ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ 0 8537 197245 190904 2026-08-23T03:58:37Z Albetudu 1096 197245 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{More footnotes|date=November 2018}} {{cleanup lang|date=May 2019}} }} {{EngvarB|date=March 2017}} {{Use dmy dates|date=March 2017}} {{Infobox writing system | name = ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ | altname = Bangla abugida | type =[[Abugida]]| L| SHline = | SHtype = | SHform = | typedesc = | languages =[[Bengali language|Bengali]], [[Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya Manipuri]], [[Sylheti language|Sylheti]], [[Chakma language|Chakma]], [[Sanskrit]], [[Santali language|Santali]]<ref>{{cite web |title=Bengali (Bangla) |url=https://www.scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Beng |website=ScriptSource |accessdate=20 September 2019}}</ref> |region =[[Bengal]] | creator = | date = | published = | time = 11th century to the present<ref>{{Cite web |url=http://www.ancientscripts.com/bengali.html |title=Ancient Scripts |access-date=20 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116142505/http://ancientscripts.com/bengali.html |archive-date=16 November 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |fam1=[[Proto-Sinaitic script]]<sup>[a]</sup> |fam2=[[Phoenician alphabet]]<sup>[a]</sup> |fam3=[[Aramaic alphabet]]<sup>[a]</sup> |fam4=[[Brahmi script]] |fam5=[[Gupta script]] |fam6=[[Siddhaṃ script|Siddham]] | footnotes=[a] The Semitic origin of the Brahmic scripts is not universally agreed upon. | print = | sisters = [[Tibetan alphabet|Tibetan]], [[Tirhuta]], [[Anga Lipi]], [[Assamese alphabet|Assamese]] | sample =Bengali aksharamala.png | imagesize =250px | unicode =[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0980.pdf U+0980–U+09FF] | iso15924 =Beng | iso15924 note = | note = }} {{Contains Bangla text}} {{Culture of Bengal}} {{Culture of Bangladesh}} {{Culture of India}} {{brahmic}} '''ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ]], [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱩᱞᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱷᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱩᱢᱟᱸᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱚᱞᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱫ ᱫᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟ ᱵᱷᱮᱜᱮᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱰᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮᱫᱚ [[ᱨ|র]] ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱨ|ৰ]] ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱱᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱥᱟᱣ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱟᱱᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱮᱵᱟᱦᱟᱨ ᱫᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==Bibliography== * {{Citation | last = Ashraf | first =Syed Ali | last2 =Ashraf | first2 =Asia | editor = Dil A. S. | chapter= Bengali Diphthongs | pages= 47–52 | year=1966 | title=Shahidullah Presentation Volume | volume= | issue = | publisher= Linguistic Research Group of Pakistan | location = Lahore | publication-date= | url= }} * {{citation | last=Chatterji | first=Suniti Kumar | authorlink= Suniti Kumar Chatterji |title= Vasha-prakash Bangala Vyakaran (A Grammar of the Bengali Language) |url= |year=1939 |publisher= University of Calcutta |location= Calcutta }} * {{Citation | last= Chowdhury | first=Munier | authorlink= Munier Chowdhury | title=Shahitto, shônkhatôtto o bhashatôtto (Literature, statistics and linguistics) | journal=Bangla Academy Potrika | volume=6 | issue=4 | year= 1963 | pages=65–76 | location = Dhaka | url= }} * {{citation |last1=Kostic |first1=Djordje |last2=Das |first2=Rhea S. |author= |authorlink= |title= A Short Outline of Bengali Phonetics |url= |year=1972 |publisher=Statistical Publishing Company |location=Calcutta }} * {{citation |last=Hai |first=Muhammad Abdul |authorlink= |title= Dhvani Vijnan O Bangla Dhvani-tattwa (Phonetics and Bengali Phonology) |url= |year=1964 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka }} * {{Citation | last= Jones | first= William | authorlink= | title= Orthography of Asiatick Words in Roman Letters | journal= Asiatick Researches | publisher= Asiatick Society | volume= | issue= | year= 1801 | pages= | location= Calcutta | url= http://www-personal.umich.edu/~shashir/dl/jonessystem.pdf }}{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- is this the same work as https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.178223/page/n199 ? --> * {{Citation | last= Sarkar | first= Pabitra | authorlink= | title= Bangla Dishôrodhoni (Bengali Diphthongs) | journal=Bhasha | volume= 4–5 | issue= | year= 1987 | pages= 10–12 | location = Calcutta | url= }} {{Bengali language topics}} {{Bangladesh topics}} {{writing systems}} {{list of writing systems}} {{Language orthographies}} [[Category:Bengali script]] [[Category:Bengali language|Alphabet]] [[Category:Languages of Bangladesh]] [[Category:Scripts encoded in Unicode 1.0]] cyv85i2kay8sfbtu9ok59knd7wsom1k ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ 0 13497 197242 186312 2026-08-22T17:06:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ | native_name = بيروت | native_name_lang = ar | other_name = Beyrouth | settlement_type = [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Beirut, Mohammed al-Amin Mosque (6822615915).jpg | photo1b = Ladylebanon.JPG | photo2a = Martyrs' Square Beirut 1.jpg | photo2b = Holiday Inn Beirut 5735831531 c45c86e01b t.jpg | photo3a = The new old Beirut (4694832036).jpg | photo3b = Beyrouth Sursock Museum 60.jpg | photo4a = Panorama of Rawshe (8232500618).jpg | size = 250 | border = 0 | color = | foot_montage = }} | imagesize = | image_caption = Clockwise from top-left: [[Mohammad Al-Amin Mosque]], [[Our Lady of Lebanon]], ruins of [[Holiday Inn Beirut]], [[Sursock Museum]], Pigeon Rocks of [[Raouché]], [[Nejmeh Square]], and [[Martyrs' Square, Beirut| Sahat al Shouhada]] | image_flag = Flag of beirut.gif | image_seal = [[File:BlasonBeyrouth4.jpg|60px]] | image_shield = | shield_size = | motto = Beirut, mother of laws<br/>({{lang-la|[[Law school of Beirut|Berytus Nutrix Legum]]}}) | nickname = Paris of the East<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/travel/2002/jun/02/lebanon.observerescapesection |title=Paris of the east? More like Athens on speed |work=[[The Guardian]] |first=Rachel |last=Cooke |date=22 November 2006 }}</ref> | image_map = | pushpin_map = Lebanon#Mediterranean east#Middle East | pushpin_label_position = left | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location of Beirut within Lebanon | coordinates = {{coord|33|53|13|N|35|30|47|E|region:LB|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flagcountry|ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ}} | subdivision_type1 = [[:en:Governorates of Lebanon|ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ]] | subdivision_name1 = [[:en:Beirut Governorate|ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ]] | leader_title = [[Governor]] | leader_name = [[Marwan Abboud]] | leader_title1 = [[Mayor]] | leader_name1 = Jamal Itani | area_magnitude = | area_total_km2 = 19.8 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 67 | area_note = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = {{circa|361,366}}<ref>[http://data.un.org/Data.aspx?q=city+population&d=POP&f=tableCode%3a240 UNdata | record view | City population by sex, city and city type]. Data.un.org (23 July 2012). Retrieved on 18 December 2012.