ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.16
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱦᱮᱠᱤᱝ
0
1118
197220
188862
2026-08-22T10:39:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197220
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hacker behind PC.svg|thumb|ᱦᱮᱠᱤᱝ]]
'''ᱦᱮᱠᱤᱝ'''<ref>{{Cite web |last=Katie Terrell Hanna |last2=Wesley Chai |last3=Linda Rosencrance |date=Mar 31, 2025 |title=What is a hacker? |url=https://www.techtarget.com/searchsecurity/definition/hacker |access-date=2026-03-17 |website=Search Security |language=en |archive-date=2026-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260310190234/https://www.techtarget.com/searchsecurity/definition/hacker |url-status=dead }}</ref> ᱢᱮᱱᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱤᱢᱮᱞ|ᱤ-ᱢᱮᱞ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱵᱤᱱ ᱫᱟᱱᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱢᱮᱱᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨ ᱨᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱚᱞ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱾ <ref>http://216.151.160.34/epaper/svww_index1.php{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱸᱡ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾
ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱤᱰᱤᱡᱽ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱞ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱮᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨ ᱠᱚ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |url=http://www.pctools.com/security-news/script-kiddie/ |title=Archive copy |access-date=2018-03-01 |archive-date=2017-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171125075311/http://www.pctools.com/security-news/script-kiddie/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱥᱚᱞ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱮᱠᱤᱝᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ, ᱦᱮᱠᱤᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱜᱚ ᱜᱮᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>http://www.spywareguide.com/term_show.php?id=92</ref>
==ᱦᱩᱣᱟᱭᱤᱴ ᱦᱮᱴ ᱦᱮᱠᱚᱨ==
ᱦᱩᱣᱟᱭᱤᱴ ᱦᱮᱴ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱜᱮ ᱚᱥᱚᱞ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱾ <ref>https://www.techopedia.com/definition/10349/white-hat-hacker{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱦᱚ ᱥᱟᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ <ref>http://searchsecurity.techtarget.com/sDefinition/0,,sid14_gci550882,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201231325/http://searchsecurity.techtarget.com/sDefinition/0,,sid14_gci550882,00.html |date=2011-02-01 }} |What is white hat? - a definition from Whatis.com</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱩᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨ ᱟᱴᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱮ ᱱᱩᱠᱯᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱴᱟᱥᱯᱞᱚᱭᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱥᱟᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>http://www.correlsense.com/white-hat-hackers/|work=Metasploit{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱵᱞᱟᱠ ᱦᱮᱴ ᱦᱮᱠᱚᱨ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱚᱨᱡᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱮᱠᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ <ref>book title=Cybercrime: Investigating High Technology Computer Crime|year=2005|publisher=Matthew Bender & Company|isbn=1-59345-303-5|page=258 '''Robert Moore'''</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱰᱟᱴᱟ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ, ᱴᱨᱳᱡᱚᱱᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱣᱮᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱠᱚᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱨᱮᱠᱚᱨ <ref>http://searchsecurity.techtarget.com/definition/cracker|{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
==ᱜᱨᱮ ᱦᱮᱴ ᱦᱮᱠᱚᱨ==
ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱨᱮ ᱦᱮᱴ ᱦᱮᱠᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱚᱢᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱷᱤᱛᱤ ᱛᱟᱨᱟᱭᱟ ᱾
==ᱦᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ==
ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ <ref>{{Cite web |url=http://www.hacktivist.uk.com/ |title=Archive copy |access-date=2018-03-01 |archive-date=2016-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529004051/http://www.hacktivist.uk.com/ |url-status=dead }}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱸᱜᱮ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱤᱝ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref>http://blog.trendmicro.com/whats-the-difference-between-a-hacker-and-a-cybercriminal/</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
[[Category:!Main category]]
9nss3t1to0shr6g5u7g26qhimyq6jz6
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ
0
2394
197198
192720
2026-08-22T02:58:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197198
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
|native_name = Қазақстан Республикасы<br />''Qazaqstan Respublïkası''<br />Республика Казахстан<br />''Respublika Kazakhstan''
|conventional_long_name = ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ
|common_name = ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ
|image_flag = Flag of Kazakhstan.svg
|image_coat = Coat of arms of Kazakhstan.svg
|symbol_type = Emblem
|image_map = Kazakhstan (orthographic projection).svg
|national_motto =
|national_anthem = Менің Қазақстаным<br />{{transl|kz|''Meniñ Qazaqstanım''}}<br />''[[Meniñ Qazaqstanım|My Kazakhstan]]''<br /><center>[[File:Kazakhstan National Anthem 2012.ogg]]</center>
|official_languages = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] <small>(ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ)</small><br />[[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱥ]]
|ethnic_groups = ᱖᱓.᱑% [[ᱠᱟᱡᱠᱷ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]<br />᱒᱓.᱗% [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]]<br />᱒.᱙% [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱩᱡᱽᱵᱮᱠ]]<br />᱒.᱑% [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱹ]]<br />᱑.᱔% [[ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ]]<br />᱑.᱓% [[ᱛᱟᱛᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱛᱟᱛᱟᱨ]]<br /> ᱑.᱑% [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]]<br />᱔.᱕% ᱮᱴᱟᱜ
|ethnic_groups_year = ᱒᱐᱐᱙
|capital = [[ᱱᱩᱨᱼᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]]
|latd=51 |latm=10 |latNS=N |longd=71 |longm=25 |longEW=E
|largest_city = [[ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ]]
|demonym = ᱠᱟᱡᱟᱠᱷᱤ
|government_type = {{nowrap|[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] [[:en:republic|republic]]}}
|leader_title1 = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
|leader_name1 = Kassym-Jomart Tokayev
|leader_title2 = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
|leader_name2 = Askar Mamin
|legislature = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ]]
|upper_house = [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ|ᱥᱮᱱᱮᱴ]]
|lower_house = Mazhilis
|area_rank = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ
|area_magnitude = 1 E12
|area_km2 = 2,724,900
|area_sq_mi = 1,052,085 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water = ᱑.᱗
|population_estimate = ᱑᱖,᱖᱐᱐,᱐᱐᱐
|population_estimate_year = ᱒᱐᱑᱑
|population_estimate_rank = ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ
|population_census = ᱑᱖,00᱔,᱘00
|population_census_year = ᱒᱐᱐᱙
|population_density_km2 = ᱕.᱙᱔
|population_density_sq_mi = ᱑᱕.᱓᱙ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = ᱒᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ
|GDP_PPP_year = ᱒᱐᱑᱑
|GDP_PPP = $᱒᱑᱖.᱗᱘᱕ billion<ref name=IMF>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=19&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=916&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Kazakhstan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2012-04-18}}</ref>
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_per_capita = $᱑᱓,᱐᱐᱑
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|GDP_nominal_rank =
|GDP_nominal = $᱑᱗᱘.᱓᱑᱒ billion
|GDP_nominal_year = ᱒᱐᱑᱑
|GDP_nominal_per_capita = $᱑᱐,᱖᱙᱔
|GDP_nominal_per_capita_rank =
|sovereignty_type = [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] {{nobold| [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ}}
|established_event3 = ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱᱟᱴᱮ
|established_date3 = ᱑᱔᱖᱕
|established_event4 = [[:en:Alash Autonomy|ᱟᱞᱟᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱤ]]
|established_date4 = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱗
|established_event5 = [[:en:Kazakh SSR|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱮᱥᱮᱥᱟᱨ]]
|established_date5 = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖
|established_event6 = [[:en:History of Kazakhstan#Sovereignty and Independence|ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]]
|established_date6 = ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑
|established_event7 = Finalized
|established_date7 = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑
|HDI_year = ᱒᱐᱐᱑
|HDI = {{nowrap|{{increase}} 0.᱗᱔᱕<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2011 |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=15 November 2011}}</ref>}}
|HDI_rank = ᱖᱘ ᱟᱱᱟᱜ
|HDI_category = <span style="color:#090;white-space:nowrap;">high</span>
|Gini = ᱒᱘.᱘<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html ''CIA World Factbook: Field listing''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }}, Distribution of family income – Gini index</ref>
|Gini_year = ᱒᱐᱐᱘
|Gini_category = <span style="color:#090;white-space:nowrap;">low</span>
|currency = [[:en:Kazakhstani tenge|ᱴᱮᱝᱜᱮ]] ({{Unicode|₸}})
|currency_code = KZT
|country_code = KAZ
|time_zone = [[:en:Time in Kazakhstan|West/East]]
|utc_offset = [[UTC+05:00|+5]]/[[UTC+06:00|+6]]
|time_zone_DST =
|utc_offset_DST =
|drives_on = right
|cctld = [[.kz]], [[.қаз]]
|call
}}
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱡᱚ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱨᱚᱯ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛᱼᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱵᱤᱠᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱰᱸᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱩᱲᱩᱠ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱪᱠᱟᱹᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ''ᱚᱛᱢᱟᱛᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱚᱥᱛᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ==
ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱑᱘ᱹ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱖᱓ᱹ᱑% ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱒᱓ᱹ᱗% ᱾ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱥ (᱒ᱹ᱘%), ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ (᱒ᱹ᱑%), ᱩᱭᱜᱷᱩᱨ (᱑ᱹ᱔%), ᱛᱟᱛᱟᱨ (᱑ᱹ᱓%), ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ (᱑ᱹ᱑%) ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱟ, ᱮᱡᱚᱨᱤᱥ, ᱯᱚᱞᱥ, ᱞᱮᱛᱷᱩᱼᱟᱱᱤᱭᱟᱭ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱭᱤ, ᱠᱩᱨᱫᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚ==
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
==ᱦᱟᱹᱱᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|Kazakhstan}}
<!-- Add links which are directly related to the article. The other external links should be added into the appropriate articles, like Culture, Media, History, etc. -->
* [http://northkazakhstan.com Kazakhstan national tour operator, Official website of KAZAKHSTAN-REISEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527144226/http://northkazakhstan.com/ |date=2017-05-27 }}
* [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552643 Caspian Pipeline Controversy] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1298071.stm Country Profile] from [[BBC News]]
* {{CIA World Factbook link|kz|Kazakhstan}}
* [http://www.state.gov/p/sca/ci/kz/ Kazakhstan] information from the [[United States Department of State]]
* [http://www.loc.gov/rr/international/amed/kazakhstan/kazakhstan.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kazakhstan.htm Kazakhstan] at ''UCB Libraries GovPubs''
* [http://mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
* [http://www.worldbank.org.kz/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/KAZAKHSTANEXTN/0,,contentMDK:20212143~menuPK:361895~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:361869,00.html World Bank Data & Statistics for Kazakhstan]
* [http://en.encyclopedia.kz/ Kazakhstan Internet Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222042315/http://en.toikazan.kz/index.php/Main_Page |date=2021-02-22 }}
* [http://www.economist.com/node/21541853 Kazakhstan at 20 years of independence, The Economist, Dec 17th 2011]
* [http://www.economist.com/blogs/banyan/2011/12/unrest-kazakhstan "Blowing the lid off" – Unrest in Kazakhstan, The Economist, Dec 20th 2011]
* [http://www.jw-media.org/kaz/20111101.htm New Religion Law restricts religious freedom in Kazakhstan]
* [http://www.theregionaltourism.org The Region Initiative (TRI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208204551/http://www.theregionaltourism.org/ |date=2018-12-08 }}
* {{dmoz|Regional/Asia/Kazakhstan}}
* {{Wikiatlas|Kazakhstan}}
* {{osmrelation-inline|214665}}
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://www.kazakhstandiscovery.com/kazakhstan-facts.html Country Facts] from [http://www.kazakhstandiscovery.com/ Kazakhstan Discovery]
* [http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/sca/119135.htm 2008 Human Rights Report: Kazakhstan. Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KZ Key Development Forecasts for Kazakhstan] from [[International Futures]]
; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
* [http://www.mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
* [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=en E-Government of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126100131/http://e.gov.kz/wps/portal?lang=en |date=2013-01-26 }}
* [http://en.government.kz/ Government of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810182052/http://en.government.kz/ |date=2019-08-10 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kazakhstan.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917225116/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kazakhstan.html |date=2013-09-17 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
berstucvwv2e1m5gu8qkoxq1vo90v5a
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
197204
197068
2026-08-22T03:47:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197204
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
704eu2metwjweqwcfanwghpwur08go1
ᱛᱟᱥᱟᱫ
0
3626
197185
192954
2026-08-21T23:15:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197185
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Carpet_Grass.JPG|right|thumb|250x250px|ᱛᱟᱥᱟᱫ]]
'''ᱛᱟᱥᱟᱫ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢᱚᱠ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱯᱚᱫᱷᱟ/ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱺᱴᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱮᱞᱮᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wKc5DQAAQBAJ|title=Encyclopedia of Urban Studies|last=|first=|date=2010|publisher=SAGE|isbn=9781412914321|location=|pages=441–45|language=en}}</ref> ᱾ ᱢᱟᱫ,ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱳᱲᱳ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱩᱯᱨᱩᱢ ==
ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱛᱟᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱟᱹᱭ, ᱵᱷᱤᱲᱤ, ᱠᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱥᱩᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱜᱷᱟᱹᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱨᱮᱢᱤᱱᱤ (Gramineae family) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱹᱱᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱱᱟᱡ ᱫᱟᱨᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱦᱟᱹᱛᱤ]] ᱛᱟᱥᱟᱫ (Napier grass), ᱥᱩᱰᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫ (Sudan grass), ᱫᱩᱵᱤ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱢᱟ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱱᱟᱡᱽ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱦᱳᱲᱳ, ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱡᱟᱣ, ᱵᱟᱡᱽᱲᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱛᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜ-ᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Wildebeest-during-Great-Migration.JPG|center|thumb|550x550px|ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱟᱛᱮᱜ 'ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱵᱤᱥᱴ']]
== ᱣᱤᱥᱷᱮᱥᱷᱛᱟ (ᱵᱤᱥᱣᱮᱥᱚᱛᱟ) ==
ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱱᱟᱹᱥᱮ ᱤᱧᱪ ᱡᱮᱞᱮᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱ(lawn) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ, ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱛᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱩᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ,ᱢᱟᱫ ᱠᱟᱺᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱓᱐-᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱣ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱱᱟ ᱴᱷᱚᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱤᱭᱩᱠᱛ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱸᱫᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱚᱨᱤ (internodes) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱚᱢᱟᱸᱛᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱤ (parallel viewed) ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ (sheath) ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱟᱠ (blade), ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱞᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱠᱟᱱ ᱟᱥᱚᱞ ᱟᱹᱱ (linings) ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱞᱟᱝ(Little tongue) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱠᱟᱱᱟᱹᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱞᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱫᱷᱤ ᱩᱯᱟᱸᱜ (growth appendages) ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷ (Articles) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱮᱞᱮᱝᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱣᱟᱨᱛᱩᱞ (Subgloburlar) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱨᱦᱟᱣᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱫᱤᱭ(bulbus)ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱨᱮᱢᱤᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱩᱨᱩᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱸᱴ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱷᱩᱠᱤ(spikelets) ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱩᱸᱠᱮᱥᱟᱨ (stamens) ᱟᱨ ᱥᱛᱨᱤᱠᱮᱥᱟᱨ(pistils) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱷᱩᱠᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱤᱯᱟᱛᱨᱟ(bracts) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱥᱱᱤᱯᱟᱛᱨᱟ (glumes) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜ ᱛᱩᱥᱱᱤᱯᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱩᱥᱯᱠᱣᱟᱪ (lemmas) ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱸᱛᱟᱦ ᱯᱩᱥᱯᱠᱣᱟᱪ (palea) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱩᱥᱯᱠᱣᱟᱪ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱱᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱩᱨ (Awn)ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ,ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱦᱩᱢ,ᱡᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱠᱟᱨᱟᱥᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱨᱚᱝ ᱥᱮ ᱥᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬ ᱜᱮ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬ (self pollination)ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱞᱤᱠᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱚᱥᱟᱠ ᱥᱷᱟᱞᱠ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱲᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱨᱮ ᱛᱟᱨᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱠ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱯᱩᱥᱯᱠᱣᱟᱪ ᱥᱮ ᱟᱸᱛᱟᱦ ᱯᱩᱥᱯᱠᱣᱟᱪ ᱨᱮ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱯᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱭ ᱯᱚᱨᱟᱜᱟᱬ ᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱟᱱᱟᱣᱟᱨᱟᱬ (seed coat),ᱥᱮ ᱵᱤᱡᱠᱣᱟᱪ (Testa), ᱵᱟᱦᱟᱠᱣᱟᱪ (fruit coat) ᱡᱚᱣᱟᱟᱨᱬ(pericarp) ᱛᱮ ᱥᱟᱴᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱫᱟᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱚᱛᱚ ᱢᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱞᱣᱟᱭᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱣᱤᱠᱟᱨᱟᱬ (dispersal)ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱭ,ᱫᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ==
ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱱᱟᱡ ᱣᱟᱱᱟᱥᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱡᱟᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ (grass lands) ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱥ (Bread Baskets) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱸᱭᱩᱠᱛ ᱨᱟᱡᱭᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱮᱨᱤᱡ]](prairies), ᱟᱨᱡᱮᱸᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱸᱯᱟᱡ]] (pampas), [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ|ᱟᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱤᱱ ᱵᱮᱞᱴ (Grain belt) ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱯᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱟᱥᱚᱞᱛᱮ [[ᱤᱣᱩᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱟᱹᱱᱠᱟᱱᱟᱹᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ (propagation), ᱣᱤᱨᱚᱣᱟᱦᱟᱠ (stolon) ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱚᱸᱫ (rhizone) ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱥᱚᱠᱛᱚ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ (Preserver of nations) ᱟᱨ '[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱟᱞ'('Shieldof India)ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱤ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱚᱛ ᱥᱟᱸᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱣᱟᱬᱩ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴᱨᱚᱡᱮᱱ ᱥᱟᱸᱪᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱨᱣᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱱᱭᱟᱥ (Texture) ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱚᱢ [[ᱵᱷᱤᱰᱤ]] , ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1513/ "Planting and care of Lawns"] from the [https://digital.library.unt.edu/browse/department/govdocs/ UNT Govt. Documents Dept.]
* [http://www.ipm.ucdavis.edu/index.html Integrated Pest Management Program: website & search-engine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220901063233/http://www.ipm.ucdavis.edu/index.html |date=2022-09-01 }}
* [https://web.archive.org/web/20140123003957/http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/msuaa/lawn-care-university.html Lawn Care University at Michigan State University]
* [http://water.epa.gov/polwaste/nps/ "EPA Management of Polluted Runoff: Nonpoint Source Pollution"]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151112200644/http://water.epa.gov/polwaste/nps/ |date=2015-11-12 }} (''includes mismanagement of lawns problems.'')
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱜ]]
bm0ll01dvxxw69nq7utcc8pnl8dyoht
ᱥᱤᱵᱤ
0
6706
197219
195836
2026-08-22T09:17:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197219
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱵᱤ
| native_name = {{Nastaliq|سِبی}}, ᱥᱤᱣᱤ
| settlement_type = [[ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| image_skyline =
| imagesize = 240px
| image_alt =
| image_caption =
| image_map =
| mapsize = 150 px
| map_alt =
| map_caption =
| coordinates = {{coord|29|33|N|67|53|E|region:PK_type:city|display=inline,title}}
| pushpin_map = Balochistan Pakistan#Pakistan
| pushpin_label_position = <!-- left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption =
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]
| subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan|ᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱱᱰ]]
| subdivision_name1 = [[Balochistan, Pakistan|ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Pakistan#Balochistan|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[Sibi District|ᱥᱤᱵᱤ]]
| population_total = 157000
| population_as_of = 2015
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_footnotes =
| area_total_km2 =
| elevation_m = 130
| elevation_m_min =
| elevation_m_max =
| population_density_km2 = 32
| leader_title = '''Senior Superintendent of Jail'''
| leader_name = Syed Abdul Razzaq
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| area_code =
| area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]]
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]]
| utc_offset1 = +5
| website =
| footnotes = <ref>{{Cite web |title=Sibi Falling Rain Genomics |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/02/Sibi.html |access-date=2019-11-05 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023213212/http://www.fallingrain.com/world/PK/02/Sibi.html |url-status=dead }}</ref>
| official_name =
}}
'''ᱥᱤᱵᱤ''' (ᱵᱟᱞᱚᱪᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ سِبی) ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱣᱤ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢ᱾ᱫ ᱵᱟᱡᱟ ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱳ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>https://www.politicpk.com/sibi-district-uc-list-mna-mpa-seats-and-profile/{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱮᱣᱟ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱥᱮᱣᱤ'' ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱩᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱗ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="ReferenceA">The tribal Baluchistan by Syed Abdul Quddus page 49</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱗ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱷᱚᱜᱚᱟᱱ ᱱᱚᱰᱮᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="ReferenceA"/> ᱑᱓ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱩᱨᱤᱫᱽ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱱᱟᱥᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱱ ᱠᱟᱵᱟᱪᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱯᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱞᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱨᱜᱷᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱡᱚᱵᱚᱛ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Khan">{{Cite web|url=https://bhc.gov.pk/district-judiciary/sibi/introduction/history|title=BHC :: Sibi > History of District|last=Khan|first=Muhammad Jawad|website=bhc.gov.pk|language=en|access-date=2017-07-31}}</ref><ref>Davies, p. 627</ref> ᱑᱘ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱚᱞᱦᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱰᱤᱨ ᱥᱟᱦᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱑᱗᱓᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱗᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱥᱤᱵᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ
<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_kC421xzMKsC&pg=PA32#v=onepage&q=kalhora&f=false|title=Sufi Saints and State Power: The Pirs of Sind, 1843–1947|last=Ansari|first=Sarah F. D.|date=1992-01-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521405300|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱨᱚᱡᱟᱭ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="Khan"/>
ᱥᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱯᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱣᱮᱴᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.travel-culture.com//pakistan/sibi.shtml|title=Sibbi Balouchistan Pakistan|website=Travel and Culture Services|access-date=2019-06-27|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917071427/https://www.travel-culture.com/pakistan/sibi.shtml|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱧᱪᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱵᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱟᱨᱟᱛ ᱦᱤᱞ ᱴᱮᱥᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱢᱤᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite EB1911 |wstitle=Sibi |volume=25 |page=18}}</ref> ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱤᱨᱜᱟ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|title=Sibi |url=http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&task=view&id=813&Itemid=1099 |publisher=Government of Balochistan |accessdate=5 February 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310122204/http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&task=view&id=813&Itemid=1099 |archivedate=10 March 2012 }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Nine percent">{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=OvHkAAAAMAAJ&q=hindu+baloch+kalat&dq=hindu+baloch+kalat&cd=7|quote= Almost all the people are Muslim ; the largest Hindu minorities are in the Sibi (9%) and Kalat (2%) districts.| title = Encyclopædia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 3 |publisher = Encyclopœdia Britannica|accessdate = 2008-08-17}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱯᱟᱛᱟ (ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱮᱲᱟ) ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱟ ᱾
==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ==
ᱥᱤᱵᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱞᱚ ᱛᱟᱯ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱦᱟᱨᱤ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ 52 °C ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱨᱪ]] ᱟᱨ [[ᱮᱯᱨᱤᱞ]] ᱨᱮᱫᱚ [[ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱡᱩᱞᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾
{{Weather box
|location = Sibi
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan record high C = 33.2
|Feb record high C = 33.4
|Mar record high C = 41.1
|Apr record high C = 47.0
|May record high C = 51.0
|Jun record high C = 52.0
|Jul record high C = 51.7
|Aug record high C = 48.5
|Sep record high C = 46.1
|Oct record high C = 43.9
|Nov record high C = 40.0
|Dec record high C = 34.0
|Jan high C = 22.7
|Feb high C = 25.0
|Mar high C = 30.9
|Apr high C = 37.7
|May high C = 43.5
|Jun high C = 46.0
|Jul high C = 42.9
|Aug high C = 41.1
|Sep high C = 39.8
|Oct high C = 37.0
|Nov high C = 30.5
|Dec high C = 24.5
|Jan mean C = 14.1
|Feb mean C = 16.7
|Mar mean C = 22.7
|Apr mean C = 30.1
|May mean C = 35.6
|Jun mean C = 38.6
|Jul mean C = 36.3
|Aug mean C = 34.9
|Sep mean C = 32.8
|Oct mean C = 28.0
|Nov mean C = 21.4
|Dec mean C = 15.8
|Jan low C = 5.9
|Feb low C = 8.8
|Mar low C = 15.0
|Apr low C = 22.1
|May low C = 27.7
|Jun low C = 30.8
|Jul low C = 29.9
|Aug low C = 29.1
|Sep low C = 26.2
|Oct low C = 19.3
|Nov low C = 12.4
|Dec low C = 7.0
|Jan record low C = 0.0
|Feb record low C = 1.0
|Mar record low C = 3.8
|Apr record low C = 12.2
|May record low C = 18.0
|Jun record low C = 23.0
|Jul record low C = 20.6
|Aug record low C = 19.7
|Sep record low C = 15.6
|Oct record low C = 10.0
|Nov record low C = 4.0
|Dec record low C = -2.3
|Jan precipitation mm = 6.9
|Feb precipitation mm = 9.9
|Mar precipitation mm = 24.7
|Apr precipitation mm = 14.9
|May precipitation mm = 2.4
|Jun precipitation mm = 6.0
|Jul precipitation mm = 35.6
|Aug precipitation mm = 30.3
|Sep precipitation mm = 7.7
|Oct precipitation mm = 1.1
|Nov precipitation mm = 1.5
|Dec precipitation mm = 3.3
|source 1 =NOAA (1971–1990)<ref name= NOAA>{{cite web
|url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/PK/41697.TXT
|title = Sibbi Climate Normals 1971–1990
|publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
|accessdate = January 17, 2013}}</ref>
|date=January 2013}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* https://en.wikipedia.org/wiki/Sibi
1xifltthyqi1xamavwrp6uh20t6ikrf
ᱢᱟᱞᱮ
0
7201
197212
192993
2026-08-22T06:21:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197212
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱮ
| official_name = ᱢᱟᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| native_name = މާލެ
| native_name_lang = dv
| image_skyline = Mal%C3%A9.jpg
| imagesize = 270px
| image_caption = Aerial view of the whole of Malé proper on the eponymous island
| image_alt =
| pushpin_map = Maldives#Asia
| pushpin_mapsize = 150
| pushpin_map_caption = Location of Malé in the Maldives
| pushpin_map_alt =
| pushpin_label_position =
| coordinates = {{coord|4|10|31|N|73|30|32|E|region:MV|display=it}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱢᱟᱞᱫᱤᱯ}}
| subdivision_type1 = Geographic atoll
| subdivision_name1 = [[ᱠᱟᱯᱷᱩ ᱟᱴᱳᱞ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱮ ᱟᱴᱳᱞ]]
| leader_title = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱚᱫ ᱢᱟᱣᱡᱤ]]<ref>{{cite web |title=Ex-Housing Minister elected as Malé City Mayor |url=https://avas.mv/en/98398 |website=avas.mv |access-date=3 October 2021}}</ref> ([[Progressive Party of Maldives|PPM]])
| leader_title1 = [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱣᱭᱚᱨ]]
| leader_name1 = ᱟᱦᱢᱮᱫ ᱱᱟᱨᱮᱥ
| area_total_km2 = 11.22
| area_urban_km2 = 1.95
| area_metro_km2 = 9.27
| area_note = ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱦᱩᱞᱦᱩᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱞᱦᱩᱢᱟᱞᱮ]].
