ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱚᱱᱠᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ) 0 11237 197156 57854 2026-08-20T17:04:12Z Lewishkanhu Hembram 2512 /* */ 197156 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱚᱱᱠᱟᱴᱤ''' (Bankati) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱟ.ᱛᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ (block), [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱕᱙ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱕᱑ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱑᱓ᱹ᱔᱐% ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (Average Sex Ratio) ᱫᱚ ᱙᱕᱐, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (Child Sex Ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱓, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱔᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒ᱹ᱗᱐ % ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖ᱹ᱗᱔ %, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱗ᱹ᱗᱘ % ᱾ ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ (constitution of India) ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ (Panchyati Raaj Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ (Sarpanch) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱱᱠᱟᱹᱴᱤ, ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ)|ᱵᱚᱱᱠᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (higher secondary school) ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱩᱲᱤᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱯᱚᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ== ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱥ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ== ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ [[ᱦᱳᱲᱳ]], [[ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱡᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] a791o6do56zo62az8kuj40n7az3w3mq ᱵᱚᱨᱟᱡᱤᱭᱟᱬᱤ, ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ) 0 11266 197155 157201 2026-08-20T17:03:06Z Lewishkanhu Hembram 2512 /* */ 197155 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱟᱨᱦᱟᱡᱤᱭᱟ.ᱝ''' (Barajiani) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱟ.ᱛᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ (block), [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱔᱒ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱑᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱑᱔ᱹ᱖᱔ % ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census2011.co.in">{{cite web | title=Barajiani Village Population - Rairangpur - Mayurbhanj, Orissa | website=census2011.co.in | url=https://www.census2011.co.in/data/village/388265-barajiani-orissa.html | access-date=10 Jul 2020}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱖᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (Average Sex Ratio) ᱫᱚ ᱙᱘᱔, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (Child Sex Ratio) ᱫᱚ ᱘᱑᱓, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱔᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱓ᱹ᱑᱒ % ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖ᱹ᱘᱘ %, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱓᱙ᱹ᱕᱙ % ᱾ ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ (constitution of India) ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ (Panchyati Raaj Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱯᱚᱧᱪ (Sarpanch) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱱᱠᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ)|ᱵᱚᱱᱠᱟᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="India .All states, Districts,Villages,Schools,Colleges,Maps,Pin Codes of India">{{cite web | title=Barajiani village | website=India .All states, Districts,Villages,Schools,Colleges,Maps,Pin Codes of India | url=http://www.onefivenine.com/india/census/village/Mayurbhanj/Rairangpur/Barajiani | access-date=10 Jul 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (higher secondary school) ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱟ.ᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱯᱚᱠᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱮᱡᱥᱮᱱ== ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱵᱚᱥ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ== ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ [[ᱦᱳᱲᱳ]], [[ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱡᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="India .All states, Districts,Villages,Schools,Colleges,Maps,Pin Codes of India">{{cite web | title=Barajiani village | website=India .All states, Districts,Villages,Schools,Colleges,Maps,Pin Codes of India | url=http://www.onefivenine.com/india/census/village/Mayurbhanj/Rairangpur/Barajiani | access-date=10 Jul 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] cxt5iqy2ldglfufjpo1tg2xjdgjo27y ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ 0 37878 197141 2026-08-20T15:21:36Z Bijendra Hansda Purudhul 346 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358485329|Benzocaine]]" 197141 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Infobox drug/styles.css" /><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox" style="border-spacing:2px;" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Benzocaine.svg|class=skin-invert-image|200x200px]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Benzocaine-from-xtal-3D-balls.png|class=bg-transparent|200x200px]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱠᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Drug nomenclature#Trade names|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾]] | class="infobox-data" |ᱟᱱᱵᱮᱥᱳᱞ, ᱞᱮᱱᱟᱠᱮᱱ, ᱳᱨᱟᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱯᱷ ᱮᱥ/ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱾ ᱠᱳᱢ[[Drugs.com]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱳᱯᱤᱠᱮᱞ)<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/benzocaine-topical.html ᱢᱚᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱾]</span> * ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ (EENT)<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/benzocaine-eent.html ᱢᱚᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱾]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱮᱴᱤᱥᱤ ᱠᱳᱰ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * C᱐᱕AD᱐᱓ (WHO) D᱐᱔AB᱐᱔ (WHO "QN᱐᱑AX᱙᱒ (WHO 'N᱐᱑BA᱐᱕ (WHO] R᱐᱒AD᱐᱑ (WHO&#x20;&#x20;&#x20;&#x20;&#x20;&#x20; </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * AU: S᱔ (ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱠ/ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱒ &#x20;&#x20;<span class="nowrap">&nbsp;</span> * UK: GSL, P&#x20; * <small>ᱤᱭᱩ ᱮᱥᱼ</small>&#x20;ᱳᱴᱤᱥᱤ ᱾ </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱟᱭ ᱤᱭᱩ ᱯᱤ ᱮ ᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ</div></div> * <div style="font-size: 97%;">ᱤᱛᱷᱤᱞ ᱔ᱼᱟᱢᱤᱱᱳᱵᱮᱱᱡᱳᱭᱟᱴ</div> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱥᱤ ᱮ ᱮᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="commonchemistry.cas.org">[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=94-09-7 94-09-7]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[./PubChem#&#x3C;span&#x20;style= <abbr title="<nowiki&gt;Compound ID</nowiki&gt;">CID</abbr>" rel="mw:WikiLink" title="PubChem">ᱯᱩᱵᱽᱪᱮᱢ] ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="pubchem.ncbi.nlm.nih.gov">[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2337 2337]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱵᱮᱱᱠ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.drugbank.ca">[https://go.drugbank.com/drugs/DB01086 DB᱐᱑᱐᱘᱖]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱮᱢᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.chemspider.com">[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13854242.html 13854242]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱤᱭᱩ ᱮᱱ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="precision.fda.gov">[https://precision.fda.gov/uniisearch/srs/unii/U3RSY48JW5 U᱓RSY᱔᱘JW᱕]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱮᱹᱡᱤᱡᱤ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.kegg.jp">[https://www.kegg.jp/entry/D00552 ᱰᱤ᱐᱐᱕᱕᱒]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱮᱵᱤ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.ebi.ac.uk">[https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=CHEBI:116735 ᱪᱮᱵᱤᱼ᱑᱑᱖᱗᱓᱕]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱮᱢᱵᱤᱞ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.ebi.ac.uk">[https://www.ebi.ac.uk/chembl/explore/compound/ChEMBL278172 ᱪᱮᱢᱵᱤᱞ᱒᱗᱘᱑᱗᱒]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱚᱢᱯᱴᱚᱠᱥ ᱰᱮᱥᱵᱳᱨᱰ (EPA) <span style="font-weight:normal"> (ᱤᱯᱟᱭ) </span> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="comptox.epa.gov">[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/DTXSID8021804 DTXSID᱘᱐᱒᱑᱘᱐᱔ ᱾][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q422745#P3117|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |<nowiki><span title="echa.europa.eu">ᱤ ᱥᱤ ᱮ ᱤᱱᱯᱷᱳ ᱠᱟᱨᱰ</span></nowiki> | class="infobox-data" |[https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.002.094 100.002.094][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q422745#P2566|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱠᱤᱢᱤᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱯᱷᱚᱨᱩᱢᱞᱟ ᱾ | class="infobox-data" |<span title="Carbon">ᱥᱤ ᱾</span><sub>9</sub><span title="Hydrogen">ᱮᱭᱤᱪ ᱾</span><sub>11</sub><span title="Nitrogen">ᱮᱱ ᱾</span><span title="Oxygen">ᱳ ᱾</span><sub>2</sub> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱢᱳᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ | class="infobox-data" |᱑᱖᱕.᱑᱙᱒ g·mol−᱑&nbsp;<sup>−1</sup> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |᱓D ᱢᱚᱰᱮᱞ (JSMOL) | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=O%3DC%28OCC%29c1ccc%28N%29cc1 ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]</span> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱦᱟᱹᱱ ᱾</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">ᱳ = ᱥᱤ (ᱳ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱑ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ) </div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱤᱱᱪᱤ ᱾</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InCHI = ᱑S/C᱙H᱑᱑NO᱒/c ᱑-᱒-᱑᱒-᱙ (᱑᱑′ ᱗-᱓-᱕-᱘ (᱑᱐′ ᱖-᱔-᱗ h᱓-᱖H, ᱒,᱑᱐H᱒,᱑H᱓</div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">Key: BLFLLBZGZJTVJG-UHFFFAOYSA-N</div> </div> |} mbdn7vzc5rv38k3apfz6m2ca4k227u6 197142 197141 2026-08-20T15:24:12Z Bijendra Hansda Purudhul 346 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358485329|Benzocaine]]" 197142 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Infobox drug/styles.css" /><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox" style="border-spacing:2px;" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Benzocaine.svg|class=skin-invert-image|200x200px]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Benzocaine-from-xtal-3D-balls.png|class=bg-transparent|200x200px]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱠᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[[Drug nomenclature#Trade names|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱾]] | class="infobox-data" |ᱟᱱᱵᱮᱥᱳᱞ, ᱞᱮᱱᱟᱠᱮᱱ, ᱳᱨᱟᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱯᱷ ᱮᱥ/ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱾ ᱠᱳᱢ[[Drugs.com]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱳᱯᱤᱠᱮᱞ)<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/benzocaine-topical.html ᱢᱚᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱾]</span> * ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ (EENT)<span title="www.drugs.com">[https://www.drugs.com/monograph/benzocaine-eent.html ᱢᱚᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱾]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱾<nowiki><br></nowiki> | class="infobox-data" |ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱮᱴᱤᱥᱤ ᱠᱳᱰ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * C᱐᱕AD᱐᱓ (WHO) D᱐᱔AB᱐᱔ (WHO "QN᱐᱑AX᱙᱒ (WHO 'N᱐᱑BA᱐᱕ (WHO] R᱐᱒AD᱐᱑ (WHO&#x20;&#x20;&#x20;&#x20;&#x20;&#x20; </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><div class="plainlist"> * AU: S᱔ (ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱠ/ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱒ &#x20;&#x20;<span class="nowrap">&nbsp;</span> * UK: GSL, P&#x20; * <small>ᱤᱭᱩ ᱮᱥᱼ</small>&#x20;ᱳᱴᱤᱥᱤ ᱾ </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱟᱭ ᱤᱭᱩ ᱯᱤ ᱮ ᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ</div></div> * <div style="font-size: 97%;">ᱤᱛᱷᱤᱞ ᱔ᱼᱟᱢᱤᱱᱳᱵᱮᱱᱡᱳᱭᱟᱴ</div> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱥᱤ ᱮ ᱮᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="commonchemistry.cas.org">[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=94-09-7 94-09-7]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |[./PubChem#&#x3C;span&#x20;style= <abbr title="<nowiki&gt;Compound ID</nowiki&gt;">CID</abbr>" rel="mw:WikiLink" title="PubChem">ᱯᱩᱵᱽᱪᱮᱢ] ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="pubchem.ncbi.nlm.nih.gov">[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/2337 2337]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱵᱮᱱᱠ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.drugbank.ca">[https://go.drugbank.com/drugs/DB01086 DB᱐᱑᱐᱘᱖]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱮᱢᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.chemspider.com">[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13854242.html 13854242]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱤᱭᱩ ᱮᱱ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="precision.fda.gov">[https://precision.fda.gov/uniisearch/srs/unii/U3RSY48JW5 U᱓RSY᱔᱘JW᱕]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱮᱹᱡᱤᱡᱤ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.kegg.jp">[https://www.kegg.jp/entry/D00552 ᱰᱤ᱐᱐᱕᱕᱒]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱮᱵᱤ ᱾ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.ebi.ac.uk">[https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=CHEBI:116735 ᱪᱮᱵᱤᱼ᱑᱑᱖᱗᱓᱕]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱪᱮᱢᱵᱤᱞ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="www.ebi.ac.uk">[https://www.ebi.ac.uk/chembl/explore/compound/ChEMBL278172 ᱪᱮᱢᱵᱤᱞ᱒᱗᱘᱑᱗᱒]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱠᱚᱢᱯᱴᱚᱠᱥ ᱰᱮᱥᱵᱳᱨᱰ (EPA) <span style="font-weight:normal"> (ᱤᱯᱟᱭ) </span> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="comptox.epa.gov">[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/DTXSID8021804 DTXSID᱘᱐᱒᱑᱘᱐᱔ ᱾][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q422745#P3117|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]]</span> </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |<nowiki><span title="echa.europa.eu">ᱤ ᱥᱤ ᱮ ᱤᱱᱯᱷᱳ ᱠᱟᱨᱰ</span></nowiki> | class="infobox-data" |[https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.002.094 100.002.094][[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q422745#P2566|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#ddd;color:inherit;" |ᱠᱤᱢᱤᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱯᱷᱚᱨᱩᱢᱞᱟ ᱾ | class="infobox-data" |<span title="Carbon">ᱥᱤ ᱾</span><sub>9</sub><span title="Hydrogen">ᱮᱭᱤᱪ ᱾</span><sub>11</sub><span title="Nitrogen">ᱮᱱ ᱾</span><span title="Oxygen">ᱳ ᱾</span><sub>2</sub> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |ᱢᱳᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ | class="infobox-data" |᱑᱖᱕.᱑᱙᱒ g·mol−᱑&nbsp;<sup>−1</sup> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em;" |᱓D ᱢᱚᱰᱮᱞ (JSMOL) | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * <span title="chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)">[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model=O%3DC%28OCC%29c1ccc%28N%29cc1 ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]</span> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱦᱟᱹᱱ ᱾</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">ᱳ = ᱥᱤ (ᱳ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱑ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ) </div> </div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: left;"><div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold;"><div>ᱤᱱᱪᱤ ᱾</div></div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">InCHI = ᱑S/C᱙H᱑᱑NO᱒/c ᱑-᱒-᱑᱒-᱙ (᱑᱑′ ᱗-᱓-᱕-᱘ (᱑᱐′ ᱖-᱔-᱗ h᱓-᱖H, ᱒,᱑᱐H᱒,᱑H᱓</div> * <div style="word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;">Key: BLFLLBZGZJTVJG-UHFFFAOYSA-N</div> </div> |} == ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ == === ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ === [[ᱨᱮᱫ:Jiffy_Toothache_Drops_bottle.jpg|right|thumb|ᱡᱤᱯᱷᱤ ᱴᱩᱛᱷᱮᱠ ᱰᱨᱳᱯ ᱵᱚᱛᱚᱞ (᱗.᱗᱕%) ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ]] ougyk6qy41d77pkr2whrng4xkt0byme 197143 197142 2026-08-20T15:32:37Z Bijendra Hansda Purudhul 346 197143 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | image = Benzocaine.svg | image_class = skin-invert-image | width = 200 | alt = | image2 = Benzocaine-from-xtal-3D-balls.png | image_class2 = bg-transparent | width2 = 200 | alt2 = <!