</ref> | population_as_of = 2014 | population_density_km2 = auto | population_metro = {{circa|2,200,000}}<ref name="worldbank.org">"[http://www.worldbank.org/en/news/feature/2014/09/30/questions-and-answers-water-supply-augmentation-project-lebanon Questions & Answers: Water Supply Augmentation Project, Lebanon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528100143/http://www.worldbank.org/en/news/feature/2014/09/30/questions-and-answers-water-supply-augmentation-project-lebanon |date=2019-05-28 }}". The World Bank. 30 September 2014. Retrieved 20 March 2016.</ref> | population_demonym = Beiruti | area_code = +961 (01) | iso_code = LB-BA | website = {{Official URL}} | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | blank_name_sec1 = [[Patron Saint]] | blank_info_sec1 = [[Saint George]] | name = }} '''ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ''' ([[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]: بيروت‎, [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: Beyrouth, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Beirut) ᱫᱚ [[ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱛ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱯᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱼᱢᱚᱫᱷᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ BC ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Amarna letters|ᱟᱢᱟᱨᱱᱟ ᱪᱤᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱾ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱵᱮᱝᱠ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ'' (بيروت) ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ '''ᱵᱮᱨᱳᱛ''' ᱥᱮ '''ᱵᱤᱨᱩᱛ''' (𐤁𐤓𐤕‎) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱚᱴᱚᱢᱟᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱞᱤᱢ (᱑᱕᱑᱒ - ᱑᱕᱑᱕) ᱟᱜ ᱟᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱴᱚᱢᱟᱱ ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱴᱚᱢᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱰᱨᱩᱡᱽ ᱤᱢᱤᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱼᱟᱞᱼᱫᱤᱱ ᱜᱮᱞᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱚᱴᱚᱢᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱗᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱵᱷᱩᱼᱢᱚᱫᱷᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ-ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱔ ᱠᱤᱢᱤ (᱕᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱠᱳᱱᱟ ᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱞᱼᱟᱥᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱞᱼᱢᱩᱥᱟᱭᱛᱤᱵᱦ ᱾ ===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box |width = auto |location = ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 27.9 |Feb record high C = 30.5 |Mar record high C = 36.6 |Apr record high C = 39.3 |May record high C = 39.0 |Jun record high C = 40.0 |Jul record high C = 40.4 |Aug record high C = 39.5 |Sep record high C = 37.5 |Oct record high C = 37.0 |Nov record high C = 33.1 |Dec record high C = 30.0 |year record high C = 40.4 |Jan high C = 17.4 |Feb high C = 17.5 |Mar high C = 19.6 |Apr high C = 22.6 |May high C = 25.4 |Jun high C = 27.9 |Jul high C = 30.0 |Aug high C = 30.7 |Sep high C = 29.8 |Oct high C = 27.5 |Nov high C = 23.2 |Dec high C = 19.4 |year high C = 24.3 |Jan mean C = 14.0 |Feb mean C = 14.0 |Mar mean C = 16.0 |Apr mean C = 18.7 |May mean C = 21.7 |Jun mean C = 24.9 |Jul mean C = 27.1 |Aug mean C = 27.8 |Sep mean C = 26.8 |Oct mean C = 24.1 |Nov mean C = 19.5 |Dec mean C = 15.8 |year mean C = 20.9 |Jan low C = 11.2 |Feb low C = 11.0 |Mar low C = 12.6 |Apr low C = 15.2 |May low C = 18.2 |Jun low C = 21.6 |Jul low C = 24.0 |Aug low C = 24.8 |Sep low C = 23.7 |Oct low C = 21.0 |Nov low C = 16.3 |Dec low C = 12.9 |year low C = 17.7 |Jan record low C = 0.8 |Feb record low C = 3.0 |Mar record low C = 0.2 |Apr record low C = 7.6 |May record low C = 10.0 |Jun record low C = 15.0 |Jul record low C = 18.0 |Aug record low C = 19.0 |Sep record low C = 17.0 |Oct record low C = 11.1 |Nov record low C = 7.0 |Dec record low C = 4.6 |year record low C = 0.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 154 |Feb precipitation mm = 127 |Mar precipitation mm = 84 |Apr precipitation mm = 31 |May precipitation mm = 11 |Jun precipitation mm = 1 |Jul precipitation mm = 0.3 |Aug precipitation mm = 0 |Sep precipitation mm = 5 |Oct precipitation mm = 60 |Nov precipitation mm = 115 |Dec precipitation mm = 141 |year precipitation mm = 730 |Jan rain days = 12 |Feb rain days = 10 |Mar rain days = 8 |Apr rain days = 5 |May rain days = 2 |Jun rain days = 2 |Jul rain days = 0.04 |Aug rain days = 0.1 |Sep rain days = 1 |Oct rain days = 4 |Nov rain days = 7 |Dec rain days = 11 |year rain days = 62 |Jan humidity = 64 |Feb humidity = 64 |Mar humidity = 64 |Apr humidity = 66 |May humidity = 70 |Jun humidity = 71 |Jul humidity = 72 |Aug humidity = 71 |Sep humidity = 65 |Oct humidity = 62 |Nov humidity = 60 |Dec humidity = 63 |year humidity = 66 |Jan sun = 131 |Feb sun = 143 |Mar sun = 191 |Apr sun = 243 |May sun = 310 |Jun sun = 348 |Jul sun = 360 |Aug sun = 334 |Sep sun = 288 |Oct sun = 245 |Nov sun = 200 |Dec sun = 147 |year sun = 2940 |source 1 = Pogodaiklimat.ru<ref name="pogodaiklimat">{{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190521202352/http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40100.htm | archivedate = 21 May 2019 | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40100.htm | title = Climate of Beirut | accessdate = 21 May 2019 | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = Russian | url-status = live }}</ref> |source 2 = Danish Meteorological Institute (sun 1931–1960)<ref name=DMI>{{cite web |last1=Cappelen |first1=John |last2=Jensen |first2=Jens |url=http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116071752/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |archivedate=16 January 2013 |work=Climate Data for Selected Stations (1931–1960) |title=Libanon – Beyrouth |page=167 |publisher=Danish Meteorological Institute |language=Danish |accessdate=2 March 2013 |url-status=dead }}</ref> |date=October 2011}} {|class="wikitable" |+Beirut mean sea temperature<ref name="Seatemperature">{{cite web| url = http://www.seatemperature.org/middle-east/lebanon/beirut-february.htm|title= Monthly Beirut water temperature chart |publisher=seatemperature.org |accessdate=20 January 2014 }}</ref> |- !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec |- |{{convert|18.5|°C}} |{{convert|17.5|°C}} |{{convert|17.5|°C}} |{{convert|18.5|°C}} |{{convert|21.3|°C}} |{{convert|24.9|°C}} |{{convert|27.5|°C}} |{{convert|28.5|°C}} |{{convert|28.1|°C}} |{{convert|26.0|°C}} |{{convert|22.6|°C}} |{{convert|20.1|°C}} |} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱙᱓᱘,᱙᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱐᱓,᱑᱒᱙ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱢᱟ (middle east) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ (diverse) ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ-ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱤ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Beirut}} * [http://www.beirut.com/ Beirut City Guide] * {{Wikiatlas|Lebanon}} * {{curlie|Regional/Middle_East/Lebanon/Beirut}} *[http://aleph.nli.org.il:80/F/?func=direct&doc_number=002370088&local_base=NNL01 Map of Beirut, 1936.]