| length_km =
| width_km =
| elevation_m = 2.4
| population_total = ᱒᱑᱒᱑᱓᱘
| population_density_km2 = auto
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱒
| population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2022 Census Provisional Results |url=https://census.gov.mv/2022/provisional-results/ |access-date=2023-04-01 |website=census.gov.mv |language=en |archive-date=2025-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118175219/https://census.gov.mv/2022/provisional-results/ |url-status=dead }}</ref>
| postal_code_type = Assigned Letter
| postal_code = T
| area_code = 331, 332, 333, 334
| area_code_type = [[Telephone numbers in the Maldives|Area code(s)]]
| iso_code = MV-MLE
| website = {{URL|https://malecity.gov.mv/en|malecity.gov.mv}}
| governing_body = ᱢᱟᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| population_density_sq_mi = auto
}}
'''ᱢᱟᱞᱮ''' ˈmɑːleɪ/′) {{IPA-all|ˈmaːle|locally}}{{IPA-all|ˈmaːle|locally}} ([[ᱫᱷᱤᱵᱮᱦᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱷᱤᱵᱮᱦᱤ]]ᱺ މާލެ) ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒,᱕᱒,᱗᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ {{Convert|8.30|km2|}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Malé City's land use plan 2021 |url=https://avas.mv/en/110613 |access-date=15 April 2023 |website=avas.mv}}</ref><ref>{{Cite web |title=The population density of Malé |url=https://www.environment.gov.mv/v2/download/73/ |access-date=29 May 2022 |website=environment.gov.mv |publisher=Ministry of Environment, Climate Change and Technology |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314141317/https://www.environment.gov.mv/v2/wp-content/files/pemphis/20150304-pemphis-49-feb2015.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Population explosion; a major environmental issue in Male' |url=http://ecocare.mv/population-explosion-a-major-environmental-issue-in-male%E2%80%99/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303135551/http://ecocare.mv/population-explosion-a-major-environmental-issue-in-male%E2%80%99/ |archive-date=3 March 2012 |access-date=23 May 2015 |website=ECOCARE Maldives}}</ref> ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱮ ᱮᱴᱳᱞ (ᱠᱟᱯᱷᱩ ᱮᱴᱳᱞ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Silver Marlin, Maldives - About Maldives |url=http://www.silvermarlin.mv/about-maldives.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20151105234701/http://www.silvermarlin.mv/about-maldives.html |archive-date=5 November 2015 |access-date=23 May 2015 |website=www.silvermarlin.mv}}</ref>
ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱷᱤᱯ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱰᱷᱤᱯ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱤᱯ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟᱣᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Naseema Mohamed |title=Names of Maldives |url=http://www.qaumiyyath.gov.mv/docs/whitepapers/history/Names%20of%20Maldives.pdf |access-date=23 May 2015 |website=www.qaumiyyath.gov.mv}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNaseema_Mohamed">Naseema Mohamed. </cite></ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (ᱰᱳᱨᱳᱥᱤ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱲᱼᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱯᱟᱴ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱤᱵᱨᱟᱦᱟᱢ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ (ᱜᱟᱱ ' ᱰᱩᱵᱚᱨᱩ) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱟᱱ ᱜᱟᱲ (ᱠᱳᱥᱤ) ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱚᱱᱥ (ᱵᱩᱨᱩᱡᱩ) ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ , ᱢᱟᱞᱮ ᱯᱷᱨᱟᱭᱰᱟᱭ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱸᱫᱳᱲ ᱟᱨ ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱯᱫᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱟᱢᱤ, ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱱᱟᱢᱤ ᱵᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ| ᱒᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱷᱮᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱞᱫᱤᱣ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ|
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱲᱟ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱫᱚ, ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ| ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱤ ᱢᱮᱞ ᱫᱤᱣᱟᱥ ᱚᱯᱷ ᱟᱭᱤᱞᱮᱱᱰ("the islands (dives) of Malé")|
ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱞᱴᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱰᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ| ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱲᱮ ᱯᱟᱥᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱠᱞᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ| ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱚᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ,ᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱷᱚᱞᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱱ ᱠᱚ, ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱰᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ,ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱹ ᱜᱤᱨᱟᱣᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱨᱟᱣᱚᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱣᱟ ᱠᱮᱫ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱞᱴᱟᱨ ᱢᱟᱞᱰᱤᱣᱮᱥ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾
==ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ==
[[ᱢᱟᱞᱫᱤᱣᱮᱥ]]
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
ccey4qjl8jae57vcg79kz2j20kj5py9
ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
12533
197226
129932
2026-08-22T11:34:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197226
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱨᱩᱥ<br/>ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ
| nativename = {{lang|ru|русский язык}} (russkiy yazyk)
| pronunciation = {{IPA-ru|ˈruskʲɪj jɪˈzɨk||Ru-russkiy jizyk.ogg}}
| states = [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]], [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ
| ethnicity = ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ
| speakers = {{sigfig|154|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| date =
| ref = e21
| speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]]: {{sigfig|110.4|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱒)<ref name=e21/>
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| ancestor = ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ
| script = [[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ]] ([[ᱨᱩᱥ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ
| nation = {{Collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = ᱑᱑ ᱫᱤᱥᱚᱢ|
|[[File:Flag of Russia.svg|22x20px]] [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] <small>(ᱫᱤᱥᱚᱢ)</small><ref name=RusConst>{{cite web |url = http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |title = Article 68. Constitution of the Russian Federation |website = Constitution.ru |access-date=18 June 2013 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130606071041/http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |archive-date=6 June 2013 }}</ref><br />
[[File:Flag of Belarus.svg|22x20px]] [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]]<ref name=Belarus>{{cite web |url = http://president.gov.by/en/press19329.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502115338/http://president.gov.by/en/press19329.html|archivedate=2 May 2007 |title=Article 17. Constitution of the Republic of Belarus |website = President.gov.by |date=11 May 1998 |access-date=18 June 2013}}</ref><br />
[[File:Flag of Kazakhstan.svg|22x20px]] [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] <small>(co-official)</small><ref name=Kazakhstan>{{cite web |first = N. |last = Nazarbaev
|url = http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020060732/http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ |archive-date=20 October 2007 |title=Article 7. Constitution of the Republic of Kazakhstan |website = Constcouncil.kz |date=4 December 2005 |access-date=18 June 2013}}</ref><br />
[[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|22x20px]] [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]] <small>(co-official)</small><ref name=Kyrgyzstan>{{Cite web|url=https://www.gov.kg/ky|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222125830/http://www.gov.kg/?page_id=263|url-status=dead|title=Официальный сайт Правительства КР|archivedate=22 December 2012|website=Gov.kg|accessdate=16 February 2020}}</ref><br />
[[File:Flag of Tajikistan.svg|22x20px]] [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]<ref>{{cite web |title=КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН |url=http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html |website=prokuratura.tj |publisher=Parliament of Tajikistan |accessdate=9 January 2020}}</ref> <br>
[[File:Flag of Uzbekistan.svg|22x20px]] [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] <small>(inter-ethnic communication)</small><ref name="AA">{{cite web |author=Юрий Подпоренко |title = Бесправен, но востребован. Русский язык в Узбекистане |url = http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |year=2001 |publisher=Дружба Народов |access-date=27 May 2016 |url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160513012627/http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |archive-date=13 May 2016 }}</ref><ref name="Шухрат Хуррамов">{{cite web|author=Шухрат Хуррамов|title=Почему русский язык нужен узбекам? |url = http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/|date=11 September 2015 |website=365info.kz |access-date=27 May 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160701175737/http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |archive-date=1 July 2016 }}</ref><ref name="AB">{{cite web |author=Евгений Абдуллаев |title=Русский язык: жизнь после смерти. Язык, политика и общество в современном Узбекистане |url = http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html |year=2009 |publisher=Неприкосновенный запас |access-date=27 May 2016|url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160623201807/http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html|archive-date=23 June 2016 }}</ref><br />
[[File:Flag of Ukraine.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]:
* ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟ{{NoteTag|The status of [[Crimea]] and of the city of [[Sevastopol]] is [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|under dispute between Russia and Ukraine]] since March 2014; Ukraine and the majority of the international community consider Crimea to be an [[autonomous republic]] of Ukraine and Sevastopol to be one of Ukraine's [[cities with special status]], whereas Russia, on the other hand, considers Crimea to be a [[federal subject of Russia]] and Sevastopol to be one of Russia's three [[federal cities of Russia|federal cities]].}}
[[File:Flag of Turkmenistan.svg|22x20px]] [[ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] <small>(inter-ethnic communication)</small><br />
[[File:Flag of Moldova.svg|22x20px]] [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]]:
* [[File:Flag of Gagauzia.svg|22x20px]] [[ᱜᱟᱜᱟᱣᱡᱤᱭᱟ]] <small>(co-official)</small><ref name=Gagauzia>{{cite web |url=http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240 |title = Article 16. Legal code of Gagauzia (Gagauz-Yeri) |website = Gagauzia.md |date=5 August 2008 |access-date=18 June 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513170728/http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240 |archive-date=13 May 2013 }}</ref>
* ᱛᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱛᱨᱤᱭᱟ <small>(co-official)</small>
''Partially recognized states:''<br />
[[File:Flag of Abkhazia.svg|22x20px]] [[ᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]]<ref name="partialrecognition">Abkhazia and South Ossetia are only [[international recognition of Abkhazia and South Ossetia|partially recognized countries]]</ref><small>(co-official)</small><ref name=Abkhazia>{{Cite web|url=http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty|title=Конституция Республики Абхазия|date=18 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118213155/http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty|accessdate=16 February 2020|archive-date=18 January 2009}}</ref><br />
[[File:Flag of South Ossetia.svg|22x20px]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱳᱠᱮᱥᱤᱭᱟ]]<ref name="partialrecognition" /><small>(state)</small><ref name=Ossetia>{{Cite web|url=http://cominf.org/node/1127818105|title=Wayback Machine|date=11 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811021536/http://cominf.org/node/1127818105|accessdate=16 February 2020|archive-date=11 August 2009}}</ref><br />
'''Organizations:'''<br />
{{UNO}}
* [[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]]
* [[:en:International Civil Aviation Organization|ICAO]]
* UNESCO
* [[:en:World Health Organization|WHO]]
[[:en:Commonwealth of Independent States|CIS]]<br />
[[Warsaw Pact]] <small>(defunct)</small><br />
[[Eurasian Economic Community|EAEC]]<br />
[[:en:Collective Security Treaty Organization|CSTO]]<br />
[[:en:Comecon|CMEA]] <small>(defunct)</small><br />
[[GUAM]]<ref>{{cite web|url=http://guam-organization.org/en/node/450|title=Charter of Organization for democracy and economic development – GUAM – GUAM|website=guam-organization.org|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305201355/http://guam-organization.org/en/node/450|archivedate=5 March 2016|df=|date=22 April 2006}}</ref> <br />
[[:en:Shanghai Cooperation Organisation|SCO]]<br />
[[File:OSCE logo.svg|22px]] [[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]]<br />
[[:en:Antarctic Treaty Secretariat|ATS]]<br />
[[File:ISO english logo.svg|22px]] [[:en:International Organization for Standardization|ISO]]}}
| minority = {{collapsible list
|[[File:Flag of Romania.svg|22x20px]] [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]]<small> (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ)</small>
* [[:en:Tulcea County|ᱛᱩᱞᱥᱮᱭᱟ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ]] ᱟᱨ [[:en:Constanța County|ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱱᱴᱟ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ{{citation needed|date=April 2016}}
[[File:Flag of Ukraine.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]<small> (ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ)</small><br/>
[[File:Flag of Israel.svg|22x20px]] [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]]<br />
[[File:Flag of Azerbaijan.svg|22x20px]] [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]]{{citation needed|date=November 2019}}<br />
[[File:Flag of Armenia.svg|22x20px]] [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]]<ref name=No148>{{cite web |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) |publisher=[[Council of Europe]] |access-date=22 May 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522083136/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23%2F01%2F05&CL=ENG&VL=1 |archivedate=22 May 2012 |df= }}</ref><br />
[[File:Flag of Poland.svg|22x20px]] [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<ref name=No148 /><br />
[[File:Flag of Czech Republic.svg|22x20px]] [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]<ref>{{cite web |url=http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |title=National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic |publisher=Vlada.cz |access-date=22 May 2012 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120607051111/http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |archive-date=7 June 2012 }}</ref><br />
[[File:Flag of Slovakia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]]<ref name=No148 /><br />
[[File:Flag of Latvia.svg|22x20px]] [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]]<br />
[[File:Flag of Moldova.svg|22x20px]] [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]]{{citation needed|date=April 2016}}<br />
[[File:Flag of Cyprus.svg|22x20px]] [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]<br />
{{flag|ᱪᱤᱱ}}<br />
[[File:Flag of Mongolia.svg|22x20px]] [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]]<br>
[[File:Flag of Uzbekistan.svg|22x20px]] [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]<ref>{{cite web|author=Юрий Подпоренко|title=Бесправен, но востребован. Русский язык в Узбекистане|url=http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/|year=2001|publisher=Дружба Народов|access-date=27 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513012627/http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/|archivedate=13 May 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|author=Шухрат Хуррамов|title=Почему русский язык нужен узбекам?|url=http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/|date=11 September 2015|website=365info.kz|access-date=27 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701175737/http://365info.kz/|archivedate=1 July 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web |author=Евгений Абдуллаев|title=Русский язык: жизнь после смерти. Язык, политика и общество в современном Узбекистане |url = http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html |year=2009 |publisher=Неприкосновенный запас |access-date=27 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623201807/http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html|archivedate=23 June 2016 }}</ref><ref>{{cite web |author = А. Е. Пьянов |title = СТАТУС РУССКОГО ЯЗЫКА В СТРАНАХ СНГ |url = http://www.philology.ru/linguistics2/pyanov-11.htm|publisher=2011|access-date=27 May 2016 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528192438/http://www.philology.ru/linguistics2/pyanov-11.htm|archivedate=28 May 2016 }}</ref><br />
}}
| agency = [[:en:Russian Language Institute|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims |title=Russian Language Institute |website = Ruslang.ru |access-date=16 May 2010 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20100719234135/http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims |archive-date=19 July 2010 }}</ref> ᱨᱮ [[:en:Russian Academy of Sciences|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]]
| iso1 = ru
| iso2 = rus
| iso3 = rus
| lingua = 53-AAA-ea < [[East Slavic languages|53-AAA-e]]<br />(varieties: 53-AAA-eaa to 53-AAA-eat)
|map = Idioma ruso.PNG
|mapcaption = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱤᱞ) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱱᱤᱞ)
| map2 = Russian language status and proficiency in the World.svg
| mapcaption2 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱰᱤᱯ ᱱᱤᱞ) ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲᱼᱱᱤᱞ)
| notice = [[International Phonetic Alphabet|IPA]]
| glotto = russ1263
| glottorefname = Russian
}}
'''ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱥᱮ '''ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' (ᱨᱩᱥ : русский язык, ''ᱨᱩᱥᱠᱤᱭ ᱭᱤᱡᱤᱠ'') ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]], [[ᱵᱟᱞᱴᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ]], [[ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱡᱤᱣᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱞᱴᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ==
==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ==
==ᱪᱤᱠᱤ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|Russian derivation|wikt=Category:Russian language|voy=Russian phrasebook}}
{{InterWiki |code = ru }}
* {{Wiktionary-inline|Appendix:Russian Swadesh list}}
* Oxford Dictionaries [http://www.oxforddictionaries.com/ru/ Russian Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909151244/http://www.oxforddictionaries.com/ru |date=2016-09-09 }}
* {{curlie|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Indo-European/Slavic/Russian|Russian Language}}
* [https://www.livelingua.com/fsi-russian-course.php USA Foreign Service Institute Russian basic course]
* [http://www.spanishenglish.com/russian-translation.html Free English to Russian Translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726061614/https://www.spanishenglish.com/russian-translation.html |date=2020-07-26 }}
* [http://context.reverso.net/translation/ Translation of Russian expressions and phrases]
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLF2F566484C119BF4 Russian – YouTube]: playlist of (mostly half-hour-long) video lessons from Dallas Schools Television
* [http://wikitranslate.org/wiki/Russian Free Online Russian Language WikiTranslate Video Course]
* [http://www.ruscorpora.ru/ Национальный корпус русского языка] National Corpus of the Russian Language (ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ)
* [http://www.ruslang.ru/ Russian Language Institute] Language regulator of the Russian language (ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ)
* [http://getrussia.com/articles/russian_around_the_globe/ Top 7 foreign universities where studied Russian language]
* [https://www.elitetranslingo.com/languages/eastern-european/russian-translation-services/ Russian Cultural Solution Agency]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
eykweoqcue8xbrhltur9lzb41iulpx8
ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ
0
13214
197225
65922
2026-08-22T11:32:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197225
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ
| common_name = Rwanda
| native_name = {{resize|99%|{{native name|rw|Repubulika y'u Rwanda|}}}}<br />{{resize|99%|{{native name|fr|République du Rwanda|}}}}<br />{{resize|99%|{{native name|sw|Jamhuri ya Rwanda|}}}}
| image_flag = Flag of Rwanda.svg
| alt_flag = The flag of Rwanda: blue, yellow and green stripes with a yellow sun in top right corner
| image_coat = Coat of arms of Rwanda.svg
| alt_coat = The seal of Rwanda: central tribal devices, surmounted on a cog wheel and encircled by a square knot
| symbol_type = Seal
| national_motto = "Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu"<br/>{{small|"Unity, Work, Patriotism"}}
| national_anthem = "{{lang|rw|[[Rwanda nziza]]|italic=no}}"<br/>({{Lang-en|"Beautiful Rwanda"}})<br />{{lower|0.2em|[[File:Hymne National du Rwanda.ogg|center]]}}
| image_map = Location Rwanda AU Africa.svg
| alt_map =
| map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark blue |region=Africa |region_color=dark grey |subregion=the [[African Union]] |subregion_color=light blue}}
| image_map2 =
| capital = [[ᱠᱤᱜᱟᱞᱤ]]
| coordinates = {{Coord|1|56|38|S|30|3|34|E|type:city|display=inline}}
| largest_city = ᱠᱤᱜᱟᱞᱤ
| official_languages = {{unbulleted list |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | <!--PLEASE DO NOT REMOVE FRENCH WITHOUT DISCUSSION ON THE TALK PAGE--> |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱠᱤᱱᱭᱟᱨᱣᱟᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱤᱱᱭᱟᱨᱣᱟᱱᱰᱟ]] |[[ᱥᱳᱭᱟᱦᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱭᱟᱦᱤᱞᱤ]]}}
| ethnic_groups = {{ublist |᱘᱕% [[ᱦᱩᱛᱩ]] |᱑᱔% [[ᱛᱩᱛᱥᱤ]] |{{nbsp|2}}᱑% [[ᱛᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱛᱣᱟ]]<ref name="UN">{{cite web|title=Rwanda: A Brief History of the Country|url=http://www.un.org/en/preventgenocide/rwanda/education/rwandagenocide.shtml|website=United Nations|accessdate=4 April 2018}}</ref> }}
|ethnic_groups_year = 1994
| demonym = {{hlist|Rwandan<br/>Rwandese}}
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[parliamentary]] [[constitutional republic]]
| leader_title1 = [[List of Presidents of Rwanda|President]]
| leader_name1 = [[Paul Kagame]]
| leader_title2 = [[Prime Minister of Rwanda|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Édouard Ngirente]]
| legislature = [[Parliament of Rwanda|Parliament]]
| upper_house = [[Senate (Rwanda)|Senate]]
| lower_house = {{nowrap|[[Chamber of Deputies (Rwanda)|Chamber of Deputies]]}}
| sovereignty_type = [[Independence]]
| established_event1 = Independence
| sovereignty_note = from [[Belgium]]
| established_date1 = 1 July 1962
| established_event2 = [[United Nations Security Council Resolution 172|Admitted to the]] [[United Nations]]
| established_date2 = 18 September 1962
| established_event3 = [[Constitution of Rwanda|Current constitution]]
| established_date3 = 26 May 2003
| area_km2 = 26,338
| area_rank = 144th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 10,169 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 5.3
| population_estimate = 12,374,397<ref name="RW">{{cite web |author=National Institute of Statistics of Rwanda |year=2019 |title=Size of the resident population |url=http://www.statistics.gov.rw/publication/size-resident-population/ |accessdate=4 April 2020|publisher=National Institute of Statistics of Rwanda }}</ref>
| population_census = 10,515,973{{sfn|National Institute of Statistics of Rwanda|2014|p=3}}
| population_estimate_year = 2019
| population_estimate_rank = 76th
| population_census_year = 2012
| population_density_km2 = 470
| population_density_sq_mi = 1,217
| population_density_rank = 22nd
| GDP_PPP_year = 2020
| GDP_PPP = $33.455 billion<ref name="IMFWEORW">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=71&pr.y=1&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=714&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database, October 2019|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=www.imf.org}}</ref>
| GDP_PPP_per_capita = $2,641<ref name="IMFWEORW"/>
| GDP_nominal = $11.061 billion<ref name="IMFWEORW"/>
| GDP_nominal_year = 2020
| GDP_nominal_per_capita = $873<ref name="IMFWEORW"/>
| Gini = 43.7 <!--number only-->
| Gini_year = 2016
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = {{sfn|World Bank (XII)}}
| Gini_rank =
| HDI = 0.536 <!--number only-->
| HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref>
| HDI_rank = 157th
| currency = [[Rwandan franc]]
| currency_code = RWF
| time_zone = [[Central Africa Time|CAT]]
| utc_offset = +2
| drives_on = right
| calling_code = [[+250]]
| cctld = [[.rw]]
}}
'''ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ''' ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ''' ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱤᱜᱟᱞᱤ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱩᱨᱩᱱᱰᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱦᱚᱨᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{sisterlinks|ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ|voy=Rwanda}}
'''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ''':
* [http://www.gov.rw/ The Republic of Rwanda] (official government site)
'''ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ''':
* {{CIA World Factbook link|rw|Rwanda}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14093238 Rwanda profile] from the [[BBC News]]
* {{cita web|title=Rwanda Convention Bureau|url=https://www.micemag.com/rwanda-convention-bureau/}}
'''ᱫᱟᱬᱟᱱ''':
* [http://www.visitrwanda.com/ Rwanda Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803051901/https://visitrwanda.com/ |date=2025-08-03 }} (official Rwanda Tourism Board site)
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
92cw4jcj5qe8bbnte1glsfo1oviff9w
ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ
0
19274
197192
97928
2026-08-22T00:51:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197192
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|24.69|N|78.41|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 428
| population_total = 133,305<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/135-lalitpur.html |title=Lalitpur City Census 2011 data|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = 242
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP-94
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱐.᱙᱑᱗<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/135-lalitpur.html |title=Lalitpur City Census 2011 data|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref> [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.lalitpur.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
}}
'''ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱢᱩᱝᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤ ᱱᱚᱠᱚᱨᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱓,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱖᱙,᱕᱒᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱕᱔,᱐᱖᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱒.᱓᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱙.᱑᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱕.᱐᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/135-lalitpur.html |title=Lalitpur City Census 2011 data|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
{{bar box
|title=ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|76.27}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|13.72}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|Pink|8.99}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|black|1.02}}
}}
ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ, [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱗᱖.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱑᱓.᱗᱒%, ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱘.᱙᱙% ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱑.᱐᱒% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/135-lalitpur.html |title=Lalitpur City Census 2011 data|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:Lal01.jpg|thumb|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]]
ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], ᱥᱟᱜᱚᱨ, [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], ᱫᱟᱢᱚᱦ, [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://indiarailinfo.com/departures/476 "List of trains passing through Lalitpur"], Retrieved on 7 May 2015,</ref> ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱟᱢᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱚᱡᱩᱨᱟᱦᱚ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.jagranjosh.com/current-affairs/tikamgarh-of-madhya-pradesh-connected-with-rail-services-1367054964-1 "Tikamgarh of Madhya Pradesh connected with Rail Services"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017043317/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/tikamgarh-of-madhya-pradesh-connected-with-rail-services-1367054964-1 |date=2017-10-17 }}, ''[[Jagran Josh]]'', 27 April 2013. Retrieved on 7 May 2015</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
evljokxx4pyy2z2o5u012afr64s6brz
ᱜᱷᱟᱥᱤ
0
24062
197191
159084
2026-08-22T00:48:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197191
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Caste in India}}
{{Use dmy dates|date=August 2022}}
{{Infobox ethnic group|
| group = ᱜᱷᱟᱥᱤ
| image =
| image_caption =
| pop =
| popplace = {{flag|India}}
| region1 = [[Jharkhand]]
| pop1 = 1,50,520
| ref1 = <ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-14081547.html|title=झारखंड में अनुसूचित जातियों में एक भी ईसाई, जैन नहीं|website=jagran|date=19 May 2016|access-date=12 August 2022}}</ref>
| region2 = [[Odisha]]
| pop2 = 1,14,066
| ref2 = <ref name="scstrti"/>
| langs = [[Nagpuri language|Nagpuri]], [[Kurmali language|Kurmali]], [[Odia language|Odia]]
| rels = [[Hinduism]]
| related = [[Ghasiya]]
}}
'''ᱜᱷᱟᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱳᱲᱳ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="syr.edu">{{cite web |url=http://thecollege.syr.edu/news/2017/carol_babiracki_research.html |title=Song of India |website=thecollege.syr.edu |date=25 August 2017 |access-date=4 September 2023 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170155/http://thecollege.syr.edu/news/2017/carol_babiracki_research.html |url-status=dead }}</ref><ref name="scstrti">{{cite web|url=https://www.scstrti.in/index.php/communities/sc-communities/108-sc-communities/359-ghasi|title=Ghasi|website=scstrti|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812044640/https://www.scstrti.in/index.php/communities/sc-communities/108-sc-communities/359-ghasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Discovery Publishing House">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=za396I85CPEC&pg=PA61|title=Marriages in Indian Society|publisher=Discovery Publishing House|author=Prakash Chandra Mehta|pages=61–65|year=2005|isbn=978-8171419210}}</ref>.<ref name="hasan">{{cite book |title=People of India Uttar Pradesh Volume XLII Part Two |editor1-first=A. |editor1-last=Hasan |editor2-first=J. C. |editor2-last=Das |pages=530–534 |publisher=Manohar Publications}}</ref> [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱜᱟᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱟᱥ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱤᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ <ref name="scstrti"/>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱜᱷᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱥᱤᱭᱟ <ref name="hasan"/> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱤᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱜᱽᱵᱷᱟᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="CM Babiracki">{{Cite web|url=https://journals.lib.unb.ca/index.php/MC/article/download/26077/30298|title=Two Generations in the Fault Lines of India ' s Musical Modernities|author= CM Babiracki|year=2017|page=45|access-date=21 November 2022}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱᱠᱤᱱ ᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zQRuAAAAMAAJ&q=Nagpuri+music|title=The Scheduled Castes|publisher=Anthropological Survey of India|author=K.S.Singh|year=1993|page=540|isbn=978-0195632545}}</ref>
ᱰᱨ. ᱵᱚᱞ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱰ ᱣᱟᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ<ref name="hasan"/> ᱾ᱵᱟᱡᱷᱱᱟ ᱨᱩ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱥᱟ ᱠᱟ,ᱢᱤ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱪᱪᱷᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="Discovery Publishing House"/>
।
== ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ==
== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ==
== ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ==
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
[[ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱽ ᱱᱟᱭᱚᱠ]], ᱯᱷᱳᱞᱠ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ
[[ᱱᱚᱱᱫᱚᱞ ᱱᱟᱭᱚᱠ]], ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱜᱟᱶᱛᱟ]]
[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]]
hkzf0qgtbc0mcdllmdkhaebvqu2qrfn
ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ
0
26811
197205
193152
2026-08-22T04:12:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197205
wikitext
text/x-wiki
{{infobox ethnic group|
|group= ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ
|poptime =
|popplace = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| region1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| pop1 = ᱒,᱔᱘,᱙᱔᱗
| ref1 = <ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/jharkhand-population|title=Jharkhand population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=22 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722001353/https://www.populationu.com/in/jharkhand-population|url-status=dead}}</ref>
| region2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| pop2 = ᱑,᱖᱐,᱖᱗᱖
| ref2 = <ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/uttar-pradesh-population|title=Uttar Pradesh population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=30 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330152509/https://www.populationu.com/in/uttar-pradesh-population|url-status=dead}}</ref>
| region3 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| pop3 = ᱑,᱒᱕,᱘᱑᱑
| ref3 = <ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/bihar-population|title=Bihar population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812021649/https://www.populationu.com/in/bihar-population|url-status=dead}}</ref>
| region4 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop4 = ᱒᱐,᱒᱗᱐
| ref4 = <ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/west-bengal-population|title=west bengal population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812022918/https://www.populationu.com/in/west-bengal-population|url-status=dead}}</ref>
| region5 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| pop5 = ᱒,᱒᱖᱕
| ref5 = <ref>{{Cite web|url=https://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/175-kharwar|title=Kharwar|website=scstrti|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812022622/https://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/175-kharwar|url-status=dead}}</ref>
|langs = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]]
|rels= [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|related= [[ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ]]
}}
'''ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ|ᱳᱲᱤᱥᱥᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
ᱠᱷᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱨᱳᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟᱱᱟᱜ᱾ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱮ ᱫᱷᱟᱥᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱨᱳᱦᱛᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱡᱚᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾
[[ᱨᱳᱦᱛᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱳᱦᱛᱚᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱞᱳᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱑᱖᱙ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱡᱚᱯᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱨᱚᱛᱚᱯᱫᱷᱚᱵᱟᱞᱟ ᱾(ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱞᱟ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱛᱚᱯᱫᱷᱚᱵᱟᱞᱟ [[ᱥᱟᱥᱟᱨᱟᱢ]] ᱛᱚᱨᱟᱪᱚᱱᱫᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱴᱤᱞᱳᱛᱷᱩ ᱨᱮ ᱛᱩᱛᱞᱟ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱳᱦᱛᱚᱥ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞ ᱫᱟᱨᱳᱣᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱛᱚᱯᱫᱷᱚᱵᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱟ᱾ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱭᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱭᱟᱨᱟᱵᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱷᱟᱭᱟᱨᱚᱵᱟᱞᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱳᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/kodarma/news/the-rule-of-the-khawaras-was-never-seen-in-the-infamous-kanhachatti-for-opium-cultivation-and-insurgency-025559-4045050.html|title=अफीम की खेती और उग्रवाद के लिए बदनाम कान्हाचट्टी में कभी चलता था खरवारों का शासन|date=5 March 2019|work=bhaskar|access-date=22 October 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ROHTASGARH FORT |url=http://www.rohtasdistrict.com/rohtasgarh-fort/ |website=rohtasdistrict |access-date=2024-02-25 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225144330/https://rohtasdistrict.com/rohtasgarh-fort/ |url-status=dead }}</ref>
[[ᱨᱮᱫ:04_09_2019-04srm01-c-1_19547076_181850.jpg|thumb| ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱚᱥ ᱫᱟᱣᱟᱞ ᱫᱮᱵ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱤᱱ]]
== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ==
ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱼᱟ᱾ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱱᱰᱳᱜᱟᱢᱮᱥ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱚᱡᱵᱚᱱᱥᱤ, ᱫᱳᱣᱞᱟᱛ ᱵᱳᱱᱰᱤ, ᱯᱚᱨᱵᱚᱱᱫ, ᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱵᱷᱳᱜᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱭᱡᱤᱭᱟ᱾ ᱨᱤᱥᱞᱤ (᱑᱘᱑᱙) ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱵᱟ ᱵᱟᱮᱨᱟ, ᱵᱟᱞ (ᱮᱜᱮᱞ ᱢᱟᱨᱢᱮᱞᱳᱥ ᱵᱳᱭᱟᱨ (ᱵᱮᱢᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱳᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱴᱟᱱᱚᱜᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱨᱳᱭᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ,[[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱯᱟᱞᱢᱩ]] ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱵᱚᱱᱫᱷ, ᱫᱩᱞᱵᱚᱱᱫᱷ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱨᱤ ᱩᱯᱚ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱞᱳᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢᱢᱟᱨᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ, ᱵᱟᱜᱛᱟ, ᱨᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱡᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱡᱜᱮ ᱠᱷᱚᱛᱛᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱼᱟ, ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱛᱷᱚᱨᱟ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱡᱵᱚᱱᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾
ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱥᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱚᱡ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
== ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱞᱮᱫᱟ᱾ <ref>{{Cite journal|last=Darpan|first=Pratiyogita|date=July 2007|title=State At A Glance - Uttar Pradesh|url=https://books.google.com/books?id=7egDAAAAMBAJ&pg=PT72|journal=Pratiyogita Darpan|volume=2|issue=13|page=81}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=State wise Scheduled Tribes — Uttar Pradesh |url=http://tribal.nic.in/WriteReadData/CMS/Documents/201212010356439267578File1068.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123041643/http://tribal.nic.in/WriteReadData/CMS/Documents/201212010356439267578File1068.pdf |archive-date=2016-11-23 |access-date=2017-02-04 |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ <ref>{{Cite web |title=A-10 Individual Scheduled Caste Primary Census Abstract Data and its Appendix - Uttar Pradesh |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/SC_ST/PCA-A10/SC-0900-PCA-A-10-ddw.xlsx |access-date=2017-02-06 |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱔,᱗᱙᱖ ᱦᱚᱲ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱸᱰ]]ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ <ref>{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India |page=12}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ==
* ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱪᱳᱴᱮᱞᱟᱞ ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨ, ᱨᱵᱟᱨᱴᱥᱜᱧᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱮᱢᱯᱤ ᱾
* ᱥᱚᱛᱤᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱷᱳᱜᱟᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* [[ᱱᱤᱠᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ|ᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱫᱚᱱ]], ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱟᱜᱳᱨᱤ ᱜᱟᱲ
* ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱨᱟᱡᱽ
* [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱦᱟᱪᱚᱴᱴᱤ]]
* [[ᱥᱤᱝᱨᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱝᱨᱟᱣᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
* [[ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ===
*
*
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* http://www.new.dli.ernet.in/handle/2015/150067 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604141329/http://www.new.dli.ernet.in/handle/2015/150067 |date=2016-06-04 }}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
0o4s7kucfh3qqjbzz5ft8xtlrdhzade
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ
0
26961
197186
189676
2026-08-21T23:46:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197186
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ''' (ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ, <ref>{{Cite journal|last=Hasan|first=Nur|last2=Jahan|first2=Rownak|year=2014|title=A survey of medicinal plants used by the Deb barma clan of the Tripura tribe of Moulvibazar district, Bangladesh|journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine|volume=10|pages=3–19|doi=10.1186/1746-4269-10-19|pmc=3996145|pmid=24502444|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ahmed|first=Sazdik|last2=Ravhee|first2=Shahla|year=2020|title=A Study on the Settlement Morphology of Tipra (Tripura) ethnic group in Sreemangal, Bangladesh|url=https://www.researchgate.net/publication/343975610|journal=Journal of Recent Activities in Architectural Sciences|pages=3–19|doi=10.46610/JoRAAS.2020.v05i01.003}}</ref>, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟ, ᱛᱤᱯᱨᱟᱥᱟ, ᱛᱭᱤᱯᱨᱟ, ᱛᱤᱭᱯᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱤᱵᱮᱛᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱭᱯᱨᱟ/ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Anshika |date=11 June 2019 |others=It rose like a phoenix out of the ashes, quite literally. Situated in the city of Agartala is the exquisite Ujjayanta Palace, home of the Tripura royals and also a state museum. This delicate beauty was built in the late 19th century by Maharaja Radha Kishore Manikya of the Manikya dynasty, after a devastating earthquake flattened Agartala, the capital of Tripura. It went on to become a symbol of a modern phase in the Kingdom of Tripura. You may not have heard of them but the Manikya dynasty of Tripura is one of the oldest continuously reigning dynasties of India. The exact date of its founding is shrouded in legend – the Rajmala, a 15th century chronicle of the kings of Tripura, traces the history of the dynasty to the Mahabharata. But, historically speaking, the dynasty is said to have been founded by Ratna Manikya in 1267 CE. |title=Tripura's Ujjayanta: Seat of the Manikyas |url=https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/06/11/ujjayanta-palace-seat-of-the-manikyas |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929141509/https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/06/11/ujjayanta-palace-seat-of-the-manikyas |archive-date=29 September 2020 |access-date=3 April 2021 |website=Live History India}}</ref> ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱔᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[ᱨᱮᱫ:Traditional_Bru_Risa.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ]]
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱤᱢᱤᱞᱞᱟ, [[ᱱᱳᱣᱟᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱳᱣᱟᱠᱷᱟᱞᱤ]] (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ᱾ ᱑᱕᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱛᱤᱯᱯᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱞᱟᱭᱮᱱ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
=== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽᱠᱚ ===
==== ᱵᱩᱭᱥᱩ ====
ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://tripuranet.com/tnet/buisu-festival%C2%A0govts-emphasis%C2%A0-on-cultural-development-quality-living-of%C2%A0-tribals-1903.html|title=Buisu Festival: Govt's emphasis on cultural development quality living of tribals|work=Tripura Net|access-date=2023-01-20|archive-date=2023-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120115259/https://tripuranet.com/tnet/buisu-festival%C2%A0govts-emphasis%C2%A0-on-cultural-development-quality-living-of%C2%A0-tribals-1903.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theriseeast.com/tripura/cm-to-inaugurate-20th-statelevel-buisu-festival/|title=CM to inaugurate 20th state-level Buisu Festival|work=The Rise East|access-date=2023-01-20}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱓ ᱥᱮ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=27 April 2022 |title=How And Why A Handful Of Rice From Each Household Is Essential To Celebrate Tripura's Garia Puja |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/how-and-why-a-handful-of-rice-from-each-household-is-essential-to-celebrate-tripura-s-garia-puja |access-date=2023-01-20 |website=Advasi Lives Matter}}</ref> ᱦᱟᱨᱤ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾
==== ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ ====
ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ <ref>{{Cite journal|last=Debbarma|first=Baby|last2=Kaipeng|first2=Ramengzaua|year=2022|title=A STUDY ON THE FOLK FESTIVAL OF TRIPURA TRIBALWITH SPECIAL REFERENCE TO-DEBBARMA, REANG AND JAMATIA|url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2205031.pdf|journal=The International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT)|volume=10|issn=2320-2882}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/religion/festivals/makar-sankranti-2023-when-to-celebrate-makar-sankranti-know-rituals-and-significance/articleshow/96882107.cms|title=Makar Sankranti 2023: When to celebrate Makar Sankranti|work=The Times of India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱝᱜᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱔-᱕ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱦ, ᱢᱟᱫ ᱟᱨ ᱵᱩᱥᱩᱵ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱟᱢ ᱦᱩᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱜ ᱟᱣᱟᱝ, ᱢᱳᱭᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱤ ᱟᱨ ꯆꯦꯡᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱟᱨᱚᱠ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱣᱟᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ <ref>{{Cite web |last=Jamatia |first=Neha |date=14 January 2022 |title=A Festival Where Young People Construct Bamboo Huts Only To Burn Them The Next Day |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/hangrai-festival-is-celebrated-by-tripuri-people-to-commemorate-harvest-season |website=Adivasi Lives Matter}}</ref> ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱙᱓.᱖% ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱖ᱹ᱔% ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ <ref>{{Cite web |title=Tripura |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_tripura.pdf |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱢᱚᱵᱤᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |date=15 December 2017 |title=Buddhist monk from Tripura elected secretary general of the International Buddhist Confederation |url=https://nenow.in/north-east-news/3243-2-buddhist-monk.html |access-date=2021-08-09 |language=en-US}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
=== ᱜᱮᱥᱴᱨᱚᱱᱚᱢᱤ ===
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ, ᱵᱮᱢᱵᱩ ᱥᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱢᱩᱭᱟ" <ref>{{Cite web |title=Food And Local Cuisines Of Tripura |url=https://www.tripuraonline.in/about/profile/culture/food-and-local-cuisines-of-tripura |website=Tripura Online |access-date=2024-03-15 |archive-date=2023-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204101932/https://www.tripuraonline.in/about/profile/culture/food-and-local-cuisines-of-tripura |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱾ ᱥᱴᱤᱠᱤ ꯆꯦꯡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ/ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱳᱣᱟᱛᱷᱟᱭ, ᱚᱣᱟᱝ ᱥᱳᱠᱨᱟᱝ, ᱚᱣᱟᱝ ᱯᱷᱟᱱᱥᱩᱭ, ᱯᱷᱟᱯ ᱱᱤ ᱚᱣᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱮᱞᱮᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱠᱤ ଚାଉଲ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱼᱟ <ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Anuprava |date=23 September 2022 |title=Five Ways In Which Tripuris Enjoy Their Traditional Food, The 'Sticky Rice' |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/five-ways-in-which-tripuris-enjoy-their-traditional-food-the-sticky-rice |website=Advasi Lives Matter}}</ref>
ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱥᱮ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾
# ᱪᱚᱠᱵᱷᱤ <ref>{{Cite web |title=Chakhwi: A Tribal Curry From Tripura Made With Baking Soda |url=https://www.slurrp.com/article/chakhwi-a-tribal-curry-from-tripura-made-with-baking-soda-1660136970330 |access-date=2023-01-12 |website=Slurrp}}</ref>
# ᱜᱩᱫᱳᱠ ᱾
# ᱵᱟᱨᱢᱟᱵᱰᱩᱭᱴᱤᱭᱤ
# ᱢᱳᱥᱰᱮᱝ ᱾
# ᱚᱣᱟᱱᱫᱨᱩ ᱾
# ᱢᱩᱠᱷᱩᱭᱤᱠᱣᱩᱴᱩᱭᱤ
# ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
# ᱛᱳᱠᱢᱩᱭᱤ
==== ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ====
ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱳᱣᱟᱛᱷᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/regional-indian-dishes-that-are-prepared-in-the-most-unique-and-unbelievable-manner/photostory/88928991.cms?picid=88929062|title=Regional Indian dishes that are prepared in the most unique and unbelievable manner|work=Times of India|access-date=2023-01-20}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ꯆꯦꯡ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱨᱩ ᱥᱮ ᱠᱟᱞᱚᱯᱚᱫᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱞᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱣᱟᱱ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ <ref>{{Cite web |title=Cakes and Bakes |url=http://www.tripura.org.in/cakes.htm |access-date=2023-01-20 |website=Tripura}}</ref> ᱛᱩᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ꯆꯦꯡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱴᱤᱠᱤ ꯆꯦꯡ, ᱵᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱤ, ᱨᱤᱡᱤᱱ, ᱱᱚᱴ, ᱟᱱᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱮᱡ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/republic-day-special-29-desserts-from-29-states-of-india-1804654|title=Regional Indian dishes that are prepared in the most unique and unbelievable manner|last=Chopra|first=Natasha|work=NDTV|access-date=2023-01-20}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
==== ᱵᱚᱱᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱤ/ᱜᱩᱨᱵᱟᱪᱚᱠ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱾ ====
ᱢᱩᱠᱩᱨᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱨᱢᱟᱜᱩᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱟᱛᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱾ ᱢᱩᱠᱨᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱨᱢᱚᱥ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱨᱤ/ᱜᱩᱨᱢᱚᱥ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱠᱳᱞ ᱨᱮ 40-50 ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱤ <ref>{{Cite web |title=Bamboo Chicken: The Famous Traditional Food of Tripuri People |url=https://www.naverdaily.com/2023/01/bamboo-chicken-famous-traditional-food.html |website=Naver Daily |access-date=2024-03-15 |archive-date=2023-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114143604/https://www.naverdaily.com/2023/01/bamboo-chicken-famous-traditional-food.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱠᱨᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱾
=== ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱾ ===
[[ᱨᱮᱫ:Tripuri_game.jpg|thumb|"ᱯᱮᱛ" ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱾]]
ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱳᱲᱟᱨᱮ ᱜᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱛᱚᱝᱜᱚᱢᱚᱝ ᱾'' ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾{{CSS image crop|Image=Map of the Languages and Dialects of the Bârâ or Bodo Group of the Tibeto-Burman Family (cropped).jpg|bSize=937|cWidth=300|cHeight=300|oTop=520|oLeft=420|Location=right|Description=Distribution of Tipra, as reported in the Language Survey of India 1903}}ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ ᱛᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 10 لکھ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ|ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱾]][[ᱟᱥᱟᱢ|ᱚᱥᱚᱢ ᱾]], ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞᱦᱮᱴ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱜᱟᱝᱜᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱱᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱯᱩᱨᱛᱟᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱢᱢᱢᱟᱢ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱞᱤᱯᱤᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱭ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ ᱞᱚᱯᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱯᱷᱮᱨᱮᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱞᱚᱯᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱛᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* 'ᱨᱟᱡᱨᱚᱴᱱᱟᱠᱚᱨ', ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾
* ᱫᱟ ᱨᱟᱡᱢᱟᱞᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱾
== ᱨᱤᱱᱥᱤᱯ ᱾ ==
ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱜᱳᱛ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾
* [[TripuraTribe|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾]]
* ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾
* ᱵᱨᱩᱨ ᱥᱮ ᱨᱟᱭᱟᱝ
* ᱱᱳᱭᱟᱴᱤᱭᱟ ᱾
* ᱠᱳᱞᱟᱭ ᱾
* ᱢᱩᱨᱟᱥᱤᱝ ᱾
* ᱨᱩᱯᱤᱱᱤ ᱾
* Uchoi/Usoi ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱾ ==
[[ᱨᱮᱫ:Rignai_Chamathwibar.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱜᱤᱱᱟᱭ ᱯᱚᱨᱛᱷᱟ ᱾]]
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ <ref>{{Cite web |date=2020-03-19 |title=Tripuri community has started reviving its traditional bodies in Tripura |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/tripura-news/tripuri-community-has-started-reviving-its-traditional-bodies-in-tripura/ |access-date=2021-01-30 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}</ref> ᱜᱳᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:The_traditional_Tripuri_attire._The_girl_is_seen_here_wearing_a_"Rigwnai"_or_more_specifically_"Chamathwi_baar".jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:Tripura_girls_in_their_traditional_attire.jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱾]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟ ᱾(ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱼᱨᱤᱥᱤᱯ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫᱼ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾ ᱴᱤᱯᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱥᱛᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>''Asian Studies'', Volume 4 by Netaji Institute for Asian Studies, p.4</ref> ᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱭᱟ ᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱝ,ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱳᱭᱟᱛᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱼ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ, ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ]], ᱛᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ 12 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱛᱤᱭᱵᱚᱛᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱥᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱾ ==
{{Pie chart|thumb=right|caption=Religion among the Tripuri|label1=[[Hinduism]]|value1=93.6|color1=Orange|label2=[[Christianity]]|value2=6.4|color2=Blue}}ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱩᱱᱤᱼᱥᱳᱞᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱵᱫᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱤᱜᱳᱨᱤᱭ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ 12 ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱟᱨ 7 ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱥᱚᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ 1 ᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱᱼ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 14 ᱥᱮ 15 ᱟᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱯ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ 1419 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ 512 ᱥᱟᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱢᱴᱳᱨ ᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱤᱢᱴᱤ ᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱩᱡᱚᱨᱩ ᱯᱷᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ ==
=== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱾ ===
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱢᱚᱦᱟ ᱢᱚᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱡ ᱾
* ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱚᱛᱱᱟ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱱᱟᱵᱟᱫᱵᱤᱯᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱩᱯᱚᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱯᱨᱚᱛᱚᱯ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱡ ᱾
* ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱩᱨᱚᱵᱤ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾
* [[ᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱ|ᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* [[ᱨᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱ|ᱨᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱼᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱚᱢᱫᱮᱵᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/sports/somdev-receives-arjuna-award/story-wpYRBmXSWHWNAAFhPOkVvI.html|title=Somdev receives Arjuna Award|date=2011-09-20|work=Hindustan Times|access-date=2021-04-13|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/print/somdev-devvarman-receives-arjuna-award/|title=Somdev Devvarman receives Arjuna Award|last=Agencies|first=New Delhi|date=20 September 2011|work=The Indian Express|access-date=14 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/kidambi-srikanth-somdev-devvarman-receive-padma-shri-awards-padma-bhushan-for-dhoni/articleshow/63384367.cms|title=Kidambi Srikanth, Somdev Devvarman receive Padma Shri awards; Padma Bhushan for Dhoni|work=The Times of India|access-date=2021-04-13|language=en}}</ref>
* ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱪᱚᱱᱫᱨᱳ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱡᱤᱥᱱᱩ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚ ᱥᱤᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱫᱟᱥᱚᱨᱛᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱟᱦᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱡᱤᱱᱫᱷᱮᱱᱫᱚᱨ ᱪᱳᱣᱦᱩᱫᱩᱨᱤ ᱼ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱥᱵᱚ ᱮᱢᱯᱤ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱨᱮᱵᱟᱴᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱼ ᱨᱟᱡᱯᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)
* ᱥᱩᱫᱷᱚᱱᱳᱭᱟ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱟᱨ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾
* ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱤᱱ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱾
* ᱱᱟᱜᱮᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾
* ᱵᱮᱱᱤᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
* ᱢᱮᱵᱚᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱨᱟᱢ ᱨᱟᱭᱟᱝ ᱼ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
* ᱦᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱼ ᱴᱤᱭᱩ ᱡᱮᱹ ᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ᱴᱤᱭᱩ ᱡᱮᱹ ᱮᱥ ᱾
* ᱛᱟᱱᱩᱥᱨᱤ ᱫᱮᱵ ᱵᱟᱨᱢᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱭ ᱮ ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱾
* ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱵ ᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾
* ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱨᱚᱥᱤᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱱᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱟᱦᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱡᱟᱥᱟᱵᱤᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱨᱟᱢᱮᱱᱫᱨᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱨᱚᱫᱦᱟᱪᱟᱨᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱢ ᱾
* ᱯᱩᱨᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟᱼ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱤ ᱤ ᱮᱢ ᱾ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱾
* ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ, ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱵᱨᱤᱥᱚᱠᱮᱛᱩ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱨᱟᱱᱵᱚ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱨᱟᱢᱮᱱᱫᱨᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱼ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾
* ᱯᱮᱨᱟᱢᱚᱫ ᱨᱟᱭᱟᱝ
* ᱫᱟᱱᱚᱱᱡᱚᱭ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱥᱳᱭᱟᱢ ᱪᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ
* ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱭᱟᱝ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱯᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱴᱤ ᱡᱤ ᱦᱳᱢ (ᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ), ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱫᱤᱨᱮᱱᱫᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ
* ᱵᱩᱨᱵᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱫᱨᱟᱣ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱝ
* ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾
* ᱜᱳᱯᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱠᱮᱥᱚᱵ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱮᱹᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱭᱟᱝ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱥᱤᱪᱟᱹᱨᱤ, ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ (ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾
* ᱨᱟᱡᱮᱥᱥᱚᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱮᱨᱤᱢᱟᱞ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ
* ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱪᱚᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ
* ᱫᱟᱱᱤᱞ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ
* ᱱᱟᱜᱮᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* '''ᱵᱟᱡᱩᱵᱟᱱ ᱨᱟᱭᱟᱝ 7 ᱟᱱ, 8 ᱟᱱ,15 ᱟᱱ ᱾, 12 ᱟᱱ, 13 ᱟᱱ, 14 ᱟᱱ ᱟᱨ 15 ᱟᱱ ᱦᱚᱲᱥᱚᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ꯄꯥꯔᱟᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾[[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾]]'''
* ᱯᱚᱨᱢᱤᱛᱟ ᱨᱟᱭᱟᱝᱼ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
=== ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱾ ===
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱨᱳᱡᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱩᱥᱚᱱᱛᱳ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱨ ᱾
* ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱮᱠᱩᱥᱮ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾
* ᱡᱳᱛᱤᱱᱫᱨᱚ ᱞᱟᱞ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱠᱩᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱞᱟᱞ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱢᱯᱤ (299 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱟᱜᱨᱟᱪᱟᱹᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱾
* ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱱᱮᱞ ᱤᱱᱥᱯᱮᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱾
== ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ==
{{CSS image crop|Image=Map of the Languages and Dialects of the Bârâ or Bodo Group of the Tibeto-Burman Family (cropped).jpg|bSize=937|cWidth=300|cHeight=300|oTop=520|oLeft=420|Location=right|Description=Distribution of Tipra, as reported in the Language Survey of India 1903}}{{Pie chart|thumb=right|caption=Religion among the Tripuri|label1=[[Hinduism]]|value1=93.6|color1=Orange|label2=[[Christianity]]|value2=6.4|color2=Blue}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]]
ichy0uqvpp0toe00yfsgmvwf0vc7b36
ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ
0
28865
197217
175895
2026-08-22T07:56:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197217
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ
| image = File:Sanjiv_Bajaj.jpg
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|1969|11|02|df=yes}}
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| alma_mater = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱣᱟᱨᱣᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱰᱤ., [[ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱱᱥᱚᱨᱵᱷ]]
| term = ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]]
| parents = [[ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]], ᱨᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ
| spouse = ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ
| children = ᱒
| relations = [[ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ''ᱧᱮᱞ ᱢᱮ''
}}
'''ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱟᱛᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱱᱥᱚᱨᱵᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱜᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Lockdown diaries with Sanjiv Bajaj|url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/lockdown-diaries-with-sanjiv-bajaj/605960|access-date=1 February 2021|website=www.timesnownews.com|date=13 June 2020 |language=en}}</ref><ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|date=21 July 2020|title=Rahul Bajaj to step down as Bajaj Finance chairperson, son Sanjiv Bajaj to take over|url=https://www.hindustantimes.com/business-news/rahul-bajaj-to-step-down-as-bajaj-finance-chairperson-son-sanjiv-bajaj-to-take-over/story-2GFXd6vVfh5Vm7M2KLTbWI.html|access-date=1 February 2021|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=John |first=Nevin |date=12 September 2022 |title='Hamara' Bajaj: The Secret Sauce |work=Fortune India |url=https://www.fortuneindia.com/long-reads/hamara-bajaj-the-secret-sauce/109602 |access-date=30 September 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱥ ᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Raghunathan |first=Anu |title=All In The Family: Meet The 4th-Generation Scion Behind India's Bajaj Finserv |url=https://www.forbes.com/sites/anuraghunathan/2017/08/23/bajaj-finserv-asia-fab-50/ |access-date=2023-02-02 |website=Forbes |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱣᱟᱨᱵᱷᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱟᱠᱴᱚᱨᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QZscAQAAMAAJ&q=Sanjiv+Bajaj|title=Harvard Business School Bulletin|date=2002|publisher=Harvard Business School|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sanjiv Bajaj|url=https://www.weforum.org/people/sanjiv-bajaj/|access-date=1 February 2021|website=World Economic Forum|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Who is Sanjiv Bajaj? Meet Bajaj Finance Ltd's newly appointed Chairman|url=https://www.freepressjournal.in/business/who-is-sanjiv-bajaj-meet-bajaj-finance-ltds-newly-appointed-chairman|access-date=1 February 2021|website=Free Press Journal|language=en}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱚᱴᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Sanjiv Bajaj resigns as Executive Director of Bajaj Auto|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/sanjiv-bajaj-resigns-as-executive-director-of-bajaj-auto/articleshow/12445664.cms|access-date=1 February 2021}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Sanjiv Bajaj's next big move |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/at-the-top-of-their-game/103350 |access-date=1 February 2021 |website=www.fortuneindia.com |date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱚᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ,<ref>{{Cite journal |last1=Jain |first1=Apoorva |last2=Thukral |first2=Sonal |last3=Paul |first3=Justin |date=2022-01-01 |title=Role of socioemotional wealth (SEW) in the internationalisation of family firms |url=https://doi.org/10.1108/IJEBR-12-2021-0961 |journal=International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research |volume=29 |issue=1 |pages=1–26 |doi=10.1108/IJEBR-12-2021-0961 |s2cid=246767364 |issn=1355-2554}}</ref><ref name=":3">{{Cite book |last1=Ghoshal |first1=Sumantra |url=https://books.google.com/books?id=aArtAAAAMAAJ&q=%22Sanjiv+Bajaj%22 |title=World Class in India: A Casebook of Companies in Transformation |last2=Piramal |first2=Gita |last3=Budhiraja |first3=Sudeep |date=2001 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-100667-3 |language=en}}</ref> ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last1=Rao|first1=C. Appa|url=https://books.google.com/books?id=KcAemEDJTB4C&q=Sanjiv+Bajaj&pg=PA624|title=Strategic Management and Business Policy|last2=Rao|first2=B. Parvathiswara|last3=Sivaramakrishna|first3=K.|date=2009|publisher=Excel Books India|isbn=978-81-7446-668-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Sirkin|first1=Harold L.|url=https://books.google.com/books?id=BohF5P3Lm_cC&q=Sanjiv+Bajaj&pg=PT132|title=Globality|last2=Hemerling|first2=James W.|last3=Bhattacharya|first3=Arindam K.|date=26 April 2012|publisher=Headline|isbn=978-0-7553-6238-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jain (FCA.)|first=Rajesh|url=https://books.google.com/books?id=BIlRiDt5t2sC&q=Sanjiv+Bajaj&pg=PA61|title=Chains that Liberate, Governance of Family Ties|date=2006|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4039-2869-6|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱚᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱞᱟᱭ ᱪᱮᱱ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|last1=Maheshwari|first1=R.|url=https://books.google.com/books?id=H-D3DwAAQBAJ&q=%22Sanjiv+Bajaj%22&pg=PA169|title=Strategic Management: A publication of SBPD Publishing House (Sanjay Sahitya Bhawan)|last2=Agarwal|first2=Saurabh|date=17 August 2020|publisher=SBPD Publishing House|isbn=978-93-5047-656-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nair |first=Geeta |date=2023-08-07 |title=Access to capital easy, but there is a dark side to private equity: Sanjiv Bajaj |url=https://www.financialexpress.com/business/industry-access-to-capital-easy-but-there-is-a-dark-side-to-private-equity-sanjiv-bajaj-3201790/ |access-date=2024-02-13 |website=[[The Financial Express (India)]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Bhattacharya |first1=Arindam |last2=Buerkner |first2=Hans-Paul |title=Why your company's culture needs a 'fractal redesign' |url=https://fortune.com/2023/12/19/corporate-culture-fractal-redesign-bcg/ |access-date=2024-03-08 |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱚᱴᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=28 March 2012|title=Sanjiv Bajaj resigns as Executive Director of Bajaj Auto|url=https://zeenews.india.com/business/news/companies/sanjiv-bajaj-resigns-as-executive-director-of-bajaj-auto_44805.html|access-date=1 February 2021|website=Zee News|language=en}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱚᱴᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱱᱥᱚᱨᱵᱷ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱮᱜᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=How Sanjiv Bajaj Turned Bajaj Finserv Into A Financial Powerhouse|url=https://www.forbesindia.com/article/anniversary-special/how-sanjiv-bajaj-turned-bajaj-finserv-into-a-financial-powerhouse/43283/1|access-date=1 February 2021|website=Forbes India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=In five years, Sanjiv Bajaj comes into his own- Business News|url=https://www.businesstoday.in/magazine/features/sanjiv-bajaj-finserv-holdings/story/191068.html|access-date=1 February 2021|website=www.businesstoday.in|date=3 January 2013 }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱱᱥᱩᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱡᱽ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱩᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Rahul Bajaj steps down as Bajaj Finance Chairman; son Sanjiv to take over |url=https://www.freepressjournal.in/business/rahul-bajaj-steps-down-as-bajaj-finance-chairman-son-sanjiv-to-take-over |access-date=1 February 2021 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref>
ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱤ ᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news |last1=Kalesh |first1=Baiju |last2=Sinha |first2=Shilpy |date=2015-10-07 |title=How Sanjiv Bajaj has created financial services supermarket |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/how-sanjiv-bajaj-has-created-financial-services-supermarket/articleshow/49249643.cms?from=mdr |access-date=2024-05-13 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Taknet|first1=D. K.|author-link=D. K. Taknet|url=https://books.google.com/books?id=kXS2DAAAQBAJ&q=Sanjiv+Bajaj&pg=PA397|title=The Marwari Heritage|last2=IntegralDMS|date=22 July 2016|publisher=IntegralDMS|isbn=978-1-942322-06-1|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱱᱥᱚᱨᱵᱷ ᱢᱭᱩᱪᱩᱞ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last1=Buch |first1=Himadri |last2=Shah |first2=Ami |title=Bajaj Finserv is now the 43rd player in mutual funds space. Its task is to leave the crowd behind |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/prime/money-and-markets/bajaj-finserv-enters-as-the-43rd-player-in-the-mutual-funds-space-the-task-is-now-to-stand-apart-/primearticleshow/100829969.cms?from=mdr |access-date=2023-06-28 |issn=0013-0389}}</ref>
ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (CII) ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":5">{{Cite news|last=Pandey|first=Piyush|date=29 March 2019|title=Sanjiv Bajaj elected as chairman of CII, Western Region for 2019-20|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/sanjiv-bajaj-elected-as-chairman-of-cii-western-region-for-2019-20/article26681132.ece|access-date=1 February 2021|issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ CII ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱒᱐᱒᱐-᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ CII ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=CII|url=https://www.cii.in/CII_Leadership.aspx|access-date=1 February 2021|website=www.cii.in}}</ref> ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒-᱒᱒ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ CII ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=31 May 2021|title=CII elects TV Narendran as new President, Sanjiv Bajaj as President-designate|url=https://www.cnbctv18.com/india/cii-elects-tv-narendran-as-new-president-sanjiv-bajaj-as-president-designate-9491701.htm|access-date=27 July 2021|website=www.cnbctv18.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Sanjiv Bajaj takes over as CII prez|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sanjiv-bajaj-takes-over-as-cii-prez/articleshow/91526307.cms|access-date=13 May 2022|newspaper=The Times of India|date=13 May 2022 }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ CII ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Sanjiv Bajaj takes charge as president of CII|url=https://www.livemint.com/companies/news/sanjiv-bajaj-takes-charge-as-president-of-cii-11652363247504.html|access-date=13 May 2022|website=www.livemint.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sanjiv Bajaj elected as CII president|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sanjiv-bajaj-elected-cii-president/article65407192.ece|access-date=13 May 2022|website=www.thehindubusinessline.com|date=12 May 2022 }}</ref>
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱱᱥᱚᱨᱵᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Rahul Bajaj To Step Down As Chairman Of Bajaj Finance|url=https://www.ndtv.com/business/rahul-bajaj-to-step-down-as-bajaj-finance-chairman-sanjiv-bajaj-to-take-over-2266379|access-date=1 February 2021|website=NDTV.com|date=21 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|agency=TNN|date=Jul 22, 2020|title=Rahul Bajaj: Corona hits Bajaj Finance, Sanjiv to replace Rahul Bajaj as chairman {{!}} India Business News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/corona-hits-bajaj-fin-sanjiv-to-replace-rahul-as-chairman/articleshow/77095461.cms|access-date=1 February 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lele|first=Abhijit|date=22 July 2020|title=Rahul Bajaj steps down as Bajaj Finance's chairman, son Sanjiv to take over|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/rahul-bajaj-steps-down-as-bajaj-finance-s-chairman-son-sanjiv-to-take-over-120072200064_1.html|access-date=1 February 2021}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱮᱜᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bajaj Finserv reappoints Sanjiv Bajaj as MD for 5 more years |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/bajaj-finserv-reappoints-sanjiv-bajaj-as-md-for-5-more-years-326279-2022-03-16 |access-date=2022-04-12 |website=Business Today |date=16 March 2022 |language=en}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ᱒᱐ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱤ᱒᱐ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ-᱒᱐ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=B20 India - Governance |url=https://www.b20india2023.org/governance |access-date=2023-03-16 |website=www.b20india2023.org}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-12-07 |title=Tata Sons' N Chandrasekaran appointed Chair of B20 India |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-sons-n-chandrasekaran-appointed-chair-of-b20-india/articleshow/96064314.cms?from=mdr |access-date=2023-03-16 |issn=0013-0389}}</ref>
==ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ==
᱒᱐᱒᱒ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-01-11 |title=Pune: Bajaj Finserv MD, three other officials receive threat mails; FIR lodged |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-bajaj-finserv-md-three-other-officials-receive-threat-mails-fir-lodged-7717289/ |access-date=2022-09-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
* ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ, ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱮᱥ, ᱥᱟᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱮᱥᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱢᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (ᱞᱟᱨᱡ-ᱠᱮᱯ ᱛᱷᱚᱠ) ᱒᱐᱑᱗ ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=10 September 2018|title=5th Asia Business Responsibility Summit|url=https://www.asiancentre.org/wp-content/uploads/2020/09/5th-ABRS-Report.pdf|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Asian Centre for Corporate Governance and Sustainability}}</ref>
* ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱑᱖:- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-10-01 |title=Who is Sanjiv Bajaj: The Chairman and MD of Bajaj Finserv and son of Rahul Bajaj; know about this business scion and his net worth |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/who-is-sanjiv-bajaj-the-chairman-and-md-of-bajaj-finserv-and-son-of-rahul-bajaj-know-about-this-business-scion-and-his-net-worth/3256474/ |access-date=2024-02-13 |website=[[The Financial Express (India)]] |language=en}}</ref>
* ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱣᱟᱨᱞᱰ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱒᱐᱑᱖ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-10-01 |title=Who is Sanjiv Bajaj: The Chairman and MD of Bajaj Finserv and son of Rahul Bajaj; know about this business scion and his net worth |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/who-is-sanjiv-bajaj-the-chairman-and-md-of-bajaj-finserv-and-son-of-rahul-bajaj-know-about-this-business-scion-and-his-net-worth/3256474/ |access-date=2024-03-08 |website=Financialexpress |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sanjiv Bajaj – Chairman and Managing Director, Bajaj Finserv |url=https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/jury/sanjiv-bajaj |access-date=2024-03-08 |website=www.ey.com |language=en-IN}}</ref>
* ᱮᱨᱱᱥᱴ ᱮᱸᱰ ᱭᱟᱝ ᱮᱱᱴᱨᱯᱨᱤᱱᱭᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱗ ᱾<ref>{{Cite web|title=Sanjiv Bajaj is 2017's EY Entrepreneur of the Year|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/sanjiv-bajaj-is-2017s-ey-entrepreneur-of-the-year/article22765119.ece|access-date=2 February 2021|website=@businessline|date=15 February 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|agency=TNN|date=Feb 16, 2018|title=Sanjiv Bajaj: Sanjiv Bajaj is EY Entrepreneur of the Year 2017 - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sanjiv-bajaj-is-ey-entrepreneur-of-the-year-2017/articleshow/62939959.cms|access-date=2 February 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Team|first=BS Web|date=16 February 2018|title=Sanjiv Bajaj, MD, Bajaj Finserv is EY Entrepreneur Of the Year 2017|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/sanjiv-bajaj-md-bajaj-finserv-is-ey-entrepreneur-of-the-year-2017-118021600898_1.html|access-date=1 February 2021}}</ref>
* ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite news|title=ET Awards 2018 for Business Leader of the Year: Sanjiv Bajaj, Managing Director, Bajaj Finserv|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/et-awards-2018-for-business-leader-of-the-year-sanjiv-bajaj-managing-director-bajaj-finserv/articleshow/65713946.cms|access-date=1 February 2021}}</ref>
* ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ - ᱮᱱᱴᱨᱯᱨᱤᱱᱭᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Current Affairs 09 April 2019 Digest 5: AIMA Awards 2019; world's first gene edited Lizard|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/current-affairs-09-april-2019-digest-5-aima-awards-2019-worlds-first-gene-edited-lizard-1554802410-1|access-date=1 February 2021|website=Jagranjosh.com|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206204440/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/current-affairs-09-april-2019-digest-5-aima-awards-2019-worlds-first-gene-edited-lizard-1554802410-1|url-status=dead}}</ref>
* ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ: ᱵᱮᱝᱠᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 September 2019|title=FE Best Bank Awards: Know who are the winners in different categories|url=https://www.financialexpress.com/fe-best-banks/fe-best-bank-awards-know-who-are-the-winners-in-different-categories/1717818/|access-date=1 February 2021|website=The Financial Express|language=en-US}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
*{{Cite news |last=Varier |first=Aathira |date=16 September 2024 |title=Interest, trust of investors humbling: Sanjiv Bajaj on BHFL listing |url=https://www.business-standard.com/companies/news/sanjiv-bajaj-expects-12-15-credit-growth-in-housing-finance-industry-124091601124_1.html |url-status=live |access-date=26 September 2024 |work=[[Business Standard]]}}
*{{Cite news |last=Sharma |first=Anushka |date=23 February 2024 |title=Sanjiv Bajaj wants NBFCs to cast a wider borrowing net |url=https://www.cnbctv18.com/business/sanjiv-bajaj-wants-nbfcs-to-cast-a-wider-borrowing-net-19125391.htm |url-status=live |access-date=26 September 2024 |work=[[CNBC TV18]]}}
*{{Cite news |last1=Galani |first1=Una |last2=Slodkowski |first2=Antoni |date=15 January 2024 |editor-last=Smith |editor-first=Alexander |title=Davos 2024: India on cusp of FDI flood, Bajaj Finserv Chair says |url=https://www.reuters.com/world/india/india-cusp-fdi-flood-bajaj-finserv-chair-says-davos-2024-01-15/#:~:text=DAVOS%2C%20Switzerland%2C%20Jan%2015%20(,Forum%20annual%20meeting%20on%20Monday. |url-status=live |access-date=28 July 2024 |work=[[Reuters]]}}
*{{Cite book |last=Jhunjhunwala |first=Shital |url=https://www.springerprofessional.de/en/corporate-governance/25842000 |title=Corporate Governance: Creating Value for Stakeholders |date=2023 |publisher=[[Springer Publishing|Springer Link]] |isbn=978-981-99-2707-4 |pages=25–52 |chapter=They Set the Way, Go the Way, Pave the Way |doi=10.1007/978-981-99-2707-4}}
*{{Cite news |last=Nair |first=Geeta |date=7 August 2023 |title=Access to capital easy, but there is a dark side to private equity: Sanjiv Bajaj |url=https://www.financialexpress.com/business/industry-access-to-capital-easy-but-there-is-a-dark-side-to-private-equity-sanjiv-bajaj-3201790/ |url-status=live |access-date=28 July 2024 |work=[[The Financial Express (India)]]}}
*{{Cite news |last=Ravi Kumar |first=N |date=17 March 2023 |title=RBI's rigorous supervision keeps Indian banks healthy: CII president Sanjiv Bajaj |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/rbis-rigorous-supervision-keeps-indian-banks-healthy-cii-president-sanjiv-bajaj/article66630765.ece |url-status=live |access-date=28 August 2024 |work=[[The Hindu]]}}
*{{Cite news |last=Piramal Raje |first=Aparna |date=29 May 2016 |title=Sanjiv Bajaj: The balanced builder |url=https://www.livemint.com/news/business-of-life/sanjiv-bajaj-the-balanced-builder-1541246773877.html |url-status=live |access-date=28 August 2024 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ, ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤᱵᱟᱭ ᱯᱷᱩᱞᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱩᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ]]
3oby2m8gphxxy3de1p0tn5f6vcy8ind
ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ
0
32911
197208
190906
2026-08-22T05:18:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197208
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ|image=James Peace at home in Wiesbaden3.jpg|image caption=ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ (᱒᱐᱒᱐)|birth_date=᱒᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱖᱓ (ᱩᱢᱮᱨ: ᱖᱑)|birth_place=ᱯᱮᱥᱞᱮ, ᱥᱠᱳᱴᱞᱮᱱᱰ|residence=ᱣᱤᱥᱵᱟᱰᱮᱱ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ|nationality=ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ|occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ}}
'''ᱠᱮᱱᱮᱛᱷ ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: Kenneth James Peace) ᱒᱘ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱪᱚᱸᱫᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱯᱟᱭᱥᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱳᱦᱤ, ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩᱻᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱫᱨᱤᱥᱡ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ (ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
'''ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱭᱞᱮᱥ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Paisley) ᱨᱮ ᱒᱘ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">Birgitta Lamperth. ꞌꞌKeine ꞌstacheligenꞌ Klängeꞌꞌ (ꞌꞌ ꞌᱠᱟᱸᱴᱮᱫᱟᱨꞌ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟ ꞌꞌ). Wiesbadener Tagblatt (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ), ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱾</ref><ref name=":1">Julia Anderton. ꞌꞌTango als süß-traurige Geschichteꞌꞌ (ꞌꞌ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱼᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ꞌꞌ). Wiesbadener Kurier ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱾</ref><ref name=":2">[https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ Soledad Carrizo-Araya. ꞌꞌUna entrevista al compositor James Peace”. Hoja de Ruta Digital. ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱒᱐᱒᱒]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱜᱤᱫᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱱᱟ.ᱭ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱦᱮᱞᱮᱱᱥᱵᱩᱨᱜᱷ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: Helensburgh) ᱨᱮᱭ ᱵᱤᱛᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟ.ᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱚᱥᱮ ᱡᱳᱱ ᱢᱮᱠᱟᱜᱷᱤ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : John McGhie) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐ ᱵᱤᱸ. ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱠᱷᱩᱲᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟ.ᱨᱤᱜᱚᱨ ᱯᱷᱮᱞᱤᱞᱥ ᱵᱚᱱᱟᱨᱥ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Felix Burns) ᱾<ref name=":0" /><ref name=":3">Sabine Klein. ꞌꞌMeine Musik ist wie ich – sehr romantischꞌꞌ (ꞌꞌ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ - ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱱᱴᱤᱠ ꞌꞌ. Frankfurter Rundschau ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), 1992. Edition number 254, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱒ ᱾</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱼᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱳᱴ ᱡᱚᱯᱞᱤᱱ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Scott Joplin) ᱦᱚᱛᱮᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱠᱚᱴᱴᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ (ᱱᱤᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ : ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱭᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] Royal Conservatoire of Scotland) ᱨᱮᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱯᱩᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱟ.ᱴᱷᱩᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4">G Müller. ꞌꞌ Die Seele des Klaviers tanzt Tango ꞌꞌ (ꞌꞌ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱮᱱᱮᱡᱚ ꞌꞌ). Kulturspiegel Wetterau ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ), ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱾ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱕ ᱾</ref> ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱟᱞᱟᱥᱚᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : University of Glasgow) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱛᱮ B.A. ᱰᱤᱜᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":4" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟᱜᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ RSAMD ᱚᱨᱜᱮᱥᱛᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱰᱮᱞᱥᱳᱦᱟᱱ ᱣᱟᱜ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱩᱸᱫᱟ. ᱠᱷᱮᱸᱞᱳᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":5">ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. FRIZZ ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱦᱟᱢ ). ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱕ ᱾</ref> ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱚᱼᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱛ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱩᱼᱨᱩᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱᱼᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡᱼᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" />
ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱙ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱚᱰ ᱱᱚᱦᱮᱢᱤ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Bad Nauheim), [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱬᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /><ref>Manfred Merz. ꞌꞌVirtuose, Gefühlsbetonte Welt der Romantik ꞌꞌ (ꞌꞌ ᱢᱤᱛ ᱜᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱵᱮᱫᱚᱱᱥᱤᱞ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ꞌꞌ). Wetterauer Zeitung (German newspaper). ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱑᱙ ᱾</ref><ref name=":6">ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. The Tango Times ( ᱱᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱦᱟᱢ ). Winter edition 2002/2003. Edition number 39, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱑ - ᱕ ᱾</ref><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ'']</ref> ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ CD ꞌꞌ ''Tango escocés'' ꞌꞌ (''ᱥᱠᱳᱴᱤᱥ'' ''ᱴᱮᱸᱜᱳ'') ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8">{{Cite web |title=Philharmonie de Paris. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ.'' |url=https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |access-date=2025-09-13 |archive-date=2025-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928140339/https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano |url-status=dead }}</ref><ref name=":9">[https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s de bibliotheek. ''ꞌꞌTango escocésꞌꞌ.'']