-- Clinical data --> | pronounce = | tradename = Anbesol, Lanacane, Orajel, others | Drugs.com = {{ubl | Benzocaine (Topical) {{Drugs.com|monograph|benzocaine-topical}} | Benzocaine (EENT) {{Drugs.com|monograph|benzocaine-eent}} }} | MedlinePlus = | DailyMedID = <!-- DailyMed may use generic or brand name (generic name preferred) --> | pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_category = | routes_of_administration = [[Topical medication|Topical]], [[Oral administration|Oral]] | class = | ATC_prefix = C05 | ATC_suffix = AD03 | ATC_supplemental = {{ATC|D04|AB04}}, {{ATCvet|N01|AX92}}, {{ATC|N01|BA05}}, {{ATC|R02|AD01}} <!-- Legal status --> | legal_AU = S4 | legal_AU_comment = /{{nbsp}}Schedule 2<ref>{{cite web |date=May 2025 |title=Therapeutic Goods (Poisons Standard— June 2025) Instrument 2025 |url=https://www.legislation.gov.au/F2025L00599/asmade/2025-05-28/text/original/pdf |access-date=August 31, 2025 |website=Therapeutic Goods Administration (TGA) |format=pdf}}</ref> | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C5, D1, D2, E, F1, F2, F3, F4 --> | legal_BR_comment = | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_CA_comment = | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UK = GSL, P | legal_UK_comment = | legal_US = OTC | legal_US_comment = | legal_EU = | legal_EU_comment = | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> | legal_UN_comment = | legal_status = <!-- For countries not listed above --> <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | metabolites = | onset = | elimination_half-life = | duration_of_action = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number = 94-09-7 | PubChem = 2337 | IUPHAR_ligand = | DrugBank = DB01086 | ChemSpiderID = 13854242 | UNII = U3RSY48JW5 | KEGG = D00552 | ChEBI = 116735 | ChEMBL = 278172 | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = Ethyl 4-aminobenzoate | C=9 | H=11 | N=1 | O=2 | SMILES = O=C(OCC)c1ccc(N)cc1 | StdInChI = 1S/C9H11NO2/c1-2-12-9(11)7-3-5-8(10)6-4-7/h3-6H,2,10H2,1H3 | StdInChI_comment = | StdInChIKey = BLFLLBZGZJTVJG-UHFFFAOYSA-N | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} == ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ == === ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ === [[ᱨᱮᱫ:Jiffy_Toothache_Drops_bottle.jpg|right|thumb|ᱡᱤᱯᱷᱤ ᱴᱩᱛᱷᱮᱠ ᱰᱨᱳᱯ ᱵᱚᱛᱚᱞ (᱗.᱗᱕%) ᱵᱮᱱᱡᱳᱠᱟᱭᱤᱱ]] pzb1zcusbq5rd64m044blh3tugwykba ᱴᱮᱥᱴᱤᱠᱟᱞ 0 37879 197144 2026-08-20T15:59:29Z Bijendra Hansda Purudhul 346 "{{Infobox anatomy | Name = ᱴᱮᱥᱴᱤᱠᱟᱞ | Latin = ᱴᱮᱥᱴᱤᱥ | Image = Testicle_hariadhi.svg | Caption = Diagram of inner structures of a human testicle (the labelling "seminal vesicle lobules" is incorrect and should be "testicular lobules" instead) | Width = 300 | Image2 = Gray1144.png | Caption2 = Diagram of the external features and surrounding structures of the tes..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197144 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = ᱴᱮᱥᱴᱤᱠᱟᱞ | Latin = ᱴᱮᱥᱴᱤᱥ | Image = Testicle_hariadhi.svg | Caption = Diagram of inner structures of a human testicle (the labelling "seminal vesicle lobules" is incorrect and should be "testicular lobules" instead) | Width = 300 | Image2 = Gray1144.png | Caption2 = Diagram of the external features and surrounding structures of the testicles of an adult male | Precursor = | System = | Artery = [[Testicular artery]] | Vein = [[Testicular vein]], [[pampiniform plexus]] | Nerve = [[Spermatic plexus]] | Lymph = [[Lumbar lymph nodes]] }} [[File:Testis.gif|thumb|right|202px| Animation of the migration of spermatozoa from their origin as germ cells to their exit from the [[vas deferens]]. i904a43uyh1fj9e3yid6ewe59jew4ks 197145 197144 2026-08-20T16:08:02Z Bijendra Hansda Purudhul 346 197145 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = ᱴᱮᱥᱴᱤᱠᱟᱞ | Latin = ᱴᱮᱥᱴᱤᱥ | Image = Testicle_hariadhi.svg | Caption = Diagram of inner structures of a human testicle (the labelling "seminal vesicle lobules" is incorrect and should be "testicular lobules" instead) | Width = 300 | Image2 = Gray1144.png | Caption2 = Diagram of the external features and surrounding structures of the testicles of an adult male | Precursor = | System = | Artery = [[Testicular artery]] | Vein = [[Testicular vein]], [[pampiniform plexus]] | Nerve = [[Spermatic plexus]] | Lymph = [[Lumbar lymph nodes]] }} [[File:Testis.gif|thumb|right|202px| ᱡᱟᱨᱢ ᱥᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱥ ᱰᱤᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱯᱟᱨᱢᱟᱴᱳᱡᱳᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱟᱱ᱾ A) Blood vessels; B) Head of [[epididymis]]; C) Efferent ductules; D) [[Seminiferous tubule]]s; E) Parietal lamina of [[tunica vaginalis]]; F) Visceral lamina of tunica vaginalis; G) Cavity of tunica vaginalis; H) Tunica albuginea; I) Lobule of testis; J) Tail of epididymis; K) Body of epididymis; L) [[Mediastinum testis]]; M) Vas deferens.]] qfzots4emfix077ppt8j0ljbcd915bz ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ 0 37880 197146 2026-08-20T16:44:16Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ | image = Spiced Indian basmati rice dish.jpg | caption = | alternate_name = ᱱᱮᱭᱪᱳᱨᱩ, ᱱᱮᱭᱤᱛᱟ ᱱᱩᱯᱯᱩ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | creator = | course = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingre..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197146 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ | image = Spiced Indian basmati rice dish.jpg | caption = | alternate_name = ᱱᱮᱭᱪᱳᱨᱩ, ᱱᱮᱭᱤᱛᱟ ᱱᱩᱯᱯᱩ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | creator = | course = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ | variations = | calories = | other = }} '''ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ '''ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱩᱞᱩᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱩᱰᱩᱯᱤ-ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ) ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 'ᱱᱮᱭᱤᱛᱟ ᱱᱩᱯᱯᱩ' ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱱᱮᱭᱪᱳᱨᱩ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱫᱟᱞᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ, ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ, ᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱜᱳᱞ ᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱣᱤᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱟ-ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=DTjGCgeguqE |title=கல்யாண வீட்டு நெய் சோறு {{!}} Ghee rice recipe in tamil {{!}} Very Easy Method by Jabbar Bhai |date=2020-06-03 |last=Food Area Tamil |access-date=2024-07-17 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱫᱽᱞᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱩ ᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ; ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱛᱟᱨᱟᱭᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱢᱚᱛᱤ ᱥᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱥᱟᱢᱵᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ == * ᱯᱩᱞᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ * ᱪᱤᱛᱨᱟᱱᱱᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱩ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱯᱩᱞᱤᱦᱳᱨᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱫᱟᱠᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱵᱷᱟᱜᱷᱟᱨᱮᱞᱳ ᱵᱷᱟᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Rasoi |first=Gujarati |url=https://books.google.com/books?id=JR5hDwAAQBAJ&dq=vagharelo+bhaat&pg=PT155 |title=Gujarati Rasoi - Gujarati Recipes: A Delicious Journey to the Gujarati Kitchen |date=2018-06-26 |publisher=Gujarati Rasoi |language=en |quote=Vagharelo Bhat is a popular Gujarati rice recipe which is easy to make and is prepared from leftover rice}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 28n1rfnro3dbrkkpsftm8di962x40el 197147 197146 2026-08-20T16:45:08Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197147 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ | image = Spiced Indian basmati rice dish.jpg | caption = | alternate_name = ᱱᱮᱭᱪᱳᱨᱩ, ᱱᱮᱭᱤᱛᱟ ᱱᱩᱯᱯᱩ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | creator = | course = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ | variations = | calories = | other = }} '''ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ '''ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱩᱞᱩᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱩᱰᱩᱯᱤ-ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ) ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 'ᱱᱮᱭᱤᱛᱟ ᱱᱩᱯᱯᱩ' ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱱᱮᱭᱪᱳᱨᱩ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱫᱟᱞᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ, ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ, ᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱜᱳᱞ ᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱣᱤᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱫᱟ-ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=DTjGCgeguqE |title=கல்யாண வீட்டு நெய் சோறு {{!}} Ghee rice recipe in tamil {{!}} Very Easy Method by Jabbar Bhai |date=2020-06-03 |last=Food Area Tamil |access-date=2024-07-17 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱫᱽᱞᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱩ ᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ; ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱛᱟᱨᱟᱭᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱢᱚᱛᱤ ᱥᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱥᱟᱢᱵᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ == * ᱯᱩᱞᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ * ᱪᱤᱛᱨᱟᱱᱱᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱩ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱯᱩᱞᱤᱦᱳᱨᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱵᱤᱥᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱵᱟᱛᱷ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱫᱟᱠᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱠᱟ᱾ * ᱵᱷᱟᱜᱷᱟᱨᱮᱞᱳ ᱵᱷᱟᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱫᱟᱠᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Rasoi |first=Gujarati |url=https://books.google.com/books?id=JR5hDwAAQBAJ&dq=vagharelo+bhaat&pg=PT155 |title=Gujarati Rasoi - Gujarati Recipes: A Delicious Journey to the Gujarati Kitchen |date=2018-06-26 |publisher=Gujarati Rasoi |language=en |quote=Vagharelo Bhat is a popular Gujarati rice recipe which is easy to make and is prepared from leftover rice}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] gvfg57jnf3qhf9o8kd1fmbyb1r93y5k ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ 0 37881 197148 2026-08-20T16:48:17Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | image = കിണ്ണത്തപ്പം.JPG | image_size = 250px | caption = ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ (ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱮᱠ) | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | served = | main_ingredi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197148 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ | image = കിണ്ണത്തപ്പം.JPG | image_size = 250px | caption = ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ (ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱮᱠ) | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱛᱚᱣᱟ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱠᱩᱴᱨᱟᱹ, ᱡᱤᱨᱟᱹ | variations = | calories = | other = }} [[File:Kinnathappam.JPG|thumbnail|right|ᱯᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ]] '''ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Nandhini |first=Swathy |title=Kinnathappam Recipe |url=https://www.archanaskitchen.com/kinnathappam-recipe |access-date=2023-12-27 |website=Archana's Kitchen |language=en}}</ref> ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ,<ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120709131643/http://food.sulekha.com/kinnathappam.htm|title=Sulekha Kinnathappam}} </ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱛ== ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama">{{cite web |title=Kinnathappam and Kalathappam, the yummy rice cakes of Kannur |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2018/06/30/kannur-cuisine-malabar-snacks-kalathappam-kinnathappam.html |website=Onmanorama |publisher=Malayala Manorama |date=30 June 2018 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="atlas">{{cite web |title=Muttamala and Kinnathappam |url=https://www.atlasobscura.com/foods/muttamala-and-kinnathappam |website=[[Atlas Obscura]] |access-date=30 July 2026}}</ref> ==ᱛᱮᱭᱟᱨ== ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱠ ᱫᱚ ᱟᱨᱳᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱯᱟᱣᱟ᱾<ref name="onmanorama" /> ᱯᱷᱟᱴᱟᱣ, ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱵᱩᱴ ᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="onmanorama" /> ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱥᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱩᱫᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama" /> ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮ, ᱠᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱯᱟᱣ ᱯᱩᱰᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱫᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="atlas" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commonscat inline|Kinnathappam}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] nqgdlp2oxcck0ahixusmsgmvqkatxpx ᱪᱷᱟᱸᱪ:Deprecated archive 10 37882 197149 2026-08-20T16:49:13Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "<includeonly>{{#invoke:Deprecated archive|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197149 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Deprecated archive|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6c5qdjrf636o6d0nedyq0wdsbmqemsf 197151 197149 2026-08-20T16:53:30Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197151 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ᱢᱳᱰᱩᱞ:Deprecated archive|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> cz30vqo2z7edwj1cmy0het3rk4yefif 197152 197151 2026-08-20T16:54:16Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Undid revision [[Special:Diff/197151|197151]] by [[Special:Contributions/ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[User talk:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|talk]]) 197152 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Deprecated archive|main}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6c5qdjrf636o6d0nedyq0wdsbmqemsf ᱢᱳᱰᱩᱞ:Deprecated archive 828 37883 197150 2026-08-20T16:52:23Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "--[[ {{Deprecated archive}} ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱞ (shell)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197150 Scribunto text/plain --[[ {{Deprecated archive}} ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱞ (shell)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ]] require('strict') local p = {} local tracking_category = '[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ]]' local positional_parameter_error = '<span style="font-size:100%" class="error citation-comment">(ᱴᱷᱟᱶᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱮᱱᱟ)</span>' local function trim(value) if value == nil then return '' end return mw.text.trim(tostring(value)) end local function is_set(value) return trim(value) ~= '' end local function get_args(frame) local args = {} local parent = frame and frame:getParent() if parent then for key, value in pairs(parent.args) do if is_set(value) then args[key] = value end end end if frame then for key, value in pairs(frame.args) do if is_set(value) then args[key] = value end end end return args end local function removed_link_marker() return '<sup>&#91;[[WP:ATODAY|ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]&#93;</sup>' end local function removed_link_label(label) if trim(label) == '' then return removed_link_marker() end -- Deliberately pass the title through as wikitext; bot-side safety checks -- happen before this module receives generated template parameters. return '<span style="text-decoration: underline dashed #ccc;">' .. label .. '</span>' .. removed_link_marker() end local function has_positional_parameters(args) for key, _ in pairs(args) do if type(key) == 'number' then return true end end return false end function p._main(args) local archive = trim(args.url) local label = trim(args.title) local positional_error = has_positional_parameters(args) and positional_parameter_error or '' -- Shell parameters for future maintenance tooling; intentionally not rendered. local _ = { archive = archive } return removed_link_label(label) .. positional_error .. tracking_category end function p.main(frame) return p._main(get_args(frame)) end return p e1n25it4gery40gy8sifpxqca5awxxa ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ 0 37884 197153 2026-08-20T16:59:11Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox food | name = ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ | image = Sukhiyan 04.jpg | caption = ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = | served = ᱞᱚᱞᱚ | main_ingredient = ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱢᱩᱝ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197153 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ | image = Sukhiyan 04.jpg | caption = ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = | served = ᱞᱚᱞᱚ | main_ingredient = ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ, ᱜᱩᱲ, ᱫᱟᱜ | variations = | calories = | other = }} '''ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞ, ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ "ᱥᱩᱜᱩᱱᱛᱟᱞᱩ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cheenachatti.com/recipe/sukhiyan-preparation-kerala-style/ |title=How to make Sukhiyan snack at home in Kerala style - Sukhiyan recipe |publisher=CheenaChatti |date=2016-12-28 |accessdate=2017-01-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.india.com/buzz/top-10-mallu-snacks-you-should-try-this-monsoon-418285/ |title=Top 10 Mallu snacks you should try this monsoon |publisher=India.com |date=2015-06-12 |accessdate=2017-01-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G8UMyMpB-hU |title=Kerala Snack Sukhiyan/Sugiyan recipe |publisher=YouTube |date=2015-07-07 |accessdate=2017-01-02}}</ref> ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱤᱝ ᱯᱚᱝ ᱵᱚᱞ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱥᱩᱠᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱫᱟ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱪᱩᱞᱩᱝ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱚᱵᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See https://en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱹᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ol09zqg6clsogis8v8k3m3um6no88i3 ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ 0 37885 197154 2026-08-20T17:02:30Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Tapioca Chips.jpg|thumb|upright=1.1|ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱮᱞ]] '''ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197154 wikitext text/x-wiki [[File:Tapioca Chips.jpg|thumb|upright=1.1|ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱮᱞ]] '''ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱥᱤᱝᱠᱚᱝ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ''ᱠᱮᱨᱮᱯᱮᱠ ᱩᱵᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ, ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱪ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ== ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱜᱤᱰᱤᱭᱟ᱾<ref name="Subhaschandran 1969"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟᱭᱟ᱾ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="Ninan 1986"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Hindu coimbatore">{{cite web | last=Philip | first=Susan Joe | title=Humans of Coimbatore- Roadside Food Vendors | website=The Hindu | date=December 22, 2017 | url=http://www.thehindu.com/life-and-style/humans-of-coimbatore-road-side-food-vendors/article22260056.ece | access-date=January 27, 2018}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ᱾<ref>{{cite book | title=Snack Food | publisher=Harcourt Brace Jovanovich Publications | issue=v. 80 | year=1991 | url=https://books.google.com/books?id=AMYgAQAAMAAJ | access-date=January 27, 2018 | page=42}}</ref> ==ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ== ===ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ=== [[File:Cassava chips from Kerala.jpg|thumbnail|300px|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ]] [[File:Spicy and Non Spicy Tapioca Chips.jpeg|thumbnail|300px|ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ,<ref name="Hindu coimbatore"/> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ,<ref name="Ninan 1986"/> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱤᱯᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ<ref>{{cite web | last=Sripathi | first=Apoorva | title=Relish the local flavour | website=The Hindu | date=September 24, 2015 | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/chennais-indigenous-chaat-masala-pori-tapioca-chips-and-more/article7565909.ece | access-date=February 2, 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ===ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ=== [[File:Keripik sanjay.JPG|thumb|right|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱥᱤᱝᱠᱚᱝ'' ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱪᱤᱯᱥ]] ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱥᱤᱝᱠᱚᱝ'' ᱠᱨᱮᱠᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱮ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://cookpad.com/id/resep/1521274-homemade-keripik-singkong-cassava-chips|title=Resep Homemade Keripik Singkong (Cassava Chips) oleh Intan Nastiti|website=Cookpad|language=id|access-date=2018-01-27}}</ref> ᱟᱹᱞᱩ ᱪᱤᱯᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://kusukachips.com/en/kusuka-cassava-chips/|title=Kusuka Cassava Chips|website=Kusuka|access-date=2018-01-27|archive-date=2018-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212050253/http://kusukachips.com/en/kusuka-cassava-chips/|url-status=dead}}</ref> ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱥᱤᱝᱠᱚᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱤᱯᱤᱠ ᱵᱟᱞᱟᱫᱳ''<ref>{{Cite web|url=http://www.radioaustralia.net.au/indonesian/2014-02-07/warga-australia-pun-belajar-membuat-keripik-balado/1261030|title=Warga Australia Pun Belajar Membuat Keripik Balado|website=www.radioaustralia.net.au|language=id|access-date=2018-01-27}}</ref> ᱥᱮ ''ᱠᱮᱨᱤᱯᱤᱠ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱠᱤᱴᱴᱤᱝᱜᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ== ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱴᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨᱪ, ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱩᱭᱮᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | title=China seen facing tapioca shortage for ethanol | website=U.S. | date=January 21, 2008 | url=https://www.reuters.com/article/china-biofuel-tapioca/china-seen-facing-tapioca-shortage-for-ethanol-idUSPEK13096320080121 | access-date=January 27, 2018}}</ref><ref>{{cite book | title=Cassava in Asia, Its Potential and Research Development Needs: Proceedings of a Regional Workshop Held in Bangkok, Thailand, 5-8 June, 1984 | publisher=CIAT | year=1986 | isbn=978-84-89206-48-9 | url=https://books.google.com/books?id=HxSaBQAAQBAJ&pg=PA134 | access-date=January 27, 2018 | page=134}}</ref><ref>{{cite book | last1=Bradlow | first1=D.D. | last2=Finkelstein | first2=J.G. | title=Negotiating Business Transactions: An Extended Simulation Course | publisher=Wolters Kluwer Law & Business | series=Aspen Coursebook Series | year=2014 | isbn=978-1-4548-3838-8 | url=https://books.google.com/books?id=k8XfDgAAQBAJ&pg=PT74 | access-date=January 27, 2018 | page=74}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱟ᱾<ref name="Subhaschandran 1969"/> ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite book | title=Cassava in Tropical Africa: A Reference Manual | publisher=International Institute of Tropical Agriculture | year=1990 | isbn=978-978-131-041-6 | url=https://books.google.com/books?id=m9WuNp5PpLoC&pg=PA108 | access-date=January 27, 2018 | page=108}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|refs= <ref name="Ninan 1986">{{cite book | last=Ninan | first=K.N. | title=Cereal Substitutes in a Developing Economy: A Study of Tapioca, Kerala State | publisher=Concept Publishing Company | year=1986 | url=https://books.google.com/books?id=k2jEG4mBvIoC&pg=PA215 | access-date=January 27, 2018 | page=215}}</ref> <ref name="Subhaschandran 1969">{{cite book | last=Subhaschandran | first=D.V. | title=A Text Book on Animal Nutrition: For the Use of Veterinary Faculty Members, Graduates, and Post-graduates in Veterinary Colleges | publisher=Krishna Subaschandran | year=1969 | url=https://books.google.com/books?id=LwAqAQAAMAAJ | access-date=January 27, 2018 }}</ref> }} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ== * {{cite web | author=Whitworth, Joseph Janes | title=Hydrocyanic acid forces recall of Tapioca chips | website=Food Quality News | date=October 24, 2014 | url=https://www.foodqualitynews.com/Article/2014/10/24/Poisonous-chemical-found-in-Tapioca-chips | access-date=January 27, 2018}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{commons-inline|Special:Search/Tapioca chips|ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱪᱤᱯᱥ}} * {{cite web|url=https://ankierenique.wordpress.com/2012/04/30/manioc-a-sri-lankan-all-time-favourite/ |title=Manioc, a Sri Lankan all Time Favourite |date=29 April 2012 |publisher=Ankierenique.wordpress.com}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] a3a29mo5n6ud0ttrzglq528wmxjlnud ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ 0 37886 197157 2026-08-20T17:05:17Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | image = BREADFRUIT THEEYAL.JPG | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = ᱥᱩᱯ | served = | main_ingredient = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197157 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | image = BREADFRUIT THEEYAL.JPG | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = ᱥᱩᱯ | served = | main_ingredient = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱫᱟᱜ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ | variations = | calories = | other = }} '''ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ''' (ᱟᱲᱟᱝ {{IPA|ml|t̪iːjal|}}) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://recipes.keralaglobal.com/theeyal.php |title=Kerala Recipes - Theeyal - Kerala Global Dot Com |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029222156/http://recipes.keralaglobal.com:80/theeyal.php |archive-date= 2008-10-29|url-status=dead }}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱚᱝᱜᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ", ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱞᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ivu.org/recipes/indian-veg/theeyal.html|title=Vegetarian Recipes Around the World |website=Ivu.org|accessdate=2 October 2018}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.youtube.com/watch?v=EUOAE3zoWxI ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱩᱞᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ | ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱳᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ] (ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ)᱾ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ, ᱒᱐᱒᱐᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] sgxp281poeoiqh2abf8v67zntu5n7bj 197158 197157 2026-08-20T17:07:59Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197158 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | image = BREADFRUIT THEEYAL.JPG | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = ᱥᱩᱯ | served = | main_ingredient = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱫᱟᱜ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ | variations = | calories = | other = }} '''ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://recipes.keralaglobal.com/theeyal.php |title=Kerala Recipes - Theeyal - Kerala Global Dot Com |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029222156/http://recipes.keralaglobal.com:80/theeyal.php |archive-date= 2008-10-29|url-status=dead }}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱚᱝᱜᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ", ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱞᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ivu.org/recipes/indian-veg/theeyal.html|title=Vegetarian Recipes Around the World |website=Ivu.org|accessdate=2 October 2018}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.youtube.com/watch?v=EUOAE3zoWxI ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱩᱞᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ | ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱳᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ] (ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ)᱾ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ, ᱒᱐᱒᱐᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] ckvj1vk6bd9jdjl9xatlfmr2e2qdj81 197159 197158 2026-08-20T17:08:46Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197159 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | image = BREADFRUIT THEEYAL.JPG | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | creator = | course = | type = ᱥᱩᱯ | served = | main_ingredient = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱫᱟᱜ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ | variations = | calories = | other = }} '''ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://recipes.keralaglobal.com/theeyal.php |title=Kerala Recipes - Theeyal - Kerala Global Dot Com |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029222156/http://recipes.keralaglobal.com:80/theeyal.php |archive-date= 2008-10-29|url-status=dead }}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱚᱝᱜᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ", ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱞᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ivu.org/recipes/indian-veg/theeyal.html|title=Vegetarian Recipes Around the World |website=Ivu.org|accessdate=2 October 2018}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.youtube.com/watch?v=EUOAE3zoWxI ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱩᱞᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ | ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱳᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ] (ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ)᱾ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ, ᱒᱐᱒᱐᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 7ztp3kjv7awvctd0eknfb3ks8zpchbr ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ 0 37887 197160 2026-08-20T17:12:42Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱨᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197160 wikitext text/x-wiki '''ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱵᱟᱥᱢᱚᱛᱤ ᱥᱮ ᱡᱤᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱞᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ, ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ, ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤᱵᱩᱴᱤ, ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/long-grained-biriyani-popular-in-southern-kerala-is-intertwined-with-the-story-of-travancore/article66936956.ece | title=Long grained biriyani popular in southern Kerala is intertwined with the story of Travancore | work=The Hindu | date=16 June 2023 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ "ᱩᱱᱪᱳᱨᱩ" ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱡᱤᱞ, ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱜᱳᱞ ᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.indulgexpress.com/food/food-chennai/2021/Jan/08/karigar-biryani-in-chennai-serves-ancient-tamil-fare-which-dates-back-to-the-chera-dynasty-30763.html | title=Karigar Biryani in Chennai serves ancient Tamil fare which dates back to the Chera dynasty | date=8 January 2021 }}</ref> == ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝ == ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱡᱤᱞ (ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ, ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ, ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱴᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱡᱩ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/long-grained-biriyani-popular-in-southern-kerala-is-intertwined-with-the-story-of-travancore/article66936956.ece | title=Long grained biriyani popular in southern Kerala is intertwined with the story of Travancore | work=The Hindu | date=16 June 2023 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱞᱮᱵᱩ ᱥᱮ ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ ᱟᱪᱟᱨ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱟᱭᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2025/04/05/azad-hotels-history-is-as-layered-as-its-famed-biryani.html | title=How does Azad biryani connect Surat and Thiruvananthapuram? | website=The Week }}</ref> == ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * ᱪᱟᱣᱞᱮ: ᱵᱟᱥᱢᱚᱛᱤ ᱥᱮ ᱡᱤᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱞᱟ (ᱠᱟᱭᱢᱟ) ᱪᱟᱣᱞᱮ * ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ: ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ, ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ, ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ; ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱥᱮ ᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ * ᱢᱚᱥᱞᱟ: ᱞᱚᱵᱚᱝ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱛᱟ, ᱢᱚᱣᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱤᱥ * ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ: ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ), ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱫᱟ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ * ᱥᱩᱱᱩᱢ: ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ * ᱡᱟᱹᱲᱤᱵᱩᱴᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ: ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ * ᱥᱟᱡᱟᱣ: ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱡᱩ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱨᱤᱱᱮᱴᱟ (ᱡᱚᱵᱮᱭᱟ), ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱢᱮᱧᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱥᱛᱮ ᱟᱥᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱢ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ — ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ — ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/long-grained-biriyani-popular-in-southern-kerala-is-intertwined-with-the-story-of-travancore/article66936956.ece | title=Long grained biriyani popular in southern Kerala is intertwined with the story of Travancore | work=The Hindu | date=16 June 2023 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ == * ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ * ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ * ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ * ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ * ᱨᱟᱭᱛᱟ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱪᱟᱨ, ᱟᱨ ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/long-grained-biriyani-popular-in-southern-kerala-is-intertwined-with-the-story-of-travancore/article66936956.ece | title=Long grained biriyani popular in southern Kerala is intertwined with the story of Travancore | work=The Hindu | date=16 June 2023 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 44kdk2mpuyv0mfr7tee96t913ka0qqm ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 37888 197161 2026-08-21T01:24:27Z MT731 2184 "{{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱱᱰᱩ | other_name = | settlement_type = ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = Pandu in Palamu (Jharkhand).svg | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.32..