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Eran Laor Cartographich Collection, The National Library of Israel, [http://historic-cities.huji.ac.il/lebanon/beirut/maps/tfl_1936_beirut_b.jpg Historic Cities Research Project.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225085901/http://historic-cities.huji.ac.il/lebanon/beirut/maps/tfl_1936_beirut_b.jpg |date=2021-02-25 }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱮᱭᱨᱩᱛ| ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 3f2py51102bjdhrcbfxwyzmhf7tlpbj ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱮᱨᱟ 0 23536 197230 161374 2026-08-22T12:20:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197230 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱮᱨᱟ | image = Porn Set 2 (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = Dera in November 2007 | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1978|12|21}} | birth_place = [[Philadelphia|Philadelphia, Pennsylvania]], U.S. | death_date = | death_place = | other_names = Karl ToughLove<ref>{{cite magazine|last=Miller|first=Dan|date=January 22, 2018|title=Charles Dera to launch ToughLoveX|url=https://avn.com/business/articles/technology/charles-dera-to-launch-toughlovex-757165.html|magazine=AVN|accessdate=September 22, 2018}}</ref> | occupation = pornographic actor | years_active = 2005–present | height = {{height|ft=6|in=0}} | spouse = }} '''ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱫᱟᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘) ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ, ᱢᱯᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱮᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == Deraczunas, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱮᱰᱮᱞᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="EOnline">{{Cite web |last=Dimmock |first=James |title=Meet the Smoking Hot Men of the Strip: Charles Dera |url=https://www.eonline.com/photos/12531/meet-the-smoking-hot-men-of-the-strip/383194 |access-date=September 23, 2018 |publisher=[[E!Online]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱯᱯᱮᱱᱰᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="DigitalJournal">{{Cite web |last=Papadatos |first=Markos |date=November 9, 2013 |title=Interview with Charles Dera from 'Men of The Strip' |url=http://www.digitaljournal.com/article/361821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429154731/http://www.digitaljournal.com/article/361821 |archive-date=2020-04-29 |access-date=September 22, 2018 |publisher=Digital Journal}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Porn_Set_2.jpg|right|thumb|2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟ ᱾]] ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱜᱟᱨᱞ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱵᱨᱮᱡᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 313 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱠᱮᱝᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="iafd">{{Cite web |title=Charles Dera |url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=CharlesDera/gender=m/Charles-Dera.htm |access-date=October 12, 2008 |publisher=[[Internet Adult Film Database]]}}</ref><ref name="Brazzers">{{Cite web |title=Pornstars: Charles Dera |url=https://www.brazzers.com/profile/view/id/689/charles-dera/bydate/133/ |access-date=August 31, 2018 |publisher=[[Brazzers]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱑,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="iafd" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱴᱨᱚᱯ ᱨᱮ " ᱫᱟ ᱳᱭᱮᱴᱟᱨᱮᱱ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Timmons, Jeff |author-link=Jeff Timmons |last2=F&G Photography |date=March 21, 2013 |title=Mugshot-style photograph of Charles Dera holding a board indicating that he is 'The Veteran' |url=http://menofthestrip.com/wp-content/uploads/2013/05/charles-mug-2.jpg |access-date=January 14, 2016 |website=Men of the Strip website |publisher=Men of the Strip |location=[[Las Vegas]] |format=JPEG image |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101125/http://menofthestrip.com/wp-content/uploads/2013/05/charles-mug-2.jpg |url-status=dead }}</ref> 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱡᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱹᱰ ᱡᱮᱹᱰ ᱮᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱦᱤᱞᱮᱨᱤ ᱠᱞᱤᱱᱴᱚᱱ|ᱦᱤᱞᱟᱨᱤ ᱠᱞᱮᱴᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="OCWeekly">{{Cite news|url=https://www.ocweekly.com/one-oc-porn-star-plays-the-donald-another-doesnt-support-trump-7244634/|title=One OC Porn Star Plays The Donald, Another Doesn't* Support Trump|last=Coker|first=Matt|date=June 8, 2016|work=[[OC Weekly]]|access-date=September 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405030042/https://www.ocweekly.com/one-oc-porn-star-plays-the-donald-another-doesnt-support-trump-7244634/|archive-date=April 5, 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱮᱨᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="xbizwin2018">{{Cite web |last=Pardon |first=Rhett |date=January 19, 2018 |title=2018 XBIZ Award Winners Announced |url=https://www.xbiz.com/news/233053/2018-xbiz-awards-winners-announced |access-date=September 23, 2018 |publisher=XBIZ}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱮᱱᱡ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="OCWeekly"/> ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟ ᱡᱤᱭᱩᱼᱡᱤᱴᱥᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DigitalJournal"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱤᱯᱮᱱᱫᱮᱞᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱞᱳᱭᱮᱴ ᱢᱟᱭᱤᱠ ᱯᱷᱳᱞᱮᱱᱰ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱨᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱢ ᱮᱢ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="LasVegasWeekly">{{Cite news|url=https://lasvegasweekly.com/news/archive/2007/may/12/beyond-the-rope/|title=Beyond the Rope: Mike Foland|work=[[Las Vegas Weekly]]|access-date=September 24, 2018}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ᱾ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ᱾ |- |''Pirates II: Stagnetti ' s Revenge ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾'' |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱴᱮᱠᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ | |- |''ZZ ᱵᱮᱱᱟᱣ'' |2016 ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ |ᱰᱩᱱᱞᱳᱰ ᱰᱨᱚᱢᱯᱯᱷ | |} == ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞᱟᱜ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱮᱨᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱢᱳᱰᱮᱞ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱢᱟᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱮ. ᱯᱷᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱮᱰᱮᱞᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱯᱯᱮᱱᱰᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱴᱩᱨᱱᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Playgirl magazine ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ⁇ Man of the Year ⁇ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ XRCO ᱟᱨ AVN ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱰᱩᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱰᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱥᱴ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤ. ᱮᱢ. ᱮ. ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱢᱚᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱞᱰᱳᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱴᱩ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ⁇ Marines ⁇ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱥᱚᱱ ᱒ · ᱵᱟᱨᱥᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" |+ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ !{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱾ |{{n/a}} |rowspan="2" {{yes2|Won}} | |- | rowspan="2" |'''2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱵᱚᱭ / ᱵᱳᱭ / ᱜᱤᱨᱞ |''ᱥᱳᱭᱥᱟᱭᱤᱰ ᱥᱠᱳᱭᱟᱰ XXX: ᱮᱱ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ'' | |- | rowspan="2" |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ / ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱮᱥᱚ ᱥᱤᱱ |''ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱟᱨᱞ XXX: ᱮᱱ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ'' |rowspan="6" {{nom}} |<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=January 21, 2017 |title=2017 AVN Award Winners Announced |url=https://avn.com/business/articles/video/2017-avn-award-winners-announced-712151.html |access-date=January 22, 2017 |website=Adult Video News |publisher=AVN Media Network}}</ref> |- | rowspan="5" |'''2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' | rowspan="3" |''ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱼ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱴᱨᱟᱡᱤᱰᱤ'' | rowspan="5" | |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ |- | rowspan="2" |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱵᱚᱭ / ᱵᱳᱭ / ᱜᱤᱨᱞ |- |''ᱥᱚᱠᱨᱳᱥᱮᱱᱠᱴ ᱾'' |- |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{n/a}} |- |'''2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱾ |''ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱥᱤᱠᱮᱥ'' |{{yes2|Won}} |<ref>{{Cite web |last=@avnawards |date=January 27, 2019 |title=AVN Awards |url=https://twitter.com/avnawards/status/1089437432511000576 |access-date=January 27, 2019 |website=Twitter |publisher=AVN Media Network}}</ref> |- | rowspan="5" |'''2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱯᱷᱮᱹᱴᱟᱨᱴ ᱾ | rowspan="2" |''ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾'' |{{nom}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=29 November 2010 |title=''2021 AVN Award Nominees'' |url=https://avn.com/awards/2021_nominees |access-date=29 November 2020 |publisher=[[AVN Media Network]] |archive-date=20 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120065709/https://avn.com/awards/2021_nominees |url-status=dead }}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ / ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱮᱥᱚ ᱥᱤᱱ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱼᱥᱟᱭᱤᱴ / ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱾ |{{n/a}} |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼ ᱵᱤ / ᱵᱤ / ᱡᱤ |''ᱢᱳᱨᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱾'' |{{nom}} |- |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{n/a}} |{{nom}} |} {| class="wikitable" |+ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ !{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱨᱮᱹᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱾ |ᱥᱩᱯᱟᱨᱜᱟᱨᱞ XXX: ᱮᱱ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ |rowspan="6" {{nom}} |<ref>{{Cite web |last=Rehtt Pardon |title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2017 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/214472/xbiz-announces-finalist-nominees-for-2017-xbiz-awards |access-date=17 November 2016}}</ref> |- | rowspan="6" |'''2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤᱡ |''ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱼ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱴᱨᱟᱡᱤᱰᱤ'' | rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Alejandro Freixes |title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2018 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/231720/xbiz-announces-finalist-nominees-for-2018-xbiz-awards |access-date=16 November 2017}}</ref> |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱮᱥᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱳᱜᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱾ |''ᱴᱤᱭᱮᱱ ᱡᱳᱜᱟ'' |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱥᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱴᱟᱵᱩ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱾ |''ᱵᱟᱭᱟ 15'' |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼᱵᱷᱤᱜᱱᱮᱴ ᱨᱮᱞᱤᱡ |''ᱥᱚᱠᱨᱳᱥᱮᱱᱠᱴ ᱾'' |- |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |{{n/a}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ (PureTaboo/Pulse′) ᱼ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮᱞᱤᱡ |''ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱼ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱴᱨᱟᱡᱤᱰᱤ'' |{{yes2|Won}} |<ref name="xbizwin2018"/> |} {| class="wikitable" |+ᱤᱱᱤᱠ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱾ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ !{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |'''2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾''' |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱤᱱ |''ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱱᱟᱜ بائیᱠᱟᱨ ᱵᱮᱵᱥ ᱾'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=2018 Inked Awards full nominees |url=https://inkedawards.net/categories/ |access-date=2023-08-13 |archive-date=2018-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902155657/https://inkedawards.net/categories/ |url-status=dead }}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:Articles with hCards]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] iyt32hoe52jaxt81tillk7vrjost4yt ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ 0 25376 197232 193094 2026-08-22T12:30:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197232 wikitext text/x-wiki {{Short description|Weaver community of India}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox ethnic group| | group = Chik Baraik | pop = 1,18,000 (2011 Census)<ref name="sahapedia"/> | popplace = {{flag|India}} | region1 = [[Jharkhand]] | pop1 = 54,163 | ref1 = <ref name=ST2013>{{Cite web |title=Statistical profile of scheduled tribes in India 2013 |url=http://www.tribal.nic.in/ST/StatisticalProfileofSTs2013.pdf |website=tribal.nic.in |publisher=Minister of tribal affairs: statistics division, Govt of India}}</ref> | region2 = [[Chhattisgarh]] | pop2 = 27,311 (1981 census) | ref2 = <ref>{{Cite book |last=Das |first=K. C. |url=https://books.google.com/books?id=0IM3l0v0Z6YC&pg=PA157 |title=Global Encyclopaedia of the North Indian Dalits Ethnography (2 Vols. Set) |date=2007 |publisher=Global Vision Publishing House |isbn=978-81-8220-238-2 |language=en}}</ref> | region3 = [[West Bengal]] | pop3 = 21,376 | ref3 = <ref name=ST2013/><ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/west-bengal-population|title=west bengal population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812022918/https://www.populationu.com/in/west-bengal-population|url-status=dead}}</ref> | region4 = [[Odisha]] | pop4 = 14,623 | ref4 = <ref>{{Cite