</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱥᱡᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Fellow), ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱜᱮ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ]]/[[ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱩᱛᱚᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱨᱫᱷᱟ.ᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ|ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ|ᱦᱚᱸᱜᱠᱚᱸᱜ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ꞌꞌ ''Tango XVII'' ꞌꞌ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref>La Cadena (Dutch magazine). ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱒᱖ ᱾</ref><ref>''TangoTang'' Newsletter ( ᱠᱦᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ), 香港, ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱾</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ. 南華早報 ( ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ). ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]</ref>
[[ᱨᱮᱫ:James Peace - Idylls Op.4b.webm|left|thumb|358x358px|James Peace - Idylls Op.4b]]
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱸᱣ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱨᱳᱯ|ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱰᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱯᱲᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱠᱟ.ᱨᱫᱷᱟ.ᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱣ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ : ᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱮᱢ, ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ,<ref>Concert programme brochure ''{Για σένα Αγγελική}''. ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱾</ref> [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ|ᱵᱮᱨᱞᱤᱱ]],<ref>Tangodanza ( ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ). Edition number 1/2002, ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱖ ᱾</ref> ᱵᱨᱟᱥᱮᱞᱥ, ᱦᱮᱞᱥᱤᱱᱠᱤ,<ref>Concert poster (concert tour of Finland, ᱒᱐᱑᱔)</ref> ᱞᱤᱥᱵᱳᱱ,<ref name=":2" /><ref>Concert poster (concert tour of Portugal, ᱒᱐᱑᱖)</ref> [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]],<ref name=":2" /><ref>Concert poster (concert tour of Spain - ''«¡Feliz Cumpleaños, 2013!»'')</ref> ᱳᱥᱞᱳ,<ref>{{Cite web |title=Listen.no. Konsert, James Peace (flygel). Munch Museum ( ᱚᱥᱞᱳ ), ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱾ |url=https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |access-date=2025-09-13 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱠᱡᱟᱵᱤᱠ<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö Pálsson. “Skozir Slaghörputangoár”. Morgunblaðið (ᱚᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰᱤᱠ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ), ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱾]
</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ]] ᱾<ref>Concert programme brochure. ᱵᱷᱤᱭᱱᱟ, ᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱾</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱴᱮᱸᱜᱳ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱯᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱢᱟ. ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱳᱱᱰᱳᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱢᱤᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":10">[https://search.nls.uk/discovery/search?query=any,contains,k.%20james%20peace&tab=MainCatalogue&search_scope=MainCatalogue&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&offset=0 National Library of Scotland. ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ]</ref><ref name=":11">[https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=K.+James+Peace Deutsche Nationalbibliothek. ꞌꞌ James Peace ꞌꞌ]</ref><ref name=":12">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live. ꞌꞌ Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD ꞌꞌ]</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=''International Piano Duo Society'' ( 東京 ). List of prizewinners, 2002. |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |access-date=2025-09-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref>
ᱤᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱛ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱞᱚᱢᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ|ᱯᱷᱮᱵᱽᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱵᱟᱰᱮᱱ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] : Wiesbaden) ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟ.ᱱᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱭᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱤᱰᱩᱨ ᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢᱼᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱞᱫᱚᱦᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ꞌꞌ ᱠ. ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ ᱤᱱ ᱵᱮᱥᱵᱟᱰᱮᱱ ꞌꞌ ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ|ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱛᱮ]] : K. James Peace in Wiesbaden) ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" />
[[ᱨᱮᱫ:Tango Milonga op. 26.wav|center|thumb|308x308px|Tango Milonga op. 26]]
[[ᱨᱮᱫ:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|center|thumb|307x307px|Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano)]]
== ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ==
● ᱯᱟ.ᱭᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Agnes Millar ꞌꞌ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱓<ref name=":4" />
● ᱯᱟ.ᱭᱞᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Dunbartonshire E.I.S. ꞌꞌ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱔<ref name=":4" />
● ᱯᱟ.ᱭᱞᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱟ., ꞌꞌ Sibelius ꞌꞌ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ ᱜᱟᱥᱜᱳ, ᱑᱙᱘᱕<ref name=":4" />
● ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱱᱟᱱᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, T.I.M. ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾ [[ᱨᱳᱢ]], ᱒᱐᱐᱐<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":11" />
● ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱱᱟᱱᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, ꞌꞌ IBLA ꞌꞌ ᱯᱷᱟᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱟᱨᱠ]], ᱒᱐᱐᱒<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":11" />
● ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱫᱩᱭᱳ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ ᱾ [[ᱴᱚᱠᱭᱚ]], ᱒᱐᱐᱒<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" />
● ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱴᱮᱜᱮᱫ ᱢᱟᱠᱟᱛ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ꞌꞌ Lutèce ꞌꞌ ᱾ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]], ᱒᱐᱐᱘<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|The cover page - Eternal Song Op.32 by James Peace (study score)]]
● ''ᱞᱤᱜᱱᱤᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ'' (The Waterfall)<ref name=":14">Hessisches Staatstheater (concert programme brochure). ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱒/᱑᱙ ᱒᱐᱒᱑ ᱾</ref>
● ''ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱚᱠᱛᱚ'' (Idylls)
● ᱞᱤᱴᱷᱩᱨ ᱢᱮᱛ ᱫᱟᱜ (Silent Tears)
● ''ᱠᱦᱤᱱᱫᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ'' (Forgotten Leaves)
● ''ᱳᱵᱳᱭᱮ ᱥᱳᱱᱟᱴᱟ'' (Sonata for oboe and piano)
● ''ᱵᱡᱟᱞᱟᱰ'' (Ballade)
● ''ᱥᱤᱨᱟᱢᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑'' (Ceremonial March no.1)
● ''ᱥᱤᱨᱟᱢᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒'' (Ceremonial March no.2)
● ''ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱥᱚᱨᱚᱛ'' (Autumn Gold)<ref name=":14" />
● ''ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ'' (Eternal Song)<ref name=":0" />
● ''ꞌꞌ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱨ ᱱᱤᱢᱤᱛᱛᱮ ꞌꞌ'' ([[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]]: საქართველოსთვის)
ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱺ ᱛᱟᱢᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱣᱟᱭᱰᱡᱮ, ᱡᱩᱨᱟᱵᱤ ᱪᱤᱠᱣᱟᱭᱰᱡᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱯᱤᱥ
● ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔ ᱥᱮᱨᱮᱧ <ref name=":0" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref>ꞌꞌVioline schwebt über das Orchesterꞌꞌ. Schwäbische Post. ᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱔ ᱾</ref><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf ''British Viola Society newsletter''. ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱾]
</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ La hoja de ruta , México. ꞌꞌUna corta historia del tangoꞌꞌ. ᱙ ᱟᱜᱷᱟᱲ ᱒᱐᱒᱑ ᱾]</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://www.youtube.com/watch?v=9fKrf5TtvrU Lento Lacrimoso - ''www.youtube.com'']
[https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg Souvenir de Buenos Aires ''- www.youtube.com'']
[https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold - ''www.youtube.com'']
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
gq2f88gqtchl2cjalja8hcmmmfj4cro
ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
33754
197209
184213
2026-08-22T05:44:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197209
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}}
{{Redirect|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ|᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ)}}
{{Infobox university
| name = ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| native_name = {{lang|mn-cyrl|Монгол Улсын Их Сургууль}}<br />{{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ<br />ᠣᠯᠣᠰ ᠣᠨ<br />ᠶᠡᠬᠡ<br />ᠰᠣᠷᠭᠠᠭᠣᠯᠢ}}
| motto = {{lang|mn|«Эрдмийн хэт цахиваас, хөгжлийн гал бадармой»}}<br />{{small|{{lang|mn-latn|(Erdmiin khet tsakhivaas, khögjliin gal badarmoi)|italic=no}}}}
| motto_lang = mn
| mottoeng = ''ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ শিখা ᱡᱩᱞ ᱨᱟᱠᱟᱵᱼᱟ''
| image = NationalUniversityMongoliaLogo.png
| image_alt = National University of Mongolia emblem (eng)
| image_size = 200px
| established = {{Start date and age|1942|10|5|df=y}}
| type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| endowment =
| city = [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]]
| state =
| country = [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]]
| coor = {{coord|47.9231|106.9213|type:edu_region:MN|display=inline,title}}
| staff =
| faculty = ᱗᱙᱗ <ref name="aboutus-2018">{{cite web |url=http://www.num.edu.mn/aboutnum |title=Бидний тухай |access-date=2018-05-20 |archive-date=2022-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223095856/https://www.num.edu.mn/aboutnum |url-status=dead }}. Бидний тухай.</ref> (part-time ᱒᱙᱐, ᱮᱴᱟᱜ ᱗᱒᱓)
| rector = [[ᱵᱟᱭᱟᱱᱡᱟᱨᱜᱟᱞᱤᱱ ᱚᱪᱤᱨᱠᱷᱩᱭᱟᱜᱽ]] (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ) <ref name="ochirkhuyag">{{cite web |title=МУИС-ийн захирлын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр Баянжаргалын Очирхуягийг томиллоо |date = 25 May 2020|url=https://news.num.edu.mn/?p=80050 |access-date=25 May 2020}}</ref>
| chancellor =
| undergrad = ᱑᱖,᱒᱐᱐<ref>{{Cite web| last1=Naranchuluun | first1=Greensoft -. |url=https://www.meds.gov.mn/?p=6254|title = Боловсрол, шинжлэх ухааны яам | эхлэл | work=greensoft.mn }}</ref>
| postgrad = ᱓,᱖᱒᱕
| doctoral = ᱑,᱐᱓᱕
| other = ᱔᱐᱖ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱘ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ <ref name="aboutus-2018" />
| campus = ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ (ᱢᱩᱬᱩᱛ)<br>[[ᱩᱞᱤᱭᱟᱥᱛᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱱ]]<br>[[ᱮᱨᱰᱮᱱᱮᱴ]], [[ᱚᱨᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱚᱨᱠᱷᱚᱱ]]
| mascot =
| nickname = МУИС (''MUIS'')
| colors = [[ᱞᱤᱞ]] {{Color box|#1b4588}}
| logo = National University of Mongolia logo.png
| affiliations = [[Consortium of Mongolian Universities and Colleges|CMUC]], [[University Mobility in Asia and the Pacific|UMAP]]
| logo_size = 300px
| website = {{url|www.num.edu.mn}}
}}
'''ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ({{abbr|'''NUM'''}}){{efn|{{langx|mn|Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)|Mongol Ulsiin Ikh Surguuli (MUIS)}}, {{IPA|mn|mɔ́ɴɢɞɬ ʊɬsíɴ ix‿sʊrɢʊ́ɬʲ}}}} ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱠᱷᱳᱨᱞᱳᱜᱤᱱ ᱪᱳᱭᱵᱟᱞᱥᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱨᱮ ''ᱪᱳᱭᱵᱟᱞᱥᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="book_Site">{{Cite book
| title = Sites of Modernity
| date = 28 April 2016
| isbn = 9783662457269
| access-date = 17 May 2020
| url = https://books.google.com/books?id=TVIWDAAAQBAJ&q=choibalsan+university&pg=PA174
| last1 = Wongsurawat
| first1 = Wasana
| publisher = Springer
}}</ref> [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ (Faculty), ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ([[ᱩᱞᱤᱭᱟᱥᱛᱟᱭ, ᱡᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱨᱰᱮᱱᱮᱴ, ᱚᱨᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ([[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ]], ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟステᱱᱮᱵᱚᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="aboutus-mn">{{cite web |title=Бидний тухай |url=https://www.num.edu.mn/aboutnum |website=МУИС |access-date=20 May 2020 |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321004548/https://www.num.edu.mn/aboutnum |url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱞᱤᱠ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ|ᱜᱚᱱᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ, ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ, ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ|ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]], [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ|ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ]], [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ|ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱽ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱘,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name="aboutus-2018" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ===
ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱡᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ NUM ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="tuukh-tsadigaas">{{cite news |last1=Tseyen-Norov |first1=Jambalsuren |title=МУИС-ийн түүх цадигаас… |url=https://news.num.edu.mn/?p=15636 |access-date=19 May 2020 |date=21 January 2014 |language=mn}}</ref> ᱡᱮᱦᱮᱛᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱡᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱮᱛᱟ [[ᱭᱩᱢᱡᱟᱜᱤᱱ ᱥᱮᱰᱮᱱᱵᱟᱞ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ NUM ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱰᱮᱱᱵᱟᱞ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:NUM-founding.jpg|thumb|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱳᱨᱞᱳᱜᱤᱱ ᱪᱳᱭᱵᱟᱞᱥᱟᱱ]]|200px]]
᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱰᱟᱜᱚᱡᱤ (ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ), ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱮ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱙᱓ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱳᱨᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙᱓ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱩᱨᱭᱟᱴ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱚᱱ|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱸᱰᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱗᱐-᱙᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱭᱟᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="zindaa">{{cite web |last1=B |first1=Amirdaa |title=Анхны их сургуулийн түүхэн замнал |url=https://news.zindaa.mn/2bev |website=Zindaa |access-date=20 May 2020}}</ref>
===ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱚᱠᱛᱚ===
[[File:Монгол улсын их сургууль -Түүхэн- (5497775148).jpg|thumb|᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]
᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱩᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="agriculture-uni">{{cite web |title=Алтан гадас одонт ХААИС-ийн танилцуулга үүсэл хөгжил, түүхэн замнал |url=https://muls.edu.mn/view.php?value=ZW5jb2RldXNlcmlkMQ== |publisher=Mongolian University of Life Sciences |access-date=20 May 2020}}</ref>
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾
᱑᱙᱔᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱩᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ (Faculty of Agriculture) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱯᱮᱰᱟᱜᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱮᱰᱟᱜᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱟᱨᱟ ᱤᱫᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="num-history-summary">{{cite web |title=About NUM: Overview |url=https://www.num.edu.mn/en/content/index/399 |website=NUM |access-date=20 May 2020 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125104539/https://www.num.edu.mn/en/content/index/399 |url-status=dead }}</ref>
᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ) ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱤᱭᱚᱨᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱰᱩᱵᱽᱱᱟ]], [[ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱡᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ, ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="must-history">{{cite web |title=History |url=https://www.must.edu.mn/en/page/175 |website=MUST |access-date=20 May 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱤᱣᱢᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="cmuc-humanities">{{cite web |title=Хүмүүнлэгийн ухааны их сургууль |url=http://www.cmuc.edu.mn/view.php?id=55 |website=CMUC |date=14 September 2016 |access-date=20 May 2020 |archive-date=30 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430230348/http://cmuc.edu.mn/view.php?id=55 |url-status=dead }}</ref>
===ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ===
[[᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱨᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾
᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱢᱮᱛᱷᱟᱢᱮᱴᱤᱠᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="num-history-summary"/>
ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱤᱝ ᱵᱳᱨᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="num-history-summary"/>
᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱳᱵᱽᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱵᱽᱫᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ᱾
=== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ===
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref name="ub-university-history">{{cite web |title = Түүхэн замнал |url = https://usu.edu.mn/%d1%82%d2%af%d2%af%d1%85%d1%8d%d0%bd-%d0%b7%d0%b0%d0%bc%d0%bd%d0%b0%d0%bb-1/#1501563813359-1420029d-35bc |website = Ulaanbaatar State University |date = 17 February 2018 |access-date = 20 May 2020 |archive-date = 28 June 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200628101041/http://usu.edu.mn/%D1%82%D2%AF%D2%AF%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%BB-1/#1501563813359-1420029d-35bc |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ]]{{NoteTag|name=huis|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''Худалдаа үйлдвэрлэл'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ''ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ''}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="huis-history">{{cite web |title = ТҮҮХЭН ЗАМНАЛ |url = http://nucb.edu.mn/%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d0%bb%d1%86%d1%83%d1%83%d0%bb%d0%b3%d0%b0/%d1%82%d2%af%d2%af%d1%85%d1%8d%d0%bd-%d0%b7%d0%b0%d0%bc%d0%bd%d0%b0%d0%bb/ |website = Худалдаа Үйлдвэрлэлийн Их Сургууль |access-date = 20 May 2020 |archive-date = 8 August 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808034924/http://nucb.edu.mn/%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D1%86%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0/%D1%82%D2%AF%D2%AF%D1%85%D1%8D%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%BB/ |url-status = dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ (Law) ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱯᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ==
ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾
[[File:National University of Mongolia (2024).jpg|left|thumb|[[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]
===ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱠᱚ===
* ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ (Law) ᱥᱠᱩᱞ
* ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ (ᱥᱟᱬᱮᱥ) ᱥᱠᱩᱞ
===ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ===
* NUM-ᱚᱨᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ([[ᱮᱨᱰᱮᱱᱮᱴ]], [[ᱚᱨᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ)
* NUM-ᱡᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ([[ᱩᱞᱤᱭᱟᱥᱛᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ)
===ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ===
* ᱵᱟᱭᱜᱟᱞᱤ-ᱮᱠᱷ [[ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱟᱨ ᱤᱠᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ - ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ([[ᱞᱟᱭᱥᱤᱭᱚᱢ]])᱾
===ᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ !!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑᱙᱔᱒-᱑᱙᱔᱔ || [[ᱛᱩᱱᱡᱤᱱ ᱢᱟᱥᱞᱟᱭ]]
|-
| ᱑᱙᱔᱔-᱑᱙᱕᱓ || [[ᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱮᱱᱰᱮᱵᱷ]]
|-
| ᱑᱙᱕᱓-᱑᱙᱕᱗ || [[ᱰᱳᱱᱰᱳᱜᱤᱱ ᱥᱮᱵᱷᱮᱜᱽᱢᱤᱰ]]
|-
| ᱑᱙᱕᱙-᱑᱙᱖᱗ || [[ᱱᱟᱢᱥᱨᱟᱭᱤᱱ ᱥᱳᱰᱱᱚᱢ]]
|-
| ᱑᱙᱖᱗-᱑᱙᱗᱒ || [[ᱰᱳᱱᱰᱳᱜᱤᱱ ᱥᱮᱵᱷᱮᱜᱽᱢᱤᱰ]]
|-
| ᱑᱙᱗᱒-᱑᱙᱗᱓ || [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱱ ᱵᱟᱴᱢᱳᱝᱠᱷ]]
|-
| ᱑᱙᱘᱒-᱑᱙᱘᱙ || [[ᱳᱥᱳᱨᱤᱱ ᱥᱟᱜᱽᱰᱟᱨᱥᱩᱨᱮᱱ]]
|-
| ᱑᱙᱘᱙-᱑᱙᱙᱖ || [[ᱰᱟᱭᱪᱟᱜᱤᱱ ᱰᱳᱨᱡᱽ]]
|-
| ᱑᱙᱙᱖-᱒᱐᱐᱙<ref name="historical-dict">{{cite book |last1=Sanders |first1=Alan |title=Historical Dictionary of Mongolia |location=Mongolian State University (MSU) |page=232}}</ref> || [[ᱥᱮᱨᱮᱱᱥᱳᱰᱱᱚᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱᱴᱥᱳᱜᱽ]]
|-
| ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱐<ref name="zakhirluud"/> || [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱜᱤᱱ ᱰᱟᱵᱷᱟ]]
|-
|
|-
| ᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱕<ref name="zakhirluud">{{cite web |title=Монгол Улсын Их Сургуулийн үе үеийн ректоруудын уулзалт боллоо |url=https://news.num.edu.mn/?p=32078 |website=news.num.edu.mn |date = 5 February 2016|publisher=National University of Mongolia |access-date=20 May 2020}}</ref> || [[ᱟᱨᱴᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱱ ᱜᱟᱞᱴᱵᱟᱭᱟᱨ]]
|-
| ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐ || [[ᱭᱟᱰᱢᱟᱜᱤᱱ ᱴᱳᱢᱳᱨᱵᱟᱴᱟᱨ]]
|-
| ᱒᱐᱒᱐–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ<ref name="ochirkhuyag" /> || ''[[ᱵᱟᱭᱟᱱᱡᱟᱨᱜᱟᱞᱤᱱ ᱚᱪᱤᱨᱠᱷᱩᱭᱟᱜᱽ]] (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ)''
|}
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (NUM) ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ]] (Mongolian General Entrance Examination) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱟ᱾
==ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ==
ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ [[ᱴᱤᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱣᱮᱱᱥ ᱥᱠᱳᱨ]] (Article Influence Score) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱘᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{cite web|url=https://econtop.uvt.nl/rankingsandbox.php|title=Tilburg University Economics Ranking|access-date=2022-09-05|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413172015/https://econtop.uvt.nl/rankingsandbox.php|url-status=dead}}
</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
=== ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ===
{{Main category|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ}}
====ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ====
* [[ᱰᱮᱜᱤ ᱥᱳᱰᱵᱟᱴᱟᱨ]] - ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ
==== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ====
* [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱱ ᱵᱟᱴᱢᱳᱝᱠᱷ]] (ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ) - [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱞᱤᱠ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱱᱮᱛᱟ
* [[ᱨᱟᱰᱱᱟᱥᱩᱢᱵᱮᱨᱮᱞᱤᱱ ᱜᱳᱱᱪᱤᱜᱽᱰᱳᱨᱡᱽ]] (ᱮᱞᱠᱷᱟ) - [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱩᱨᱟᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
* [[ᱢᱤᱭᱮᱜᱳᱢᱵᱤᱱ ᱮᱱᱠᱷᱵᱳᱞᱰ]] (ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ) - ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱩᱨᱟᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
* [[ᱱᱳᱨᱳᱵᱷᱤᱱ ᱟᱞᱛᱟᱱᱠᱷᱩᱭᱟᱜᱽ]] (ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ & ᱮᱞᱠᱷᱟ) - ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
* [[ᱰᱟᱱᱡᱟᱝᱜᱤᱱ ᱞᱩᱱᱰᱤᱡᱟᱱᱴᱥᱟᱱ]] (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ) - [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱩᱨᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]]
* [[ᱡᱟᱱᱰᱟᱠᱷᱩᱜᱤᱱ ᱮᱱᱠᱷᱵᱳᱞᱰ]] (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ) - [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱩᱨᱟᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
* [[ᱪᱤᱢᱮᱰᱤᱱ ᱥᱟᱭᱠᱷᱟᱱᱵᱤᱞᱮᱜᱽ]] (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ) - ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
* [[ᱩᱠᱷᱱᱟᱜᱤᱱ ᱠᱷᱩᱨᱮᱞᱥᱩᱠᱷ]] (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ) - [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
=== ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ===
* [[ᱥᱟᱜᱽᱰᱟᱨᱡᱟᱵᱷᱤᱱ ᱱᱟᱴᱥᱟᱜᱽᱰᱳᱨᱡᱽ]] (ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱮᱱᱰᱮᱵᱷ]] (ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱜᱟᱞᱥᱟᱱ ᱪᱤᱱᱟᱜᱽ]] (ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱴᱩᱢᱮᱱ ᱰᱟᱥᱴᱥᱮᱵᱷᱮᱜᱽ]] (ᱟᱨᱠᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ)
* [[ᱥᱮᱴᱥᱮᱜᱽᱡᱟᱨᱜᱟᱞ ᱥᱮᱰᱮᱱ]] (ᱟᱨᱠᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ)
* [[ᱟᱞᱛᱟᱱᱜᱮᱨᱮᱞ ᱯᱟᱨᱞᱮ]] (ᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤ)
* [[ᱥᱮᱨᱮᱱᱵᱟᱞᱛᱟᱵᱷᱤᱱ ᱥᱟᱨᱟᱱᱛᱩᱭᱟ]] (ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ)
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
{{Gallery
|width = 200
|File:National University of Mongolia - Main Building.jpg
|alt1 = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ
|ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱠᱷᱳᱨᱞᱳᱜᱤᱱ ᱪᱳᱭᱵᱟᱞᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱟᱶ
|File:NUM Library.jpg
|alt2 = ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ
|ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ
}}
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{notelist}}
{{NoteFoot}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [https://www.num.edu.mn/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ (ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ)]
* [https://www.num.edu.mn/en/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ (ᱤᱝᱞᱤᱥ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415000613/https://www.num.edu.mn/en/ |date=2023-04-15 }}
{{Authority control}}
[[Category:ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| ]]
[[Category:᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
24fp4przh3qfwdvoteep3co2ogygysr
ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ
0
35056
197207
189871
2026-08-22T05:11:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197207
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
{{Infobox ethnic group
| group = ᱡᱩᱣᱟᱝ (Juang)
| image = OpenSpeaks-Jun-Opino Gomango-Kshetrabasi Juanga-Short Introduction.webm
| image_caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ
| image_alt = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ
| population = ᱔᱗,᱐᱙᱕ (᱒᱐᱑᱑)
| total_ref = <ref name="census">{{cite web|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|website=www.censusindia.gov.in|publisher=Government of India|access-date=23 October 2017}}</ref>
| total_source =
| popplace = ᱥᱤᱧᱚᱛ
[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| languages = [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]], [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] • [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] • [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱳ]] • [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] • [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱚᱱ-ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ]]
}}
ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱱᱟᱥᱤᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱩᱭᱭᱟᱸ ᱦᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱚᱥᱤ [[ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census"/> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:Juang.jpg|thumb|᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱫᱩᱡᱷᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱜᱳᱱᱟᱥᱤᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱭᱛᱚᱨᱚᱬᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://www.panoramio.com/photo/39117421 Gonasika Hill, near Keonjhar, origin of River Baitarani]</ref>
ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨ (reserve forests) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱪᱞᱟᱹᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱪᱞᱟᱹᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite book|title=Forest tribes of Orissa : lifestyle and social conditions of selected Orissan tribes|last1=Naveen|first1=Patnaik|last2=Choudhury|first2=B.P.|last3=Seeland|first3=K.|last4=Rath|first4=A.|last5=Biswal|first5=A.K.|last6=Giri|first6=D.B.|publisher=D.K. Printworld|year=2007|isbn=9788124604151|location=New Delhi|oclc=49332310}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[File:OpenSpeaks-jun-Kshetrabasi Juanga-OG-State of Language Documentation.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱟᱭ]]
ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱪᱮᱬᱮ ᱪᱩᱯᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/307013/Juang|title=Juang {{!}} people|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-10-23|language=en}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱥ ᱯᱩᱨᱩᱱᱤᱢᱟ, ᱟᱢᱵᱟ ᱱᱩᱣᱟᱠᱷᱤᱭᱟ, ᱯᱤᱲᱦᱟ ᱯᱩᱡᱟ, ᱚᱠᱷᱚᱭ ᱛᱨᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱥᱟᱲᱤ, ᱜᱟᱢᱦᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/171-juang|title=Juang|publisher=[[Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute|SCSTRTI]]|access-date=22 October 2022|archive-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022024926/https://www.scstrti.in/index.php/communities/tribes/91-tribes/171-juang|url-status=dead}}</ref>
ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱩᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ"᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱨᱰᱮᱞ (girdles) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>[https://web.archive.org/web/20140421064530/http://www.swan.ac.uk/visualanthropology/projects/003_Dalton/images/photo_33.jpg Colonel Edward Tuite Dalton - Lithographs & Plates - Juang girls]</ref> ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱞᱚᱭᱤᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ (loincloth) ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ===
{{Pie chart
|label1= [[ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱣᱟᱝ]]
|value1= 63.17
|label2=[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
|value2=35.45
|label3=[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
|value3=0.89
|other=yes
|caption=ᱡᱩᱣᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ)}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ==
*{{Cite book |last1=Acharya |first1=Sabita |url=https://books.google.com/books?id=YFVutAEACAAJ |title=Ethnography of Juang Tribe Odisha |last2=Mohanty |first2=S. K. |date=2015 |publisher=Gyanajuga Publication |isbn=978-93-85798-44-3 |language=en}}
*{{Cite book |last=Dāśa |first=Rabinārāẏaṇa |url=https://books.google.com/books?id=94DWAAAAMAAJ |title=Art and Culture of the Juang |date=1992 |publisher=Orissa Lalit Kala Akademi |language=en}}
*{{Cite book |last=Patnaik |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=SQM9AAAAMAAJ |title=The Juang |date=1989 |publisher=Tribal and Harijan Research-cum-Training Institute, H. & T.W. Department |language=en}}
*{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=o6gpzwEACAAJ |title=Forest Tribes of Orissa: The Juang |date=2002 |publisher=D.K. Printworld |language=en}}
*{{Cite book |last1=Sahoo |first1=Madhusmita |url=https://books.google.com/books?id=1Z-ToAEACAAJ|title=A Heritage of Tribes in India: Ethnic Diversity of the Juang Tribes |last2=Naidu |first2=T. Subramanyam |date=2017 |publisher=SSDN Publishers & Distributors |isbn=978-93-83575-07-7 |language=en}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱯᱥᱤᱞᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱯᱥᱤᱞᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱧ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ]]
a3bemrstk6ag2cogfnvg7vw6137humm
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ
0
35849
197213
192116
2026-08-22T06:23:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197213
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ
| other_name = ᱢᱟᱞ
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Murti-malbazar.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3#Asia
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.85|N|88.75|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ<br/>ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ
| governing_body = {{hlist|ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ|ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ}}
| leader_title = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name = ᱩᱛᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱫᱷᱩᱨᱤ
| leader_title1 = ᱥᱚᱵᱷᱯᱟᱛᱤ
| leader_name1 = ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Malbazar Info|url=https://malmunicipality.org/placestovisite.php|website=malmunicipality.org|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126155403/https://malmunicipality.org/placestovisite.php|url-status=dead}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 3.50
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱕,᱒᱑᱘<ref name="census2011.co.in">{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/data/town/801639-mal.html | title=Mal Municipality City Population Census 2011-2022 | West Bengal }}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = ᱙᱘᱕᱑
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|access-date=14 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=14 August 2019|page=85|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱓᱕᱒᱒᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱕᱐/᱙᱖᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]<ref name="census2011.co.in"/>
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.)]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱢᱟᱞ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱞ (ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ)]]
| blank1_name_sec2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
| blank1_info_sec2 = ᱘᱘.᱖᱘%
| website = [http://www.malmunicipality.org/ www.malmunicipality.org]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref>[http://jalpaiguri.gov.in/MAP2.htm Administrative setup of Jalpaiguri district] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081208201633/http://jalpaiguri.gov.in/MAP2.htm |date=8 December 2008 }} from official website of [[Jalpaiguri District]]</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱳᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱞᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] (ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱟᱭᱚᱬ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱱᱮᱨᱡᱤ, ᱰᱨᱹ ᱚᱢᱚᱞᱮᱱᱫᱩ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ (ᱯᱚᱵᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ), ᱫᱮᱵᱟᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱜᱳᱥ (ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱟᱹᱵᱩ), ᱰᱨᱹ ᱛᱚᱨᱚᱠ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ, ᱱᱨᱤᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2025}}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=410| height=350| zoom=10
| coord={{coord|26|50|0|N|88|44|0|E}}| float=left|caption='''ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱢᱟᱞ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''<br/>CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ, C: ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, NP: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ/ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, TE: ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ<br/>ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ – TG ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱱᱚᱜᱚᱨ / ᱟᱹᱛᱩ), TE ᱫᱚ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, JRS: ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|26|52|30|N|88|44|10|E}}| label-pos1=top|label1= Malbazar| numbered1=CT| mark-title1= ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|26|53|1|N|88|47|53|E}}| label-pos2=top|label2=Chalsa| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|26|52|6|N|88|48|16|E}}| label-pos3=bottom|label3= Mangalbari| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱲᱤ]] (CT)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|26|43|6|N|88|45|57|E}}| label-pos4=bottom|label4= Lataguri| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱞᱟᱴᱟᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|26|56|49|N|88|48|44|E}}| label-pos5=right|label5= Matelli| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱦᱟᱴ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|26|52|20|N|88|37|17|E}}| label-pos6=left|label6= Odlabari| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|26|50|20|N|88|37|1|E}}| label-pos7=right|label7= Dakshin Odlabari| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|26|53|57|N|88|35|4|E}}| label-pos8=left|label8=Bagrakote| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ]] (R)|shape-color8= #A42222
|mark-coord9={{coord|26|50|10|N|88|47|43|E}}| label-pos9=bottom|label9=Batabari TG| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱟᱴᱟᱵᱟᱲᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color9= #A42222
|mark-coord10={{coord|26|52|10|N|88|40|1|E}}| label-pos10=top|label10=Dam Dim| numbered10=R| mark-title10= [[ᱰᱟᱢ ᱰᱤᱢ]] (R)|shape-color10= #A42222
|mark-coord11={{coord|26|45|5|N|88|35|8|E}}| label-pos11=left|label11=Gajoldoba| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱟᱡᱳᱞᱰᱳᱵᱟ]] (R)|shape-color11= #A42222
|mark-coord12={{coord|26|54|33|N|88|43|39|E}}| label-pos12=left|label12=Gurjangjhora TG| numbered12=R| mark-title12= [[ᱜᱩᱨᱡᱚᱝᱡᱷᱳᱨᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color12= #A42222
|mark-coord13={{coord|26|50|5|N|88|49|31|E}}| label-pos13=right|label13=Murti| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] (R)|shape-color13= #A42222
|mark-coord14={{coord|26|53|12|N|88|54|55|E}}| label-pos14=right|label14=Nagrakata| numbered14=R| mark-title14= [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)|shape-color14= #A42222
|mark-coord15={{coord|26|59|24|N|88|48|42|E}}| label-pos15=left|label15=Samsing| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ]] (R)|shape-color15= #A42222
|mark-coord16={{coord|26|51|52|N|88|54|23|E}}| label-pos16=right|label16=Sulkapara| numbered16=R| mark-title16= [[ᱥᱩᱞᱠᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)|shape-color16= #A42222
|mark-coord17={{coord|26|56|30|N|88|46|14|E}}| label-pos17=left|label17=Zurantee TG| numbered17=R| mark-title17= [[ᱡᱩᱨᱟᱱᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)|shape-color17= #A42222
|mark-coord18={{coord|26|55|13|N|88|41|3|E}}| label-pos18= left |label18= Meenglas TE | numbered18=TE| mark-title18= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color18=#87A96B
|mark-coord19={{coord|26|51|34|N|88|35|21|E}}| label-pos19= left |label19= Leesh River TE | numbered19=TE| mark-title19= [[ᱢᱤᱝᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color19=#87A96B
|mark-coord20={{coord|26|58|0|N|88|55|10|E}}| label-pos20= bottom |label20= Hope TE | numbered20=TE| mark-title20= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color20=#87A96B
|mark-coord21={{coord|26|58|54|N|88|55|39|E}}| label-pos21= right |label21= Jiti TE | numbered21=TE| mark-title21= [[ᱦᱳᱯ ᱟᱨ ᱡᱤᱴᱤ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color21=#87A96B
|mark-coord22={{coord|26|57|47|N|88|46|59|E}}| label-pos22= left |label22= Chalouni TE | numbered22=TE| mark-title22= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color22=#87A96B
|mark-coord23={{coord|26|55|0|N|88|47|10|E}}| label-pos23= right |label23= Aibheeli TE | numbered23=TE| mark-title23= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color23=#87A96B
|mark-coord24={{coord|26|56|3|N|88|50|15|E}}| label-pos24= right |label24= Chalsa TE | numbered24=TE| mark-title24= [[ᱪᱟᱞᱳᱣᱱᱤ, ᱟᱭᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (TE)| shape-color24=#87A96B
|mark-coord25={{coord|26|46|20|N|88|48|0|E}}| label-pos25=bottom|label25=Gorumara |labela25= National| labelb25= Park| numbered25=NP| mark-title25= [[ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] (NP)| shape-color25=#228B22
|mark-coord26={{coord|26|54|20|N|88|51|18|E}}| label-pos26=bottom|label26=Chapramari |labela26= Wildlife| labelb26= Sanctuary| numbered26=NP| mark-title26= [[ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]] (NP)| shape-color26=#228B22
|mark-coord27={{coord|26|39|40|N|88|38|40|E}}|label27= ᱴᱤᱥᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color27 = #77A1CB| label-angle27=60| label-pos27=top| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27=none
|mark-coord28={{coord|26|49|0|N|88|57|0|E}}|label28= ᱜᱟᱴᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color28 = #77A1CB| label-angle28=-45| label-pos28=top| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28=none
|mark-coord29={{coord|26|41|0|N|88|53|0|E}}|label29= ᱡᱟᱞᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=80| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29=none
|arc-coordA={{coord|27|1|0|N|88|55|0|E}}|arc-textA= ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=20| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱟᱞ ᱫᱚ {{coord|26.85|N|88.75|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=26.85017&lon=88.74724&zoom=14&q1=mal%252C%2520west%2520bengal%252C%2520india
|title = Yahoo maps of Mal
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 29 November 2008
|archive-date = 13 March 2009
|archive-url = https://web.archive.org/web/20090313184016/http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=26.85017&lon=88.74724&zoom=14&q1=mal%252C%2520west%2520bengal%252C%2520india
|url-status = dead
}}</ref>
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ – ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱣᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ, ᱡᱷᱟᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱱᱫᱩ, ᱥᱟᱢᱥᱤᱝ, ᱥᱩᱱᱛᱟᱞᱮᱠᱷᱳᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱞᱚᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱚᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱥᱠᱳᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ===
ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://northbengaltourism.com/malbazar/ |title = Malbazar |publisher= North Bengal Tourism | access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.north-bengal.com/dooars.html | title = Dooars Tour | publisher = North Bengal Tourism | access-date = 13 July 2020 | archive-date = 13 July 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200713050422/https://www.north-bengal.com/dooars.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱘.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="admin">{{cite web | url = http://jalpaiguri.gov.in/district-profile| title = Jalpaiguri | work =District Profile | publisher = District administration |access-date = 13 July 2020 }}</ref><ref name="handbook">{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |work = Tables 2.2, 2.4b |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 13 July 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱭ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =https://www.indiatea.org/tea_growing_regions |title = Tea Growing Regions | work= Dooars and Terai|publisher= Indian Tea Association | access-date = 13 July 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTA=|title = Dooars-Terai |publisher= Tea Board India | access-date = 13 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 13 July 2020 }}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ CT (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨᱵᱟᱝ R (ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ TE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕,᱒᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒,᱘᱑᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒,᱔᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱑᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐,᱓᱕᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱔.᱖᱑%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 July 2020 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱒᱓,᱒᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒,᱑᱑᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑,᱑᱐᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱓.᱘᱑%, [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑.᱕᱒% ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱗.᱘᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_2.htm |title=Provisional population totals, West Bengal, Table 4, Jalpaiguri District |access-date=23 August 2007 |work=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040713/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_2.htm |archive-date=19 July 2011 }}</ref>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱢᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name=Census_Language/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|value1 = 64.07
|color1 = red
|label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
|value2 = 16.43
|color2 = orange
|label3 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]]
|value3 = 5.65
|color3 = green
|label4 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]
|value4 = 5.53
|color4 = pink
|label5 = [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]]
|value5 = 3.68
|color5 = black
|label6 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ
|value6 = 4.61
|color6 = white
}}
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name=Census_Language>{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue (town level) |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10245/download/13357/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=29 June 2024}}</ref>
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱞ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱫᱩᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbdma.gov.in/htm/DIS%5CMUNI_ULB_Mal.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312094524/http://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_ULB_Mal.htm |url-status=dead |archive-date=12 March 2016 |title=Mal municipality |publisher=Official website of the Department of Municipal Affairs, West Bengal |access-date=29 November 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=জল্পনা কল্পনার অবসান ঘটিয়ে, মাল পুরসভার নাম ঘোষণা |url=https://khabarindiaonline.in/2022/03/16/announcing-the-name-of-mal-municipality-putting-an-end-to-speculation/ |access-date=31 March 2022 |work=Khabar India Online |date=16 March 2022 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
===ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:Board Showing New Mal Junction railway station.jpg|thumb|[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]]]
[[File:Malbazar Railway Station Board.jpg|thumb|[[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ]]]]
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ MLBZ) ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ NMZ) ᱾ [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (MLBZ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱴᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱚᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞ ᱪᱚᱝᱜᱽᱨᱚᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]-[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱝᱜᱽᱨᱚᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ, ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ, ᱵᱤᱨᱯᱟᱨᱟ, ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ, [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱳᱝ]], ᱨᱚᱝᱯᱳ, ᱥᱤᱝᱴᱟᱢ, ᱡᱚᱨᱮᱛᱷᱚᱝ, ᱯᱟᱠᱤᱭᱳᱝ, ᱱᱟᱢᱪᱤ, ᱯᱮᱞᱤᱝ, [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], ᱯᱟᱱᱤᱴᱟᱱᱠᱤ, [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱳᱜᱽᱨᱟ]], ᱢᱮᱭᱱᱜᱩᱲᱤ, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ, ᱯᱷᱚᱞᱠᱟᱴᱟ, [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]], ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ, ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱡᱤᱯᱤ/ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ, ᱥᱤᱞᱚᱝ, ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱵᱷᱟ, ᱟᱞᱜᱟᱨᱟ, ᱯᱮᱰᱚᱝ, ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ, ᱨᱮᱱᱚᱠ, ᱢᱟᱱᱥᱚᱝ, ᱟᱨᱤᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱑᱗ ᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news| url = https://www.newindianexpress.com/nation/2018/may/28/doklam-effect-sikkim-to-get-new-all-weather-highway-1820559.html| title = Doklam effect: Sikkim to get new all-weather highway |date=28 May 2018 |work=The New Indian Express |access-date=19 February 2022}} </ref>
ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱞ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱨᱤ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]], [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱽᱰᱳᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱰᱳᱜᱽᱨᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ, ᱜᱳ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴ, ᱟᱠᱥᱟ ᱮᱭᱟᱨ, ᱮᱭᱤ ᱮᱠᱥ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱡᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱨᱩᱠ ᱮᱭᱟᱨ (ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ) ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱰᱳᱜᱽᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱯᱟᱨᱳ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱟᱨᱳ]] (ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ), [[ᱞᱚᱠᱯᱨᱤᱭᱟ ᱜᱚᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱰᱚᱞᱚᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ (ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
* ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ (CBSE, ᱤᱝᱞᱤᱥ)(ᱮᱪ.ᱮᱥ.)
* [[ᱢᱟᱞ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ]] (WBCHSE, ᱵᱟᱝᱞᱟ)(ᱮᱪ.ᱮᱥ.)
* [https://school.banglarshiksha.gov.in/ws/website/index/19021600404 ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ] (WBCHSE, ᱵᱟᱝᱞᱟ) (ᱮᱪ.ᱮᱥ.)
* [[ᱯᱟᱨᱤᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
bwxtqxlc4d19iojudhsu63t4fyk029i
ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ
0
36040
197193
192142
2026-08-22T01:31:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197193
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐)}}
{{Infobox sportsperson
| headercolor = lightblue
| birth_date = {{birth-date and age|᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| show-medals = yes
| medaltemplates =
{{MedalSport|ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]]}}
{{MedalCountry|{{IRI}}}}
{{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]}}
{{MedalSilver| [[᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱑᱘ ᱫᱟᱨᱵᱟᱱᱫᱽᱥᱟᱨ]] | ᱥᱩᱯᱚᱨ-ᱡᱤ}}
{{MedalSilver| [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱒ ᱢᱡᱟᱨ]] | ᱥᱞᱟᱞᱚᱢ}}
{{MedalSilver| [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱒ ᱢᱡᱟᱨ]] | ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱥᱞᱟᱞᱚᱢ}}
}}
'''ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ''' ({{langx|fa|عاطفه احمدی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.irishtimes.com/sport/other-sports/iranian-women-s-ski-coach-barred-from-going-to-world-championships-by-husband-1.4488707 Iranian women's ski coach barred from going to world championships by husband]</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨ-ᱡᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ski.org.tw/Ski_association/admin/file/news_document/1515655862_1.pdf|title=The 27th Asian Alpine Ski Championships|work=Asian Ski Federation|accessdate=5 March 2018|archive-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063438/http://www.ski.org.tw/Ski_association/admin/file/news_document/1515655862_1.pdf|url-status=dead}}</ref>
ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱟᱫᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20220202-iranian-female-skier-cuts-icy-path-to-beijing-olympics Iranian female skier cuts icy path to Beijing Olympics]</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱼᱟᱭ ; ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱵᱟᱱᱫᱽᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱥᱞᱟᱞᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱟᱱ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱯᱷᱚᱨᱚᱣᱩᱜᱷ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱡᱟᱱ ᱠᱟᱞᱦᱳᱨ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=217396&raceid=94625 Iranian Championship. Giant slalom. Results.]</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.fis-ski.com/DB/v2/quota/list/owg/al/2022|title=Alpine Skiing quotas list for Olympic Winter Games 2022|date=15 June 2021|website=data.fis-ski.com|publisher=[[International Ski Federation]] (FIS)|access-date=3 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182408/https://www.fis-ski.com/DB/v2/quota/list/owg/al/2022|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱨ ᱥᱟᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[https://www.n-tv.de/sport/Iranische-Olympionikin-beantragt-Asyl-in-Deutschland-article23877286.html Iranische Olympionikin beantragt Asyl in Deutschland, 1. February 2023]</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ FIS ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱯᱷᱭᱩᱡᱤ (Refugee) ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=First-ever athlete granted FIS Refugee Team status |url=https://www.fis-ski.com/en/international-ski-federation/news-multimedia/news-2022/first-ever-athlete-granted-fis-refugee-team-status |access-date=2023-12-29 |website=www.fis-ski.com |language=en}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱳᱥᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Return of the Iranian Refugee Skier; The Story of an Unfinished Migration |url=https://wanaen.com/return-of-the-iranian-refugee-skier-the-story-of-an-unfinished-migration|access-date=2025-12-13 |website=wanaen.com|language=en}}</ref> ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Iranische Skifahrerin erhielt Asyl in Deutschland: „Ein gutes Leben? So war es nicht“ |url=https://www.focus.de/sport/wintersport/skifahrerin-ahmadi-erhielt-asyl-in-deutschland-iran-rueckkehr-mit-kontroverse_c5d4b531-bd04-4945-933b-c0d7e2688a57.html|access-date=2025-12-16 |website=focus.de|language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{FIS alpine skier|217396}}
* {{Olympics.com|atefeh-ahmadi}}
* {{Olympedia}}
* [https://www.eurosport.com/alpine-skiing/atefeh-ahmadi_prs467479/person.shtml ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ] [[Eurosport]] ᱨᱮ
* [https://www.the-sports.org/atefeh-ahmadi-alpine-skiing-spf476851.html ᱟᱛᱮᱯᱷᱮᱦ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ] The-Sports.org ᱨᱮ
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱠᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ]]
qxi2wp8cu3dgay6e0xo1ednwernm6lk
ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ
0
37504
197215
195811
2026-08-22T07:14:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197215
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱮᱥᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = File:Bitmesra.JPG
| image_alt =
| image_caption = ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ
| pushpin_map = India Jharkhand#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4294|N|85.4124|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 9476
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ)
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱘᱓᱕᱒᱑᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱖᱕᱑
| registration_plate = JH 01
| blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| blank1_info_sec1 = ᱘᱐.᱔᱐%
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]]
| website = {{URL|ranchi.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱮᱥᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
|mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R)
|mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R)
|mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R)
|mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R)
|mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R)
|mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R)
|mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R)
|mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)
|mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R)
|mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R)
|mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R)
|mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R)
|mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000
|mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000
|mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ (CT) |shape-color22= #A40000
|mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000
|mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000
|mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000
|mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000
|mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000
|mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000
|mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000
|mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222
|mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000
|mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000
|mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000
|mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000
|mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365
|mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365
|mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365
|mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none
|mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666
|mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R)
|mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R)
|mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R)
|mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H)
|arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4294|N|85.4124|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱔᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱔᱓᱓ (᱕᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱐᱒᱓ (᱔᱒%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱑᱑᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖,᱗᱒᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱔᱐%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373555, page 148-149|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱢᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱮ.ᱰᱤ., ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.bitmesra.ac.in/Show_Content_Section?cid=1&pid=379| title = Birla Institute of Technology, Mesra| publisher = BITM| access-date = 11 September 2021| archive-date = 12 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210912040114/https://www.bitmesra.ac.in/Show_Content_Section?cid=1&pid=379| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.shiksha.com/university/birla-institute-of-technology-mesra-ranchi-24087 | title = Birla Institute of Technology, Mesra | publisher = Shiksha | access-date = 11 September 2021 | archive-date = 12 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210912040114/https://www.shiksha.com/university/birla-institute-of-technology-mesra-ranchi-24087 | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱱᱟᱵᱳᱫᱚᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱸᱜᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/jawahar-navodaya-vidyalaya-r66ok6 | title = Jawahar Navodaya Vidyalaya Ranchi | publisher = ICBSE | access-date = 7 September 2021}}</ref>
ᱰᱤ.ᱮ.ᱵᱤ. ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱷᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/dav-international-school-mesra-ranchi-r66o16| title = DAV International School Mesra Ranchi | publisher = ICBSE | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱢᱚᱱᱨᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱦᱛᱳ ᱵᱤ ᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱰᱟᱞ, ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱢᱳᱨ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱱᱮᱣᱨᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ, ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.manrakhanmahtobedcollege.com/index.aspx | title = Manrakhan Mahto B Ed College | publisher = MMBBEC | access-date = 15 September 2021}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://actiworld.com/2021/05/19/barakkana-ranchi-railway-line-project-to-be-completed-soon-trains-to-pass-through-litigation-and-tunnels/ | title = Barakkana-Ranchi railway line: project to be completed soon, trains to pass through litigation and tunnels| publisher = Actiworld | access-date = 11 September 2021}}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ NH ᱓᱓) (ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ), ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Page 15 Transport| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 13 September 2021}}</ref><ref>Google maps</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
9ewkw39roemu596qbqfvk4ro3z9sni8
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ
0
37642
197222
196297
2026-08-22T10:59:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197222
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ}}
{{Use dmy dates|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙}}
{{Use Indian English|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙}}
{{Infobox person
| name = ᱨᱟᱡᱮᱥ
| image = Rajesh_Gopinathan.png
| birth_place = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| known_for = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱤᱳ
| education = {{unbulleted list|[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ|ᱮᱱ.ᱤ.ᱴᱤ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ([[ᱵᱤ.ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]]) -᱑᱙᱙᱔|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ([[ᱮᱢᱵᱤᱮ]]) -᱑᱙᱙᱖|}}
| alma_mater = [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ' ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ|ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴ]])<Br>ᱥᱮᱱᱴ. ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, RDSO ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ([[ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ]])
| occupation = [[ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ
}}
'''ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱠᱴᱤᱵ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ]] (ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱮᱹᱳᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱹᱰᱤᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱹᱴᱤᱹ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-30/after-32-billion-rally-tcs-ceo-sees-path-to-even-faster-growth|title=After $32 Billion Rally, TCS CEO Sees Path to Even Faster Growth|website=[[Bloomberg News]] }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/we-are-seeing-momentum-the-tide-is-turning-rajesh-gopinathan/article23874467.ece|title=We are seeing momentum, the tide is turning: Rajesh Gopinathan|website=[[The Hindu]] }}</ref> ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news| url=https://money.cnn.com/2018/04/23/technology/tcs-india-100-billion-market-cap/index.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20180426232428/http://money.cnn.com/2018/04/23/technology/tcs-india-100-billion-market-cap/index.html | url-status=dead | archive-date=26 April 2018 | title=India's top tech company is worth $100 billion | date=24 April 2018}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱤ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱭᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ (RDSO) ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ. ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱚᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱴᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ (ᱯᱤᱡᱤᱰᱤᱮᱢ, ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=Meet the new CEO of TCS Rajesh Gopinathan|date=2017-01-12|website=ET Online|language=en|access-date=2021-02-21}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
===ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱜᱨᱩᱯ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=How TCS CEO Rajesh Gopinathan came to lead India's most valuable firm|last=Bhatt|first=Niraj|date=2018-05-11|website=Business Standard|language=en|access-date=2021-02-28}}</ref>
===ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ===
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤ-ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=This is what Tata Sons Chairman N Chandrasekaran advised new TCS CEO Rajesh Gopinathan! |url=https://www.financialexpress.com/industry/this-is-what-tata-sons-chairman-n-chandrasekaran-advised-new-tcs-ceo-rajesh-gopinathan/563358/ |website=The Financial Express |accessdate=12 October 2020 |date=23 February 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=Rai |first1=Saritha |title=TCS CEO warns Trump's H1B visa restrictions will only end up hurting US companies |url=https://theprint.in/india/tcs-ceo-warns-trumps-h1b-visa-restrictions-will-only-end-up-hurting-us-companies/458281/ |website=ThePrint |date=10 July 2020}}</ref> ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱠᱴᱤᱵ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱔᱖᱙,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱤᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱴᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮᱴᱤᱱᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2024}}
ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/meet-tcs-new-ceo-rajesh-gopinathan/articleshow/56501566.cms|title=How TCS CEO Rajesh Gopinathan came to lead India's most valuable firm|last=Bhatt|first=Niraj|date=2018-05-11|website=Business Standard|language=en|access-date=2021-02-28}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱷᱮᱭᱱᱮᱥ ᱒᱐᱒᱑ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱤᱴᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://brandirectory.com/rankings/it-services/|title=Accenture Retains Title of World's Most Valuable IT Services Brand for Third Consecutive Year.|website=Brand Finance|last=Haigh|first=Richard|language=en|access-date=2021-02-21}}</ref>
====ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ====
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱯ ᱮᱡᱚᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱡᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=R |first=Sethuraman N. |date=2023-03-17 |title=India's TCS CEO Gopinathan to exit, president Krithivasan to take over |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/indias-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-resign-2023-03-16/ |access-date=2023-04-17}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ.ᱠᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱟᱥᱚᱱ, ᱠᱩᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱤᱮᱥᱤ (BFSI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱷ.ᱤ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱰᱤᱡᱤᱱᱟᱭᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/tcs-new-ceo-designate-k-krithivasan-all-you-need-to-know-2347861-2023-03-17|title=TCS names new CEO-designate K Krithivasan |publisher=India Today |date=2023-03-17}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bqprime.com/business/an-absolute-privilege-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-says-in-farewell-letter|title='An Absolute Privilege,' TCS CEO Rajesh Gopinathan Says In Farewell Letter|publisher=BQ Prime|date=2023-05-30|access-date=8 August 2026|archive-date=5 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605075713/https://www.bqprime.com/business/an-absolute-privilege-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-says-in-farewell-letter|url-status=dead}}</ref>
===ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱨᱯᱨᱤᱭᱩᱡᱚᱨᱥᱤᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-12-02 |title=IIT Bombay appoints former TCS CEO Rajesh Gopinathan as Professor of Practice |url=https://www.edexlive.com/news/2023/Dec/02/iit-bombay-appoints-former-tcs-ceo-rajesh-gopinathan-as-professor-of-practice-39098.html |access-date=2024-03-25 |website=EdexLive |language=en}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
* ᱒᱐᱒᱑ - ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥ ᱴᱩᱰᱮᱭ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/mindrush/mindrush-2021/bt-mindrush-2021-here-are-the-winners-of-indias-best-ceos/story/428875.html|title=BT MindRush 2021: Here are the winners of 'India's Best CEOs'|date=2021-01-23|work=BusinessToday Mindrush|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱐ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ - ᱥᱤᱮᱱᱵᱤᱥᱤ TV18 ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (IBLA)<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/photos/business/ibla-2020-here-are-the-outstanding-performers-from-business-and-corporate-world-5396011.htm|title=IBLA 2020: Here are the outstanding performers from business and corporate world|date=2020-02-28|work=CNBC TV18|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱙ - ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱚᱨ - ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ<ref>{{Cite web|url=https://bma-india.com/event/40th-bma-corporate-and-academic-leadership-awards/|title=40th BMA Corporate Leadership and Academic Awards|date=2019-03-15|work=Bombay Management Association|access-date=2021-03-01|archive-date=22 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222140859/https://bma-india.com/event/40th-bma-corporate-and-academic-leadership-awards/|url-status=dead}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱙ - CEO ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱜᱩᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ - CECP ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱞᱳᱵᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.tcs.com/tcs-recognized-for-extensive-investments-empowerment-communities-across-globe-cecp|title=TCS Recognized for Extensive Investments and Empowerment of Communities across the Globe by CECP|date=2019-03-01|work=Tata Consultancy Services|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ) - ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱚᱞ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ<ref>{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/in/news-releases/tcs-tops-the-sector-in-institutional-investors-2018-all-asia-executive-team-rankings-686802691.html|title=TCS Tops the Sector in Institutional Investor's 2018 All Asia Executive Team Rankings|date=2018-06-28|work=PR Newswire|access-date=2021-03-01}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱔ - ᱭᱚᱝ ᱮᱞᱚᱢᱱᱤ ᱮᱪᱤᱵᱷᱚᱨᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ - ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tcs.com/about-rajesh-gopinathan|title=Rajesh Gopinathan|work=Tata Consultancy Services}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ, ᱨᱟᱡᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
3b9f8n9nxs4r07d072mrw2pyqd3knzo
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
0
37691
197203
196535
2026-08-22T03:14:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197203
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
| image = Banana Fritters and tea.jpg
| caption = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
| alternate_name =
| country =
| region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]]
| creator =
| type = [[ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ]]
| served =
| main_ingredient = [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], [[ᱵᱮᱴᱟᱨ (ᱤᱥᱤᱱ)|ᱵᱮᱴᱟᱨ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
ᱢᱤᱫ '''ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==
=== ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ ===
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019">{{cite news |author=Grace Ng |title=6 must-try dishes in Brunei for the adventurous |date=5 August 2019 |work=[[Free Malaysia Today]] |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120060258/https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |archive-date=20 November 2021 }}</ref><ref name="escape Brunei">{{cite magazine |author=<!-- not stated --> |date=<!-- not stated --> |title=BRUNEI Kekayaan Alam, sejarah dan budaya |magazine=escape! |page=11 |language=id |via=PDFSLIDE.NET |url=https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120061312/https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |archive-date=20 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[#ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[#ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱟᱫᱩ}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ {{lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ({{lang|ms|ᱢᱤᱱᱩᱢ ᱯᱮᱴᱟᱝ}}) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Brudirect 8.8.2020">{{cite news |author=<!-- not stated --> |title=Cucur Pisang Madu C-Pyan : Sambutan Amat Menggalakkan |date=8 August 2020 |work=Brudirect.com |language=ms |url=https://brudirect.com/news.php?id=99346 |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120054852/https://brudirect.com/news.php?id=99346 |archive-date=20 November 2021 }}</ref>
=== ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ===
[[File:Noum Chek Chien.jpg|thumb|ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱭᱮᱢ ᱨᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ]]
ᱠᱷᱢᱮᱨ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱱᱩᱢ ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ({{lang|km|នំចេកចៀន}}; {{literal translation|ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱡᱟᱝ, ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Rivière |first1=Joannès |authorlink1=Joannès Rivière |date=2008 |title=Cambodian Cooking: A humanitarian project in collaboration with Act for Cambodia |url=https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi |publisher=[[Periplus Editions]] |page=[https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi/page/89 89] |isbn=978-0-794-65039-1}}</ref> [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ ᱯᱤᱥᱮᱥ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱱᱳᱢ ᱯᱮᱱᱦ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱢᱟᱣ ᱛᱥᱮ ᱛᱩᱝ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱯᱩᱪᱤᱭᱟ ᱠᱨᱚᱢ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite news |last=Taing |first=Rinith |url=https://www.khmertimeskh.com/50618983/deep-fried-with-hope-and-hard-wok/ |title=Deep-Fried with Hope and Hard Wok |date=28 June 2019 |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=17 October 2021}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ===
==== ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ====
[[File:Pazhampori.jpg|thumb|right|[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'']]
''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱥᱮ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ({{langx|ml|പഴം പൊരി}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ<ref name="Fodors 2015"/> ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Fodors 2015"/><ref>{{cite news|last1=Sathyendran|first1=Nithya|title=Kerala on the menu|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|accessdate=2 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=25 November 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱛᱮ ''ᱵᱟᱞᱮᱠᱟᱭᱤ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|kn|ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ}}), [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱭ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'', ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱟᱨᱟᱴᱤᱠᱟᱭᱟ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|te|అరటికాయ బజ్జి}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|title=Pazham Pori / Ethakka appam - Kerala Recipes|date=2013-11-02|website=Tasty Circle|language=en-US|access-date=2019-02-22}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾
[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱥᱮ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ''ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱩ ᱥᱮ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019" />
''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|title=Kerala on the menu|last=Sathyendran|first=Nita|date=2016-11-25|work=The Hindu|access-date=2019-02-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
=== ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ===
[[File:Pisang goreng in a basket.jpg|thumb|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱ ''[[ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ]]'' (ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱡ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Menggoreng bakwan dan pisang goreng.JPG|thumb|[[ᱠᱟᱨᱤᱢᱩᱱ ᱡᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱮᱫᱟ]]
[[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Backshall |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=WKoIooGXjPYC&q=pisang+goreng+indonesian+fried+banana&pg=PA1093 |title=Indonesia |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781858289915 |pages=1093}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Street Food">{{cite book |last1=Kraig |first1=Bruce |last2=Sen |first2=Colleen Taylor |authorlink2=Colleen Taylor Sen |title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture |url=https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA183 |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |page=183 |isbn=978-1-59884-955-4}}</ref> ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱾
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'', ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱮᱯᱳᱠ'' ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng">{{Cite news |url=https://www.indoindians.com/all-about-pisang-goreng/|title=All about Pisang Goreng |last=Fauziah |date=2017-07-07 |work=Indoindians |access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱮ [[ᱛᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="allrecipes.asia">{{Cite web|url=http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|title=Pisang Goreng (Indonesian Banana Fritters)|website=allrecipes.asia|language=en|access-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922132524/http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|archive-date=22 September 2018|url-status=dead}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ ᱴᱚᱯᱤᱝ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ, ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱪᱤᱱᱤ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱪᱤᱱᱤ, ᱪᱤᱡᱽ, ᱡᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱥᱮ [[ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱣᱟᱨᱩᱝ ᱠᱳᱯᱤ'' (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱫᱳᱠᱟᱱ) ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱥᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱮ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱥᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Street Food"/> ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ, ''ᱢᱮᱱᱰᱳᱣᱟᱱ'', ᱴᱳᱯᱷᱩ (''ᱛᱟᱦᱩ ᱜᱳᱨᱮᱝ''), ᱳᱱᱠᱳᱢ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱠᱩᱴᱤ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱴᱟᱯᱟᱭ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ (''ᱪᱤᱨᱮᱝ''), ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ (''ᱵᱟᱠᱣᱟᱱ'') ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰᱯᱷᱨᱩᱴ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indoindians.com/gorengan-indonesias-favorite-fried-snacks/|title=Gorengan: Indonesia's Favorite Fried Snacks|last=Fauziah|date=2017-06-02|work=Indoindians|access-date=2018-06-27|language=en-US}}</ref>
ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> [[ᱵᱟᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ''ᱜᱳᱫᱳᱦ ᱵᱤᱭᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱣ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', [[ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ''ᱜᱮᱫᱷᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', ᱥᱤᱵᱳᱞᱜᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱠᱤᱛ'' ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|title=Resep Pisang Goreng - InfoReseps.com|work=inforesep.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530074250/http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|archivedate=2013-05-30}}</ref>
''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ''ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ'' ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱴᱳᱯᱷᱩ ᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://traveling.bisnis.com/read/20180221/223/741463/pisang-goreng-khas-pontianak-makin-banyak-peminat|title=Pisang Goreng Khas Pontianak Makin Banyak Peminat|language = id|website=Bisnis.com|date=21 February 2018 |access-date=2020-02-05}}</ref>
==== ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ====
[[File:Pisang Molen.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'']]
[[File:Pisang Goreng Sambal Roa Manado.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ'', ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ]]
ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ:
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱥᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ''
: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱭᱟ ᱡᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱠᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ''
: ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱤᱡᱽ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ''ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱫᱩ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "[[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ''
: ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪᱽ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱥᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ" ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱴᱮᱯ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱪᱳᱠᱮᱞᱟᱴ''
: ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱨᱮᱯ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱯᱨᱤᱝᱠᱟᱞᱥ ᱥᱮ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱴᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱮᱢᱵᱟᱞ''
: ''ᱠᱟᱭ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱮᱢᱵᱟᱞ'' (ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱥᱴᱟᱨᱪ) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Stefany |first1=Aprilia |title=Pisang Embal, Sajian Pisang Goreng Khas Kei |date=17 May 2019 |url=https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian}}</ref>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱮᱴ''
: ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱜᱮᱴ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ, ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱱᱟᱜᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.kompas.com/tren/read/2019/12/15/095200765/pisang-nugget-paling-tren-di-pencarian-resep-bagaimana-membuatnya|title=Pisang Nugget Paling Tren di Pencarian Resep, Bagaimana Membuatnya? Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|date=15 December 2019 |language=id|access-date=2020-02-05}}</ref>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱛᱮᱞᱟᱱᱡᱟᱝ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱩᱞᱟᱹᱝ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱵᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ,<ref name="All about Pisang Goreng"/> ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱰᱟᱨ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ''
: ''ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱳᱣᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
<gallery class="center" caption="Pisang goreng" widths="190px" heights="170px">
File:Pisang goreng fried banana.JPG|ᱯᱷᱤᱠᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:YosriPisangTandukGoreng.jpg|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:Pisang goreng snack.jpg|ᱰᱤᱥᱠ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱯᱮᱴ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:Pisangcokelat.jpg|''[[ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ]]'', ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ''
</gallery>```
=== ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ ===
[[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ—ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ<ref>{{Cite web |last=RASOLONOMENDRAIBE |first=Fabruce |date=2024-10-07 |title=Mofo Akondro, literally banana fritters! |url=https://www.vivytravel.com/mofo-akondro-literally-banana-fritters/ |access-date=2025-08-21 |website=Vivy Travel Madagascar |language=en-US}}</ref> ᱾
ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ===
[[File:Goreng pisang.jpg|thumb|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ]]
[[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮ {{lang|ms|ᱪᱮᱠᱳᱫᱳᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱟᱨ {{lang|ms|ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ|ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |editor-link=Darra Goldstein |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |year=2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=XPNgBwAAQBAJ&pg=PT511 |isbn=978-0-199-31339-6}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.travelblissful.com/goreng-pisang-a-street-hawker-delight-in-penang-malaysia/ |title=GORENG PISANG: A STREET HAWKER DELIGHT IN PENANG, MALAYSIA Travel Blissful |work=travelblissful.com|date=15 November 2014 }}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to find the best goreng pisang in Singapore for the perfect midday snack |url=https://www.lifestyleasia.com/sg/dining/food/best-goreng-pisang-and-fried-bananas-in-singapore/ |website=Lifestyle Asia Singapore |access-date=13 July 2023 |date=8 September 2022}}</ref> ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱦᱳᱨ ᱨᱮ, '''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱠᱤᱪᱟᱯ''' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱳᱭᱟ ᱥᱚᱥ ᱰᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-07-27 |title=The Best Pisang Goreng you can taste in Johor Bahru |url=https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |access-date=2025-10-28 |website=Tourism Johor |language=en |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912002616/https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ===
ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱚᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Tate |first=D. J. M. |url=https://books.google.com/books?id=8QtIAAAAYAAJ&q=%22Banana+fritter%22+%22Myanmar%22 |title=Tropical Fruit of the Philippines |date=2000 |publisher=Archipelago Press |isbn=978-981-4068-00-0 |language=en}}</ref>
=== ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ===
[[File:Maruya 01 Philippines.jpg|thumb|right|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'']]
ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱨᱤᱴᱳᱝ ᱥᱟᱜᱤᱝ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ (ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱵᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱟᱨ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱞᱩᱢᱯᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱮᱯ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ===
[[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ) ᱾<ref>{{Cite web |url=http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |title=South American Food |access-date=2021-11-17 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815211433/http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |url-status=dead }}</ref>
=== ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ===
[[File:Kluai thot.jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ({{langx|th|กล้วยแขก}}, {{IPA|th|klûa̯j kʰɛ̀ːk|pron}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱳᱴ'' ({{lang|th|กล้วยทอด}}, {{IPA|th|klûa̯j tʰɔ̂ːt|}}) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ, ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱷᱟᱱᱳᱢ ᱠᱷᱟᱭ ᱱᱳᱠ ᱠᱨᱟᱛᱷᱟ'', ''ᱠᱷᱟᱣ ᱢᱟᱣ ᱛᱷᱳᱴ'', ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱛᱷᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱮᱠ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱲᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ — ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]] ᱨᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱱ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱠᱠᱨᱟᱯᱷᱟᱛᱫᱤ ᱯᱷᱳᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱢ ᱯᱨᱟᱯ ᱥᱟᱛᱛᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱝ ᱞᱳᱭᱮᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱜᱽ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (BMA) ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.khaosodenglish.com/news/bangkok/2018/02/15/bangkok-declares-war-fried-banana-vendors/|work=[[Khao Sod]]|date=2018-02-15|access-date=2019-05-20|title=Bangkok Declares War on Fried Banana Vendors (Again)|first= Asaree|last= Thaitrakulpanich}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.komchadluek.net/news/regional/264118|work=[[Kom Chad Luek]]|date=2017-03-10|access-date=2019-05-20|title=ใครเคยกิน? "กล้วยทอดนางเลิ้ง"|language=th|trans-title=Who ever ate? "Nang Loeng Fried Banana"|first=Chalinee|last=Therasupa}}</ref>
=== ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ===
[[Image:Chuối chiên.JPG|right|thumb|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱭᱳᱭ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱯᱷᱞᱮᱢᱵᱮ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Trang |first1=Corinne |authorlink1=Corinne Trang |date=1999 |title=Authentic Vietnamese Cooking: Food from a Family Table |url=https://books.google.com/books?id=1KPlqAmRcbYC&pg=PT231 |publisher=[[Simon & Schuster]] |page=231 |isbn=978-0-684-86444-0}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ
* [[ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ]] ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
*[[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="Fodors 2015">{{cite book |title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala |publisher=Travel Distribution |series=Full-color Travel Guide |year=2015 |isbn=978-1-101-87868-2 |url=https://books.google.com/books?id=Spp5BAAAQBAJ&pg=PT772 |accessdate=January 29, 2017 |page=772}}</ref>
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱩᱱᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱜᱟᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
tq3upy49mcg2rips5zo6ndjj0od5e5z
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37794
197214
196862
2026-08-22T07:00:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197214
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
5vo90rv4ak8nacmfci7kkcawok46gtx
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
0
37825
197206
196915
2026-08-22T04:42:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197206
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
| image = Johnson_(composer).jpg
| caption =
| image_size =
| background = non_performing_personnel
| birth_name = ᱴᱤ. ᱮ. ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
<!-- | alma_mater = ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ -->| alias = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1953|03|26}}
| birth_place = ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age |df=yes|2011|08|18|1953|03|26}}
| instrument = {{Flatlist|
* ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ
* ᱜᱤᱴᱟᱨ
* ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ
* ᱰᱨᱚᱢᱥ
* ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ
* ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ
}}
| death_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}}
| occupation = {{Flatlist|
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
* ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ
* ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱘–᱒᱐᱑᱑
}}
'''ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ''' (᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ – ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pathos-of-a-wilting-melody/article8201042.ece|title=Pathos of a wilting melody|author=P. K. Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=6 February 2016|access-date=2017-07-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |author1=Aswathy Gopalakrishnan |title=Johnson Master: In Memory Of The Self-Taught Musical Genius |url=https://silverscreenindia.com/movies/features/johnson-master-in-memory-of-the-self-taught-musical-genius/ |website=Silverscreen India |access-date=18 March 2023 |date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|title=Devarajan, a composer who embraced different styles|date=16 March 2006|newspaper=The Hindu|access-date=2011-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929202205/http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|archive-date=29 September 2008|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite news |last1=K. Pradeep |title=The complete musician |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-complete-musician/article2396093.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=25 August 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ, ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ (ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ) ᱥᱩᱨ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=S. Shivprasadh |title=Brilliant tunesmith bids adieu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/brilliant-tunesmith-bids-adieu/article2396324.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=11 August 2016}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱳᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱟᱢᱮᱞᱟᱥ (ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱮᱪᱩᱣᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ) ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Manorama interview">{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|title=മനുഷ്യത്വം ഉണ്ടോ സിനിമയിൽ|language=ml|access-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054455/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱠᱷᱟᱨ (ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱗᱘), ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱤᱥᱴᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ – "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ", "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ", "ᱢᱩᱛᱷᱩᱢ ᱢᱩᱰᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱩᱢ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱞᱟᱢᱳᱡᱷᱤ" ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱵᱽᱨᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱩᱰᱞᱮᱱᱰᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱭᱞᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱗) ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱵᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ, ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ, ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ, ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ, ᱯᱟᱠᱥᱮ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ), ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ (ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ, ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ), ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ), ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ (ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ), ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ, ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱥᱳᱥᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ NFDC ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ "ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|title=Photographer Synopisis|publisher=Nowrunning.com|access-date=2011-02-23|archive-date=14 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714203639/http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱟᱛᱷᱢᱟ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟ", "ᱩᱱᱱᱤ ᱭᱮᱥᱩ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱩ", "ᱢᱟᱱᱱᱤᱱᱩᱢ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩᱢ", "ᱛᱷᱩᱢᱵᱟᱯᱩ ᱯᱳᱞᱩᱞᱞᱟ", "ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱩ ᱯᱩᱞᱟᱠᱟᱢ", "ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱟᱠᱩᱢᱮᱝᱜᱤᱞ", "ᱠᱩᱞᱤᱨ ᱪᱩᱰᱩᱢ", "ᱟᱨᱛᱷᱩᱝᱜᱟᱞ ᱤᱱᱱᱳᱨᱩ" ᱟᱨ "ᱵᱷᱤᱫᱟᱨᱱᱱᱟ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ" ᱾ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨᱰ (featured) ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20110721223134/http://www.malayalasangeetham.info/php/createAlbumSongIndex.php?txt=Sneha deepika&stype=movie&submit=Find+Songs "Sneha Deepika (1989)"]</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱱᱤ-ᱤᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱠ "ᱢᱩᱱᱰᱳᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢ" ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 "Onathappan"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721223138/http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 |date=21 July 2011 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱱᱟᱱᱱᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱤᱱᱱᱩ", "ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱨᱩ ᱯᱮᱭᱭᱩᱢ", "ᱵᱷᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱮ", "ᱵᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱵᱷᱟᱱᱱᱟ", "ᱯᱨᱟᱯᱟᱱᱡᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ", "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱮ", "ᱱᱤᱞᱟᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱭᱤᱞ", "ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱱᱱᱩ", "ᱯᱳᱱᱱᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱩ", "ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱯᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱮ", "ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱷᱤ", ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱴᱟᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱾ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ, ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱮᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱞ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ, ᱰᱨ. ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱭᱩᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱵᱷᱩᱢ ᱱᱤ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), "ᱢᱩᱞᱞᱩᱠᱟᱞ ᱠᱩᱛᱷᱤ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), "ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮ ᱯᱳᱞᱩᱢ" (ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ), "ᱱᱤᱛᱷᱤᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱮ" (ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ), "ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ" (ᱞᱩᱭᱤᱥ), "ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱵᱷᱮᱭᱤᱞᱩᱢ" (ᱨᱤᱢᱤ ᱴᱳᱢᱤ), "ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱛᱷᱟᱞ (ᱥᱩᱫᱤᱯ), "ᱞᱳᱠᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱟ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱟᱢ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), ᱟᱨ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱮᱞᱤᱭᱩᱢ" (ᱢᱟᱧᱡᱟᱨᱤ) ᱾
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ==
᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Khaleej">{{cite news
|url=http://www.khaleejtimes.com/displayarticle.asp?xfile=data/theuae/2010/April/theuae_April538.xml§ion=theuae&col
|title=Johnson brings an evening of melody to Dubai
|date=22 April 2010
|newspaper=Khaleej Times
|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |title="Johnson: a versatile composer who hums a retreat note" |access-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207090502/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |archive-date=7 February 2008 |url-status=usurped }}</ref>
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ (ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱩ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱢᱚᱱᱠᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱢᱟᱥ') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ, ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ, ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Score">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314220126/http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2007|title=Conjuror of tunes |author=P.K.Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=4 August 2006}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱟᱫᱤᱢᱟᱨᱩᱝᱜᱮ ᱟᱭᱭᱟᱭᱭᱟ'' (അടിമരുങ്ങേ അയ്യയ്യാ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱯᱷᱳᱠ ᱴᱤᱭᱩᱱᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ (᱑᱙᱘᱒), ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙), ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙᱙᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145930/http://indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|url-status=dead|archive-date=15 October 2007|title=Mammootty, Padmapriya bags Mathrubhumi awards |website=IndiaGlitz|date=15 September 2007|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱞᱞᱟᱥᱮᱨᱨᱤ ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071110074018/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007092151300200.htm&date=2007%2F09%2F21%2F&prd=th& "A treat for music lovers"]}}. ''The Hindu''. 21 September 2007. Retrieved 7 December 2011.</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱮᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Music maestro Johnson no more |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2011/aug/19/music-maestro-johnson-no-more-282874.html |access-date=18 March 2023 |work=The New Indian Express |date=19 August 2011}}</ref> ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱟᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Music director Johnson's son Ren dies in accident|url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|access-date=25 February 2012|newspaper=Mathrubhumi|date=25 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226150126/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|archive-date=26 February 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
<ref>{{cite news |title=Late music director Johnson's daughter Shan found dead in Chennai |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-late-music-director-johnson-s-daughter-shan-found-dead-in-chennai-2174333 |access-date=18 March 2023 |work=Daily News and Analysis |date=5 February 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Shan Johnson died of cardiac arrest: Autopsy report |url=https://www.thenewsminute.com/article/shan-johnson-died-cardiac-arrest-autopsy-report-38656 |access-date=18 March 2023 |work=The News Minute |date=7 February 2016}}</ref>
== ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! width="25" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! width="300" | ᱮᱞᱵᱚᱢ
|-
|᱑᱙᱗᱙||''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱠᱨᱩᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱷᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="6"|᱑᱙᱘᱑||''ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|''ᱳᱨᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
|-
| ''ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱟᱴᱴᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ''
|-
|rowspan="10"|᱑᱙᱘᱒||''ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱨᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱳᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱜᱳᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱨᱟᱱᱱᱟ ᱡᱮᱞ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱓|| ''ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
| ''ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱳᱞᱟᱠᱳᱢᱵᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱩ ᱪᱤᱨᱤᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ''
|-
| ''ᱱᱟᱥᱤᱢᱟ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱔||''ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
|rowspan="12"|᱑᱙᱘᱕|| ''ᱟᱠᱠᱟᱪᱤᱰᱮ ᱠᱩᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱨᱤᱭᱩᱢ ᱱᱮᱨᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱰᱟᱠᱠᱤᱡᱷᱤᱞ''
|-
| ''ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱤᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱨᱮ''
|-
| ''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱯᱟᱦᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱟᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱡᱽᱣᱟᱞᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱫᱩᱵᱷᱤᱞ ᱠᱤᱴᱴᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱟᱞᱯᱟ ᱫᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱖||''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱟᱨᱩᱢᱯᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱠᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱞᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞᱮ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱮᱱᱴᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱫᱟᱢᱵᱩ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱘᱗||''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱨᱩᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱱᱩᱢᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱮᱱᱴᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱨᱤᱱᱡᱳ ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮᱭᱳ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱠᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱘||''ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱴᱮ ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ''
|-
| ''ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ''
|-
|rowspan="13"|᱑᱙᱘᱙||''ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱱᱟᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱨᱟᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱩᱱᱱᱩ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱞᱟᱞ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱫᱮᱥᱟᱛᱷᱩ''
|-
|rowspan="25"|᱑᱙᱙᱐|| ''ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱩᱯᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱟᱢ ᱱᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱗ ᱯᱤ.ᱮᱢ.''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱰᱨ. ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱟᱡᱟᱠᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱳᱜᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱡᱷᱪᱟ''
|-
| ''ᱠᱳᱣᱛᱷᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱤ ᱠᱟᱱᱱᱤ ᱠᱩᱰᱤ''
|-
| ''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠᱟᱵᱷᱩᱢ ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱨᱩᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱢ ᱮᱱᱫᱩ ᱪᱮᱭᱭᱩᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ''
|-
| ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱩᱢ ᱟᱱᱟᱭᱩᱱᱰᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱟᱞᱟᱥᱤ''
|-
|rowspan="23"|᱑᱙᱙᱑||''ᱠᱟᱠᱠᱟ ᱛᱷᱳᱞᱞᱟᱭᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱠᱟᱠᱠᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱮᱞᱤ''
|-
| ''ᱪᱟᱱᱪᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱮᱨᱩᱱᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱠᱮᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱫᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱨᱟᱝᱜᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱟᱞ ᱠᱟᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱫᱤᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱪᱤᱞᱟᱨ''
|-
| ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱥᱟᱢᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱪᱮᱯᱯᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱝᱜᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="17"|᱑᱙᱙᱒||''ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱢᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱭ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱩᱪᱟᱭᱠᱠᱟᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱠᱮᱴᱴᱩᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱭᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱢᱵᱟᱛᱷᱩ ᱞᱟᱠᱥᱟᱵᱷᱩᱢ ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱨᱩᱢ''
|-
|rowspan="15"|᱑᱙۹᱓||''ᱟᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ ᱮᱱᱱᱟ ᱤᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱳᱞᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱩᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱷᱳᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱩ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱜᱽᱱᱮᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱳ' ᱯᱷᱮᱵᱤ''
|-
| ''ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ''
|-
| ''ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱢᱩᱨᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
|-
|rowspan="14"|᱑᱙᱙᱔||''ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ.''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱟᱱᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱠᱥᱮ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱥᱤᱴᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱵᱷᱤᱥᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱪᱟᱠᱳᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱤᱝᱜᱟᱢᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱭᱟ ᱡᱳᱡᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱤᱞᱤ''
|-
| ''ᱞᱤᱰᱟᱨ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱕||''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱤᱞᱮ ᱛᱷᱟᱰᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱩᱰᱮ ᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱢᱟᱱᱟᱥᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱴᱟᱨ''
|-
| ''ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
|rowspan="7"|᱑᱙᱙᱖||''ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱫᱷᱭᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱱᱟᱵᱷᱩᱞᱞᱟ ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱟ ᱥᱳᱣᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="18"|᱑᱙۹᱗|| ''ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱞᱤᱠᱩᱨᱤᱥᱤᱭᱤᱞᱮ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱷᱟᱢᱮᱞᱟ''
|-
| ''ᱟᱫᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱟᱢᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱠᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱥᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱨᱟᱞ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱥᱱᱮᱦᱟᱜᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱪᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱤᱱᱫᱷᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱤᱥᱭᱟᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱭᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱠᱩᱰᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱱᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱘||''ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱟᱱᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱡᱩᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱢ ᱠᱟᱡᱷᱤᱱᱡᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱠᱩᱥᱨᱤᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱢᱢᱟ''
|-
|rowspan="2"|᱑᱙᱙᱙||''ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱐||''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
|-
| ''ᱤ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱡᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱑||''ᱱᱟᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱟ''
|-
| ''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ''
|-
| ''ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱒||''ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱰᱮᱱᱤ''
|-
| ''ᱤᱥᱴᱚᱯ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱮᱱᱥ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱓||''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change)''
|-
|''ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱳᱱᱱᱩ: ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱖||''ᱠᱤᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱮᱠᱮᱡᱤ''
|-
|᱒᱐᱐᱘||''ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱑᱑||''ᱱᱟᱫᱟᱠᱟᱢᱮ ᱩᱞᱟᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱮᱰᱩᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱟᱛᱷ''
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱱᱟᱵᱷᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱣᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱢ''
|}
===ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚ===
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾
{{div col|colwidth=22em}}
*''ᱟᱠᱟᱥᱟᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ''