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197161 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱱᱰᱩ | other_name = | settlement_type = ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = Pandu in Palamu (Jharkhand).svg | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.32|N|83.96|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] | subdivision_type3 = ᱵᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱱᱰᱩ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ | leader_name1 = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱷᱟᱱᱥᱤ <br /> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ᱗᱔᱔᱖᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱐᱒ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱒᱔ | registration_plate = | website = {{URL|http://palamu.nic.in/pandu.html}} | footnotes = }} '''ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱔,᱔᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱰᱩ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" |- ! ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ !! ᱦᱚᱲ ᱮᱞ |- | ᱞᱩᱢᱵᱟ ᱥᱟᱛᱵᱚᱦᱤᱱᱤ|| ᱖|| ᱕᱒᱓᱘ |- | ᱞᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱱᱡᱟᱨᱤ|| ᱓|| ᱕᱕᱙᱘ |- | ᱢᱩᱨᱢᱟ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱓|| ᱕᱔᱑᱕ |- | ᱢᱩᱨᱢᱟ ᱠᱷᱩᱨᱰ|| ᱔|| ᱔᱕᱖᱙ |- | ᱛᱤᱥᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱕|| ᱕᱐᱕᱕ |- | ᱫᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱗|| ᱔᱗᱘᱓ |- | ᱯᱷᱩᱞᱤᱭᱟ || ᱑᱑|| ᱔᱓᱗᱖ |- | ᱠᱩᱴᱢᱩ || ᱑|| ᱕᱙᱙᱔ |- | ᱯᱟᱱᱰᱩ|| ᱔|| ᱕᱘᱓᱔ |- | ᱢᱟᱦᱩᱜᱟᱣᱟᱱ|| ᱖|| ᱕᱕᱑᱓ |- | ᱥᱤᱞᱫᱤᱞᱤ|| ᱗|| ᱕᱓᱔᱙ |- | ᱢᱩᱥᱤᱠᱷᱟᱯ|| ᱕|| ᱕᱑᱙᱑ |- | ᱠᱟᱡᱽᱨᱩ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱓|| ᱕᱓᱐᱔ |- | ᱨᱟᱛᱱᱟᱜᱽ|| ᱖|| ᱖᱒᱖᱙ |} ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱞᱚᱠ, ᱩᱱᱛᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱱᱟᱱᱪᱚᱞ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱱ.ᱮᱞ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱮᱥᱴᱮᱸᱥ (ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ) * ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ * ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ * ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ) * ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ) * ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ) * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ * ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ.) * ᱜᱭᱟᱱ ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱮᱥ.ᱮᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱜᱭᱟᱱ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱥᱠᱩᱞ) * ᱠᱛᱤᱫᱟᱥᱨᱤ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱯᱟᱱᱰᱮᱭᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱭᱩᱵᱟ ᱠᱨᱤᱰᱟ ᱚᱣᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ|ᱯᱟᱭᱠᱮᱠᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱲᱣᱟ, ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱮᱦᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱩᱱᱛᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ - ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱳᱰ - ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟ - ᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (ᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ) ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ - ᱨᱟᱺᱪᱤ - ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱴᱱᱟ - ᱑᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ - ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== {{Bar box |title=ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion: Jharkhand |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{Bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|86.48}} {{Bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|13.38}} {{Bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.14}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱖᱗,᱘᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱖᱕.᱒᱙% ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱗᱗.᱑᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱕᱒.᱒᱔% ᱾ ᱑᱑,᱓᱓᱘ (᱑᱖.᱗᱐%) ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙,᱕᱑᱙ (᱒᱘.᱗᱕%) ᱟᱨ ᱕᱒᱒ (᱐.᱗᱗%) ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web |year=2011|title=District Census Handbook: Palamu|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/558/download/1880/DH_2011_2013_PART_A_DCHB_PALAMU.pdf|access-date=2011-09-30|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General of India]]}}</ref> {{Pie chart | precision = 2 | caption = ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> | label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | value1 = 77.16 | color1 = orange | label2 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]] | value2 = 18.15 | color2 = crimson | label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | value3 = 4.53 | color3 = green | other-label = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ | other-color = grey | other = y }} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] * [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://wikimapia.org/3662968/hi/pandu ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱢᱮᱯ] * [https://web.archive.org/web/20110215140055/http://palamu.nic.in/pandu.htm ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ] * [https://web.archive.org/web/20110723052451/http://www.jharkhandvishwanathmandir.org/ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ] {{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] our4sq9z220anabdj5j64lxadb3hmvb 197162 197161 2026-08-21T01:26:00Z MT731 2184 197162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱱᱰᱩ | other_name = | settlement_type = ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = Pandu in Palamu (Jharkhand).svg | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.32|N|83.96|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] | subdivision_type3 = ᱵᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱱᱰᱩ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ | leader_name1 = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱷᱟᱱᱥᱤ <br /> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ᱗᱔᱔᱖᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱐᱒ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱒᱑᱒᱔ | registration_plate = | website = {{URL|http://palamu.nic.in/pandu.html}} | footnotes = }} '''ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱔,᱔᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱰᱩ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" |- ! ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ !! ᱦᱚᱲ ᱮᱞ |- | ᱞᱩᱢᱵᱟ ᱥᱟᱛᱵᱚᱦᱤᱱᱤ|| ᱖|| ᱕᱒᱓᱘ |- | ᱞᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱱᱡᱟᱨᱤ|| ᱓|| ᱕᱕᱙᱘ |- | ᱢᱩᱨᱢᱟ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱓|| ᱕᱔᱑᱕ |- | ᱢᱩᱨᱢᱟ ᱠᱷᱩᱨᱰ|| ᱔|| ᱔᱕᱖᱙ |- | ᱛᱤᱥᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱕|| ᱕᱐᱕᱕ |- | ᱫᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱗|| ᱔᱗᱘᱓ |- | ᱯᱷᱩᱞᱤᱭᱟ || ᱑᱑|| ᱔᱓᱗᱖ |- | ᱠᱩᱴᱢᱩ || ᱑|| ᱕᱙᱙᱔ |- | ᱯᱟᱱᱰᱩ|| ᱔|| ᱕᱘᱓᱔ |- | ᱢᱟᱦᱩᱜᱟᱣᱟᱱ|| ᱖|| ᱕᱕᱑᱓ |- | ᱥᱤᱞᱫᱤᱞᱤ|| ᱗|| ᱕᱓᱔᱙ |- | ᱢᱩᱥᱤᱠᱷᱟᱯ|| ᱕|| ᱕᱑᱙᱑ |- | ᱠᱟᱡᱽᱨᱩ ᱠᱟᱞᱟ|| ᱓|| ᱕᱓᱐᱔ |- | ᱨᱟᱛᱱᱟᱜᱽ|| ᱖|| ᱖᱒᱖᱙ |} ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱞᱚᱠ, ᱩᱱᱛᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱱᱟᱱᱪᱚᱞ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱱ.ᱮᱞ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱮᱥᱴᱮᱸᱥ (ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ) * ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ * ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ * ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ) * ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ) * ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ) * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ * ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ.) * ᱜᱭᱟᱱ ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱮᱥ.ᱮᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱜᱭᱟᱱ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ * ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱥᱠᱩᱞ) * ᱠᱛᱤᱫᱟᱥᱨᱤ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱯᱟᱱᱰᱮᱭᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱭᱩᱵᱟ ᱠᱨᱤᱰᱟ ᱚᱣᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ|ᱯᱟᱭᱠᱮᱠᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱲᱣᱟ, ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱨᱮᱦᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱩᱱᱛᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ - ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱳᱰ - ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱜᱟᱲᱣᱟ - ᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (ᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ) ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ - ᱨᱟᱺᱪᱤ - ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱴᱱᱟ - ᱑᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ - ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== {{Bar box |title=ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion: Jharkhand |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{Bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|86.48}} {{Bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|13.38}} {{Bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.14}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱖᱗,᱘᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱑᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱖᱕.᱒᱙% ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱗᱗.᱑᱙% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱕᱒.᱒᱔% ᱾ ᱑᱑,᱓᱓᱘ (᱑᱖.᱗᱐%) ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙,᱕᱑᱙ (᱒᱘.᱗᱕%) ᱟᱨ ᱕᱒᱒ (᱐.᱗᱗%) ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web |year=2011|title=District Census Handbook: Palamu|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/558/download/1880/DH_2011_2013_PART_A_DCHB_PALAMU.pdf|access-date=2011-09-30|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General of India]]}}</ref> {{Pie chart | precision = 2 | caption = ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> | label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | value1 = 77.16 | color1 = orange | label2 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]] | value2 = 18.15 | color2 = crimson | label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | value3 = 4.53 | color3 = green | other-label = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ | other-color = grey | other = y }} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] * [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://wikimapia.org/3662968/hi/pandu ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱢᱮᱯ] * [https://web.archive.org/web/20110215140055/http://palamu.nic.in/pandu.htm ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ] * [https://web.archive.org/web/20110723052451/http://www.jharkhandvishwanathmandir.org/ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ] {{ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 57gfty9ht2cztqaxx3k36fx7pds5ez1 ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ 0 37889 197163 2026-08-21T05:53:51Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197163 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱑᱗᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱸᱪᱠᱳᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ (H)|shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|12|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱫᱚ {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 2010-01-11 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱑᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱘᱒ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱕᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱗᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 January 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ, ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> == ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery widths="230px" heights="180px"> File: Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 02.jpg|ᱪᱟᱨᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Ruined temple in Achkoda at Purulia.jpg|ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Back wall of Achkoda temple.jpg|ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ </gallery> === ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ === <gallery widths="230px" heights="180px"> File: Close up of Terracotta Work On Achkoda Temple.jpg File:Terracotta panel of the Aat Chala temple of Anchkoda, Raghunathpur, Purulia. 05.jpg File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 07.jpg File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 15.jpg </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category inline}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] ozmeiueksd0pm2nrarb3w4awkxe439q 197164 197163 2026-08-21T05:54:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */ 197164 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱑᱗᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱸᱪᱠᱳᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ (H)|shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|12|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱫᱚ {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 2010-01-11 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱑᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱘᱒ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱕᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱗᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 January 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ, ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> == ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery widths="230px" heights="180px"> File: Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 02.jpg|ᱪᱟᱨᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Ruined temple in Achkoda at Purulia.jpg|ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Back wall of Achkoda temple.jpg|ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ </gallery> === ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ === <gallery widths="230px" heights="180px"> File: Close up of Terracotta Work On Achkoda Temple.jpg File:Terracotta panel of the Aat Chala temple of Anchkoda, Raghunathpur, Purulia. 