> ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱳᱠᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱤᱰᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱢᱤᱥᱰ ᱞᱮᱱᱰ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱭᱟᱦᱣᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ 'ᱢᱟᱱᱱᱟ' ᱟᱨ 'ᱠᱣᱮᱞ' ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ 'ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱟ' ᱥᱮ 'ᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟ ᱩᱱᱰᱟ' ᱥᱮ 'ᱪᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱩᱱᱰᱟ' ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{Citation needed|date=September 2025}} ==ᱛᱮᱭᱟᱨ== ᱯᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱵᱩ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="onmanorama">{{cite web |title=Tasty pidi for this New Year |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2020/12/28/pidi-recipe.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=28 December 2020 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="gulfnews">{{cite web |title=Kerala recipe for kozhi pidi or rice dumplings with chicken curry makes for a perfect winter meal |url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/kerala-recipe-for-kozhi-pidi-or-rice-dumplings-with-chicken-curry-makes-for-a-perfect-winter-meal-1.1637560244123 |website=Gulf News |date=November 2021 |access-date=30 July 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱠᱤᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ᱾<ref name="gulfnews" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣᱟ᱾<ref name="onmanorama" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref name="onmanorama" /><ref name="gulfnews" /> ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ== 'ᱯᱤᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱡᱷᱤᱭᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ 'ᱯᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱱᱫᱩ ᱥᱞᱤᱦᱟᱱᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱱᱮᱨᱪᱟ' ᱥᱮ 'ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ (ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱳ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱩ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾{{Citation needed|date=September 2025}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] g939woyalmiqaodntisy5o6a092uth1 ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ 0 37875 197138 2026-08-20T05:49:13Z MT731 2184 "{{Short description|ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ | honorific_suffix = | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ગુલામ હુસૈન | native_name_lang = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ | pron..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197138 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ | honorific_suffix = | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ગુલામ હુસૈન | native_name_lang = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ | pronunciation = | birth_name = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ | birth_date = ᱥᱤ. ᱑᱘᱒᱐ | birth_place = [[ᱨᱟᱱᱰᱮᱨ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱨᱚᱛ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ᱑᱘᱗᱕ | death_place = [[ᱯᱳᱨᱴ ᱞᱩᱭᱤᱥ]], ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱭᱚᱥ | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | other_names = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱯᱟᱭᱯᱟᱨᱰᱤ | siglum = GH | citizenship = [[ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱭᱚᱥ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] | education = | alma_mater = | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] | years_active = ᱑᱘᱔᱐-᱑᱘᱗᱕ | era = | employer = | organization = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ | agent = | known_for = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ | notable_works = | style = | height = | television = | title = ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤ ᱤ ᱳ | term = | predecessor = | successor = [[ᱚᱡᱚᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] | party = | otherparty = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = | children = [[ᱚᱡᱚᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = }} '''ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ''', ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱯᱟᱭᱯᱟᱨᱰᱤ''' (ᱥᱤᱨᱠᱟ ᱑᱘᱒᱐ – ᱑᱘᱗᱕)<ref name=Macmillan1>{{cite book |last1=Macmillan |first1=Allister |title=Mauritius. Illustrated |date=1914 |publisher=W.H. & L. Collingridge |page=380 |url=https://books.google.com/books?id=QpQPAQAAMAAJ&dq=goolam+hossen&pg=PA380}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ== ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱚᱥ ᱥᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱚᱝᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱾ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱵᱷᱚᱦᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱢᱟᱨᱪᱟᱱᱰ ᱟᱨᱟᱵᱽ' ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱳᱨᱴ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱳᱰᱰᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱯᱳᱨᱡᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="SSMS History">{{cite web |title=SSMS History |url=https://www.ssms.mu/history |website=SSMS}}</ref><ref>{{cite web |last1=Olia |first1=Yusuf |title=The Migration of Sunni Surtees to Mauritius |url=https://www.yusufolia.com/post/the-migration-of-sunni-surtees-to-mauritius |website=Yusuf Olia }}</ref> ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱤᱜᱽᱨᱟᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ "ᱥᱩᱨᱛᱤ" ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱚᱡᱚᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ|ᱚᱡᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱢᱯᱞᱮᱢᱳᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Kalla2>{{cite book |last1=Kalla |first1=Abdool Cader |title=Gandhijis hosts in Mauritius |location=Mauritius |page=1 |url=https://www.academia.edu/8058251 |access-date=1 Apr 2024}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱭᱯᱟᱨᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱭᱯᱟᱨᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite book |last1=Gosine |first1=Mahin |title=The East Indian Odyssey |date=1994 |page=145 |publisher=Windsor Press |isbn=978-0-9639318-5-6 |url=https://books.google.com/books?id=9whuAAAAMAAJ&q=piperdy+of+rander}}</ref> ᱢᱚᱣᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kalla2/> ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱤᱢᱯᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ, ᱤᱥᱯᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱾<ref name=Macmillan1/><ref name=Kalla2/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱥᱩᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=Macmillan1/><ref name=Kalla2/> ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱯᱟᱭᱯᱟᱨᱰᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=Kalla2/> ==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ== ᱑᱘᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱡᱚᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Macmillan1/><ref name=Kalla2/> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] * [[ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱵᱳᱦᱨᱟ]] * [[ᱚᱡᱚᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱦᱳᱥᱮᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱒᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱗᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] iak99sjcabvtgljcvbm05idpj0ypw16 ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 37876 197139 2026-08-20T07:18:14Z MT731 2184 "{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = Amrita Patel - Kolkata 2016-04-07 3354.JPG | imagesize = | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1943|11|13}} | birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | birt..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197139 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = Amrita Patel - Kolkata 2016-04-07 3354.JPG | imagesize = | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1943|11|13}} | birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | birth_name = | years_active = | other_names = | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | children = | website = | spouse = | partner = | father = [[ᱦᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱐᱑) }} [[File:Pratibha Devisingh Patil presenting the “Indira Gandhi Paryavaran Puraskar-2005” to Dr. Amrita Patel, Anand, Gujarat, at the ‘World Environment Day 2008’ and 30th Year of the Foundation of National Museum of Natural History.jpg|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱨᱭᱟᱣᱟᱨᱚᱱ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ]] '''ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ 'ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱞᱚᱰ' ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱫᱟᱨᱡᱚᱝ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱦᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱛᱟᱵᱮᱱ, ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱥᱵᱮᱱᱰᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱢᱩᱞ, ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱠᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱡᱽ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Vyaas2012">{{cite book |last=Vyas |first=Rajani |title=ગુજરાતની અસ્મિતા |page=314 |edition=5th |year=2012 |publisher=Akshara Publication |location=Ahmedabad|trans-title=Who's Who of Gujarat|script-title=gu:Gujaratni Asmita|language=gu|oclc =650457017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/the-lonely-mission-of-amrita-patel/40006/|title=The lonely mission of Amrita Patel|date=2003-12-17|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/money/report/interview-amrita-patel-on-kurien-ideologies/20120912.htm|title=Amrita Patel on Kurien's ideologies, the road ahead|date=2012-09-12|website=Rediff|access-date=2019-04-10}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱳᱨᱰ (ᱮᱱᱰᱤᱰᱤᱵᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱰᱤᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱞᱚᱰ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nddb.coop/about/chairman/apatel|title=Dr. Amrita Patel {{!}} nddb.coop|website=www.nddb.coop|access-date=2019-04-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱚᱨ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱮᱨᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Vyaas2012" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ (NABARD) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱥᱤᱠᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/06/06/stories/2008060651652100.htm|title=Amrita Patel gets environ award|date=2008-06-06|work=The Hindu Business Line|access-date=2017-03-04|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱡᱤᱭᱩᱵᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱥᱮᱪᱩᱥᱚᱱ, [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱩᱴᱟᱨ ᱚᱨᱳᱡᱽᱭᱚ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ==ᱩᱯᱨᱩᱢ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱣᱟᱦᱟᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐), ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮ᱗ ᱯᱷᱮᱨᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱥᱤᱯ, ᱑᱙ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱤᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱟᱦᱠᱟᱨᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱫᱷᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱚᱨᱞᱟᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱙᱙᱑), ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱯᱟᱨᱭᱟᱣᱟᱨᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱕),<ref name ="Vyaas2012"/><ref name=":1" /> ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱥᱟᱢᱨᱤᱫᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱥᱤᱨᱚᱢᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱟᱱ (ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/amrita-patel-awarded-with-mahindra-samriddhi-krishi-shiromani-samman-1457414372-1|title=Amrita Patel awarded with Mahindra Samriddhi Krishi Shiromani Samman|last=Srivastava|first=Shilpika|date=2016-03-08|website=Jagranjosh.com|access-date=2019-04-10}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name ="Vyaas2012"/><ref name=":1" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Commons category}} {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱩᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱟᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] orz71b2cszqamadhj29eu332oobff2z ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ 0 37877 197140 2026-08-20T11:05:23Z MT731 2184 "{{short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱒)}} {{Infobox person | name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1972}} | birth_place = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | citizenship = ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197140 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱒)}} {{Infobox person | name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1972}} | birth_place = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | citizenship = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] | alma_mater = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]]<br/>[[ᱤᱱᱥᱤᱰ]] | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱤᱥᱴᱚᱨ | known_for = | networth = | boards = | parents = }} '''ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱜᱨᱟᱛᱟ ᱤᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱯᱟᱭᱤᱰ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱪᱟᱥ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱜ-ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱴᱟᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱱᱴ. ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱴᱮᱠ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱮᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱵᱤᱮ (MBA) ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Prashant Pathak Bio on Live Conference|url=https://www.iitk.ac.in/dora/profile/prashant-pathak|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱡᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱠᱤᱱᱥᱮᱭ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱨᱮᱴᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Prashant Pathak Named to Board of Business Development Bank of Canada |url=https://alumni.mckinsey.com/alumni/default/public/content/jsp/alumni_news/20080804_PrashantPathakLBN.jsp}}</ref><ref>{{cite web|title=McKinsey Appointment Notice|url=http://www.globeinvestor.com/servlet/AppNoticeArticleHTMLTemplate?tf=GlobeInvestor/AppNotices/DisplayNotice.html&cf=GlobeInvestor/AppNotices/config-neutral.cfg&slug=Maly&date=20040923}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱟᱱᱦᱟᱣᱮᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥ, ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱠᱤᱣᱤᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Reichman Hauer Website|url=https://rhcapitalpartners.com/team_pathak.html|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Morningstar Board Profile|url=https://www.marketscreener.com/business-leaders/Prashant-Shanker-Pathak-06PMHP-E/biography/|work=Morningstar Executive Profile}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱷ ᱨᱟᱭᱠᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱸᱠ ᱦᱚᱣᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Reichmann, Hauer set to dip into market again|url=http://www.canada.com/national/nationalpost/financialpost/story.html?id=62cfa8e0-412d-4e69-a493-53bd9ef3351d|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱭᱚᱨᱠ]] ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱱᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱞᱮᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱱᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱳ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱑᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱥᱴᱳᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱡᱤᱯᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱩᱥ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Reichmann-led group snaps up Black's Photo|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/reichmann-led-group-snaps-up-blacks-photo/article1085389/|access-date=12 April 2011|location=Toronto|first=John|last=Partridge|date=31 October 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱭᱟ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱤᱰᱤ ᱤᱱᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ NYSE ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱜᱮᱥᱤ ᱮᱠᱣᱤᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯ (NYSE:LGC) ᱟᱨ ᱳᱱᱤᱠᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Legacy Acquisition Corp. and Onyx Enterprises Int'l Corp. Announce Business Combination |url=https://materials.proxyvote.com/default.aspx?docHostID=466403 |access-date=9 March 2021 |location=New York & Cranbury, N.J. |publisher=Business Wire |date=21 September 