*''ᱟᱞᱳᱨᱩᱝᱜᱤ ᱟᱨᱟᱝᱜᱳᱨᱩᱝᱜᱤ''
*''ᱟᱨᱟᱱᱴᱮ ᱢᱩᱞᱞᱟ ᱠᱳᱪᱩᱢᱩᱞᱞᱟ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱭᱟᱱ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱞ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱭᱩ''
*''ᱟᱫᱤᱢᱟᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ''
*''ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱵᱟᱫᱟ ᱱᱡᱟᱱᱮ''
*''ᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱰᱟᱛᱷᱮᱯᱯᱳᱞᱮ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱩᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱳᱞ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱩᱱᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱫᱷᱤᱢ ᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱢ''
*''ᱤ ᱠᱟᱭᱠᱟᱞᱤᱞ''
*''ᱮᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱩᱫᱟᱢᱟ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱩᱭᱤᱞ''
*''ᱤᱛᱷᱩᱢ ᱳᱨᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱟᱨᱩᱱᱭᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ ᱱᱤᱥᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱫᱤ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱠᱥᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ''
*''ᱠᱮᱞᱤ''
*''ᱠᱟᱭᱠᱩᱫᱟᱱᱱᱟ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱤᱥᱥᱟᱱ''
*''ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱳᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱳᱰᱩᱢᱩᱰᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
*''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱟᱠᱥᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱯᱩᱨᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱠᱩᱱᱡᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱭᱟᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱱᱟᱥᱤᱞᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱢᱩᱛᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱠᱟᱢᱢᱟ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤᱱᱤᱨᱯ্পᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱩᱠᱩᱱᱛᱷᱮᱴᱴᱟ ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱵᱷᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱤᱞᱩᱢ''
*''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱱᱚ. ᱑ ᱥᱱᱮᱦᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱱᱚᱨᱛᱷ''
*''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱷᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱯᱩᱵᱷᱩ''
*''ᱱᱭᱟᱭᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱳᱨᱢᱟ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
*''ᱯᱩᱡᱷᱟ''
*''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ''
*''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱭᱟᱢ''
*''ᱯᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱚᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗''
*''ᱯᱨᱟᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢ''
*''ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ''
*''ᱥᱨᱤᱨᱟᱜᱟᱢ''
*''ᱥᱱᱮᱦᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱢᱤᱨᱟ''
*''ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
*''ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱜᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱤ''
*''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ''
*''ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱟᱝᱠᱟᱞ ᱵᱟᱱ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱷᱩ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱱᱩ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞᱮ ᱟᱛᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
*''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ''
*''ᱵᱷᱮᱫᱤᱠᱠᱮᱴᱴ''
*''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱤᱥᱱᱩᱞᱳᱠᱟᱢ''
{{div col end}}
===ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱴᱨᱮᱠ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱟᱥᱟᱱᱮ ᱯᱳᱱᱱᱟᱥᱟᱱᱮ'' || ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱥᱭᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱑ || ''ᱟᱫᱩᱯᱯᱩᱫᱷᱩᱢ'' || ᱱᱟᱛᱷᱩ ᱱᱟᱴᱴᱟᱪᱩ || ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ || ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥᱟᱱ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ''ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱢᱳᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱮᱱᱱᱮ'' || ᱪᱮᱯᱯᱟᱫᱤᱵᱷᱤᱫᱽᱭᱟ || ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ || ᱠᱮ. ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱯᱟᱫᱤᱯᱯᱳᱠᱟᱢ'' || ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱱᱟᱫᱳᱫᱤ ᱠᱩᱛᱷᱟᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟ'' || ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱕ || ''ᱟᱨᱟᱨᱳ ᱟᱨᱤᱨᱟᱨᱳ'' || ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱟᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱘ || ''ᱢᱩᱠᱠᱤᱞᱞᱟ ᱱᱟᱠᱠᱤᱞᱞᱟ'' || ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱞᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱐ || ''ᱦᱤᱢᱟᱵᱤᱱᱫᱩᱵᱷᱟᱭᱤ'' || ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱔ || ''ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ'' || ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ || ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ || ᱛᱷᱮᱱᱢᱳᱡᱷᱤ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱯᱩᱞᱪᱟᱫᱤ'' || ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱢᱢᱟᱱᱟᱢ'' || ᱠᱤᱥᱟᱱ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱮ ᱯᱟᱫᱟᱢ'' || ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱩᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|}
===ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱞᱮᱵᱮᱞ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱜᱤᱛᱷᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱠᱳᱢᱵᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱱ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ, ᱢᱩᱴᱴᱳᱢ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ || ᱟᱨᱡᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
| ᱑᱙᱘᱙ || ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ || || ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱨᱟᱱᱡᱤᱱᱤ
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ᱱᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || || ᱴᱤᱪᱩᱥ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱩᱱᱱᱩ || || ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|}
===ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ===
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
* "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" (ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ)
* "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱯᱩ ᱵᱷᱮᱱᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱩᱠᱷᱟᱯᱟᱫᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱜᱳᱯᱤᱠᱮ ᱱᱤᱱ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ" (ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ)
* "ᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱞ" (ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ)
* "ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱢᱩᱠᱤᱞᱮ" (ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮᱭ ᱠᱟᱫᱷᱟ)
* "ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱛᱷᱳᱱᱤ" (ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ)
* "ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩ ᱱᱟᱱᱟᱢ" (ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ)
* "ᱥᱭᱟᱢᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ" (ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ)
* "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" (ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ)
* "ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ" (ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ)
==ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱑᱙۹᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ
|
|-
|᱑᱙۹᱔
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ
|ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ
|-
|᱑᱙۸᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱟᱝᱜᱮᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙۸᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 18 March 2023.</ref>
|ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ
|-
|᱑᱙۸᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ, ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ
|}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{reflist|2}}21.^ https://youtube.com/VVc3qiSW0gc?si=pq-uxaTwd-kSNKBd{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ www.m3db.com (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
* {{IMDb name|0424420|Johnson}}
* [https://web.archive.org/web/20110721223113/http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Johnson ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ
* [https://web.archive.org/web/20110721223122/http://www.malayalasangeetham.info/php/createSongIndex.php?txt=Johnson&stype=musician ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030102/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=208219 ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ]
* [https://web.archive.org/web/20110820034940/http://www.mathrubhumi.com/books/story.php?id=1122&cat_id=503 'കുന്നിമണിച്ചെപ്പ് തുറന്ന് – രവി മേനോന്' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030134/http://www.mathrubhumi.com/static/others/newspecial/index.php?cat=806 'ആരോടും മിണ്ടാതെ' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [http://www.manoramaonline.com/advt/Music/Tribute-to-Johnson/index.htm 'ഓര്മ്മയ്ക്കായ്' ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20120223193002/http://www.globalindianewswire.com/index.php/20110824251/Features/Entertainment/malayalam-film-industry-never-recognized-johnsons-worth.html ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ: ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱑ ᱜᱩᱨ]]
3p3h1kyay355ikwee0lqmtlqfvmfe0f
ᱟᱲᱥᱟ
0
37860
197197
197110
2026-08-22T02:22:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197197
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱲᱥᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption = ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| pushpin_map = India West Bengal# India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱕,᱙᱕᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱖ (ᱟᱲᱥᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱟᱲᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱟᱲᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (urbanization) ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead | archive-date = 20 May 2011 | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite news | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| newspaper = The Times of India| date = 16 December 2019| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱕,᱙᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱕᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱙0᱑ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱔᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱗᱒᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱕᱕.᱔᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 5 October 2016 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱕ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/page/3/ |title = Arsha PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[ᱟᱲᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://arshacollege.org/ | title = Arsha College| publisher = AC |access-date = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.collegeadmission.in/ArshaCollege/ArshaCollege.shtml | title = Arsha College| publisher = College Admission |access-date = 19 January 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
5181sugkd6jkf3uaajwv43byyoio6kn
ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ
0
37863
197210
197124
2026-08-22T06:00:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197210
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱙᱘᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑
| registration_plate = WB
| website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web
| url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394
| title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|10|N|86|46|10|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ (R)|shape-color33=black| label-size33=13|label-color33=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (census towns) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia |work = | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱖᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱕᱘% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref>
== ᱥᱟᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ]]-[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/03/19/stories/2008031951172300.htm | title = SAIL funds bridge over Damodar
| accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = | publisher = The Hindu Business Line, 19 March 2008}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ-ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ==
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱜ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| url = https://www.swapdial.com/public/knowledge-contents/industrial-data/acc-damodar-cement-plant/| title = ACC Damodar cement plant | accessdate = 31 January 2020 | publisher = Swapdial}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
e893w3i3hwig6nsulbglnqu176oum2h
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ
0
37869
197216
197131
2026-08-22T07:16:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197216
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ
| image = Medu Vada.JPG
| alternate_name = ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱫᱤ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱤᱱᱟᱯᱟ ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱫᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱩᱞᱩᱱᱫᱩ ᱣᱟᱰᱮ, ᱩᱨᱫᱤ ᱵᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱴᱩᱠ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| region = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ
| type = ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
| course = ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ
| served = ᱞᱚᱞᱚ (ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ) ᱥᱮ ᱨᱩᱢ ᱴᱮᱢᱯᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ)
| main_ingredient = ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱚᱱᱟ), ᱪᱟᱣᱞᱮ
| minor_ingredient =
| variations =
| serving_size = ᱑᱐᱐ g
| calories =
| protein =
| fat =
| carbohydrate =
| glycemic_index =
| similar_dish = ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟ ᱠᱚ, ᱢᱟᱴ ᱯᱮ ᱠᱭᱟᱣ
| other =
}}
'''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ''' ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱭᱴᱮᱢ<ref name="Meher_NDTV_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Hingle 2015"/>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
"ᱢᱮᱫᱩ" ({{langx|ta|மெது}}) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱱᱚᱨᱚᱢ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Richa_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT122 |title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook |author=Richa Hingle |publisher=Andrews McMeel |year=2015 |isbn=9781941252109 |page=pt122 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=r6xYAAAAMAAJ |title=Barkur Kannada |author=Alevur Sriramana Acharya |publisher=Deccan College |year=1971 |page=4 }}</ref><ref>{{cite dictionary |last=Winslow |first=Miron |entry=மெது ''metu'' |title=Winslow's A comprehensive Tamil and English dictionary |url=https://archive.org/details/winslowscomprehe00mwin/page/894/mode/1up |page=269 |date=1862}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱮᱱᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ "ᱵᱟᱰᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱫᱤᱱᱟ ᱵᱟᱰᱮ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ), ᱩᱨᱟᱫ ᱵᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱫᱷᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱡᱷᱩᱱᱫᱩ ᱵᱟᱫᱟᱭ (ᱛᱟᱢᱤᱞ), ᱜᱟᱨᱮᱞᱩ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ), ᱩᱡᱷᱩᱱᱱᱩ ᱵᱟᱰᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ),<ref name="Siva_Axe_2015">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vNliCgAAQBAJ&pg=PT21 |title=Riding God's Axe |author=Siva Sadasivan |publisher=Leadstart |year=2015 |isbn=9789352013609 |page=21 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hZ8HWnnC6AgC&pg=PA30 |title=Chettinad kitchen |author=Alamelu Vairavan |publisher=Westland |year=2010 |isbn=9789380283883 |page=30 }}</ref> ᱵᱟᱴᱩᱠ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thegundruk.com/batuk-roti-made-from-black-lentils/|title = Batuk Roti- Black Lentil Patties|date = 29 January 2014}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱽᱫᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ" ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="VS_Rude_2004">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA110 |title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghvi |author=Vir Sanghvi |publisher=Penguin India |year=2004 |isbn=9780143031390 |pages=110–111 }}</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ (ᱩᱨᱟᱫ ᱫᱟᱹᱞ) ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱯᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱡᱟᱝ, ᱟᱫᱟ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/><ref name="Meher_NDTV_2015">{{cite web |url=http://food.ndtv.com/opinions/medu-vada-in-its-many-avatars-1254795 |title=The Star of South India: Medu Vada in its Many Avatars |author=Meher Mirza |date=15 December 2015 |publisher=NDTV |access-date=19 August 2026 |archive-date=13 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213113736/https://food.ndtv.com/opinions/medu-vada-in-its-many-avatars-1254795 |url-status=dead }}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Richa_2015"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱟᱢ-ᱵᱟᱰᱟ'' (ᱥᱮ ''ᱟᱢᱟ ᱵᱟᱫᱟᱭ'') ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱟ ᱫᱟᱹᱞ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱱᱟ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ''ᱛᱩᱣᱟᱨ'' (ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱥᱩᱨ'' ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="KTA_1994">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-cFcH2ZHWLcC |title=Indian Food: A Historical Companion |author=K. T. Achaya |author-link=K. T. Achaya |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-563448-8 |page=127 }}</ref>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ (ᱫᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱤᱥᱴᱤᱣ) ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱤᱰᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Meher_NDTV_2015"/><ref name="ToI_2015-05-22">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/recipes/Recipe-Medu-vada/articleshow/47372652.cms |title=Recipe: Medu vada |newspaper=The Times of India |date=22 May 2015 }}</ref>
ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱴ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾<ref name="Richa_2015"/>
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱟᱜᱷᱮ ᱥᱟᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ {{Transliteration|ne|ᱵᱟᱴᱩᱠ}} ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱨᱳ, ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The culture, history and recipe of batuk|url=https://kathmandupost.com/recipes/2020/08/28/the-culture-history-and-recipe-of-batuk|access-date=2021-03-03|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery mode="packed">
File:Medu Vadas.JPG|ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Vada at Sagar Ratna restaurant, New Delhi.jpg|ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ
File:Breakfast South India.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱤᱰᱞᱤ, ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ
File:GKN Pongal Vada DSC 1069.JPG|ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱯᱳᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ
File:Dahi Vada or Dahi Bhalla.JPG|ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱰᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist|30em|refs=
<ref name="Hingle 2015">{{cite book | author=Richa Hingle | title=Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook | publisher=Vegan Heritage Press, LLC | year=2015 | isbn=978-1-941252-10-9 | url=https://books.google.com/books?id=LCUCBQAAQBAJ&pg=PT79 | page=79}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{commons category|Medu Vada}}
{{cookbook|medu vada}}
* [http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm ᱢᱮᱫᱩ ᱵᱟᱰᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱟ, ᱫᱟᱹᱞ ᱵᱟᱰᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160427224907/http://indianfood.about.com/od/southindiancuisine/r/Medu-Vada-South-Indian-Vada-Daal-Vada.htm |date=2016-04-27 }} About.com ᱨᱮ ᱾
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤᱡᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
c9mi2osftqof7wnwigfnbjclq25vx1b
ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ
0
37876
197184
197139
2026-08-21T22:47:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197184
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image = Amrita Patel - Kolkata 2016-04-07 3354.JPG
| imagesize =
| caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1943|11|13}}
| birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_name =
| years_active =
| other_names =
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| children =
| website =
| spouse =
| partner =
| father = [[ᱦᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]]
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱐᱑)
}}
[[File:Pratibha Devisingh Patil presenting the “Indira Gandhi Paryavaran Puraskar-2005” to Dr. Amrita Patel, Anand, Gujarat, at the ‘World Environment Day 2008’ and 30th Year of the Foundation of National Museum of Natural History.jpg|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱨᱭᱟᱣᱟᱨᱚᱱ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ]]
'''ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ 'ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱞᱚᱰ' ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱫᱟᱨᱡᱚᱝ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱦᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱮᱢ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱛᱟᱵᱮᱱ, ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤᱱᱚᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱥᱵᱮᱱᱰᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱢᱩᱞ, ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱠᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱡᱽ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Vyaas2012">{{cite book |last=Vyas |first=Rajani |title=ગુજરાતની અસ્મિતા |page=314 |edition=5th |year=2012 |publisher=Akshara Publication |location=Ahmedabad|trans-title=Who's Who of Gujarat|script-title=gu:Gujaratni Asmita|language=gu|oclc =650457017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/the-lonely-mission-of-amrita-patel/40006/|title=The lonely mission of Amrita Patel|date=2003-12-17|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/money/report/interview-amrita-patel-on-kurien-ideologies/20120912.htm|title=Amrita Patel on Kurien's ideologies, the road ahead|date=2012-09-12|website=Rediff|access-date=2019-04-10}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱳᱨᱰ (ᱮᱱᱰᱤᱰᱤᱵᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱰᱤᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱞᱚᱰ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nddb.coop/about/chairman/apatel|title=Dr. Amrita Patel {{!}} nddb.coop|website=www.nddb.coop|access-date=2019-04-10}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱚᱨ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱮᱨᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Vyaas2012" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ]] ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ (NABARD) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱥᱤᱠᱭᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/06/06/stories/2008060651652100.htm|title=Amrita Patel gets environ award|date=2008-06-06|work=The Hindu Business Line|access-date=2017-03-04|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱡᱤᱭᱩᱵᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱥᱮᱪᱩᱥᱚᱱ, [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱩᱴᱟᱨ ᱚᱨᱳᱡᱽᱭᱚ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
==ᱩᱯᱨᱩᱢ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱣᱟᱦᱟᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐), ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮ᱗ ᱯᱷᱮᱨᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱥᱤᱯ, ᱑᱙ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱤᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱟᱦᱠᱟᱨᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱫᱷᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱚᱨᱞᱟᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱙᱙᱑), ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱯᱟᱨᱭᱟᱣᱟᱨᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱕),<ref name ="Vyaas2012"/><ref name=":1" /> ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱥᱟᱢᱨᱤᱫᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱥᱤᱨᱚᱢᱟᱱᱤ ᱥᱟᱢᱟᱱ (ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/amrita-patel-awarded-with-mahindra-samriddhi-krishi-shiromani-samman-1457414372-1|title=Amrita Patel awarded with Mahindra Samriddhi Krishi Shiromani Samman|last=Srivastava|first=Shilpika|date=2016-03-08|website=Jagranjosh.com|access-date=2019-04-10|archive-date=2019-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410144446/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/amrita-patel-awarded-with-mahindra-samriddhi-krishi-shiromani-samman-1457414372-1|url-status=dead}}</ref>
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name ="Vyaas2012"/><ref name=":1" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Commons category}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱩᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱟᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]]
p6xo70qvs7sp3hksmcsk0qhoeymand5
ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ
0
37886
197187
197159
2026-08-22T00:03:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197187
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ
| image = BREADFRUIT THEEYAL.JPG
| caption =
| alternate_name =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| region = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
| creator =
| course =
| type = ᱥᱩᱯ
| served =
| main_ingredient = ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱫᱟᱜ, ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱬᱠᱮᱲ, ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱝ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://recipes.keralaglobal.com/theeyal.php |title=Kerala Recipes - Theeyal - Kerala Global Dot Com |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029222156/http://recipes.keralaglobal.com:80/theeyal.php |archive-date= 2008-10-29|url-status=dead }}</ref>
ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱚᱝᱜᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ", ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱞᱟ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱤᱱᱰᱤ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ivu.org/recipes/indian-veg/theeyal.html|title=Vegetarian Recipes Around the World|website=Ivu.org|accessdate=2 October 2018|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174113/http://www.ivu.org/recipes/indian-veg/theeyal.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=EUOAE3zoWxI ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱩᱞᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ | ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ | ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱳᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ] (ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ)᱾ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ, ᱒᱐᱒᱐᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
h9sp30ddk1fc7gl2z00fnkv6qgcdew1
ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ
0
37889
197195
197164
2026-08-22T02:05:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197195
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑᱗᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱸᱪᱠᱳᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ (H)|shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|12|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱫᱚ {{coord|23.6385|N|86.6378|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 2010-01-11 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱑᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱘᱒ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱕᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱗᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 January 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ, ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
== ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="230px" heights="180px">
File: Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 02.jpg|ᱪᱟᱨᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Ruined temple in Achkoda at Purulia.jpg|ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Back wall of Achkoda temple.jpg|ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ
</gallery>
=== ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ===
<gallery widths="230px" heights="180px">
File: Close up of Terracotta Work On Achkoda Temple.jpg
File:Terracotta panel of the Aat Chala temple of Anchkoda, Raghunathpur, Purulia. 05.jpg
File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 07.jpg
File:Chala temple of Anchkoda in Raghunathpur PS in Purulia 15.jpg
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
q3p6xhzwe2n2z98awfzqp8pvxb9o2dq
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ
0
37891
197218
197168
2026-08-22T09:00:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197218
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱖,᱒᱘᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱔ (ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱳᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | accessdate = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| accessdate = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱒᱘᱔ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱓᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱒᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
=== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱚᱦᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.icbse.com/schools/sirkabad-high-school/19140101502 |title = Sirkabad High School |publisher= icbse | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
rs7h5vm96l5g5uu1kjdf9f74qieng6y
ᱟᱱᱟᱨᱟ
0
37892
197196
197170
2026-08-22T02:18:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197196
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱱᱟᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4802174|N|86.5603302|E|region:IN-WB_type:city|display=inline,title}}
| coor_pinpoint =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name3 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref name=census>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=348348 |title=Census of India: Search Details |publisher=Census of India |accessdate=1 July 2015}}</ref>
| population_total = ᱕᱕᱑᱗
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| demographics_type1 =
| demographics1_title1 =
| demographics1_info1 =
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱᱠᱳᱰ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱒᱖
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 =
| blank1_info_sec1 =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱟᱱᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱯ ᱟᱨ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱴᱨᱮᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱨᱟᱱᱤᱝ ᱥᱴᱟᱯᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱓ ᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳ ᱥᱟᱭᱤᱰ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱚᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color11=black| label-size11=13|label-color11=black
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱴᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱸᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[[John Wardle Houlton|Sir John Houlton]], ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ, ᱯᱟᱸᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱘᱒᱒ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱙᱕ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱖᱗᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱙᱖᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱑.᱒᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 19 January 2020}}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕]] ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] ([[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ]] ([[ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 2 December 2016}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/15699/956/1468 |title = 63594 Asansol-Purulia MEMU |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | accessdate = 21 January 2020}}</ref> [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ᱾
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.raghunathpurcollege.ac.in/ | title = Raghunathpur College| publisher = RC |accessdate = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/raghunathpur-college-purulia| title = Raghunathpur College| publisher = Careers 360 |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-s-e-rly-colony-h-s-2qwekq | title = Anara S.E.Rly Colony (H.S.) High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱟᱱᱟᱨᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anara-girls-high-school-h-s-6z93l9| title = Anara Girls' High School | publisher = ICBSE |accessdate = 19 January 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
m2i6ci5oejtj8kaegr9q982lvun88el
ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ
0
37893
197183
197171
2026-08-21T22:43:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197183
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱕)}}
{{Infobox person
| name = ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ
| image = Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg
| birth_name = ᱚᱡᱤᱢ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ
| caption = ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ]] ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱓
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1945|7|24}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />{{small|(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])}}<ref name=ebr>{{cite news|last=G. Craine|first=Anthony|title=Azim Premji|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/710892/Azim-Premji|work=[[Encyclopædia Britannica]]|date=14 May 2010|access-date=10 August 2021}}</ref>
| death_date =
| death_place =
| children = [[ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ]] <br> ᱛᱟᱨᱤᱠ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ <ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/getahead/2007/jun/07rishad.htm|title=What you didn't know about Rishad Premji|date=7 June 2007|work=[[Rediff.com]]|access-date=7 December 2009}}</ref>
| alma_mater = [[ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ]])<ref name=forbesbill>{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html|title=Forbes List Directory|date=3 November 2009|work=[[Forbes]]|access-date=7 December 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20091129090553/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html| archive-date= 29 November 2009 | url-status= live}}</ref>
| occupation = [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| honours = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱑᱑)
| website =
| signature = Signature of Azim Premji.svg
}}
'''ᱚᱡᱤᱢ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|date=6 June 2019|title=Wipro's Azim Premji to hand over baton to son Rishad Premji|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/business/wipros-azim-premji-to-hand-over-baton-to-son-rishad-premji/article27583966.ece|url-access=limited|access-date=30 September 2020}}</ref><ref name="Forbes.com">{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/azim-premji/|title=Azim Premji|work=[[Forbes]]|access-date=13 August 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html|title=The World's Billionaires|date=3 March 2009|work=[[Forbes]]|access-date=16 March 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090316053019/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Azim-Premji_1UFS.html| archive-date= 16 March 2009 | url-status= live}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱣᱤᱠ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Azim Premji: Latest News, Videos and Azim Premji Photos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Azim-Premji|website=[[The Times of India]]|access-date=26 May 2020}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ''ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ'' ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine|first=Bill |last=Gates |author-link=Bill Gates |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html |title=Azim Premji – The 2011 Time 100|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424130953/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|archive-date=24 April 2011|date=21 April 2011|url-status=live |access-date=11 August 2021}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱕᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.themuslim500.com/profiles/azim-premji/|title=Azim Premji|date=29 May 2018 |publisher=themuslim500.com|access-date=11 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|first=Syed|last=Amin Jafri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/22-Indians-among-worlds-influential-Muslims/articleshow/49315830.cms|title=22 Indians among world's influential Muslims|work=[[The Times of India]]|date=12 October 2015|access-date=11 August 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/Premji-happy-to-win-Padma-Vibhushan/article20053145.ece/ | title=Premji happy to win Padma Vibhushan | date=26 January 2011 }}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱑᱑.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Azim Premji |url=https://www.forbes.com/profile/azim-premji/ |website=Forbes |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱵᱤᱝ ᱯᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="karmali_forbes">{{cite web |last=Karmali |first=Naazneen |title=Azim Premji Donates $2.3 Billion After Signing Giving Pledge |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/02/23/azim-premji-donates-2-3-billion-after-signing-giving-pledge/ |website=Forbes |date=23 February 2013 |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes_nov2020">{{cite news |title=Azim Premji tops EdelGive Hurun India Philanthropy List 2020, Shiv Nadar & Mukesh Ambani follow |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/azim-premji-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2020-shiv-nadar-mukesh-ambani-follow/articleshow/79151559.cms |work=The Economic Times |date=10 November 2020 |access-date=18 September 2025}}</ref><ref name="indiatvnews">{{cite news |last=Jaiswal |first=Priya |title=Azim Premji retains 'India's most generous' tag, donated ₹27 crore per day |url=https://www.indiatvnews.com/business/india/azim-premji-retains-india-s-most-generous-tag-donated-rs-27-crore-per-day-full-list-742993 |website=indiatvnews.com |date=29 October 2021 |access-date=4 January 2022}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞᱤ ᱠᱷᱳᱡᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ebr" /><ref>{{cite web|url=http://www.worldofceos.com/dossiers/azim-premji|title=Azim Premji, Chairman/CEO, Wipro|publisher=worldofceos.com|access-date=10 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227000058/http://www.worldofceos.com/dossiers/azim-premji|archive-date=27 December 2013|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱟᱡᱟ'' (ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱠᱤᱝ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱡᱤᱱᱱᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=bp>{{cite web|first=Mandovi|last=Menon|title=Billionaire Profile: Azim Premji|date=23 June 2011|url=https://www.mensxp.com/work-life/leadership/10244-billionaire-profile-azim-premji.html|publisher=mensxp.com|access-date=10 August 2021}}</ref>
ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.wipro.com/leadership/azim-h-premji/|title=Azim H. Premji|publisher=[[Wipro]]|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ]] ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/azim-premji-to-retire-from-wirpo-on-july-30/articleshow/69675970.cms | title=Azim Premji to retire as executive chairman of Wipro, son Rishad to take over | newspaper=[[The Economic Times]] | date=7 June 2019 | accessdate=7 June 2019}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱥᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱜᱚᱣᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱢᱟᱞᱱᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱣᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱵᱚᱱᱟᱥᱯᱟᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱳᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱗᱘᱗ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱸᱰᱨᱤ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://churumuri.blog/2009/07/20/when-azim-premjis-father-said-no-and-no-again/|title=When Azim Premji's father said no, and no again |date=20 July 2009 |access-date=10 August 2021 |publisher=churumuri.wordpress.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱣᱤᱯᱨᱳ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=7 June 2019|title=Such a long journey: Azim Premji and Wipro|work=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/such-a-long-journey-azim-premji-and-wipro/articleshow/69684117.cms?from=mdr|access-date=2 June 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱᱮᱴᱮᱰ ᱳᱭᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱨᱤ ᱯᱷᱮᱴᱥ, ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱵᱷᱮᱞ ᱴᱟᱣᱞᱮᱴᱨᱤ, ᱦᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ, ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱟᱣᱞᱮᱴᱨᱤ, ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱞᱤᱠ ᱥᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱢ. ᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱣᱤᱯᱨᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴᱤᱱᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Chakravarty, 1998:2</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sentinel.com/|title=Home Page – Sentinel Technologies, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513070215/https://sentinel.com/|archive-date=13 May 2021|access-date=13 August 2021|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Azim Premji Profile – Biography of Azim Premji – Information on Azeem Premji Wipro Technologies|url=https://www.iloveindia.com/indian-heroes/azim-premji.html|publisher=iloveindia.com|access-date=10 August 2021}}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱤᱱᱵᱮᱥᱴ (ᱯᱤᱟᱭᱤ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Chaudhary |first1=Deepti |title=With $1 billion corpus, PremjiInvest plays VC, PE, stockmarket game |url=https://www.livemint.com/Home-Page/7Y0ZAql83Qr7lSuyKqcG0J/With-1-billion-corpus-PremjiInvest-plays-VC-PE-stockmark.html |access-date=2 April 2025 |work=Mint |date=10 June 2008}}</ref><ref>{{cite news |last1=Antony |first1=Anto |title=Tech Tycoon's Family Office Bets on AI to Prop $10 Billion Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-04-28/tech-tycoon-s-family-office-bets-on-ai-to-prop-10-billion-fund |access-date=2 April 2025 |work=Bloomberg |date=29 April 2024}}</ref>
===ᱩᱯᱨᱩᱢ===
[[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Azim Premji, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ]]
* ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱣᱤᱠ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|first=Surojit|last=Chatterjee|title=Wipro chief features in Business Week's "30 Greatest Entrepreneurs of all Time" list|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/20070704/wipro-chief-features-in-business-week-30-greatest-entrepreneurs-of-all-time-list.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090705133216/http://www.ibtimes.co.in/articles/20070704/wipro-chief-features-in-business-week-30-greatest-entrepreneurs-of-all-time-list.htm|archive-date=5 July 2009|url-status=dead|work=[[International Business Times]]|date=4 July 2007|access-date=14 January 2022}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱥᱭᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱚᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=India's best business minds converge at NITIEs Lakshya|url=https://www.financialexpress.com/archive/indias-best-business-minds-converge-at-nities-lakshya/181593/|work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|date=21 October 2006|access-date=10 August 2021}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱰᱞᱴᱟᱣᱩᱱ, ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮ [[ᱣᱮᱥᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|first=Michael|last=S. Roth|title=Studying Abroad|url=https://roth.blogs.wesleyan.edu/2010/01/08/studying-abroad/?ref_homepage|website=roth.blogs.wesleyan.edu|publisher=[[Wesleyan University]]|date=8 January 2010|access-date=10 August 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|first=Shankar|last=Bennur|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/mysore-varsity-doctorate-for-premji-bhyrappa-nagathihalli-chandrashekar/article7107690.ece|title=Mysore varsity doctorate for Premji, Bhyrappa, Nagathihalli Chandrashekar|work=[[The Hindu]]|date=16 April 2015|access-date=11 August 2021}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Padma Awards 2011: The winners|url=https://www.rediff.com/news/report/padma-awards-2011-the-winners/20110126.htm|work=[[Rediff.com]] |date=26 January 2011|access-date=10 August 2021}}</ref>
* ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=India's 50 most powerful individuals; Mukesh Ambani tops|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170424-india-today-top-50-powerful-indians-mukesh-ambani-ratan-tata-kumar-mangalam-birla-gautam-adani-anand-mahindra-srk-amitabh-bacchan-986203-2017-04-14|publisher=[[India Today]]|date=14 April 2017|access-date=11 August 2021}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱮᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤ ᱞᱟ ᱞᱤᱜᱤᱭᱚᱱ ᱰᱤ ᱦᱳᱱᱩᱨ (ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱞᱤᱜᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱱᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Meet Azim Premji, the wipro founder who donated 39% of his shares to a charitable trust|url=https://www.businessinsider.in/a-look-at-azim-premjis-salary-over-the-years-and-net-worth-shows-the-wipro-founder-is-indias-most-generous-billionaire/slidelist/70340117.cms|website=[[Business Insider India]]|date=24 July 2019|access-date=11 August 2021}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱭᱤ ᱮᱱᱴᱨᱱᱮᱨᱯᱨᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web | title=Not Found | url=https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/builders-of-better-india/2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251206070107/https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/builders-of-better-india/2018 | archive-date=2025-12-06}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|last=Çam|first=Deniz|title=From Azim Premji to Carlos Slim: The World's Most Generous Billionaires Outside Of The U.S.|url=https://www.forbes.com/sites/forbes/2019/03/26/from-azim-premji-to-carlos-slim-the-worlds-most-generous-billionaires-outside-of-the-us/|date=26 March 2019|access-date=23 July 2021|website=[[Forbes]]}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
===ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ===
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱴ ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Azim Premji Foundation|url=http://azimpremjifoundation.org/|work=azimpremjifoundation.org|access-date=11 August 2021}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Education |url=https://azimpremjifoundation.org/what-we-do/education |website=Azim Premji Foundation |access-date=18 September 2025}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱠᱤᱣᱤᱴᱤ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮ ᱘.᱗% ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Premji completes transfer of 213 mn Wipro shares to trust |url=https://www.business-standard.com/article/companies/premji-completes-transfer-of-213-mn-wipro-shares-to-trust-110121000182_1.html |access-date=28 October 2025 |work=Business Standard}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮ ᱑᱒% ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨᱤ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|first=Anshul|last=Dhamija|title=I have given 25% of my wealth to charity, Wipro chairman Azim Premji says |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/i-have-given-25-of-my-wealth-to-charity-wipro-chairman-azim-premji-says/articleshow/19633650.cms |access-date=11 August 2021 |date=19 April 2013 |agency=PTI |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419183337/https://timesofindia.indiatimes.com/india/i-have-given-25-of-my-wealth-to-charity-wipro-chairman-azim-premji-says/articleshow/19633650.cms |archive-date=19 April 2013 |newspaper=[[The Times of India]] |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Anshul|last=Dhamija|title=I believe those of us who are privileged should contribute significantly to try and create a better world: Noble words and noble deeds of Azim Premji|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/azim-premji-wipro-chairman-donates-millions-154693-2013-02-23 |access-date=11 August 2021 |date=23 February 2013 |work=[[India Today]] }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱘% ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱙% ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Azim Premji gives half of his stake in Wipro for charity|url=https://www.thehindu.com/news/it-czar-azim-premji-gives-half-of-his-stake-in-wipro-for-charity/article7399577.ece |date=8 July 2015 | work=[[The Hindu]] |access-date=9 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|first=Arundhati|last=Ramanathan|title=Wipro's Azim Premji gives 18% of his stake in company for charity|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/philanthropist-aziz-premji-gifts-18-more-wipro-stake-to-charity/article1-1367284.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709104229/http://www.hindustantimes.com/business-news/philanthropist-aziz-premji-gifts-18-more-wipro-stake-to-charity/article1-1367284.aspx |url-status=dead |archive-date=9 July 2015 |date=9 July 2015 | work=[[Hindustan Times]] |access-date=11 August 2021}}</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱥᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔% ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱒᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite news|first=Arnab|last=Paul |title=Wipro Chairman Premji pledges 34 percent of company shares for philanthropy |url=https://in.reuters.com/article/us-wipro-premji-idINKBN1QU21H |archive-url=https://web.archive.org/web/20190313204001/https://in.reuters.com/article/us-wipro-premji-idINKBN1QU21H |url-status=dead |archive-date=13 March 2019 |work=[[Reuters]] |location=Bengaluru, India |date= 13 March 2019 |access-date= 14 March 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Chung|first=Grace|title=Asia's 2019 Heroes Of Philanthropy: Catalysts For Change|url=https://www.forbes.com/sites/gracechung/2019/12/02/asias-2019-heroes-of-philanthropy-catalysts-for-change/|date=2 December 2019|access-date=11 August 2021|website=[[Forbes]]}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|date=2 April 2019|title=Why India's rich don't give their money away |work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47566542|access-date=14 June 2020}}</ref>
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ, ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱟᱨ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑᱕ ᱠᱳᱴᱤ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Azim Premji foundation, Wipro commit Rs 1125 crore to tackle COVID-19 outbreak |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/azim-premji-foundation-wipro-commit-rs-1125-crore-to-tackle-covid-19-outbreak/articleshow/74923363.cms |work=The Economic Times |date=1 April 2020 |access-date=18 September 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱷᱚᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Our Response to the COVID-19 Crisis |url=https://azimpremjiuniversity.edu.in/our-response-to-the-covid-19-crisis |website=Azim Premji University |access-date=18 September 2025}}</ref>
᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ) ᱫᱚ ᱑᱔᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web | title=These Indian philanthropists have donated over ₹100 crore in FY25: Shiv Nadar, Mukesh Ambani, Bajaj family—See full list {{!}} Company Business News | url=https://www.livemint.com/companies/people/indian-philanthropists-donate-over-100-crore-fy25-shiv-nadar-mukesh-ambani-bajaj-birla-adani-nilekani-hinduja-full-list-11762438464752.html | access-date=2026-07-17 | website=www.livemint.com}}</ref>
ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱠᱮᱢ ᱤᱢᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱲᱮ ᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://azimpremjifoundation.org/alerts-online-scams-fradulent-mails|title=Alerts on online scams / fraudulent mails|website=azimpremjifoundation.org|access-date=11 August 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618024519/https://azimpremjifoundation.org/alerts-online-scams-fradulent-mails|url-status=dead}}</ref>
===ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱡᱽ===
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱤᱵᱤᱝ ᱯᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱮᱱ ᱵᱩᱯᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱜᱮᱴᱥ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱵᱨᱟᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱣᱤᱰ ᱥᱮᱱᱥᱵᱩᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱮ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Azim Premji donates half of his wealth|url=http://www.in.com/news/business/azim-premji-donates-half-of-his-wealth-50187456-in-1.html|access-date=10 August 2021|date=20 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310062218/http://www.in.com/news/business/azim-premji-donates-half-of-his-wealth-50187456-in-1.html|archive-date=10 March 2013|url-status=dead|work=[[IBN Live]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 June 2016|agency=PTI|title=Premji to donate more to philanthropic causes|url=http://epaper.indianexpress.com/c/11343877|url-status=live|access-date=11 August 2021|work=[[The Indian Express|Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826144033/http://epaper.indianexpress.com/c/11343877 |archive-date=26 August 2016 }}</ref>
{{blockquote|ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱚ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾|ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ}}
==ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱚ==
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱜᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=HC junks two private plaints against Azim Premji, wife |work=The New Indian Express |date=21 January 2021 |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/Jan/21/hc-junks-two-private-plaints-against-azim-premji-wife-2252930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000000/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2021/Jan/21/hc-junks-two-private-plaints-against-azim-premji-wife-2252930.html |archive-date=21 January 2021 |url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱴ ᱠᱚ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Two jailed for filing 'frivolous litigations' against Azim Premji |work=The Hindu |date=18 January 2022 |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118000000/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |archive-date=18 January 2022 |url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱱ ᱥᱚᱨᱛ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=SC Takes Note Of Apology Of Litigant For Past Conduct Of Filing Cases Against Ex-Wipro Chief Premji |work=NDTV |date=10 March 2022 |url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310000000/https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |archive-date=10 March 2022 |url-status=live}}</ref>
===ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱥ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ NGO ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱱ ᱥᱚᱨᱛ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ "ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱥ" ᱢᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱤᱯᱨᱚ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ" ᱾ ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ‘ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱣᱮᱠ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱨᱟᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ’ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱴ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱔᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=SC takes note of apology of litigant for past conduct of filing cases against ex-Wipro chief Premji|url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921|work=NDTV|date=10 March 2022}}</ref> ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱠᱟᱩᱞ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱥᱩᱱᱰᱟᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱮᱸᱪ, ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱟᱨ "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱞᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱱᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱟᱨ "ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Two jailed for filing frivolous litigations against Azim Premji |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-jailed-for-filing-frivolous-litigations-against-azim-premji/article38274951.ece |website=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Cases Against Wipro's Azim Premji "Frivolous", Closed By Supreme Court |url=https://www.ndtv.com/india-news/sc-takes-note-of-apology-of-litigant-for-past-conduct-of-filing-cases-against-ex-wipro-chief-premji-2814921 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |title=SC stays proceedings before Bengaluru court against former Wipro chairman Azim Premji, others |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/Feb/08/sc-stays-proceedings-before-bengaluru-court-against-former-wipro-chairman-azim-premji-others-2417004.html |website=The New Indian Express |language=en |date=8 February 2022}}</ref>
===ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱮᱥ===
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱟᱹᱱ, ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱤᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱵᱮᱸᱪ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=HC junks CJM order against Azim Premji |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/allahabad-high-court-sets-aside-criminal-proceeding-against-azim-premji-for-alleged-violation-of-labour-laws/articleshow/110547529.cms |website=The Times of India |date=30 May 2024}}</ref>
ᱵᱮᱸᱪ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, “ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱯᱨᱚᱛ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱟᱨ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱱᱮᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱡᱤᱠ ᱟᱱᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Allahabad High Court sets aside criminal proceeding against Azim Premji for alleged violation of labour laws|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/allahabad-high-court-sets-aside-criminal-proceeding-against-azim-premji-for-alleged-violation-of-labour-laws/articleshow/110547529.cms|work=The Times of India|date=30 May 2024}}</ref> ᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱠᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
===ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱷᱤᱲ===
᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Dwarakanath |first1=Nagarjun |title=Karnataka CM to Azim Premji: Lend me a road, I've a traffic problem to solve |url=https://www.indiatoday.in/india/story/allow-limited-vehicle-movement-through-bengaluru-wipro-campus-to-ease-congestion-siddaramaiah-to-azim-premji-2791925-2025-09-23 |website=India Today |language=en |date=23 September 2025}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ, ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱚᱱᱚᱲ (SEZ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Wipro founder Azim Premji replies to Karnataka CM on Bengaluru’s traffic problem: ‘There is no silver bullet to resolve it, so we suggest …’ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/wipro-founder-azim-premji-replies-to-karnataka-cm-on-bengalurus-traffic-problem-there-is-no-silver-bullet-to-resolve-it-so-we-suggest-/articleshow/124120289.cms |website=The Times of India |date=26 September 2025}}</ref> ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱣᱤᱯᱨᱳ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ, ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Azim Premji declines Siddaramaiah's request to open Wipro campus for Bengaluru traffic relief|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/azim-premji-declines-siddaramaiahs-request-to-open-wipro-campus-for-bengaluru-traffic-relief/articleshow/124118724.cms|work=The Economic Times|date=26 September 2025}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱚᱡᱤᱢ ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ}}
* [https://www.wipro.com/leadership/azim-h-premji/ Profile] at Wipro
* {{Britannica|710892}}
* {{Charlie Rose guest|3779}}
* [https://www.forbes.com/profile/azim-premji/?sh=296cdc837924 Profile] at [[Forbes]]
* [https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/azim-h-premji/ Profile] at [[Bloomberg L.P.]]