05.jpg File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 07.jpg File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 15.jpg </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] jobg0uskq8qbtip43a1ifnn3151cr4f ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ 10 37890 197165 2026-08-21T06:00:51Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱷᱟᱸᱪ 197165 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ | title = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ | listclass = hlist | image = [[File:Division Of West Bangal Map.jpg|thumb|282x282px|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | above = [[File:Arrow Blue Left 001.svg|12px]][[Template:Paschim Bardhaman District|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[File:Arrow Blue Left 001.svg|12px]] [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]<br/>[[File:Arrow Blue Right 001.svg|12px]] [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|12px]] [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|12px]] [[Template:South Chotanagpur Division|ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]][[File:Arrow Blue Right 001.svg|12px]] [[ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱠᱳᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱳᱞᱦᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] | group1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱥᱚᱦᱚᱨ]], ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ<br/> ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list1 = * [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] * [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] * [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] * [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] * [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] | group2 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list2 = * [[ᱵᱚᱲᱟᱵᱟᱡᱟᱨ]] * [[ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ]] * [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]] |group3 = [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] |list3 = * [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] * [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] * [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] | group4 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list4 = * [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] * [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] * [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] * [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] * [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] * [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] * [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] * [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] * [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] * [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] * [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] * [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] * [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] * [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] }} |group2= ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ<br/><small>ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ</small> |list2= {{Navbox|child | group1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list1 = * [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] * [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] * [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] * [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] * [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] * [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] * [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] * [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] * [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] * [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] | group2 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list2 = * [[ᱵᱚᱨᱜᱳᱨᱭᱟ]] * [[ᱵᱳᱨᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱳᱨᱳ]] * [[ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ]] * [[ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱟ]] * [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱛᱳᱯᱟ]] * [[ᱞᱚᱣᱞᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱚᱣᱞᱟᱲᱟ]] * [[ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ]] * [[ᱯᱩᱧᱪᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] | group3 = [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list3= * [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] * [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] * [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] * [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] * [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] * [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] * [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] * [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] * [[ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ]] * [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] * [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] | group4 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | list4 = * [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] * [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] * [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] * [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] * [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] * [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] * [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] * [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] * [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] * [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] * [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] * [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] * [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] * [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] * [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] * [[ᱩᱥᱤᱨ]] }} |group3= ᱯᱩᱲᱥᱤ |list3= | group4 = ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ | list4 = * {{icon|Template}} [[:ᱪᱷᱟᱸᱪ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱛᱟᱢ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ]] * {{icon|Category}} [[:ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] * {{icon|Category}} [[:ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] |below = {{Portal-inline|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|*]] </noinclude> 2zsxehwnewpclfnuqhkzn19okqmsrp7 ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ 0 37891 197166 2026-08-21T06:06:22Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197166 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱖,᱒᱘᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱔ (ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | accessdate = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home|title = Purulia Government Medical College & Hospital |publisher= PGMCH | accessdate = 17 January 2020 }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱒᱘᱔ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱓᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱒᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱚᱦᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.icbse.com/schools/sirkabad-high-school/19140101502 |title = Sirkabad High School |publisher= icbse | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 18 January 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 65j0ubv37i2mu3afkrpy2uta1t9m31f 197167 197166 2026-08-21T06:06:43Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197167 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱖,᱒᱘᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱔ (ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | accessdate = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home|title = Purulia Government Medical College & Hospital |publisher= PGMCH | accessdate = 17 January 2020 }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱒᱘᱔ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱓᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱒᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱚᱦᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.icbse.com/schools/sirkabad-high-school/19140101502 |title = Sirkabad High School |publisher= icbse | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 18 January 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] tdpmjunajvdgrxbxl9b34ky6uhc66sh 197168 197167 2026-08-21T06:09:45Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197168 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱖,᱒᱘᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱔ (ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱳᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | accessdate = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home|title = Purulia Government Medical College & Hospital |publisher= PGMCH | accessdate = 17 January 2020 }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱒᱘᱔ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱓᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱒᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱚᱦᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.icbse.com/schools/sirkabad-high-school/19140101502 |title = Sirkabad High School |publisher= icbse | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 18 January 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 6s91h8gj1i85sgp0ndw5xcf8wog8luw ᱟᱱᱟᱨᱟ 0 37892 197169 2026-08-21T06:11:59Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197169 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱱᱟᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.4802174|N|86.5603302|E|region:IN-WB_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_type3 = [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=348348 |title=Census of India: Search Details |publisher=Census of India |accessdate=1 July 2015}}</ref> | population_total = ᱕᱕᱑᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱᱠᱳᱰ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱒᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = | official_name = }} '''ᱟᱱᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱯ ᱟᱨ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱴᱨᱮᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱥᱴᱟᱯᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱓ ᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳ ᱥᱟᱭᱤᱰ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱚᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color11=black| label-size11=13|label-color11=black |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[[John Wardle Houlton|Sir John Houlton]], ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱘᱒᱒ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱙᱕ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱖᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱙᱖᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱑.᱒᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 19 January 2020}}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ([[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ]] ([[ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 2 December 2016}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/15699/956/1468 |title = 63594 Asansol-Purulia MEMU |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | accessdate = 21 January 2020}}</ref> [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.raghunathpurcollege.ac.in/ | title = Raghunathpur College| publisher = RC |accessdate = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/raghunathpur-college-purulia| title = Raghunathpur College| publisher = Careers 360 |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-s-e-rly-colony-h-s-2qwekq | title = Anara S.E.Rly Colony (H.S.) High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-girls-high-school-h-s-6z93l9| title = Anara Girls' High School | publisher = ICBSE |accessdate = 19 January 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 88wpv8xwh8tggak9ze30r1fyk0dd5ac 197170 197169 2026-08-21T06:13:00Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197170 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱱᱟᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.4802174|N|86.5603302|E|region:IN-WB_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_type3 = [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=348348 |title=Census of India: Search Details |publisher=Census of India |accessdate=1 July 2015}}</ref> | population_total = ᱕᱕᱑᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱᱠᱳᱰ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱒᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = | official_name = }} '''ᱟᱱᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱯ ᱟᱨ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱴᱨᱮᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱥᱴᱟᱯᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱓ ᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳ ᱥᱟᱭᱤᱰ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱚᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color11=black| label-size11=13|label-color11=black |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[[John Wardle Houlton|Sir John Houlton]], ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱘᱒᱒ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱙᱕ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱖᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱙᱖᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱑.᱒᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 19 January 2020}}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ([[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ]] ([[ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 2 December 2016}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/15699/956/1468 |title = 63594 Asansol-Purulia MEMU |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | accessdate = 21 January 2020}}</ref> [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.raghunathpurcollege.ac.in/ | title = Raghunathpur College| publisher = RC |accessdate = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/raghunathpur-college-purulia| title = Raghunathpur College| publisher = Careers 360 |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-s-e-rly-colony-h-s-2qwekq | title = Anara S.E.Rly Colony (H.S.) High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-girls-high-school-h-s-6z93l9| title = Anara Girls' High School | publisher = ICBSE |accessdate = 19 January 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 784brxm4n85hzk4tkrifrdpf5cbqlbj ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ 0 37893 197171 2026-08-21T08:39:18Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱕)}} {{Infobox person | name = ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ | image = Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg | birth_name = ᱚᱡᱤᱢ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ | caption = ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ]] ᱨᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197171 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱕)}} {{Infobox person | name = ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ | image = Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg | birth_name = ᱚᱡᱤᱢ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ | caption = ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ]] ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱓ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1945|7|24}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />{{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])}}<ref name=ebr>{{cite news|last=G. Craine|first=Anthony|title=Azim Premji|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/710892/Azim-Premji|work=[[Encyclopædia Britannica]]|date=14 May 2010|access-date=10 August 2021}}</ref> | death_date = | death_place = | children = [[ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ]] <br> ᱛᱟᱨᱤᱠ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ <ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/getahead/2007/jun/07rishad.htm|title=What you didn't know about Rishad Premji|date=7 June 2007|work=[[Rediff.com]]|access-date=7 December 2009}}</ref> | alma_mater = [[ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ]])<ref name=forbesbill>{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html|title=Forbes List Directory|date=3 November 2009|work=[[Forbes]]|access-date=7 December 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20091129090553/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html| archive-date= 29 November 2009 | url-status= live}}</ref> | occupation = [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | honours = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱑᱑) | website = | signature = Signature of Azim Premji.svg }} '''ᱚᱡᱤᱢ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|date=6 June 2019|title=Wipro's Azim Premji to hand over baton to son Rishad Premji|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/business/wipros-azim-premji-to-hand-over-baton-to-son-rishad-premji/article27583966.ece|url-access=limited|access-date=30 September 2020}}</ref><ref name="Forbes.com">{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/azim-premji/|title=Azim Premji|work=[[Forbes]]|access-date=13 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html|title=The World's Billionaires|date=3 March 2009|work=[[Forbes]]|access-date=16 March 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090316053019/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html| archive-date= 16 March 2009 | url-status= live}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱣᱤᱠ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Azim Premji: Latest News, Videos and Azim Premji Photos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Azim-Premji|website=[[The Times of India]]|access-date=26 May 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ''ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ'' ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine|first=Bill |last=Gates |author-link=Bill Gates |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html |title=Azim Premji – The 2011 Time 100|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424130953/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|archive-date=24 April 2011|date=21 April 2011|url-status=live |access-date=11 August 2021}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱕᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.themuslim500.com/profiles/azim-premji/|title=Azim Premji|date=29 May 2018 |publisher=themuslim500.com|access-date=11 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|first=Syed|last=Amin Jafri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/22-Indians-among-worlds-influential-Muslims/articleshow/49315830.cms|title=22 Indians among world's influential Muslims|work=[[The Times of India]]|date=12 October 2015|access-date=11 August 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/Premji-happy-to-win-Padma-Vibhushan/article20053145.ece/ | title=Premji happy to win Padma Vibhushan | date=26 January 2011 }}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱑᱑.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Azim Premji |url=https://www.forbes.com/profile/azim-premji/ |website=Forbes |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱵᱤᱝ ᱯᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="karmali_forbes">{{cite web |last=Karmali |first=Naazneen |title=Azim Premji Donates $2.3 Billion After Signing Giving Pledge |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/02/23/azim-premji-donates-2-3-billion-after-signing-giving-pledge/ |website=Forbes |date=23 February 2013 |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes_nov2020">{{cite news |title=Azim Premji tops EdelGive Hurun India Philanthropy List 2020, Shiv Nadar & Mukesh Ambani follow |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/azim-premji-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2020-shiv-nadar-mukesh-ambani-follow/articleshow/79151559.cms |work=The Economic Times |date=10 November 2020 |access-date=18 September 2025}}</ref><ref name="indiatvnews">{{cite news |last=Jaiswal |first=Priya |title=Azim Premji retains 'India's most generous' tag, donated ₹27 crore per day |url=https://www.indiatvnews.com/business/india/azim-premji-retains-india-s-most-generous-tag-donated-rs-27-crore-per-day-full-list-742993 |website=indiatvnews.com |date=29 October 2021 |access-date=4 January 2022}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞᱤ ᱠᱷᱳᱡᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ebr" /><ref>{{cite web|url=http://www.worldofceos.com/dossiers/azim-premji|title=Azim Premji, Chairman/CEO, Wipro|publisher=worldofceos.com|access-date=10 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227000058/http://www.worldofceos.com/dossiers/azim-premji|archive-date=27 December 2013|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱟᱡᱟ'' (ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱠᱤᱝ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱡᱤᱱᱱᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=bp>{{cite web|first=Mandovi|last=Menon|title=Billionaire Profile: Azim Premji|date=23 June 2011|url=https://www.mensxp.com/work-life/leadership/10244-billionaire-profile-azim-premji.html|publisher=mensxp.com|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.wipro.com/leadership/azim-h-premji/|title=Azim H. Premji|publisher=[[Wipro]]|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ]] ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/azim-premji-to-retire-from-wirpo-on-july-30/articleshow/69675970.cms | title=Azim Premji to retire as executive chairman of Wipro, son Rishad to take over | newspaper=[[The Economic Times]] | date=7 June 2019 | accessdate=7 June 2019}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱜᱚᱣᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱢᱟᱞᱱᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱣᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱥᱯᱟᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱳᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱗᱘᱗ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱸᱰᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://churumuri.blog/2009/07/20/when-azim-premjis-father-said-no-and-no-again/|title=When Azim Premji's father said no, and no again |date=20 July 2009 |access-date=10 August 2021 |publisher=churumuri.wordpress.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=7 June 2019|title=Such a long journey: Azim Premji and Wipro|work=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/such-a-long-journey-azim-premji-and-wipro/articleshow/69684117.cms?from=mdr|access-date=2 June 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱᱮᱴᱮᱰ ᱳᱭᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱨᱤ ᱯᱷᱮᱴᱥ, ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱵᱷᱮᱞ ᱴᱟᱣᱞᱮᱴᱨᱤ, ᱦᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ, ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱟᱣᱞᱮᱴᱨᱤ, ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱞᱤᱠ ᱥᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱢ. ᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱣᱤᱯᱨᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Chakravarty, 1998:2</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sentinel.com/|title=Home Page – Sentinel Technologies, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513070215/https://sentinel.com/|archive-date=13 May 2021|access-date=13 August 2021|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Azim Premji Profile – Biography of Azim Premji – Information on Azeem Premji Wipro Technologies|url=https://www.iloveindia.com/indian-heroes/azim-premji.html|publisher=iloveindia.com|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱤᱱᱵᱮᱥᱴ (ᱯᱤᱟᱭᱤ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Chaudhary |first1=Deepti |title=With $1 billion corpus, PremjiInvest plays VC, PE, stockmarket game |url=https://www.livemint.com/Home-Page/7Y0ZAql83Qr7lSuyKqcG0J/With-1-billion-corpus-PremjiInvest-plays-VC-PE-stockmark.html |access-date=2 April 2025 |work=Mint |date=10 June 2008}}</ref><ref>{{cite news |last1=Antony |first1=Anto |title=Tech Tycoon's Family Office Bets on AI to Prop $10 Billion Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-04-28/tech-tycoon-s-family-office-bets-on-ai-to-prop-10-billion-fund |access-date=2 April 2025 |work=Bloomberg |date=29 April 2024}}</ref> ===ᱩᱯᱨᱩᱢ=== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Azim Premji, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ]] * ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱣᱤᱠ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|first=Surojit|last=Chatterjee|title=Wipro chief features in Business Week's "30 Greatest Entrepreneurs of all Time" list|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/20070704/wipro-chief-features-in-business-week-30-greatest-entrepreneurs-of-all-time-list.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090705133216/http://www.ibtimes.co.in/articles/20070704/wipro-chief-features-in-business-week-30-greatest-entrepreneurs-of-all-time-list.htm|archive-date=5 July 2009|url-status=dead|work=[[International Business Times]]|date=4 July 2007|access-date=14 January 2022}}</ref> * ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱥᱭᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱚᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=India's best business minds converge at NITIEs Lakshya|url=https://www.financialexpress.com/archive/indias-best-business-minds-converge-at-nities-lakshya/181593/|work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|date=21 October 2006|access-date=10 August 2021}}</ref> * ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015}}</ref> * ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱰᱞᱴᱟᱣᱩᱱ, ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮ [[ᱣᱮᱥᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|first=Michael|last=S. Roth|title=Studying Abroad|url=https://roth.blogs.wesleyan.edu/2010/01/08/studying-abroad/?ref_homepage|website=roth.blogs.wesleyan.edu|publisher=[[Wesleyan University]]|date=8 January 2010|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|first=Shankar|last=Bennur|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/mysore-varsity-doctorate-for-premji-bhyrappa-nagathihalli-chandrashekar/article7107690.ece|title=Mysore varsity doctorate for Premji, Bhyrappa, Nagathihalli Chandrashekar|work=[[The Hindu]]|date=16 April 2015|access-date=11 August 2021}}</ref> * ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Padma Awards 2011: The winners|url=https://www.rediff.com/news/report/padma-awards-2011-the-winners/20110126.htm|work=[[Rediff.com]] |date=26 January 2011|access-date=10 August 2021}}</ref> * ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=India's 50 most powerful individuals; Mukesh Ambani tops|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170424-india-today-top-50-powerful-indians-mukesh-ambani-ratan-tata-kumar-mangalam-birla-gautam-adani-anand-mahindra-srk-amitabh-bacchan-986203-2017-04-14|publisher=[[India Today]]|date=14 April 2017|access-date=11 August 2021}}</ref> * ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱮᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤ ᱞᱟ ᱞᱤᱜᱤᱭᱚᱱ ᱰᱤ ᱦᱳᱱᱩᱨ (ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱞᱤᱜᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱱᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Meet Azim Premji, the wipro founder who donated 39% of his shares to a charitable trust|url=https://www.businessinsider.in/a-look-at-azim-premjis-salary-over-the-years-and-net-worth-shows-the-wipro-founder-is-indias-most-generous-billionaire/slidelist/70340117.cms|website=[[Business Insider India]]|date=24 July 2019|access-date=11 August 2021}}</ref> * ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱭᱤ ᱮᱱᱴᱨᱱᱮᱨᱯᱨᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web | title=Not Found | url=https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/builders-of-better-india/2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251206070107/https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/builders-of-better-india/2018 | archive-date=2025-12-06}}</ref> * ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|last=Çam|first=Deniz|title=From Azim Premji to Carlos Slim: The World's Most Generous Billionaires Outside Of The U.S.|url=https://www.forbes.com/sites/forbes/2019/03/26/from-azim-premji-to-carlos-slim-the-worlds-most-generous-billionaires-outside-of-the-us/|date=26 March 2019|access-date=23 July 2021|website=[[Forbes]]}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== ===ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ=== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱴ ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Azim Premji Foundation|url=http://azimpremjifoundation.org/|work=azimpremjifoundation.org|access-date=11 August 2021}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Education |url=https://azimpremjifoundation.org/what-we-do/education |website=Azim Premji Foundation |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱠᱤᱣᱤᱴᱤ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮ ᱘.᱗% ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Premji completes transfer of 213 mn Wipro shares to trust |url=https://www.business-standard.com/article/companies/premji-completes-transfer-of-213-mn-wipro-shares-to-trust-110121000182_1.html |access-date=28 October 2025 |work=Business Standard}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮ ᱑᱒% ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨᱤ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|first=Anshul|last=Dhamija|title=I have given 25% of my wealth to charity, Wipro chairman Azim Premji says |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/i-have-given-25-of-my-wealth-to-charity-wipro-chairman-azim-premji-says/articleshow/19633650.cms |access-date=11 August 2021 |date=19 April 2013 |agency=PTI |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419183337/https://timesofindia.indiatimes.com/india/i-have-given-25-of-my-wealth-to-charity-wipro-chairman-azim-premji-says/articleshow/19633650.cms |archive-date=19 April 2013 |newspaper=[[The Times of India]] |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Anshul|last=Dhamija|title=I believe those of us who are privileged should contribute significantly to try and create a better world: Noble words and noble deeds of Azim Premji|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/azim-premji-wipro-chairman-donates-millions-154693-2013-02-23 |access-date=11 August 2021 |date=23 February 2013 |work=[[India Today]] }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱘% ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱙% ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Azim Premji gives half of his stake in Wipro for charity|url=https://www.thehindu.com/news/it-czar-azim-premji-gives-half-of-his-stake-in-wipro-for-charity/article7399577.ece |date=8 July 2015 | work=[[The Hindu]] |access-date=9 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|first=Arundhati|last=Ramanathan|title=Wipro's Azim Premji gives 18% of his stake in company for charity|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/philanthropist-aziz-premji-gifts-18-more-wipro-stake-to-charity/article1-1367284.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709104229/http://www.hindustantimes.com/business-news/philanthropist-aziz-premji-gifts-18-more-wipro-stake-to-charity/article1-1367284.aspx |url-status=dead |archive-date=9 July 2015 |date=9 July 2015 | work=[[Hindustan Times]] |access-date=11 August 2021}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱥᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔% ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱒᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite news|first=Arnab|last=Paul |title=Wipro Chairman Premji pledges 34 percent of company shares for philanthropy |url=https://in.reuters.com/article/us-wipro-premji-idINKBN1QU21H |archive-url=https://web.archive.org/web/20190313204001/https://in.reuters.com/article/us-wipro-premji-idINKBN1QU21H |url-status=dead |archive-date=13 March 2019 |work=[[Reuters]] |location=Bengaluru, India |date= 13 March 2019 |access-date= 14 March 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Chung|first=Grace|title=Asia's 2019 Heroes Of Philanthropy: Catalysts For Change|url=https://www.forbes.com/sites/gracechung/2019/12/02/asias-2019-heroes-of-philanthropy-catalysts-for-change/|date=2 December 2019|access-date=11 August 2021|website=[[Forbes]]}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|date=2 April 2019|title=Why India's rich don't give their money away |work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47566542|access-date=14 June 2020}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ, ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱟᱨ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑᱕ ᱠᱳᱴᱤ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Azim Premji foundation, Wipro commit Rs 1125 crore to tackle COVID-19 outbreak |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/azim-premji-foundation-wipro-commit-rs-1125-crore-to-tackle-covid-19-outbreak/articleshow/74923363.cms |work=The Economic Times |date=1 April 2020 |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱷᱚᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Our Response to the COVID-19 Crisis |url=https://azimpremjiuniversity.edu.in/our-response-to-the-covid-19-crisis |website=Azim Premji University |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ) ᱫᱚ ᱑᱔᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web | title=These Indian philanthropists have donated over ₹100 crore in FY25: Shiv Nadar, Mukesh Ambani, Bajaj family—See full list {{!