web|url=https://www.scstrti.in/index.php/communities/sc-communities/108-sc-communities/332-badaik|title=Badaik|website=scstrti|access-date=12 August 2022|archive-date=31 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230131144349/https://www.scstrti.in/index.php/communities/sc-communities/108-sc-communities/332-badaik|url-status=dead}}</ref> | region5 = [[Bihar]] | pop5 = 2,135 | ref5 = <ref name=ST2013/><ref>{{Cite web|url=https://www.populationu.com/in/bihar-population|title=Bihar population|website=populationu|access-date=12 August 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812021649/https://www.populationu.com/in/bihar-population|url-status=dead}}</ref> | langs = [[Nagpuri language|Nagpuri]] | rels = [[Hinduism]], [[Ethnic religion]] | related = [[Pano (caste)|Pano]], [[Tanti]], [[Panika]] }} '''ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ''' ('''ᱪᱤᱠ,''' '''ᱪᱤᱠᱣᱟ''', '''ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ''', '''ᱥᱣᱟᱱᱥᱤ''' ᱟᱨ '''ᱵᱚᱰᱟᱭᱠ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TZOvYPBrxl0C&pg=PA247|title=Contemporary Society: Developmental issues, transition, and change|isbn=9788170226420|last1=Pfeffer|first1=Georg|last2=Behera|first2=Deepak Kumar|year=1997|publisher=Concept Publishing Company }}</ref><ref name="auto1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W5dVaq4_cLoC&pg=PA67|title=Encyclopaedia of Scheduled Tribes in Jharkhand|isbn=9788178351216|last1=Minz|first1=Diwakar|last2=Hansda|first2=Delo Mai|year=2010|publisher=Gyan Publishing House }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1nYMAQAAMAAJ|title=People of India|isbn=9788170463009|last1=Singh|first1=Kumar Suresh|year=1992|publisher=Anthropological Survey of India }}</ref> '''ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱤᱝᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="auto1"/><ref name=":0">{{Cite book |last=Das |first=K. C. |url=https://books.google.com/books?id=0IM3l0v0Z6YC&pg=PA157 |title=Global Encyclopaedia of the North Indian Dalits Ethnography (2 Vols. Set) |date=2007 |publisher=Global Vision Publishing House |isbn=978-81-8220-238-2 |language=en}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ == "ᱪᱤᱠ" ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱠᱳ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.southasiabibliography.de/uploads/Sadri.pdf|title=Sadani / Sadri|website=southasiabibliography.de|access-date=10 November 2023|archive-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302184915/http://www.southasiabibliography.de/uploads/Sadri.pdf|url-status=dead}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱽᱵᱷᱟᱱᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱜᱵᱟᱱᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱭᱨᱤᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱞᱚᱢ ᱧᱟᱢ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱞᱚᱢ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱤᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱦᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱳᱲᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱧᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱧᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱭ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱴᱩᱭᱴ ᱰᱟᱞᱴᱚᱱ (᱑᱘᱗᱒) ᱭᱚᱡᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱪᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱣᱮᱵᱚᱨ ᱠᱮᱥᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱟᱱᱴᱤ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱟ, ᱯᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱵᱚᱫᱚᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱴ ᱦᱳᱯ ᱨᱤᱥᱞᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱥ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱤᱥᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱣᱤᱵᱚᱨ ᱠᱮᱥᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱢᱵᱚ, ᱯᱟᱱ, ᱯᱟᱵ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱟ, ᱪᱤᱠ, ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ, ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ, ᱜᱟᱱᱫᱟ, ᱥᱣᱟᱱᱥᱤ, ᱢᱚᱦᱚᱛᱚ, ᱴᱟᱱᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱱᱥᱟ (ᱵᱷᱩᱯᱟᱞ), ᱠᱟᱪᱷᱩᱣᱟ (ᱴᱚᱨᱴᱮᱞ), ᱵᱟᱝᱜ (ᱠᱳᱨᱵᱟ), ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱣᱣᱟ (ᱠᱨᱟᱣ), ᱯᱮᱠᱩᱠ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱮᱭᱟᱨ, ᱣᱤᱞᱰ ᱵᱮᱨᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱳᱛᱟᱱᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ== ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱮᱱᱰᱳᱜᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱱ ᱮᱠᱥᱳᱜᱟᱢᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ, ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱮᱞ (ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ), ᱵᱟᱨᱦᱟ (ᱵᱟᱨᱟ), ᱵᱟᱣᱱᱠᱟᱨᱟ/ᱵᱟᱠᱩᱞᱟ (ᱦᱮᱨᱚᱱ), ᱵᱮᱥᱨᱟ (ᱥᱯᱟᱨᱣᱚᱦᱟᱠ), ᱵᱷᱮᱝᱨᱟᱡᱽ (ᱠᱤᱝ ᱠᱨᱟᱣ), ᱵᱤᱪᱷᱣᱟᱨ (ᱥᱠᱚᱨᱯᱤᱭᱚᱱ), ᱵᱳᱫᱟ (ᱨᱮᱥᱮᱞᱥ ᱵᱷᱤᱯᱟᱨ), ᱪᱟᱸᱫᱽ (ᱢᱟᱸᱫᱽ), ᱫᱷᱟᱱ (ᱨᱟᱭᱥ), ᱫᱩᱱᱰᱳᱟᱨ (ᱳᱣᱞ), ᱜᱟᱱᱫᱷᱟ (ᱯᱟᱹᱰᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱟᱜᱽ), ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ (ᱞᱮᱝᱜᱩᱨ), ᱦᱟᱨᱤᱱ (ᱦᱟᱨᱤᱱ), ᱤᱱᱫᱩᱣᱟᱨ (ᱤᱸᱫᱩᱣᱟᱨ), ᱡᱟᱢᱠᱤᱭᱟᱨ, ᱠᱟᱪᱷᱩᱣᱟ (ᱴᱚᱨᱴᱮᱞ), ᱠᱟᱥᱤ (ᱠᱟᱱᱥ ᱜᱽᱨᱟᱥ), ᱠᱳᱛᱷᱤ (ᱠᱳᱞ ᱚᱵᱷᱚᱱ), ᱠᱩᱣᱟ (ᱠᱨᱟᱣ), ᱠᱳᱣᱨᱤᱭᱟᱨ, ᱠᱩᱥᱩᱢ (ᱥᱠᱞᱤᱪᱮᱨᱟ ᱚᱞᱟᱭᱳᱥᱟ), ᱞᱳᱦᱟᱨᱵᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ( ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ, ᱜᱚᱧᱡᱩ, ᱢᱚᱦᱚᱛᱳ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ, ᱥᱤᱝ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱰᱟᱭᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱪᱤᱠ-ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚ ᱪᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱳᱛᱤ, ᱥᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱳᱫᱤ, ᱥᱟᱨᱤ, ᱜᱟᱢᱪᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱦᱩᱲᱩ, ᱴᱩᱰᱩ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ, ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱾ ===ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ=== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱛᱤ, ᱵᱟᱨᱟᱦᱤ, ᱛᱤᱱ ᱢᱚᱥᱥᱤ, ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱰᱤ (ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ) ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱖ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ. ===ᱵᱟᱯᱞᱟ=== ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱥᱳᱜᱟᱢᱟ ᱠᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱳᱜᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤᱜᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱰᱣᱟ, ᱵᱟᱨᱟᱴ, ᱯᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱᱤ, ᱫᱩᱣᱟᱨ, ᱥᱤᱱᱫᱩᱨ ᱫᱟᱱ, ᱵᱤᱰᱟ. ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱟᱭ, ᱥᱩᱨᱡᱚᱦᱤ (ᱥᱟᱸᱭ) ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤ (ᱦᱤᱞ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ), ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ===ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱚᱞ=== ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱥᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ, ᱠᱟᱨᱟᱢ, ᱥᱩᱨᱡᱚᱦᱤ ᱯᱩᱡᱟ, ᱡᱤᱛᱤᱭᱟ, ᱥᱳᱦᱨᱟᱭ, ᱥᱟᱨᱦᱩᱞ, ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱩᱢᱤᱨ, ᱰᱳᱢᱠᱟᱪ, ᱯᱷᱟᱜᱩᱣᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ===ᱜᱩᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ=== ᱢᱚᱥᱱᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱯᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ== ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱩᱞᱮᱰ ᱴᱨᱤᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞᱮᱰ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ SEBC/OBC ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== [[:en:Koshta|ᱠᱳᱥᱛᱷᱟ]] [[:en:Julaha|ᱡᱩᱞᱟᱦᱟ]] [[:en:Meghwal|ᱢᱮᱜᱷᱣᱟᱞ]] [[:en:Kori|ᱠᱳᱨᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[http://chikbaraik.org/CB_Intro.html Chik Baraik Welfare Society (CBWS), Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231110123412/http://chikbaraik.org/CB_Intro.html |date=10 November 2023 }} t4d71pkogh5w4jjastejkdmzapoz7ba ᱫᱚᱭᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ 0 26454 197234 141679 2026-08-22T12:51:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197234 wikitext text/x-wiki  {{Infobox artist | name = ᱫᱚᱭᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ | image = Dayanita singh book museum 12.JPG | caption = ᱥᱤᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1961|03|18}}<ref name=guard14/> | birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = | years_active = | known_for = ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ | notable_works = ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (᱒᱐᱑᱓) ᱤᱧ ᱱᱤᱡᱮ ᱤᱧ ᱢᱳᱱᱟ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ' (᱒᱐᱐᱑) | style = ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ,ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱴᱨᱮᱴ | alma_mater = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ | awards = {{plainlist| *[[Ordre des Arts et des Lettres]] (2014) *[[Prince Claus Award]] (2008)<ref>{{cite web | title = Dayanita Singh | work = Prince Claus Fund | url = http://www.princeclausfund.org/en/network/dayanita.html | accessdate = 25 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924081757/http://www.princeclausfund.org/en/network/dayanita.html | archive-date = 24 September 2015 |url-status = dead}}</ref> *[[Hasselblad Award]] (2022).<ref name="artnews">{{cite web|first1=Alex|last1=Greenberger|access-date=2022-03-10|title=Dayanita Singh Wins Hasselblad Foundation's $206,500 Photography Prize|url=https://www.artnews.com/art-news/news/dayanita-singh-hasselblad-award-1234621453/|date=9 March 2022}}</ref> }} | website = {{URL|dayanitasingh.net}} }} '''ᱫᱚᱭᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 18 ᱢᱟᱨᱪ 1961) <ref name="guard14">{{Cite web |last=Malone |first=Theresa |date=10 October 2013 |title=Dayanita Singh's best photograph – a sulking schoolgirl |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2013/oct/10/dayanita-singh-best-photograph-schoolgirl |access-date=25 November 2014 |website=The Guardian}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱢᱩᱭᱚᱡᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹ, ᱟᱨᱠᱮᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱷᱚᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱩᱪᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, "ᱢᱚᱡᱤᱭᱩᱨᱮᱢ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ "ᱯᱚᱛᱚᱵᱼᱟᱱ" ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭᱼ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱟᱞᱳᱜᱼ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱴᱮᱰᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱢᱩᱨᱡᱚᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱣᱟᱨᱰ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ == ᱥᱤᱝ 1961 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=2016-03-02 |title=Dayanita Singh |url=https://www.icp.org/browse/archive/constituents/dayanita-singh |access-date=2021-03-19 |website=International Center of Photography |language=en |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514051251/https://www.icp.org/browse/archive/constituents/dayanita-singh |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱾ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱩᱞ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱤᱭᱚᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱩᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="guard14"/> ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=9 March 2019 |title=Dayanita Singh, Museum Bhavan |url=https://topmuseum.jp/e/contents/exhibition/index-2779.html |access-date= |website=TOP Museum}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱚᱵᱞᱟ ᱨᱩ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱡᱚᱠᱤᱨ ᱦᱳᱥᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱨᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱥᱟᱭᱮᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱠᱤᱨ ᱦᱤᱥᱟᱭᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ "ᱥᱟᱡᱚᱥᱚ ᱜᱩᱨᱩ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ, ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="guard14"/><ref>{{Cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/4d9bced8-a90f-11e2-bcfb-00144feabdc0.html#axzz3HVmrTWI3|title=Infinite Possibilities|work=Financial Times}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ 'ᱢᱟᱭᱥᱮᱞᱯᱷ ᱢᱳᱱᱟ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ , ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ, ᱟᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ, ᱱᱚᱶᱟ 'ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱴᱤᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱳᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/mag/2002/02/03/stories/2002020300230400.htm|title=It's Her Story|date=2002-02-03|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://archive.today/20141029084006/http://www.thehindu.com/mag/2002/02/03/stories/2002020300230400.htm|archive-date=2014-10-29}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://dayanitasingh.com/myself-mona-ahmed|title=Myself Mona Ahmed|access-date=29 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024111452/http://dayanitasingh.com/myself-mona-ahmed|archive-date=24 October 2014}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Dayanita_singh_book_museum_05.JPG|left|thumb|180x180px|2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱼᱫᱩᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚᱭᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ ᱾]] == ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ == === ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ === * ''ᱵᱚᱠᱥ 507,'' ᱥᱳᱯᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱥ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ * ᱵᱟᱠᱚᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱰᱤᱝ, ᱥᱳᱯᱚᱱᱛᱤᱭᱚ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ * ''ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱵᱚᱠᱥ,'' ᱥᱳᱯᱚᱱᱛᱮᱱᱤᱥ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ * ''ᱯᱩᱛᱤ ᱵᱚᱠᱥ,'' ᱥᱳᱯᱚᱱᱛᱤᱭᱚ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ * ''ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱚᱠᱥ,'' ᱥᱳᱯᱚᱱᱛᱤᱭᱚ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ * ''ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱪᱮᱱᱥ ᱵᱚᱠ ᱳᱵᱽᱡᱮᱴ'' * ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱩᱢ ᱵᱚᱠ ᱚᱵᱮᱡᱤᱴ'' == ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ == === ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ === [[ᱨᱮᱫ:Dayanita_singh_book_museum_14.JPG|thumb|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱼᱫᱩᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱼᱫᱚᱛᱚᱨᱚ ᱾]] === ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ === [[ᱨᱮᱫ:Dayanita_singh_book_museum_10.JPG|thumb|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ]] == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 2008 ᱨᱚᱯᱟᱨᱴ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱟᱨ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ, ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ <ref>{{Cite web |title=Dayanita Singh {{!