* {{Cite magazine|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424130953/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066101,00.html|url-status=dead|archive-date=24 April 2011|title=Azim Premji|first=Bill|last=Gates|date=21 April 2011|access-date=27 October 2007|magazine=Time}}
* {{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2006/aug/27/theobserver.observerbusiness3?INTCMP=SRCH|title=The story of Bangalore Bill|first=David|last=Smith|date=27 August 2006|access-date=9 August 2011|work=The Guardian }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱨᱮᱢᱡᱤ, ᱚᱡᱤᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱢᱟᱤᱞᱤᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱥᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱯᱨᱳ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
2be4nz4enqsdxeqn01sed1363xg60vw
ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ
0
37899
197178
2026-08-21T13:58:42Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}} {{Infobox person | name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ | birth_date = {{birth da..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197178
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg
| alt =
| caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| birth_date = {{birth date and age |1953|03|16|df=yes}}
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| education = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱪᱤᱢᱟᱱᱞᱟᱞ ᱱᱟᱜᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] (ᱵᱤᱮ)<br> [[ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ]] (ᱮᱢ.ᱯᱷᱟᱨᱢ) <br> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ)
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱠᱠᱤ<br> ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ]]
| spouse = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| children = ᱒
| website =
}}
'''ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱮᱥᱟᱭᱮᱸᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱠᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽ ᱢᱤᱨᱟᱢᱚᱱ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ==
᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel |url=https://www.forbes.com/profile/pankaj-patel/ |access-date=2021-07-07 |website=Forbes |language=en}}</ref>
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱩᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Meet Pankaj Patel, India's pharma magnate with Rs. 42,600 crore net worth, owns Rs. 52,400 crore business empire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-pankaj-patel-india-s-pharma-magnate-with-rs-42600-crore-net-worth-owns-rs-52400-crore-business-zydus-3038553 |access-date=2023-11-13 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱔ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱮᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱟᱜᱞᱤᱱ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱰᱤᱥᱞᱤᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=Bloomberg Billionaires Index |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/ |access-date=2023-11-12}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱴᱮᱱ (ᱟᱴᱮᱱᱚᱞᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱣᱮᱞᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱨᱤᱭᱩᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱣᱚᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ H1N1 ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last1=in 2018 |first1=Dr Anil Diggiwal |last2=Owned |first2=Is Currently a Privately |last3=publishes |first3=bootstrapped organization This Jaipur based company |last4=Undiscovered |first4=Focuses on |last5=Stories |first5=Small Startup |date=2021-12-13 |title=Learning from Legendary Pankaj Patel – Chairman of India's 5th Largest Pharmaceutical Company |url=https://thedigitalyug.com/stories/learning-from-legendary-pankaj-patel-chairman-of-india-5th-largest-pharmaceutical-company |access-date=2023-11-13 |website=thedigitalyug.com |language=en}}</ref> ᱡᱤᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web |title=Pankaj Patel: Latest Pankaj Patel News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=2023-11-13 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Team |first=AsiaOne |date=18 June 2018 |title=Pankaj R. Patel |work=Asia One |url=https://asiaone.co.in/pankaj-r-patel/ |access-date=18 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱳᱨᱳᱯ (ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ), ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱯᱤᱭᱟᱨᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱴᱤᱱ ᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱭᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel - Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/richprofile/pankaj-patel/1433/72 |access-date=2023-11-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱡᱤᱰᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱤᱞᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱟᱞᱰᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Billionaire Father, Son Turn 10-Storey Mumbai Office Into World Beater |url=https://www.ndtv.com/business/billionaire-father-son-turn-10-storey-mumbai-office-into-world-beater-1735811 |access-date=2023-11-13 |website=NDTV.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Zydus |date=13 Nov 2023 |title=Chairman Profile |url=https://www.zyduslife.com/public/pdf/board-of-director-profile/Profile-Pankaj-Patel.pdf |access-date=13 Nov 2023 |website=Zydus Life}}</ref>
ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱠᱥᱤᱠᱞᱚᱨᱚᱠᱩᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱦᱟᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱢᱰᱮᱥᱤᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-07-31 |title=Pankaj Patel, 67, Chairman, Zydus Cadila |url=https://openthemagazine.com/cover-story/pankaj-patel-67-chairman-zydus-cadila/ |access-date=2023-11-12 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱠᱚᱵᱷ-ᱰᱤ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=FICCI announces Pankaj Patel as new president |url=https://indianexpress.com/article/business/business-others/ficci-announces-pankaj-patel-as-the-new-president-4389256/ |access-date=2023-11-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-pankaj-patel-takes-over-as-ficci-president-2284472|title=Pankaj Patel takes over as FICCI president {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=19 December 2016|newspaper=dna|language=en-US|access-date=17 January 2017}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Livemint |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Chairman Pankaj R Patel appointed on RBI Central Board |url=https://www.livemint.com/news/india/zydus-life-s-chairman-pankaj-r-patel-appointed-on-rbi-central-board-11655196992580.html |access-date=2023-11-12 |website=mint |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱦᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱝᱜᱽᱲᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱱᱚᱱ-ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |title=Shri Pankaj R. Patel {{!}} IIMA |url=https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |access-date=2023-11-12 |website=www.iima.ac.in |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112233034/https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ (MSG), ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NHM) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱵᱚᱰᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com//industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱚᱯᱚᱭᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ), ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱞᱟᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱚᱢᱚᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ<ref>{{cite web |date=1 December 2004 |title=Business / Briefly : Award for Zydus Cadila chief |url=http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041210133620/http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |archive-date=10 December 2004 |accessdate=4 February 2009 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱒᱐᱐᱓" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Mathew |first=Vinod |date=3 February 2003 |title=The Hindu Business Line : 'We aim at third position with Rs 1,400-cr turnover by 2005' – Mr Pankaj R. Patel, Chairman, Zydus Cadila |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/03/stories/2003020301320500.htm |accessdate=4 February 2009 |publisher=www.thehindubusinessline.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱵᱤᱥᱠᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ) ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brics Business Council |url=https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf}}</ref>
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱔᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ‘ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vision, Knowledge, Leadership |url=https://www.iimu.ac.in/about/people-at-iim |access-date=2023-11-12 |website=IIMU |language=english}}</ref><ref name=":6" />
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱱᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱥᱟᱨᱵᱤᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Investor Zone - Investor Facts & Information Regarding Zydus Cadila |url=https://www.zyduslife.com/investor/#boardofdirector |access-date=2023-11-12 |website=www.zyduslife.com}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱭᱟᱱᱴ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱣ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://business.mapsofindia.com/business-leaders/pankaj-ramanbhai-patel.html|title=Pankaj Ramanbhai Patel Biography- About family, children, education, wife, age, and more|website=business.mapsofindia.com|access-date=17 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟᱭ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com"/>
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨ-᱖᱐᱔ ᱡᱮᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/1724108/report-zydus-group-boss-pankaj-patel-2nd-a-bad-businessman-to-buy-a-jet|title=Zydus Group boss Pankaj Patel 2nd A'bad businessman to buy a jet|publisher=DNA India|accessdate=22 May 2013}}</ref>
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
m2ujszxyrdlnk18n6av1ixbnjg1xqu1
197179
197178
2026-08-21T14:01:07Z
MT731
2184
197179
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}}
{{for|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)}
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg
| alt =
| caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| birth_date = {{birth date and age |1953|03|16|df=yes}}<ref name="Bloomberg profile">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/pankajbhai-r-patel/ |title=Bloomberg Billionaire Index profile: Pankaj Patel |work=Bloomberg |accessdate=27 December 2020}}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| education = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱪᱤᱢᱟᱱᱞᱟᱞ ᱱᱟᱜᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] (ᱵᱤᱮ)<br> [[ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ]] (ᱮᱢ.ᱯᱷᱟᱨᱢ) <br> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ)
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱠᱠᱤ<br> ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ]]
| spouse = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| children = ᱒
| website =
}}
'''ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱮᱥᱟᱭᱮᱸᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱠᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=October 9, 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽ ᱢᱤᱨᱟᱢᱚᱱ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ==
᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel |url=https://www.forbes.com/profile/pankaj-patel/ |access-date=2021-07-07 |website=Forbes |language=en}}</ref>
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱩᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Meet Pankaj Patel, India's pharma magnate with Rs. 42,600 crore net worth, owns Rs. 52,400 crore business empire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-pankaj-patel-india-s-pharma-magnate-with-rs-42600-crore-net-worth-owns-rs-52400-crore-business-zydus-3038553 |access-date=2023-11-13 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱔ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱮᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱟᱜᱞᱤᱱ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱰᱤᱥᱞᱤᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=Bloomberg Billionaires Index |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/ |access-date=2023-11-12}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱴᱮᱱ (ᱟᱴᱮᱱᱚᱞᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱣᱮᱞᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱨᱤᱭᱩᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱣᱚᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ H1N1 ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last1=in 2018 |first1=Dr Anil Diggiwal |last2=Owned |first2=Is Currently a Privately |last3=publishes |first3=bootstrapped organization This Jaipur based company |last4=Undiscovered |first4=Focuses on |last5=Stories |first5=Small Startup |date=2021-12-13 |title=Learning from Legendary Pankaj Patel – Chairman of India's 5th Largest Pharmaceutical Company |url=https://thedigitalyug.com/stories/learning-from-legendary-pankaj-patel-chairman-of-india-5th-largest-pharmaceutical-company |access-date=2023-11-13 |website=thedigitalyug.com |language=en}}</ref> ᱡᱤᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web |title=Pankaj Patel: Latest Pankaj Patel News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=2023-11-13 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Team |first=AsiaOne |date=18 June 2018 |title=Pankaj R. Patel |work=Asia One |url=https://asiaone.co.in/pankaj-r-patel/ |access-date=18 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱳᱨᱳᱯ (ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ), ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱯᱤᱭᱟᱨᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱴᱤᱱ ᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱭᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel - Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/richprofile/pankaj-patel/1433/72 |access-date=2023-11-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱡᱤᱰᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱤᱞᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱟᱞᱰᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Billionaire Father, Son Turn 10-Storey Mumbai Office Into World Beater |url=https://www.ndtv.com/business/billionaire-father-son-turn-10-storey-mumbai-office-into-world-beater-1735811 |access-date=2023-11-13 |website=NDTV.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Zydus |date=13 Nov 2023 |title=Chairman Profile |url=https://www.zyduslife.com/public/pdf/board-of-director-profile/Profile-Pankaj-Patel.pdf |access-date=13 Nov 2023 |website=Zydus Life}}</ref>
ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱠᱥᱤᱠᱞᱚᱨᱚᱠᱩᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱦᱟᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱢᱰᱮᱥᱤᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-07-31 |title=Pankaj Patel, 67, Chairman, Zydus Cadila |url=https://openthemagazine.com/cover-story/pankaj-patel-67-chairman-zydus-cadila/ |access-date=2023-11-12 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱠᱚᱵᱷ-ᱰᱤ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=FICCI announces Pankaj Patel as new president |url=https://indianexpress.com/article/business/business-others/ficci-announces-pankaj-patel-as-the-new-president-4389256/ |access-date=2023-11-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-pankaj-patel-takes-over-as-ficci-president-2284472|title=Pankaj Patel takes over as FICCI president {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=19 December 2016|newspaper=dna|language=en-US|access-date=17 January 2017}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Livemint |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Chairman Pankaj R Patel appointed on RBI Central Board |url=https://www.livemint.com/news/india/zydus-life-s-chairman-pankaj-r-patel-appointed-on-rbi-central-board-11655196992580.html |access-date=2023-11-12 |website=mint |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱦᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱝᱜᱽᱲᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱱᱚᱱ-ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |title=Shri Pankaj R. Patel {{!}} IIMA |url=https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |access-date=2023-11-12 |website=www.iima.ac.in |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112233034/https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ (MSG), ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NHM) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱵᱚᱰᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com//industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱚᱯᱚᱭᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ), ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱞᱟᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱚᱢᱚᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ<ref>{{cite web |date=1 December 2004 |title=Business / Briefly : Award for Zydus Cadila chief |url=http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041210133620/http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |archive-date=10 December 2004 |accessdate=4 February 2009 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱒᱐᱐᱓" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Mathew |first=Vinod |date=3 February 2003 |title=The Hindu Business Line : 'We aim at third position with Rs 1,400-cr turnover by 2005' – Mr Pankaj R. Patel, Chairman, Zydus Cadila |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/03/stories/2003020301320500.htm |accessdate=4 February 2009 |publisher=www.thehindubusinessline.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱵᱤᱥᱠᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ) ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brics Business Council |url=https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf}}</ref>
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱔᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ‘ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vision, Knowledge, Leadership |url=https://www.iimu.ac.in/about/people-at-iim |access-date=2023-11-12 |website=IIMU |language=english}}</ref><ref name=":6" />
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱱᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱥᱟᱨᱵᱤᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Investor Zone - Investor Facts & Information Regarding Zydus Cadila |url=https://www.zyduslife.com/investor/#boardofdirector |access-date=2023-11-12 |website=www.zyduslife.com}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱭᱟᱱᱴ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱣ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://business.mapsofindia.com/business-leaders/pankaj-ramanbhai-patel.html|title=Pankaj Ramanbhai Patel Biography- About family, children, education, wife, age, and more|website=business.mapsofindia.com|access-date=17 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟᱭ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com"/>
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨ-᱖᱐᱔ ᱡᱮᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/1724108/report-zydus-group-boss-pankaj-patel-2nd-a-bad-businessman-to-buy-a-jet|title=Zydus Group boss Pankaj Patel 2nd A'bad businessman to buy a jet|publisher=DNA India|accessdate=22 May 2013}}</ref>
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
1wx475hykcnh207jx8tje7s34w4bd8w
197180
197179
2026-08-21T14:06:22Z
MT731
2184
197180
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}}
{{for|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg
| alt =
| caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| birth_date = {{birth date and age |1953|03|16|df=yes}}<ref name="Bloomberg profile">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/pankajbhai-r-patel/ |title=Bloomberg Billionaire Index profile: Pankaj Patel |work=Bloomberg |accessdate=27 December 2020}}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| education = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱪᱤᱢᱟᱱᱞᱟᱞ ᱱᱟᱜᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] (ᱵᱤᱮ)<br> [[ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ]] (ᱮᱢ.ᱯᱷᱟᱨᱢ) <br> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ)
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱠᱠᱤ<br> ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ]]
| spouse = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| children = ᱒
| website =
}}
'''ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱮᱥᱟᱭᱮᱸᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱠᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=October 9, 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=itn>{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/business/india/top-10-gujarati-billionaires-3732.html?page=7|title=Top 10 Gujarati billionaires|date=2015-08-01|publisher=[[India TV News]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽ ᱢᱤᱨᱟᱢᱚᱱ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ==
᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel |url=https://www.forbes.com/profile/pankaj-patel/ |access-date=2021-07-07 |website=Forbes |language=en}}</ref>
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱩᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Meet Pankaj Patel, India's pharma magnate with Rs. 42,600 crore net worth, owns Rs. 52,400 crore business empire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-pankaj-patel-india-s-pharma-magnate-with-rs-42600-crore-net-worth-owns-rs-52400-crore-business-zydus-3038553 |access-date=2023-11-13 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱔ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱮᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱟᱜᱞᱤᱱ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱰᱤᱥᱞᱤᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=Bloomberg Billionaires Index |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/ |access-date=2023-11-12}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱴᱮᱱ (ᱟᱴᱮᱱᱚᱞᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱣᱮᱞᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱨᱤᱭᱩᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱣᱚᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ H1N1 ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last1=in 2018 |first1=Dr Anil Diggiwal |last2=Owned |first2=Is Currently a Privately |last3=publishes |first3=bootstrapped organization This Jaipur based company |last4=Undiscovered |first4=Focuses on |last5=Stories |first5=Small Startup |date=2021-12-13 |title=Learning from Legendary Pankaj Patel – Chairman of India's 5th Largest Pharmaceutical Company |url=https://thedigitalyug.com/stories/learning-from-legendary-pankaj-patel-chairman-of-india-5th-largest-pharmaceutical-company |access-date=2023-11-13 |website=thedigitalyug.com |language=en}}</ref> ᱡᱤᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web |title=Pankaj Patel: Latest Pankaj Patel News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=2023-11-13 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Team |first=AsiaOne |date=18 June 2018 |title=Pankaj R. Patel |work=Asia One |url=https://asiaone.co.in/pankaj-r-patel/ |access-date=18 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱳᱨᱳᱯ (ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ), ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱯᱤᱭᱟᱨᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱴᱤᱱ ᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱭᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel - Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/richprofile/pankaj-patel/1433/72 |access-date=2023-11-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱡᱤᱰᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱤᱞᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱟᱞᱰᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Billionaire Father, Son Turn 10-Storey Mumbai Office Into World Beater |url=https://www.ndtv.com/business/billionaire-father-son-turn-10-storey-mumbai-office-into-world-beater-1735811 |access-date=2023-11-13 |website=NDTV.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Zydus |date=13 Nov 2023 |title=Chairman Profile |url=https://www.zyduslife.com/public/pdf/board-of-director-profile/Profile-Pankaj-Patel.pdf |access-date=13 Nov 2023 |website=Zydus Life}}</ref>
ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱠᱥᱤᱠᱞᱚᱨᱚᱠᱩᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱦᱟᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱢᱰᱮᱥᱤᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-07-31 |title=Pankaj Patel, 67, Chairman, Zydus Cadila |url=https://openthemagazine.com/cover-story/pankaj-patel-67-chairman-zydus-cadila/ |access-date=2023-11-12 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱠᱚᱵᱷ-ᱰᱤ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=FICCI announces Pankaj Patel as new president |url=https://indianexpress.com/article/business/business-others/ficci-announces-pankaj-patel-as-the-new-president-4389256/ |access-date=2023-11-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-pankaj-patel-takes-over-as-ficci-president-2284472|title=Pankaj Patel takes over as FICCI president {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=19 December 2016|newspaper=dna|language=en-US|access-date=17 January 2017}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Livemint |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Chairman Pankaj R Patel appointed on RBI Central Board |url=https://www.livemint.com/news/india/zydus-life-s-chairman-pankaj-r-patel-appointed-on-rbi-central-board-11655196992580.html |access-date=2023-11-12 |website=mint |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱦᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱝᱜᱽᱲᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱱᱚᱱ-ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |title=Shri Pankaj R. Patel {{!}} IIMA |url=https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |access-date=2023-11-12 |website=www.iima.ac.in |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112233034/https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ (MSG), ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NHM) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱵᱚᱰᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com//industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱚᱯᱚᱭᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ), ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱞᱟᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱚᱢᱚᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ<ref>{{cite web |date=1 December 2004 |title=Business / Briefly : Award for Zydus Cadila chief |url=http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041210133620/http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |archive-date=10 December 2004 |accessdate=4 February 2009 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱒᱐᱐᱓" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Mathew |first=Vinod |date=3 February 2003 |title=The Hindu Business Line : 'We aim at third position with Rs 1,400-cr turnover by 2005' – Mr Pankaj R. Patel, Chairman, Zydus Cadila |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/03/stories/2003020301320500.htm |accessdate=4 February 2009 |publisher=www.thehindubusinessline.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱵᱤᱥᱠᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ) ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brics Business Council |url=https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf}}</ref>
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱔᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ‘ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vision, Knowledge, Leadership |url=https://www.iimu.ac.in/about/people-at-iim |access-date=2023-11-12 |website=IIMU |language=english}}</ref><ref name=":6" />
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱱᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱥᱟᱨᱵᱤᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Investor Zone - Investor Facts & Information Regarding Zydus Cadila |url=https://www.zyduslife.com/investor/#boardofdirector |access-date=2023-11-12 |website=www.zyduslife.com}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱭᱟᱱᱴ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱣ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://business.mapsofindia.com/business-leaders/pankaj-ramanbhai-patel.html|title=Pankaj Ramanbhai Patel Biography- About family, children, education, wife, age, and more|website=business.mapsofindia.com|access-date=17 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟᱭ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com"/>
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨ-᱖᱐᱔ ᱡᱮᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/1724108/report-zydus-group-boss-pankaj-patel-2nd-a-bad-businessman-to-buy-a-jet|title=Zydus Group boss Pankaj Patel 2nd A'bad businessman to buy a jet|publisher=DNA India|accessdate=22 May 2013}}</ref>
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
fxzi8qk9gz96pmjo1uckjra3wezqw3t
197181
197180
2026-08-21T14:09:14Z
MT731
2184
197181
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}}
{{for|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg
| alt =
| caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| birth_date = {{birth date and age |1953|03|16|df=yes}}<ref name="Bloomberg profile">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/pankajbhai-r-patel/ |title=Bloomberg Billionaire Index profile: Pankaj Patel |work=Bloomberg |accessdate=27 December 2020}}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| education = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱪᱤᱢᱟᱱᱞᱟᱞ ᱱᱟᱜᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] (ᱵᱤᱮ)<br> [[ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ]] (ᱮᱢ.ᱯᱷᱟᱨᱢ) <br> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ)
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
| known_for = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱠᱠᱤ<br> ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ]]
| spouse = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| children = ᱒
| website =
}}
'''ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱮᱥᱟᱭᱮᱸᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱠᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=October 9, 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=itn>{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/business/india/top-10-gujarati-billionaires-3732.html?page=7|title=Top 10 Gujarati billionaires|date=2015-08-01|publisher=[[India TV News]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽ ᱢᱤᱨᱟᱢᱚᱱ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":4" /> ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ==
᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel |url=https://www.forbes.com/profile/pankaj-patel/ |access-date=2021-07-07 |website=Forbes |language=en}}</ref>
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱩᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Meet Pankaj Patel, India's pharma magnate with Rs. 42,600 crore net worth, owns Rs. 52,400 crore business empire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-pankaj-patel-india-s-pharma-magnate-with-rs-42600-crore-net-worth-owns-rs-52400-crore-business-zydus-3038553 |access-date=2023-11-13 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱔ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" />
ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱮᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱟᱜᱞᱤᱱ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱰᱤᱥᱞᱤᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=Bloomberg Billionaires Index |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/ |access-date=2023-11-12}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱴᱮᱱ (ᱟᱴᱮᱱᱚᱞᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱣᱮᱞᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=":4" /> ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱨᱤᱭᱩᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱣᱚᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ H1N1 ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}}
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last1=in 2018 |first1=Dr Anil Diggiwal |last2=Owned |first2=Is Currently a Privately |last3=publishes |first3=bootstrapped organization This Jaipur based company |last4=Undiscovered |first4=Focuses on |last5=Stories |first5=Small Startup |date=2021-12-13 |title=Learning from Legendary Pankaj Patel – Chairman of India's 5th Largest Pharmaceutical Company |url=https://thedigitalyug.com/stories/learning-from-legendary-pankaj-patel-chairman-of-india-5th-largest-pharmaceutical-company |access-date=2023-11-13 |website=thedigitalyug.com |language=en}}</ref> ᱡᱤᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web |title=Pankaj Patel: Latest Pankaj Patel News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=2023-11-13 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Team |first=AsiaOne |date=18 June 2018 |title=Pankaj R. Patel |work=Asia One |url=https://asiaone.co.in/pankaj-r-patel/ |access-date=18 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱳᱨᱳᱯ (ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ), ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱯᱤᱭᱟᱨᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱴᱤᱱ ᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱭᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel - Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/richprofile/pankaj-patel/1433/72 |access-date=2023-11-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱡᱤᱰᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱤᱞᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱟᱞᱰᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Billionaire Father, Son Turn 10-Storey Mumbai Office Into World Beater |url=https://www.ndtv.com/business/billionaire-father-son-turn-10-storey-mumbai-office-into-world-beater-1735811 |access-date=2023-11-13 |website=NDTV.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Zydus |date=13 Nov 2023 |title=Chairman Profile |url=https://www.zyduslife.com/public/pdf/board-of-director-profile/Profile-Pankaj-Patel.pdf |access-date=13 Nov 2023 |website=Zydus Life}}</ref>
ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱠᱥᱤᱠᱞᱚᱨᱚᱠᱩᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱦᱟᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱢᱰᱮᱥᱤᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-07-31 |title=Pankaj Patel, 67, Chairman, Zydus Cadila |url=https://openthemagazine.com/cover-story/pankaj-patel-67-chairman-zydus-cadila/ |access-date=2023-11-12 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱠᱚᱵᱷ-ᱰᱤ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=FICCI announces Pankaj Patel as new president |url=https://indianexpress.com/article/business/business-others/ficci-announces-pankaj-patel-as-the-new-president-4389256/ |access-date=2023-11-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-pankaj-patel-takes-over-as-ficci-president-2284472|title=Pankaj Patel takes over as FICCI president {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=19 December 2016|newspaper=dna|language=en-US|access-date=17 January 2017}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Livemint |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Chairman Pankaj R Patel appointed on RBI Central Board |url=https://www.livemint.com/news/india/zydus-life-s-chairman-pankaj-r-patel-appointed-on-rbi-central-board-11655196992580.html |access-date=2023-11-12 |website=mint |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱦᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱝᱜᱽᱲᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱱᱚᱱ-ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |title=Shri Pankaj R. Patel {{!}} IIMA |url=https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |access-date=2023-11-12 |website=www.iima.ac.in |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112233034/https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ (MSG), ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NHM) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱵᱚᱰᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com//industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱚᱯᱚᱭᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ), ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱞᱟᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱚᱢᱚᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ<ref>{{cite web |date=1 December 2004 |title=Business / Briefly : Award for Zydus Cadila chief |url=http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041210133620/http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |archive-date=10 December 2004 |accessdate=4 February 2009 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱒᱐᱐᱓" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Mathew |first=Vinod |date=3 February 2003 |title=The Hindu Business Line : 'We aim at third position with Rs 1,400-cr turnover by 2005' – Mr Pankaj R. Patel, Chairman, Zydus Cadila |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/03/stories/2003020301320500.htm |accessdate=4 February 2009 |publisher=www.thehindubusinessline.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱵᱤᱥᱠᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ) ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brics Business Council |url=https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf}}</ref>
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱔᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ‘ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vision, Knowledge, Leadership |url=https://www.iimu.ac.in/about/people-at-iim |access-date=2023-11-12 |website=IIMU |language=english}}</ref><ref name=":6" />
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱱᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱥᱟᱨᱵᱤᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Investor Zone - Investor Facts & Information Regarding Zydus Cadila |url=https://www.zyduslife.com/investor/#boardofdirector |access-date=2023-11-12 |website=www.zyduslife.com}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱭᱟᱱᱴ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱣ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://business.mapsofindia.com/business-leaders/pankaj-ramanbhai-patel.html|title=Pankaj Ramanbhai Patel Biography- About family, children, education, wife, age, and more|website=business.mapsofindia.com|access-date=17 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟᱭ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com"/>
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨ-᱖᱐᱔ ᱡᱮᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/1724108/report-zydus-group-boss-pankaj-patel-2nd-a-bad-businessman-to-buy-a-jet|title=Zydus Group boss Pankaj Patel 2nd A'bad businessman to buy a jet|publisher=DNA India|accessdate=22 May 2013}}</ref>
ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
amww6ewdy1i5t1g3847cry0gxr0t0g5
ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ
0
37900
197182
2026-08-21T17:00:25Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱐᱗–᱑᱙᱙᱓)}} {{Infobox person | name = ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ | image = Stamp of India - 2018 - Colnect 808525 - Lilavati Hospital Mumbai.jpeg | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!--..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197182
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱐᱗–᱑᱙᱙᱓)}}
{{Infobox person
| name = ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ
| image = Stamp of India - 2018 - Colnect 808525 - Lilavati Hospital Mumbai.jpeg
| image_upright =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption = ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱥᱴ ᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱘
| native_name =
| native_name_lang =
| pronunciation =
| birth_name = <!-- only use if different from name -->
| birth_date = {{Birth date|1907|02|07}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{Death date and age|1993|07|21|1907|02|07}}
| death_place = [[ᱟᱱᱴᱣᱟᱨᱯ]], ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ
| death_cause = <!--should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability-->
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) -->
| burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| other_names = ᱵᱟᱯᱟᱡᱤ
| siglum =
| citizenship =
| education =
| alma_mater =
| occupation =
| years_active =
| era =
| employer =
| organization = ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱤᱨᱟᱹ <br> ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ <br> [[ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
| agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->
| known_for =
| notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" -->
| spouse = {{plainlist|
* ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱮᱦᱛᱟᱢ
* ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱢᱮᱦᱛᱟ
}}
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children = ᱗
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| awards = [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱤᱭᱚᱯᱳᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ (ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ)|ᱞᱮᱭᱳᱯᱳᱞᱰ ᱟᱫᱮᱥ]]
}}
'''ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ''' (᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱗ ᱼ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=NYTimes/>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=cr>{{Cite web |first=Chidanand |last=Rajghatta |date=November 28, 2004 |title=The early birds in the trade |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/the-early-birds-in-the-trade/articleshow/939105.cms |access-date=2022-12-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱜᱩᱱ, ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ, ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="diamond" />
᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱩᱢᱵᱮᱭ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]), ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱩᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱣᱟᱨᱯ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱢᱵᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱵᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ, ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ, ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱦᱮᱴᱟᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱠᱤᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱡᱮᱢᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=NYTimes/>
===ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱛᱤᱨᱛᱷᱭᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=palanpuronline/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=diamond/>
==ᱜᱩᱨ==
᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱴᱣᱟᱨᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=NYTimes>{{cite news |title=Kirtilal M. Mehta, 86; Built a Gem Company |url=https://www.nytimes.com/1993/07/23/obituaries/kirtilal-m-mehta-86-built-a-gem-company.html |work=[[The New York Times]] |date=July 23, 1993}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱤ ᱚᱯᱮᱱᱦᱟᱭᱢᱟᱨ, ᱟᱞᱮᱠ ᱵᱟᱨᱵᱚᱨ, ᱱᱤᱡᱮᱞ ᱣᱤᱥᱰᱮᱱ, ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱡᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱰᱮ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱤ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱤᱥᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=diamond>{{cite news |title=The Late Kirtilal Manilal Mehta Eulogized By Industry Leaders |url=https://www.diamonds.net/News/NewsItem.aspx?ArticleID=203&ArticleTitle=The+Late+Kirtilal+Manilal+Mehta+Eulogized+By+Industry+Leaders |publisher=Diamonds.net |date=August 5, 1993}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ==
ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱣᱰᱮᱣᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱞᱤᱭᱚᱯᱚᱞᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=cr/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱡᱟᱡᱩᱨ-ᱤ-ᱨᱤᱭᱟᱡᱟᱹᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱥᱛᱷᱟᱱᱟᱠ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱳᱫᱷ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kirtilal Manilal Mehta honoured posthumously |url=https://www.pressreader.com/india/the-free-press-journal/20130928/282252368231921 |publisher=[[The Free Press Journal]] |date=September 28, 2013}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱑᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱮ ᱡᱟᱨᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=palanpuronline>{{cite news |title=Special Indian Postal Stamp Issued to Honour Late Smt. Lilavati and Late Shri Kirtilal M. Mehta |url=https://palanpuronline.com/Shows_Content.aspx?ContentID=1147&From=Events&PageFrom=NewsEvents |publisher=Palanpur Online |date=September 27, 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Postal stamp |url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/808525-Lilavati_Hospital_Mumbai-MyStamps_2018-India |date=August 29, 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.indiaglobalbusiness.com/igb-archive/diamond-merchant-india-israel-bond The diamond merchant behind the India-Israel bond]
* [http://epaper.mch-group.com/baselworld/2016/selection-stones-and-pearls/page170.html Selection stones and pearls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827043926/http://epaper.mch-group.com/baselworld/2016/selection-stones-and-pearls/page170.html |date=2021-08-27 }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱮᱦᱛᱟ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱰᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
bmhwxbmwu7u5zfz49voqfu895d5ix31
ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ
14
37901
197188
2026-08-22T00:16:30Z
MT731
2184
"{{Commons category}} {{Birth year category header|᱑᱙᱐|᱗}}" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197188
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category}}
{{Birth year category header|᱑᱙᱐|᱗}}
hqyt8ho67tpgnuk2v48emce55ngtmhf
ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ
14
37902
197189
2026-08-22T00:20:00Z
MT731
2184
"{{commons category}}{{Wikiquote|ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱛᱩᱨ ᱠᱚ}} {{Death year category header|᱑᱙᱙|᱓}}" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197189
wikitext
text/x-wiki
{{commons category}}{{Wikiquote|ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱛᱩᱨ ᱠᱚ}}
{{Death year category header|᱑᱙᱙|᱓}}
mibq3jajtoqxfrhbkwu0pute8dsu6jn
197190
197189
2026-08-22T00:20:47Z
MT731
2184
197190
wikitext
text/x-wiki
{{commons category}}{{Wikiquote|ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ}}
{{Death year category header|᱑᱙᱙|᱓}}
qds1kjo0rbh4j3xt4lttoqig3odskot
ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
0
37903
197194
2026-08-22T02:02:34Z
MT731
2184
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1945}} | birth_place = [[ᱯᱟᱴᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱯᱟᱴᱟᱱ]], ᱵᱚᱢ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197194
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ
| image =
| image_upright =
| landscape =