}} Company Business News | url=https://www.livemint.com/companies/people/indian-philanthropists-donate-over-100-crore-fy25-shiv-nadar-mukesh-ambani-bajaj-birla-adani-nilekani-hinduja-full-list-11762438464752.html | access-date=2026-07-17 | website=www.livemint.com}}</ref> ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱠᱮᱢ ᱤᱢᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱲᱮ ᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://azimpremjifoundation.org/alerts-online-scams-fradulent-mails|title=Alerts on online scams / fraudulent mails|website=azimpremjifoundation.org|access-date=11 August 2021}}</ref> ===ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱡᱽ=== ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱤᱵᱤᱝ ᱯᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱮᱱ ᱵᱩᱯᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱜᱮᱴᱥ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱵᱨᱟᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱣᱤᱰ ᱥᱮᱱᱥᱵᱩᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱮ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Azim Premji donates half of his wealth|url=http://www.in.com/news/business/azim-premji-donates-half-of-his-wealth-50187456-in-1.html|access-date=10 August 2021|date=20 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310062218/http://www.in.com/news/business/azim-premji-donates-half-of-his-wealth-50187456-in-1.html|archive-date=10 March 2013|url-status=dead|work=[[IBN Live]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 June 2016|agency=PTI|title=Premji to donate more to philanthropic causes|url=http://epaper.indianexpress.com/c/11343877|url-status=live|access-date=11 August 2021|work=[[The Indian Express|Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826144033/http://epaper.indianexpress.com/c/11343877 |archive-date=26 August 2016 }}</ref> {{blockquote|ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱚ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾|ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ}} ==ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱚ== ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱜᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=HC junks two private plaints against Azim Premji, wife |work=The New Indian Express |date=21 January 2021 |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/Jan/21/hc-junks-two-private-plaints-against-azim-premji-wife-2252930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000000/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/Jan/21/hc-junks-two-private-plaints-against-azim-premji-wife-2252930.html |archive-date=21 January 2021 |url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱴ ᱠᱚ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Two jailed for filing 'frivolous litigations' against Azim Premji |work=The Hindu |date=18 January 2022 |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118000000/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |archive-date=18 January 2022 |url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱱ ᱥᱚᱨᱛ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=SC Takes Note Of Apology Of Litigant For Past Conduct Of Filing Cases Against Ex-Wipro Chief Premji |work=NDTV |date=10 March 2022 |url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310000000/https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |archive-date=10 March 2022 |url-status=live}}</ref> ===ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱥ=== ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ NGO ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱱ ᱥᱚᱨᱛ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ "ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱥ" ᱢᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱤᱯᱨᱚ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ" ᱾ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ‘ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ’ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱔᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=SC takes note of apology of litigant for past conduct of filing cases against ex-Wipro chief Premji|url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921|work=NDTV|date=10 March 2022}}</ref> ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱠᱟᱩᱞ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱥᱩᱱᱰᱟᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱮᱸᱪ, ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱟᱨ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱞᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱟᱨ "ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Two jailed for filing frivolous litigations against Azim Premji |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |website=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Cases Against Wipro's Azim Premji "Frivolous", Closed By Supreme Court |url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |title=SC stays proceedings before Bengaluru court against former Wipro chairman Azim Premji, others |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/Feb/08/sc-stays-proceedings-before-bengaluru-court-against-former-wipro-chairman-azim-premji-others-2417004.html |website=The New Indian Express |language=en |date=8 February 2022}}</ref> ===ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱮᱥ=== ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱟᱹᱱ, ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱤᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱵᱮᱸᱪ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=HC junks CJM order against Azim Premji |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/allahabad-high-court-sets-aside-criminal-proceeding-against-azim-premji-for-alleged-violation-of-labour-laws/articleshow/110547529.cms |website=The Times of India |date=30 May 2024}}</ref> ᱵᱮᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, “ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱯᱨᱚᱛ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱟᱨ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱱᱮᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱡᱤᱠ ᱟᱱᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Allahabad High Court sets aside criminal proceeding against Azim Premji for alleged violation of labour laws|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/allahabad-high-court-sets-aside-criminal-proceeding-against-azim-premji-for-alleged-violation-of-labour-laws/articleshow/110547529.cms|work=The Times of India|date=30 May 2024}}</ref> ᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱠᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱷᱤᱲ=== ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Dwarakanath |first1=Nagarjun |title=Karnataka CM to Azim Premji: Lend me a road, I've a traffic problem to solve |url=https://www.indiatoday.in/india/story/allow-limited-vehicle-movement-through-bengaluru-wipro-campus-to-ease-congestion-siddaramaiah-to-azim-premji-2791925-2025-09-23 |website=India Today |language=en |date=23 September 2025}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ, ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱚᱱᱚᱲ (SEZ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Wipro founder Azim Premji replies to Karnataka CM on Bengaluru’s traffic problem: ‘There is no silver bullet to resolve it, so we suggest …’ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/wipro-founder-azim-premji-replies-to-karnataka-cm-on-bengalurus-traffic-problem-there-is-no-silver-bullet-to-resolve-it-so-we-suggest-/articleshow/124120289.cms |website=The Times of India |date=26 September 2025}}</ref> ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ, ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Azim Premji declines Siddaramaiah's request to open Wipro campus for Bengaluru traffic relief|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/azim-premji-declines-siddaramaiahs-request-to-open-wipro-campus-for-bengaluru-traffic-relief/articleshow/124118724.cms|work=The Economic Times|date=26 September 2025}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ}} * [https://www.wipro.com/leadership/azim-h-premji/ Profile] at Wipro * {{Britannica|710892}} * {{Charlie Rose guest|3779}} * [https://www.forbes.com/profile/azim-premji/?sh=296cdc837924 Profile] at [[Forbes]] * [https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/azim-h-premji/ Profile] at [[Bloomberg L.P.]] * {{Cite magazine|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424130953/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|url-status=dead|archive-date=24 April 2011|title=Azim Premji|first=Bill|last=Gates|date=21 April 2011|access-date=27 October 2007|magazine=Time}} * {{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2006/aug/27/theobserver.observerbusiness3?INTCMP=SRCH|title=The story of Bangalore Bill|first=David|last=Smith|date=27 August 2006|access-date=9 August 2011|work=The Guardian }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ, ᱚᱡᱤᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱢᱟᱤᱞᱤᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱥᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱯᱨᱳ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] fxle9p1iv6182j7tluzrmtnaxbbqyh7 ᱵᱷᱤᱱᱭᱟᱞᱤ 0 37894 197172 2026-08-21T10:14:33Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱵᱷᱤᱱᱭᱟᱞᱤ'''<ref>{{cite web |title=Flavors of Kerala: Exploring the Richness of Kerala Cuisine |url=https://www.curryd.com/kerala-cuisine-237.php |website=curryd.com |access-date=2 May 2025 |language=en}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197172 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱷᱤᱱᱭᱟᱞᱤ'''<ref>{{cite web |title=Flavors of Kerala: Exploring the Richness of Kerala Cuisine |url=https://www.curryd.com/kerala-cuisine-237.php |website=curryd.com |access-date=2 May 2025 |language=en}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱞᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 5gnzp8tm5hqvu99c08ux0pdu10j1sn1 ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ 0 37895 197173 2026-08-21T10:17:54Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ]] File:Sadhya Items.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197173 wikitext text/x-wiki [[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ]] [[File:Sadhya Items.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ; ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱷᱟᱸᱪ]] '''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱴᱟᱢᱤᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ == ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Griffiths|first=Chris|title=An Indian meal with more than 60 dishes|language=en|url=https://www.bbc.com/travel/gallery/20200901-an-indian-meal-with-more-than-60-dishes|access-date=2021-08-04}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ - ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱩᱛᱩ<ref name=":0">{{Cite news|last=Paitandy|first=Priyadarshini|date=2020-08-26|title=Want a traditional Onam sadhya? Here's what you can order this year|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/want-your-traditional-onam-sadhya-heres-what-you-can-order-this-year/article32447159.ece|access-date=2021-08-04|issn=0971-751X}}</ref> * ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ - ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ<ref name=":0" /> * ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ<ref name=":0" /> * ᱥᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱞᱟᱢ<ref name=":0" /> * ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ᱾ (ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱰᱤᱝ)<ref name=":0" /> * ᱠᱟᱞᱤᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱰᱤᱝ)<ref name=":1">{{Cite web|title=In search of Sadhya|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/aug/27/in-search-of-sadhya-2188675.html|access-date=2021-08-04|website=The New Indian Express}}</ref> * ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ<ref name=":1" /> * ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ * ᱨᱟᱥᱟᱢ * ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ<ref name=":1" /> * ᱠᱟᱞᱟᱱ * ᱳᱞᱟᱱ * ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ * ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ * ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ<ref name=":1" /> * ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ * ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ * ᱟᱪᱟᱨ: ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ, ᱞᱮᱵᱩ ᱥᱮ ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱪᱟᱨ == ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ == ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱴᱷᱮᱱ "ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱯᱟᱰᱩ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱟᱯᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱤᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ (ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱪᱪᱟ ᱯᱩᱡᱟ (ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱪᱩᱨᱟ᱾<ref name="ktourism">{{Cite web |title=Aranmula Valla Sadya |website=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/aranmula-valla-sadya/124/ |access-date=24 July 2026}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="explainer2025">{{Cite news |title=Kerala's famed Aranmula Vallasadya feast, the largest in India, begins on July 13: What's it all about? |work=Onmanorama |date=9 July 2025 |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2025/07/09/kerala-aranmula-vallasadya-feast-how-to-book-explainer.html |access-date=24 July 2026}}</ref> [[File:Aranmula valla sadhya -- Melukara Palliyodam -- Snake Boat.jpg|thumb|ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱮᱞᱩᱠᱠᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] == ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ == ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱡᱷᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|title=Uncertainty looms over 'Valla Sadhya' at Aranmula temple due to COVID crisis|url=https://english.mathrubhumi.com/news/offbeat/uncertainty-looms-over-valla-sadhya-at-aranmula-temple-due-to-covid-crisis-1.4925295|access-date=2021-08-04|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Sadya}} * http://www.aranmula.net * http://www.aranmulavallamkali.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718011708/http://aranmulavallamkali.com/ |date=18 July 2019 }} * https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020191850/https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ |date=20 October 2017 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ]] cxeyon033zno3z1hxujsw1cq11xkh4f ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ 0 37896 197174 2026-08-21T10:21:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ (ᱠᱟᱨᱳᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱢ) | image = Unniappam (ഉണ്ണിഅപ്പം).jpg | image_size = 200px | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | course = ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingredient =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197174 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ (ᱠᱟᱨᱳᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱢ) | image = Unniappam (ഉണ്ണിഅപ്പം).jpg | image_size = 200px | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | course = ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ | served = | main_ingredient = ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱲ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱪᱤᱱᱤ | variations = | calories = | other = }} '''ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ''', '''ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ''' ᱥᱮ '''ᱠᱟᱨᱳᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱢ''' ({{langx|ml|ഉണ്ണിയപ്പം}}) ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱲ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱨᱟᱹ, ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-09-26|title=The Back Burner: Crisp and spongy unniyappam, a delicious fritter from Kerala|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-back-burner-crisp-and-spongy-unniyappam-a-delicious-fritter-from-kerala-recipes-6616566/|access-date=2021-04-19|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱯᱚᱧᱡᱤ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ, ''ᱩᱱᱱᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ' ᱟᱨ ''ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ'᱾ == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱳᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟ᱾ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾<ref name="onmanorama-recipe">{{Cite web |title=Soft and sweet unniyappam – How to make the traditional Kerala snack with a pinch of nostalgia |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/01/04/how-to-make-soft-and-sweet-unniyappam.html |date=4 January 2022 |access-date=30 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱫᱚ ''ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱨᱟ'' (''ᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱪᱚᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ᱾ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱴᱟᱣᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾<ref