}} Peabody Museum |url=https://www.peabody.harvard.edu/node/409 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321010520/https://www.peabody.harvard.edu/node/409 |archive-date=21 March 2021 |access-date=2021-03-19 |website=www.peabody.harvard.edu}}</ref> * 2008 ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, ᱱᱮᱲᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ <ref>{{Cite web |last=Network |first=NetIndian News |date=22 January 2009 |title=Photographer Dayanita Singh receives Prince Claus Award from The Netherlands |url=https://www.netindian.in/news/delhi/photographer-dayanita-singh-receives-prince-claus-award-netherlands |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308123532/https://www.netindian.in/news/delhi/photographer-dayanita-singh-receives-prince-claus-award-netherlands |archive-date=8 March 2022 |access-date=2021-03-19 |website=NetIndian |language=en}}</ref> * 2014 ᱪᱮᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱰᱮᱱᱥ ᱚᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱥ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/lit-for-life/the-hindu-lit-for-life-writing-for-the-arts/article7762082.ece|title=The Hindu Lit For Life Writing for the Arts|date=2015-10-14|work=The Hindu|access-date=2021-03-19|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * 2017 ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱼᱮᱯᱟᱨᱪᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱴᱳᱵᱩᱠ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾, ᱯᱷᱳᱴᱳᱵᱚᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ, ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱵᱷᱚᱱ <ref name=":2">{{Cite web |title=The 2017 Paris Photo–Aperture Foundation PhotoBook Awards Shortlist |url=https://aperture.org/exhibition/2017-paris-photo-aperture-foundation-photobook-awards-shortlist/ |access-date=2021-03-19 |website=Aperture |language=en-US}}</ref> * 2018 ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱤᱱᱯᱷᱤᱱᱤᱴᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰ, ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵᱼᱢᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.icp.org/infinity-awards/dayanita-singh|title=2018 Infinity Award: Artist's Book — Dayanita Singh, Museum Bhavan (Steidl)|date=8 February 2018|work=International Center of Photography|access-date=11 April 2018|language=en|archive-date=12 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412001135/https://www.icp.org/infinity-awards/dayanita-singh|url-status=dead}}</ref> * 2022: ᱦᱮᱥᱮᱞᱵᱞᱟᱰ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, ᱦᱮᱥᱮᱞᱵᱞᱤᱰ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ, ᱜᱳᱛᱷᱮᱱᱵᱟᱨᱜ, ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱾ ᱢᱤᱞ ᱥᱩᱭᱰᱤᱥ ᱠᱨᱳᱱᱟ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭ 206,500 ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ == ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱡᱟᱣᱨᱟ == ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} i53t3j542xbsq4t4yljpfzmr6j4n0hb ᱰᱤᱱᱳ ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ 0 35494 197237 190394 2026-08-22T14:51:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197237 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox football biography |name = ᱰᱤᱱᱳ ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ |fullname = |image = |image_size = |caption = |birth_date = {{Birth date and age|2004|8|3|mf=y}} |birth_place = [[ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ |height = {{height|m=1.83}} |position = [[ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ (ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ]] |currentclub = ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ |clubnumber = |youthyears1 = |youthclubs1 = ᱦᱮᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱥᱯᱟᱨᱴᱟ ᱮᱥ.ᱥᱤ. |youthyears2 = |youthclubs2 = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |collegeyears1 = ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱓ |college1 = [[ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱢᱚᱥᱴᱟᱝ]] |collegecaps1 = ᱒᱘ <!--note totals section incorrect, need to check year-by-year--> |collegegoals1 = ᱐ |years1 = ᱒᱐᱒᱑ |clubs1 = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱓]] |caps1 = ᱑ |goals1 = ᱐ |years2 = 2022 |clubs2 = [[ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |caps2 = ᱐ |goals2 = ᱐ |years3 = ᱒᱐᱒᱒ |clubs3 = → [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] (ᱞᱳᱱ) |caps3 = ᱑᱓ |goals3 = ᱐ |years4 = ᱒᱐᱒᱓ |clubs4 = [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |caps4 = ᱑᱑ |goals4 = 0 |years5 = ᱒᱐᱒᱔– |clubs5 = [[ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |caps5 = ᱑ |goals5 = ᱐ |years6 = ᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕ |clubs6 = → [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] (ᱞᱳᱱ) |caps6 = ᱒᱕ |goals6 = ᱐ |nationalyears1 = ᱒᱐᱑᱙ |nationalteam1 = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱕ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱫᱚᱞ|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱭᱩ᱑᱕]] |nationalcaps1 = ᱔ |nationalgoals1 = ᱐ |nationalyears2 = ᱒᱐᱒᱒ |nationalteam2 = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱒᱐ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱫᱚᱞ|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱭᱩ᱒᱐]] |nationalcaps2 = ᱑ |nationalgoals2 = ᱐ |medaltemplates = |pcupdate = ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱕, ᱒᱐᱒᱕ |ntupdate = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱕, ᱒᱐᱒᱒ }} '''ᱰᱤᱱᱳ ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱥᱯᱟᱨᱴᱟ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=canada>{{Canada Soccer player|id=6532}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱭᱩ᱑᱓ ᱠᱚᱝᱠᱟᱠᱮᱯᱷ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=dev /> ==ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱳᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://westernmustangs.ca/sports/mens-soccer/roster/dino-bontis/34181|title=Dino Bontis Western profile|work=[[Western Mustangs]]}}</ref> ==ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱓]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=21l1o>{{cite web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3AnGSTFkmG63QJ%3Ahttps%3A%2F%2Fwww.league1ontario.com%2Fstats%2Fteam_instance%2F6544753%3Fsubseason%3D760561%26tab%3Dteam_instance_player_stats%26tool%3D4598976+&cd=3&hl=en&ct=clnk&gl=ca|title=Dino Bontis 2021 L1O Stats|work=[[League1 Ontario]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416110624/https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3AnGSTFkmG63QJ%3Ahttps%3A%2F%2Fwww.league1ontario.com%2Fstats%2Fteam_instance%2F6544753%3Fsubseason%3D760561%26tab%3Dteam_instance_player_stats%26tool%3D4598976+&cd=3&hl=en&ct=clnk&gl=ca|archive-date=April 16, 2022}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴᱤᱵᱽ ᱠᱚᱸᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=dev>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/article/forge-fc-signs-hamiltonian-goalkeeper-bontis|date=April 5, 2022|title=Forge FC signs Hamiltonian goalkeeper