| alt =
| caption =
| birth_date = {{birth year and age|1945}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱴᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱯᱟᱴᱟᱱ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱟᱱ, [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| other_names =
| siglum =
| citizenship =
| education = ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱥᱤ
| alma_mater =
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ
| organization = [[ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ]]<br>[[ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| agent =
| known_for = ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ
| spouse =
| partner =
| children =
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱐)
}}
'''ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱠᱷᱳᱫᱤᱫᱟᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱰᱮᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ, ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱥ, ᱯᱮᱠᱡᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=SRIJAN March - 2010 |url=http://srimca.edu.in/SRIJAN/Srijanmar2010/Biography.html |access-date=2026-04-02 |website=srimca.edu.in}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Karsanbhai Patel|url=https://www.forbes.com/profile/karsanbhai-patel/|access-date=11 May 2021|website=Forbes|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Shah |first1=Vrutika |title=How a Gujarati businessman went from making detergent in his backyard to building a Rs 2500 crore empire |url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/nirma-success-story-gujarati-businessman-nirma-detergent-karsanbhai-patel |publisher=[[GQ India]] |date=January 24, 2020}}</ref> ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=pib1/>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱙᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱴᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱯᱟᱴᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱞᱵᱷᱟᱭ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱮᱠᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ - ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱯᱮᱠᱮᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=From Selling Detergent On Bicycle To Running Rs 7,000 Cr Business: Read Karsanbhai Patel |url=https://www.india.com/business/from-selling-detergent-on-bicycle-to-running-rs-7000-cr-business-read-karsanbhai-patels-nirma-detergent-powder-inspiring-story-6115586/ |access-date=2026-04-02 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱓ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ ᱛᱮ, (ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱦᱤᱥ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱠᱟ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | author =Swati Daftuar | title = ...and then NIRMA stormed in | quote = His Nirma, derived with love from the name of his daughter Nirupama, was going to be “Sabki Pasand Nirma”. | newspaper = The Hindu | date = 2 November 2014 | url =http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/and-then-nirma-stormed-in/article6555533.ece?google_editors_picks=true }}</ref> ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱟᱨᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱥᱠᱟᱹ ᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱥᱟᱨᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱚ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱴᱟᱠᱟ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ) ᱾ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱚᱨᱯᱷᱟ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱵᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱵᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱵᱩᱱ, ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱢᱯᱩ ᱟᱨ ᱴᱩᱛᱷᱯᱮᱥᱴ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱥᱩᱫᱷ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱵᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱵᱩᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱴ ᱛᱮ, ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐% ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱓᱕% ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nirma Institute of Technology. Overview |url=https://nirmauni.ac.in/about/nerf-at-a-glance/overview/ |access-date=2026-04-02 |website=nirmauni.ac.in}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟᱵᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱱᱤᱨᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ:<ref>
{{cite web
|url = http://www.nirma.co.in/genesis.htm
|title = Nirma group home page: Genesis
|date = 2004
|access-date = 24 November 2006
}}</ref> ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟ, ᱦᱤᱨᱮᱱ ᱠᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ, ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱯᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱨᱛᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱱᱤᱨᱞᱟᱭᱤᱯ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱵᱽᱥ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=#92 Karsanbhai Patel |url=https://www.forbes.com/lists/2009/77/india-billionaires-09_Karsanbhai-Patel_LCYW.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214100457/https://www.forbes.com/lists/2009/77/india-billionaires-09_Karsanbhai-Patel_LCYW.html |archive-date=2009-12-14 |access-date=2026-04-02 |website=www.forbes.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱚᱨᱤᱰᱟ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱢᱚᱞ ᱥᱠᱮᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (FASII), ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱨᱚᱛᱱᱚ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ "ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱚᱨᱡᱮᱱᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=pib1>{{cite press release |title=This Year's Padma Awards announced |url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=25 January 2010 |access-date=25 January 2010}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱔᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱴᱟᱨ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨ [[ᱜᱚᱩᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ|ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱰᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱚᱨ [[ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Umat |first1=Ajay |title=Detergent king acquires Rs 40cr chopper |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/detergent-king-acquires-rs-40cr-chopper/articleshow/20468386.cms |publisher=[[Times of India]] |date=June 7, 2013}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱵᱽᱥ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ($᱓.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/india-rich-list-2017/1655/1|title = India Rich List 2017 – Forbes India Magazine}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱵᱽᱥ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ($᱓.᱙ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/india-rich-list-2019/1807/all|title=Forbes India Rich List 2019 – Forbes India Magazine}}</ref>
ᱯᱷᱚᱨᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱖.᱐᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 Oct 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱠᱚᱨᱥᱚᱱᱵᱷᱟᱭ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱦᱥᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
loe7wcsrv3gkkc210qz1i8ao6u8q599
ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
37904
197199
2026-08-22T03:06:41Z
Albetudu
1096
"'''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197199
wikitext
text/x-wiki
'''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ-ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ==
ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
* [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ ==
bushatp2csb79lybi1zci8j5qw117i2
197200
197199
2026-08-22T03:09:11Z
Albetudu
1096
197200
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Upazila in Chittagong Division, Bangladesh}}
{{Infobox settlement
| name = Bangra
| official_name =
| native_name = বাঙ্গরা
| native_name_lang = bn
| other_name =
| settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]]
| image_skyline = Bangora Bazar Thana 29-10-19.png
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Entrance gate of Bangra Bazar Police Station, Bangra Upazila
| mapsize =
| image_map =
| coordinates =
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| seat_type =
| subdivision_name1 = [[Chittagong Division|Chittagong]]
| subdivision_name2 = [[Comilla District|Comilla]]
| seat =
| established_title1 = [[Thana]]
| established_date1 = 2015
| established_title2 = [[Upazila]]
| established_date2 = 2026
| subdivision_type4 = [[Jatiya Sangsad]] constituency
| subdivision_name4 = [[Comilla-3]]
| government_type =
| governing_body = [[Upazila |Upazila Council]]
| leader_title = [[Member of Parliament (Bangladesh)|MP]]
| leader_name = [[Kazi Shah Mofazzal Hossain Kaikobad]]
| leader_title1 = [[Chairman]]
| leader_name1 = Vacant
| leader_title2 = [[Upazila Nirbahi Officer|Chief Executive Officer]]
| leader_name2 =
| area_total_km2 = 189
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total =
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=396}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 4543<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce5b3277-7d77-4e72-b3e5-dc27105ba64f |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| area_code = 03022<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://www.rebtel.com/en/international-calling-guide/phone-codes/bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Rebtel.com |location=Stockholm, Sweden}}</ref>
| website =
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ-ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ==
ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
* [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ ==
qtfegcz1g5mazu16injha8v3y6gfx0n
197201
197200
2026-08-22T03:11:32Z
Albetudu
1096
/* ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
197201
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Upazila in Chittagong Division, Bangladesh}}
{{Infobox settlement
| name = Bangra
| official_name =
| native_name = বাঙ্গরা
| native_name_lang = bn
| other_name =
| settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]]
| image_skyline = Bangora Bazar Thana 29-10-19.png
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Entrance gate of Bangra Bazar Police Station, Bangra Upazila
| mapsize =
| image_map =
| coordinates =
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| seat_type =
| subdivision_name1 = [[Chittagong Division|Chittagong]]
| subdivision_name2 = [[Comilla District|Comilla]]
| seat =
| established_title1 = [[Thana]]
| established_date1 = 2015
| established_title2 = [[Upazila]]
| established_date2 = 2026
| subdivision_type4 = [[Jatiya Sangsad]] constituency
| subdivision_name4 = [[Comilla-3]]
| government_type =
| governing_body = [[Upazila |Upazila Council]]
| leader_title = [[Member of Parliament (Bangladesh)|MP]]
| leader_name = [[Kazi Shah Mofazzal Hossain Kaikobad]]
| leader_title1 = [[Chairman]]
| leader_name1 = Vacant
| leader_title2 = [[Upazila Nirbahi Officer|Chief Executive Officer]]
| leader_name2 =
| area_total_km2 = 189
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total =
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=396}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 4543<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce5b3277-7d77-4e72-b3e5-dc27105ba64f |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| area_code = 03022<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://www.rebtel.com/en/international-calling-guide/phone-codes/bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Rebtel.com |location=Stockholm, Sweden}}</ref>
| website =
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ-ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ==
ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
* [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
== ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ ==
fnm4p9u0o57ptbkzojyhv3tpucs2yls
197202
197201
2026-08-22T03:12:47Z
Albetudu
1096
/* ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ */
197202
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Upazila in Chittagong Division, Bangladesh}}
{{Infobox settlement
| name = Bangra
| official_name =
| native_name = বাঙ্গরা
| native_name_lang = bn
| other_name =
| settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]]
| image_skyline = Bangora Bazar Thana 29-10-19.png
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Entrance gate of Bangra Bazar Police Station, Bangra Upazila
| mapsize =
| image_map =
| coordinates =
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| seat_type =
| subdivision_name1 = [[Chittagong Division|Chittagong]]
| subdivision_name2 = [[Comilla District|Comilla]]
| seat =
| established_title1 = [[Thana]]
| established_date1 = 2015
| established_title2 = [[Upazila]]
| established_date2 = 2026
| subdivision_type4 = [[Jatiya Sangsad]] constituency
| subdivision_name4 = [[Comilla-3]]
| government_type =
| governing_body = [[Upazila |Upazila Council]]
| leader_title = [[Member of Parliament (Bangladesh)|MP]]
| leader_name = [[Kazi Shah Mofazzal Hossain Kaikobad]]
| leader_title1 = [[Chairman]]
| leader_name1 = Vacant
| leader_title2 = [[Upazila Nirbahi Officer|Chief Executive Officer]]
| leader_name2 =
| area_total_km2 = 189
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total =
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=396}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 4543<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce5b3277-7d77-4e72-b3e5-dc27105ba64f |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| area_code = 03022<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://www.rebtel.com/en/international-calling-guide/phone-codes/bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Rebtel.com |location=Stockholm, Sweden}}</ref>
| website =
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ-ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ==
ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
* [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
== ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ ==
{{Upazilas of Chittagong Division}}
[[Category:Upazilas of Comilla District]]
3e0q4zubfcv8bgu7xb8qgkctls1fpvz
ᱟᱥᱤᱥ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ
0
37905
197211
2026-08-22T06:11:27Z
MT731
2184
"{{short description|ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱑)}} {{Infobox person | name = ᱟᱥᱤᱥ ᱡᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ | image = Global Citizen 2015 Earth Day (17026227049) (Ashish Thakkar).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1981|8|5|df=yes}} | birth_place..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197211
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱟᱥᱤᱥ ᱡᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ
| image = Global Citizen 2015 Earth Day (17026227049) (Ashish Thakkar).jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date and age|1981|8|5|df=yes}}
| birth_place = [[ᱞᱤᱥᱮᱥᱴᱟᱨ]], [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱮᱝᱰᱚᱢ]]
| occupation = ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ
| organization = ᱢᱟᱨᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ
| years_active = ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| known_for = {{unbulleted list|ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]| ᱠᱚ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ]]}}
| spouse = {{Marriage | ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ |2009 |2014 |end=ᱰᱤᱵᱷ.}}
| children = ᱭᱟᱜᱽᱱᱟ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ, ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ
| parents = {{Unbulleted list|ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ| ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ}}
| website = {{URL |www.AshishJThakkar.com}} {{Dead link|date=November 2025}}
}}
'''ᱟᱥᱤᱥ ᱡᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱳᱨᱚᱵᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱱ-ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ashish J. Thakkar: Shaking Africa's business universe|url=https://africanbusinessmagazine.com/features/profile/ashish-j-thakkar-shaking-africas-business-universe|publisher=African Business Magazine|date=4 April 2013|accessdate=10 February 2014}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://www.howwemadeitinafrica.com/why-ashish-thakkars-mara-group-has-its-head-office-in-dubai/43875/ | title = Why Ashish Thakkar's Mara Group has its head office in Dubai | publisher = How We Made It in Africa | date = 5 October 2014 | accessdate = 27 November 2014 | first = Jaco | last=Maritz }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱵᱮᱠᱥ: ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱥ ᱤᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱥ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱢᱤᱨᱮᱠᱮᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=Goodreads |url=https://www.goodreads.com/book/show/23014837-the-lion-awakes |access-date=2025-10-11 |website=Goodreads |isbn=978-1-137-28014-5 |language=en}}</ref>
ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱚᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="forbes2012">{{cite magazine |title=Young, Successful And African: Ashish J.Thakkar, CEO of Mara Group |url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/06/18/young-successful-and-african-ashish-thakkar-ceo-of-mara-group/ |accessdate=24 April 2013 |magazine=Forbes}}</ref><ref>{{cite web|title=Ashish Thakkar|url=http://www.weforum.org/young-global-leaders/ashish-j-thakkar|publisher=World Economic Forum|accessdate=24 April 2013}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ "᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱔᱐" ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = fortune40>{{cite magazine | url = http://fortune.com/40-under-40/2013/ashish-thakkar-19/ | title = 40 Under 40 2013: 19. Ashish Thakkar | magazine = [[Forbes]] | date = 2013 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ MTV ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱞᱤᱰᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/480/114499.html | title=2014 MTV Africa Music Awards winners | publisher=Bizcommunity.com | date=9 June 2014 | accessdate=11 June 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ''ᱮᱥᱠᱣᱟᱭᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱟᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Lessons from an entrepreneur: Ashish J. Thakkar {{!}} Esquire Middle East – The Region's Best Men's Magazine |url=https://www.esquireme.com/brief/business/19132-lessons-from-an-entrepreneur-ashish-j-thakkar |access-date=12 June 2024 |work=Esquire Middle East – The Region’s Best Men’s Magazine |date=26 January 2017}}</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱭᱚᱨᱥ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda | archive-url = https://web.archive.org/web/20140127061157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda | url-status = dead | archive-date = 27 January 2014 | title = Mara group's Ashish Thakkar: How he established a multi-million dollar, pan-African group | newspaper = [[The Economic Times]] | date = 26 January 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = G. Seetharaman }}</ref><ref>{{cite web|author1=G Seetharaman|title=Mara group's Ashish Thakkar: How he established a multi-million dollar, pan-African group|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda|archive-url=https://web.archive.org/web/20140127061157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda|url-status=dead|archive-date=27 January 2014|website=The economic times|accessdate=24 October 2015|quote=Thakkar's paternal great grandfather moved from Gujarat to Uganda in 1890 to trade in maize, cotton and other commodities. But his family had to leave Uganda in 1972 when the country's dictatorial leader Idi Amin ordered the expulsion of Asians. His parents moved to the UK, where they set up a business trading women's fashion goods and where Thakkar was born.}}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱮᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name = financialtimes>{{cite news | url = http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3ab56de2-f55d-11e3-91a8-00144feabdc0.html#axzz3IOxGN0nF | title = Ashish Thakkar: Bob Diamond's African partner | newspaper = [[Financial Times]] | date = 22 June 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Blas, Javier }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱩᱥᱮ ᱢᱤᱰ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱜᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱸᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱠᱴᱚᱨ ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱜᱟᱸᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name = bbcnews>{{cite news | url = https://www.bbc.com/news/business-26420868 | title = Ashish Thakkar: Child refugee who built business empire | work = [[BBC News]] | date = 9 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Matt Symonds }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱳᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱨᱳᱣᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱱᱚᱥᱟᱭᱤᱰ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩᱰᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱷᱭᱩᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name = fortune40/><ref name = bbcnews/> ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱕,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = fortune40/>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = financialtimes/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱵᱚᱨᱰ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱥ, ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://venturebeat.com/2012/08/07/ugandan-accelerator-mara-startups/ | title = Genocide refugee, CEO, and astronaut-to-be gives back to Africa with accelerator | publisher = [[Venture Beat]] | date = 7 August 2012 | accessdate = 27 November 2014 | author = Christina Farr }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name =ibtimes>{{cite news | url = http://www.ibtimes.com/mara-groups-ashish-thakkar-what-investors-get-wrong-about-africa-1559158 | title = Mara Group's Ashish Thakkar on What Investors Get Wrong About Africa | newspaper = [[International Business Times]] | date = 4 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Kathleen Caulderwood }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://edition.cnn.com/2013/04/24/business/ashish-thakkar-mara-africa/ | title = Tycoon to fly African flags in space | publisher = [[CNN]] | date = 24 April 2013 | access-date = 27 November 2014 | author1 = Ayesha Durgahee | author2 = Jessica Ellis }}</ref>
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = bbcnews/><ref name = thenational>{{cite news | url = http://www.thenational.ae/uae/education/businessman-hopes-to-inspire-youth | archive-url = https://web.archive.org/web/20141105040807/http://www.thenational.ae/uae/education/businessman-hopes-to-inspire-youth | url-status = dead | archive-date = 5 November 2014 | title = Businessman hopes to inspire youth | newspaper = [[The National (Abu Dhabi)|The National]] | date = 4 November 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Roberta Pennington }}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱵᱽ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{ cite web | url = https://dealbook.nytimes.com/2013/12/09/robert-diamond-to-make-banking-comeback-in-africa/?_r=0 | title = Robert Diamond Aims to Make Banking Comeback – in Africa | work = [[The New York Times]] Dealbook | date = 9 December 2013 | accessdate = 27 November 2014 | author = Chad Bray }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name =ibtimes/> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱓᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱡᱩᱢᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite magazine | url = https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2014/05/14/bob-diamond-and-ashish-j-thakkar-seek-400-million-to-fund-deals/ | title = Bob Diamond And Ashish J. Thakkar To Raise $400 Million to Fund Deals | magazine = [[Forbes]] | date = 14 May 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Mfonobong Nsehe }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-atlas-mara-acquisition-idUSBREA2U1UV20140331 | title = Bob Diamond-backed Atlas Mara to expand in Africa via acquisitions | work = [[Reuters]] | date = 31 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱳ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱙᱕% ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.barchart.com/stocks/quotes/ATMA.LN/technical-chart?plot=BAR&volume=0&data=MO&density=X&pricesOn=1&asPctChange=0&logscale=0&sym=ATMA.LN&grid=1&height=500&studyheight=100|title=ATMA.LN - Atlas Mara Limited Stock Technical Chart}}</ref> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ATMA.LN, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ AAMAF ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.siliconbeat.com/2013/05/16/ashish-thakkar-and-the-mara-group-take-a-flying-leap-at-becoming-the-skype-facebook-google-talk-of-africa/ | title = Ashish Thakkar and the Mara Group Take A Flying Leap at Becoming The Skype Facebook, Google Talk of Africa | publisher = [[Silicon Beat]] | date = 16 May 2013 | accessdate = 27 November 2014 | author = Mike Cassidy | archive-date = 5 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141205071318/http://www.siliconbeat.com/2013/05/16/ashish-thakkar-and-the-mara-group-take-a-flying-leap-at-becoming-the-skype-facebook-google-talk-of-africa/ | url-status = dead }}</ref><ref name = bbcnews/> ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Forbes Young">{{cite magazine |last=Nsehe |first=Mfonobong |date=7 August 2012 |title=Young African Millionaire Launches Mara.com, Africa's First Online Mentorship Network |url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/08/07/young-african-millionaire-launches-mara-com-africas-first-online-mentorship-network/ |accessdate=1 August 2014 |magazine=[[Forbes Magazine]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ "ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱟᱞ ᱰᱮᱞ, ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱟ ᱵᱩᱥ, ᱟᱨ ᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱟᱯᱷᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://www.un.org/partnerships/ | title = Welcome to the United Nations Office for Partnerships | publisher = United Nations Office of Partnerships | accessdate = 27 November 2014}}</ref>᱒᱐᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱟᱛᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱞᱤᱱᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ-ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.c-span.org/video/?c4506084/ashish-j-thakkar-us-africa-leaders-summit | title = Ashish J. Thakkar, US-Africa Leader's Summit | publisher = [[C-SPAN]] | date = 8 August 2014 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UN ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{cite magazine | url = http://www.inc.com/donna-fenn/ashish-thakkar-on-building-big-businesses-in-africa.html | title = How Ashish Thakkar Built an African Business Empire | magazine = [[Inc. (magazine)|Inc.]] | date = 11 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Donna Fenn }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱥᱟᱢᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name = thenational/>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ, ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱛᱤᱛᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/jun/08/bob-diamonds-african-business-partner-ashish-thakkar-accused-hiding-assets-high-court | title = Bob Diamond's African business partner accused of hiding assets | work = [[The Guardian]]| date = 8 June 2016 | accessdate = 9 August 2016 | author = Lisa O'Carroll }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱔᱕,᱕᱓᱒ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱦᱤᱥ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://qz.com/africa/902221/africas-youngest-billionaire-ashish-thakkar-is-actually-worth-less-than-600000 |title=Africa's "youngest billionaire" is actually worth less than $600,000 |publisher=Quartz Media |date=July 21, 2022 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/indian-origin-businessman-who-is-africas-youngest-billionaire-loses-divorce-case/articleshow/57305343.cms?from=mdr |title=Indian-origin businessman, who is Africa's youngest billionaire, loses divorce case |date=February 23, 2017 |publisher=Economic Times }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/indian-origin-couple-fight-on-space-ticket-in-divorce-battle-1656021 |title=Indian-Origin Couple Fight On Space Ticket In Divorce Battle |date=February 4, 2017 |publisher=NDTV }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=46292 ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱮᱥ ᱥᱴᱚᱰᱤ]
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ, ᱟᱥᱤᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
a933lquf6e6nkbw21kn3306wx1zckzs
ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ
0
37906
197221
2026-08-22T10:47:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Aalavattam.jpg|thumb|right|ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ|300px]] '''ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ''' ({{langx|ml|ആലവട്ടം}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱰᱷᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱝᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197221
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aalavattam.jpg|thumb|right|ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ|300px]]
'''ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ''' ({{langx|ml|ആലവട്ടം}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱰᱷᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱝᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱵᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Nayyar |first=Sanjeev |title=Why we shouldn't ban elephants in Kerala temples |url=https://www.rediff.com/news/special/why-we-shouldnt-ban-elephants-in-kerala-temples/20160413.htm |access-date=2025-01-29 |website=Rediff |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Aalavattam |url=https://www.traditionalartandcrafts.com/latest-update/aalavattam-is-a-special-decorative-circular-shield/156}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱜ ᱤᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱥᱮ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱯᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱪᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱥᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱰᱷᱚᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ᱾ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱽᱭᱟᱢ, ᱯᱟᱱᱰᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱥᱮ ᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱫᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱵᱟ᱾
ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ]]
rjs2sts7q616e44igktusrxymzq0ypo
ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ
0
37907
197223
2026-08-22T11:06:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]] [[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}}]] [[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ]] File..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197223
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]]
[[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}}]]
[[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ]]
[[File:Aranmula Mirrors.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
'''ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ''', ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ, ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱸᱪ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱵᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ,{{sfnp|Srinivasan|2008}} ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱯᱮᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name= Hindu2012>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2 | location=Kollam, India | work=The Hindu | title=Aranmula mirrors| date=13 July 2012}}</ref> ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱩᱲᱩᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱳᱴᱴᱤ (ᱦᱟᱭᱰᱨᱳᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱯᱮᱱᱴᱟᱱᱰᱨᱟᱥ) ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱵᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite web|title= Geographical Indications Journal No. 3 | date=1 November 2004 | url=https://search.ipindia.gov.in/IPOJournal/Journal/GIR |website=Intellectual Property India}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱢᱢᱟᱞᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ᱾<ref name="Hindu2012" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ "{{lang|ml-Latn|ᱟᱥᱴᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱭᱟᱢ}}" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾{{sfnp|Srinivasan|Glover|1995|loc=Part 2. Scientific investigations}}{{sfnp|Srinivasan|2008}} ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱒᱐᱑୭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱢᱟᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱤᱥᱟ ᱟᱞ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱔᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Hindu2012" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔-᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (GI) ᱴᱮᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="GITag">{{cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/ |title=State Wise Registration Details of G.I Applications 2004-05 |accessdate=13 June 2013 |location=India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ |archivedate=26 August 2013 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last1=Srinivasan |first1=Sharada |last2=Glover |first2=Ian |year=1995 |title=Wrought and quenched and cast high-tin bronzes from Kerala state, southern India |journal=Journal of the Historical Metallurgy Society |volume=29 |issue=2 |pages=69–81}}
* {{cite encyclopedia |last=Srinivasan |first=Sharada |year=2008 |title=Mirrors: Metal mirrors from India |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |editor-link=Helaine Selin |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |volume=2 |location=Berlin |publisher=Springer |pages=1699–1704 |url=http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://aranmulakannadi.org/ Aranmulakannadi.org]
* {{commons category-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ]]
mfgbfmn6sobw5v3sd1gkkw4cciuee5a
ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ
0
37908
197224
2026-08-22T11:09:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox instrument | name = ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ | names = ᱪᱮᱱᱱᱟᱞᱟ | image = Chengila at District Heritage Museum, Palakkad DSC 3840 (cropped).jpg | caption = ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ | background = ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ | classificat..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197224
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox instrument
| name = ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ
| names = ᱪᱮᱱᱱᱟᱞᱟ
| image = Chengila at District Heritage Museum, Palakkad DSC 3840 (cropped).jpg
| caption = ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ
| background = ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ
| classification = ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ
| hornbostel_sachs =
| hornbostel_sachs_desc =
| inventors =
| developed =
| range =
| pitch =
| timbre =
| volume =
| attack =
| decay =
| related = ᱜᱚᱝ
| musicians =
| builders =
| articles =
}}
[[File:Pathiyur.jpeg |thumb|right|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱤᱭᱩᱨ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ]]
'''ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ''', ᱥᱮ '''ᱪᱮᱱᱱᱟᱞᱟ''', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="Chengila">{{cite web|title=Chengila|url=http://www.india9.com/i9show/Chengila-44239.htm|publisher=Online Highways LLC|accessdate=2013-09-17}}</ref>
== ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱛ ᱥᱟᱰᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱜᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱛᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ, ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name=ktourism>{{cite web |title=Traditional Music Instruments of Kathakali |url=https://www.keralatourism.org/faq/traditional-music-instruments-of-kathakali |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=1 August 2026}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ <ref name="Cennala">{{cite web|last=Manu|first=Meera|title=Rustic Rhapsody|url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002044318/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|url-status=dead|archive-date=October 2, 2013|publisher=The New Indian Express|accessdate=2013-09-17}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱢᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Kathalki Dance">{{cite web|title=Kathalki Dance|url=http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|publisher=Keralahistory|accessdate=2013-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002171142/http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|archive-date=2013-10-02|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱠᱤᱰᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ, ᱢᱟᱫᱽᱫᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾<ref name=ktourism/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ ᱠᱚ]]
d4ycqettg1g17oqekhrjay8eoapnjdl
ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
0
37909
197227
2026-08-22T11:44:00Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Punnamada Boat Race DSW.JPG|thumb|right|250px|ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ]] [[File:NehruTrophyboatrace-Jawahar.jpg|thumb|ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ]] [[File:Chundan Vallom by Joseph Lazer.jpg|thumb|ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]] '''ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ''' ('ᱪ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197227
wikitext
text/x-wiki
[[File:Punnamada Boat Race DSW.JPG|thumb|right|250px|ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[File:NehruTrophyboatrace-Jawahar.jpg|thumb|ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ]]
[[File:Chundan Vallom by Joseph Lazer.jpg|thumb|ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]]
'''ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ''' ('ᱪᱩᱸᱪ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ'), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ '''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱬᱮᱥ ==
ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱛᱷᱟᱯᱟᱛᱭᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|date=2016-09-04|title=The snake-boat charmers|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/thread/arts-culture-society/article9042940.ece|access-date=2020-10-11|issn=0971-751X}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱷᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱘᱓ ᱯᱷᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱤᱸᱪ ᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱴᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ==
ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹᱭᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱯᱤᱪᱷᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚ ᱚᱡᱚᱜᱟ᱾
ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱰᱷᱤᱭᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ᱾
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ==
ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱧᱡᱤᱞᱤ (ᱟᱨᱴᱳᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱥᱩᱴᱟᱥ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱠᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="wcc">{{cite web |title=Chundan vallam (the Snake Boats of Kerala) |url=https://encyclocraftsapr.com/chundan-vallam-the-snake-boats-of-kerala/ |publisher=Encyclopedia of Crafts in WCC-Asia Pacific Region, World Crafts Council |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="manorama">{{cite news |title=Battle on the waters: How snake boats get ready for Nehru Trophy Boat Race |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2019/08/09/snake-boats-kerala-nehru-trophy-boat-race-preparations.html |work=Onmanorama |date=9 August 2019 |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="tbi">{{cite news |title=Vallam Kali: How Kerala's 130-Foot Snake Boats Carry 100 Rowers in Perfect Rhythm |url=https://thebetterindia.com/culture/science-tradition-kerala-snake-boat-races-12124080 |work=The Better India |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ {{convert|80|ft|m}} ᱜᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱰᱷᱤ, ᱢᱩᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱵᱚᱞᱴ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱠᱩᱸᱠᱲᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="tbi"/> ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱥᱟᱫᱟᱨ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱪᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱩᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="wcc"/> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱛᱷᱟᱯᱟᱛᱭᱚ ᱵᱮᱫᱽ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="dsource"/><ref name="manorama"/>
ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱠᱷᱚᱞ, ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱡᱚᱜᱟᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱯᱤᱪᱷᱞᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="dsource"/> ᱰᱤ'ᱥᱳᱨᱥ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ, ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="dsource">{{cite web |title=Snake Boat Making, Alleppey, Kerala: Introduction |url=https://www.dsource.in/resource/snake-boat-making-alleppey-kerala/introduction |publisher=D'source, IDC School of Design, IIT Bombay |access-date=22 July 2026}}</ref>
== ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱫᱟᱱᱟᱭᱟᱢᱯᱩ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱫᱷᱟᱱ) ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ {{convert|12|ft|m|adj=mid|-long}} ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱰᱟᱨ-ᱳᱣᱟᱨ (ᱟᱫᱟᱱᱟᱭᱟᱢᱯᱩ) ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ (ᱥᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱒᱘ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ)᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤᱯᱟᱴᱴᱩ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱴᱮᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱟᱭᱩᱨᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱚᱫᱤᱠᱯᱟᱞᱚᱠ (ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱥᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱟ) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Chundan Vallam (India) - Traditional Sports|url=http://www.traditionalsports.org/traditional-sports/asia/chundan-vallam-india.html|access-date=2020-10-11|website=www.traditionalsports.org|language=en-gb}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ: ᱠᱟᱨᱤᱪᱟᱞ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ, ᱱᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ᱾<ref name="ktnehru">{{cite web |title=Nehru Trophy Boat Race |url=https://www.keralatourism.org/onam/boat-races/nehru-trophy-boatrace |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |access-date=22 July 2026}}</ref><ref name="print">{{cite news |title=Karichal Chundan, rowed by Pallathuruthy Boat Club, bags Nehru Trophy Boat Race |url=https://theprint.in/india/karichal-chundan-rowed-by-pallathuruthy-boat-club-bags-nehru-trophy-boat-race/2288781/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=28 September 2024 |access-date=22 July 2026}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱮᱡᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="dsource"/> ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="wcc"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱰᱞᱤᱝ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ]]
q7zyv6suouunk91migermdq1vjcs45k
ᱮᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ
0
37910
197228
2026-08-22T11:51:25Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"[[File:Ilathalam.jpg|thumb|right|ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ]] '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ''',<ref>{{cite web |title=Bell Metal made Pair Of Manjira, Ilathalam, iskcon kirtan kartal, indi |url=https://www.spiceandcraft.com/products/bell-metal-made-pair-of-manjira-ilathalam-iskcon-kirtan-kartal-indian-religious-pooja-ceremony-music-instrument-1 |website=spiceandcraf..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197228
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ilathalam.jpg|thumb|right|ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ]]
'''ᱮᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ''',<ref>{{cite web |title=Bell Metal made Pair Of Manjira, Ilathalam, iskcon kirtan kartal, indi |url=https://www.spiceandcraft.com/products/bell-metal-made-pair-of-manjira-ilathalam-iskcon-kirtan-kartal-indian-religious-pooja-ceremony-music-instrument-1 |website=spiceandcraft.com |access-date=5 November 2025 |language=en}}</ref> '''ᱤᱞᱟᱛᱟᱞᱟᱢ''' ᱥᱮ '''ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱠᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱮᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱧᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱽᱭᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱭᱟᱢᱵᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾
ᱡᱚᱲᱟ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱥᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱫᱽᱭᱟ ("ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ") ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱳᱯᱷᱳᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱱᱴᱤ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱤ ᱥᱮ ᱨᱮᱴᱟᱞᱥ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱴᱟᱞ ᱨᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱴᱟᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱛᱷᱟᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱥᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱢᱨᱤᱪᱷᱟᱠᱟᱴᱤᱠᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱟᱨ ᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱩᱫᱽᱨᱟᱠᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱳᱨᱴᱮᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱨᱟᱢ (ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ) ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ (ᱠᱟᱱᱥᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ) ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ (ᱵᱷᱟᱢᱥᱤ) ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱯᱥ (ᱵᱷᱤᱱᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱟᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ AD ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱰᱩᱵᱩᱡ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱩᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓᱐.᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱰᱟᱭᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ, ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱱᱚᱢᱩᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ "ᱥᱟᱠᱟᱢ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
3rydkqss3e9lrguak0b7chl5z2kawd8