name="keralatourism">{{Cite web |title=Unniyappam |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/unniyappam/180/ |access-date=30 July 2026 |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala}}</ref> == ᱡᱚᱢ == ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱤᱞᱞᱮᱨᱳᱱᱟᱢ, ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref name="pilleronam">{{Cite web |title=Pilleronam – lingering taste of childhood nostalgia |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2022/08/11/pilleronam-know-all-about-this-kerala-festival.html |date=11 August 2022 |access-date=30 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:Unni appam frying in oil, Thrissur, Kerala, India.jpg|ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱟᱯᱯᱟ ᱪᱟᱴᱴᱤ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱮᱫᱟ File:Unni appam Kerala dish.jpg|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} *[https://food.manoramaonline.com/food/mrs-k-m-mathews/unniyappam.html ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱮ, ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ] *[https://www.mathrubhumi.com/food/recipies/snacks/pazham-chakka-karolappam-1.2975943 ᱠᱟᱨᱳᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱢ ᱥᱮ ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709181342/https://www.mathrubhumi.com/food/recipies/snacks/pazham-chakka-karolappam-1.2975943 |date=9 July 2021 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 09h7jis4htird5q0iljzqydja6rogta ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ 0 37897 197175 2026-08-21T10:24:27Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox prepared food | name = ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ | image =File:Unnakai_(ഉന്നക്കായ്‌).jpg | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | creator = | course = ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ | served = | main_ingredient = ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱱᱟᱨᱠᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197175 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ | image =File:Unnakai_(ഉന്നക്കായ്‌).jpg | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | creator = | course = ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ | served = | main_ingredient = ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ, ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱪᱤᱱᱤ | variations = | calories = | other = }} '''ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ''' ('''ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭᱟ''', '''ᱠᱟᱭ ᱟᱫᱟ''', '''ᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟ''', ᱟᱨ '''ᱠᱟᱭ ᱯᱳᱨᱤᱪᱟᱛᱷᱩ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱠᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱟᱱ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Varghese |first=Theresa|title=Stark World Kerala|year=2006|url=http://www.google.co.in/search?num=100&hl=en&newwindow=1&tbo=p&tbs=bks%3A1&q=unnakaya&meta=&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=|accessdate=28 March 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodsargam.com/video_todayfeaturedvideo.php?blockbustermovieclip=6ofvMTlXQOQ----Celebrity's_Kitchen%3A_'Unnakai'_by_Samvrutha_Sunil_-_Part_2_featured_hollywood_blockbuster_video.html|title=Celebrity s Kitchen Unnakai by Samvrutha Sunil - Part 2|publisher=bollywoodsargam.com|accessdate=28 March 2010}}</ref> ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="whetstone">{{Cite web |last=Nizar |first=Jehan |title=Bananas for Mappilas |url=https://www.whetstonemagazine.com/journal/bananas-for-mappilas |access-date=25 July 2026 |website=Whetstone Magazine}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ''ᱦᱣᱮᱴᱥᱴᱳᱱ'' ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱦᱟᱱ ᱱᱤᱡᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱮᱰᱮᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ, ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="whetstone" /> == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱯᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱮᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱵᱤᱞᱤ, ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱹᱠᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱵᱩᱫᱟana ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ᱾ == ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ == ᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ == ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ == ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱴᱴᱟᱭᱤ ᱛᱷᱮᱨᱩᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱟᱸᱪ ᱟᱞᱢᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ'', ''ᱠᱳᱡᱷᱤᱱᱤᱨᱟᱪᱟᱛᱷᱩ'' ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ᱾<ref name="onmanorama2022">{{Cite web |last=Voici |first=Naseel |date=23 May 2022 |title=Taste of Malabar: Exploring the gastronomy map of Thalassery and Kozhikode |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2022/05/22/malabar-cuisine-kozhikode-thalassery-food-trails.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ''ᱟᱨᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ''ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref name="tnm2021">{{Cite web |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=20 February 2021 |title=The Big Fat Malabar Muslim wedding is all about food and how |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/big-fat-malabar-muslim-wedding-all-about-food-and-how-143834 |access-date=25 July 2026 |website=The News Minute}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟᱦ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱤᱪᱷᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱤᱨᱦᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱨ ᱪᱮᱯᱷ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱥᱟᱱᱳᱡᱽ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱚᱱᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ'' ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama2023">{{Cite web |last=Kavil |first=Sadhiq |date=19 April 2023 |title=Malabar snacks conquer Middle East's iftar party streets |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/04/18/malabar-snacks-dubai-middle-east-popular.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Unnakai}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] ia1swgxkghvyyottn7lchhfj6olre73 ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ 0 37898 197176 2026-08-21T10:27:54Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱥᱮ '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ({{IPA|en|ˈtɪrʊvəndrəm ˈsʌdjə}} {{IPA|ml|t̪iruʋɐnɐn̪d̪ɐˈsɐd̪jɐ}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197176 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱥᱮ '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ({{IPA|en|ˈtɪrʊvəndrəm ˈsʌdjə}} {{IPA|ml|t̪iruʋɐnɐn̪d̪ɐˈsɐd̪jɐ}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html | title=Sadya trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod | date=3 September 2022 }}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱩᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱮᱲᱟ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ == ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://imperfectpost.com/2023/08/30/uday-suites-onam-sadya-2023/ | title=Uday Suites: Onam Sadya 2023 | date=30 August 2023 }}</ref> == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/food/features/how-to-prepare-serve-and-eat-a-traditional-onasadya/article67245508.ece | title=How to prepare, and serve a traditional Onam sadya | work=The Hindu | date=28 August 2023 }}</ref> {| class="wikitable" |+ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ |- ! ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ |- | ഇഞ്ചിപുളി || ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ (ᱡᱚᱡᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ) || ᱡᱚᱡᱚ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱟᱹᱨᱤ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | നാരങ്ങ അച്ചാർ || ᱞᱮᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ || ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱩ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ |- | മാങ്ങ അച്ചാർ || ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ || ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പച്ച beetroot kichadi || ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ || ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱫാᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ᱾ |- | പൈനാപ്പിൾ പച്ചടി || ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ || ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱦᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ |- | തോരൻ || ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ || ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ᱾ |- | അവിയൽ || ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ |- | കൂട്ടുകരി || ᱠᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | ഓലൻ || ᱳᱞᱟᱱ || ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱸᱰᱟ, ᱜᱷᱟᱸᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | തീയൽ || ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ || ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ |- | ചെമ്പാവ് ചോറു || ᱪᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱩ ᱪᱳᱨᱩ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ) || ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱤᱠᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പരിപ്പ് കറി || ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ || ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ᱾ |- | നെയ്യ് || ᱜᱚᱛᱚᱢ || ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ |- | പുളിശ്ശേരി || ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ || ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱦᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ |- | റസം || ᱨᱟᱥᱟᱢ || ᱯᱟᱛᱞᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱩᱯ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ |- | മോർ കറി || ᱢᱳᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱫᱟᱦᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ) || ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱥᱮ ᱫᱟᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | തിരുവനന്തപുരം ബോളി || ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ᱾ |- | പരിപ്പ് പായസം || ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱫᱟᱹᱞ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ᱾ |- | അടപ്പായസം || ᱟᱰᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱤᱯᱲᱟᱹ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ᱾ |- | പാല്പായസം || ᱯᱟਲ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱛᱚᱣᱟ, ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱩᱰᱤᱝ᱾ |- | Upperi || ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ (ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ) || ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പഴം || ᱡᱚ || ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ᱾ |- | പപ്പടം || ᱯᱟᱯᱚᱲ || ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱥᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |} == ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://thebetterindia.com/365696/onam-sadhya-recipes-avial-kalan-olan-erissery-palada-pradhaman-kerala-chef-pillai-shamees-kitchen/ | title=Onam 2024: 10 Must-Try 'Sadhya' Dishes from Kerala's Top Chefs &#91;Recipes Included&#93; | date=12 September 2024 }}</ref> ᱟᱥᱛᱮ ᱟᱥᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱷᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{cn|date=May 2025}} ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱳᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] ewxfgokkbx5tdurnz4z6iged8etjl1y 197177 197176 2026-08-21T10:28:18Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197177 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱥᱮ '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html | title=Sadya trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod | date=3 September 2022 }}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱩᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱮᱲᱟ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ == ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://imperfectpost.com/2023/08/30/uday-suites-onam-sadya-2023/ | title=Uday Suites: Onam Sadya 2023 | date=30 August 2023 }}</ref> == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/food/features/how-to-prepare-serve-and-eat-a-traditional-onasadya/article67245508.ece | title=How to prepare, and serve a traditional Onam sadya | work=The Hindu | date=28 August 2023 }}</ref> {| class="wikitable" |+ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ |- ! ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ |- | ഇഞ്ചിപുളി || ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ (ᱡᱚᱡᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ) || ᱡᱚᱡᱚ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱟᱹᱨᱤ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | നാരങ്ങ അച്ചാർ || ᱞᱮᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ || ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱩ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ |- | മാങ്ങ അച്ചാർ || ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ || ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പച്ച beetroot kichadi || ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ || ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱫാᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ᱾ |- | പൈനാപ്പിൾ പച്ചടി || ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ || ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱦᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ᱾ |- | തോരൻ || ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ || ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ᱾ |- | അവിയൽ || ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱟᱦᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ |- | കൂട്ടുകരി || ᱠᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | ഓലൻ || ᱳᱞᱟᱱ || ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱸᱰᱟ, ᱜᱷᱟᱸᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | തീയൽ || ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ || ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ |- | ചെമ്പാവ് ചോറു || ᱪᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱩ ᱪᱳᱨᱩ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ) || ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱤᱠᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പരിപ്പ് കറി || ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ || ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ᱾ |- | നെയ്യ് || ᱜᱚᱛᱚᱢ || ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾ |- | പുളിശ്ശേരി || ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ || ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱦᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ |- | റസം || ᱨᱟᱥᱟᱢ || ᱯᱟᱛᱞᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱩᱯ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾ |- | മോർ കറി || ᱢᱳᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱫᱟᱦᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ) || ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱥᱮ ᱫᱟᱦᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ |- | തിരുവനന്തപുരം ബോളി || ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱵᱳᱞᱤ || ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ᱾ |- | പരിപ്പ് പായസം || ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱫᱟᱹᱞ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ᱾ |- | അടപ്പായസം || ᱟᱰᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱤᱯᱲᱟᱹ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ᱾ |- | പാല്പായസം || ᱯᱟਲ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ || ᱛᱚᱣᱟ, ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱩᱰᱤᱝ᱾ |- | Upperi || ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ (ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ) || ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |- | പഴം || ᱡᱚ || ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ᱾ |- | പപ്പടം || ᱯᱟᱯᱚᱲ || ᱨᱚᱠᱚᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱯᱚᱲ, ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱥᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ |} == ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ == ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://thebetterindia.com/365696/onam-sadhya-recipes-avial-kalan-olan-erissery-palada-pradhaman-kerala-chef-pillai-shamees-kitchen/ | title=Onam 2024: 10 Must-Try 'Sadhya' Dishes from Kerala's Top Chefs &#91;Recipes Included&#93; | date=12 September 2024 }}</ref> ᱟᱥᱛᱮ ᱟᱥᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱷᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{cn|date=May 2025}} ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱳᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] 77vaiduo1bugzs5vwkpq41oe03q701z