2020}}</ref> ==ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱫ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱱᱤᱰᱷᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱭᱥᱤᱠ<ref>{{cite web|title=Project Beyshick Overview|url= https://www.poafoundation.org/people/prashant-pathak/}}</ref> ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=POA Education Foundation – Project Beyshick|url= https://www.poafoundation.org/people/prashant-pathak/|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Prashant Pathak, Globe & Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/prashant-shanker-pathak-36/article1196904/| location=Toronto|first=Steve|last=Ladurantaye}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱨᱮᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱡᱷᱟ, ᱚᱸᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱯ ᱥᱴᱟᱱ ᱵᱤᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱥᱩᱴᱚᱥ ᱡᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱠᱮᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱪᱤᱤᱵᱤ/ ᱮᱰᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=bdc>{{cite web|title=Prashant Shanker Pathak Appointed to the Board of Directors of the Business Development Bank of Canada|url=https://www.canada.ca/en/news/archive/2008/08/prashant-shanker-pathak-appointed-board-directors-business-development-bank-canada.html?=undefined&|access-date=12 April 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱰᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Canadian Trade Delegation with PM Harper|url=https://www.flickr.com/photos/dfait-maeci/8167379535}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Chatham-Kent Ekagrata meeting with NATESC China|url=http://www.natesc.agri.cn/zxyw/201405/t20140509_3898785.htm}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=August 8, 2024 |title=Canada's poor relations with India underscore short-term thinking and failures |url=https://policyoptions.irpp.org/magazines/august-2024/canada-india-relations/ |access-date=2025-01-12 |website=Policy Options |language=en}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱵᱽ (ᱮᱥ ᱭᱩ ᱞᱮᱵᱽ) ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱮᱞᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱠᱭᱩᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=SU Labs Mentors and Faculty|url=https://su.org/faculty-speakers/prashant-pathak/}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱭᱮᱞᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-07-07 |title=June 21 Board of Governors: Budget Approved, Membership Changes |url=https://news.uoguelph.ca/2023/07/june-21-board-of-governors-budget-approved-membership-changes/ |access-date=2023-08-12 |website=U of G News |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MaRS ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱮᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱮᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title= Canada must become the provide of AI infrastructure to the world |url=https://www.theglobeandmail.com/business/commentary/article-canada-must-become-the-provider-of-ai-infrastructure-to-the-world/|website=Globe & Mail |language=en-US}}</ref> ==ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ== ᱯᱤ.ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ "ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ" ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱠᱴᱤᱵ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱰᱤᱥᱠᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ (᱑) ᱢᱳᱱᱟᱨᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ), (᱒) ᱵᱞᱩ ᱜᱱᱩᱥ (ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱱᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱞᱩ ᱜᱱᱩᱥ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ), ᱟᱨ (᱓) ᱦᱟᱹᱥᱩ (ᱡᱤᱣᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ "ᱛᱨᱤ-ᱵᱤ" ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ, "ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pbdcanada.com/speakers.php |title=PBD Canada 2011 |access-date=14 July 2012}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱰᱤᱥᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Prashant Shanker Pathak Appointed|url=http://www.marketwired.com/press-release/prashant-shanker-pathak-appointed-board-directors-business-development-bank-canada-885281.htmarticle}}</ref> ᱵᱤᱰᱤᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, APFC ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ, ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱰᱣᱮᱞ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱔᱐ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱔᱐" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Top 40 Under 40 |url=http://v1.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20090501.wTop40pathak01/BNStory/STEVE+LADURANTAYE/STEVE+LADURANTAYE/ |access-date=12 April 2011 |location=Toronto |first=Steve |last=Ladurantaye}}</ref><ref>{{cite web |title=Top 40 Under 40 |url=http://www.canadastop40under40.com/ }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ "ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ" ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Rediff India Abroad Power List|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=22#pg22}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=11 Indo Canadians Honoured for strengthening bilateral ties|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/nri-achievers/11-Indo-Canadians-honoured-for-strengthening-bilateral-ties/articleshow/47581178.cms}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱳᱯᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱥᱤᱰ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱠᱤᱱᱥᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] lai4yuh7cii1wjsbef5z0qja1g1lxq3