Bontis|first=Nico|last=Correa|work=[[Canadian Premier League]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=22l1o>{{cite web|url=https://league1ontario.sportngin.com/roster_players/54280157|title=Dino Bontis 2022 L1O Stats|work=[[League1 Ontario]]}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=23l1o>{{cite web|url=https://league1ontario.sportngin.com/roster_players/63242978|title=Dino Bontis 2023 L1O Stats|work=[[League1 Ontario]]}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ CONCACAF ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱠᱟᱯ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/forgefc/news/forge-fc-sign-three-players-to-short-term-contracts|title=Forge FC sign three players to short-term contracts|date=January 31, 2024|first=Nico|last=Correa|work=[[Forge FC]]}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱭᱩ-ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/news/forge-fc-sign-bontis-kone-to-cpl-u-sports-contracts|title=Forge FC sign Bontis, Kone to CPL–U Sports contracts|date=April 12, 2024|work=[[Canadian Premier League]]|first=Mitchell|last=Tierney}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=l1o>{{cite web|url=https://league1ontario.com/player/5094818-dino-bontis/|title=Dino Bontis L1O Stats|work=[[League1 Ontario]]}}</ref> ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱭᱩ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/forgefc/news/forge-fc-retain-u-sports-rights-for-kone-and-bontis|title=Forge FC retain U Sports rights for Kone and Bontis|date=August 15, 2024|work=[[Forge FC]]|first=Nico|last=Correa}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱭᱩ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/news/forge-fc-sign-filion-kone-and-bontis-to-u-sports-contracts|title=Forge FC sign Filion, Kone and Bontis to U Sports contracts|date=April 3, 2025|first=Mitchell|last=Tierney|work=[[Canadian Premier League]]}}</ref> ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱠᱩᱣᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱒-᱑ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱘᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ (ᱵᱟᱱᱠᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/news/filion-s-first-hands-forge-win-vs-vancouver-fc-match-analysis|title=Filion's first hands Forge win vs. Vancouver FC - Match Analysis|date=July 6, 2025|first=Mitchell|last=Tierney|work=[[Canadian Premier League]]}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/forgefc/news/forge-fc-announces-2025-cpl-u-sports-player-updates|title=Forge FC Announces 2025 CPL-U SPORTS Player Updates|date=August 14, 2025|work=[[Forge FC]]}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱴᱨᱟᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/forgefc/news/forge-fc-sign-goalkeeper-dino-bontis-to-multi-year-contract|title=Forge FC Sign Goalkeeper Dino Bontis to Multi-Year Contract|date=September 11, 2025|work=[[Forge FC]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://northerntribune.ca/forge-fc-dino-bontis-sign-2025/|title=Forge Brings Bontis In On Multi-Year Deal|date=September 11, 2025|work=Northern Tribune|first=John|last=Jacques}}</ref> ==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱕ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=canada /> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱚᱱᱠᱟᱠᱟᱯᱷ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱕ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱨᱚᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=canada /> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱒᱐ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱫᱚᱞ|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱭᱩ-᱒᱐]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/forgefc/news/bontis-poku-called-up-to-the-mens-u20-national-team-camp-in-costa-rica|title=Bontis & Poku called up to the men's U20 national team camp in Costa Rica|date=April 5, 2022|work=[[Forge FC]]|first=Nico|last=Correa}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱚᱱᱠᱟᱠᱟᱯᱷ ᱭᱩ-᱒᱐ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.canpl.ca/news/a-look-at-the-6-cplers-called-up-by-the-canadian-u-20-national-team-x6197|title=A look at the 6 CPLers called up by the Canadian U-20 national team|date=June 15, 2022|work=[[Canadian Premier League]]|first=Mitchell|last=Tierney}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱳᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱱᱤᱠ ᱵᱳᱱᱴᱤᱥᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://hamilton.insauga.com/forge-fc-signs-hamilton-goalkeeper-dino-bontis-to-developmental-deal-adds-two-others/|title=Dino Bontis to developmental deal; adds two others|work=intheHammer|first=Anthony|last=Urciuoli|date=April 5, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://westerngazette.ca/sports/the-unbreakable-bond-of-the-bontis-brothers/article_d0678fbe-9606-11ef-b04c-37122072776d.html|title=The unbreakable bond of the Bontis brothers|first=Manan|last=Joshi|date=October 29, 2024|work=[[Western Gazette]]}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ== {{updated|᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕}}<ref>{{Soccerway|dino-bontis/641321}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|ᱠᱞᱟᱵᱽ !rowspan="2"|ᱥᱤᱡᱚᱱ !colspan="3"|ᱞᱤᱜᱽ !colspan="2"|ᱯᱞᱮ ᱟᱯᱷ !colspan="2"|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱯ !colspan="2"|ᱞᱤᱜᱽ !colspan="2"|ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ !colspan="2"|ᱜᱩᱴ |- !ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ !ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ!!ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ!!ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ!!ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ!!ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ!!ᱮᱯᱥ!!ᱜᱳᱞ |- |[[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ|ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱓]] |[[᱒᱐᱒᱑ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱑]]<ref name=21l1o /> |[[ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ]] ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ |᱑||᱐||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan="2"|–||᱑||᱐ |- |[[ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |[[᱒᱐᱒᱒ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱒]] |[[ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] |᱐||᱐||᱐||᱐||᱐||᱐||colspan=2|—||᱐||᱐||᱐||᱐ |- |[[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] (ᱞᱳᱱ) |[[᱒᱐᱒᱒ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱒]]<ref name=22l1o /> |[[ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ]] |᱑᱓||᱐||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan="2"|–||᱑᱓||᱐ |- |[[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |[[᱒᱐᱒᱓ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱓]]<ref name=23l1o /> |[[ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ]] |᱑᱑||᱐||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan="2"|–||᱑᱑||᱐ |- |rowspan=3|[[ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] |[[᱒᱐᱒᱔ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱔]] |rowspan=2|[[ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] |᱐||᱐||᱐||᱐||᱐||᱐||colspan=2|—||᱐||᱐||᱐||᱐ |- |[[᱒᱐᱒᱕ ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱕]] |᱑||᱐||᱐||᱐||᱐||᱐||colspan=2|—||᱐||᱐||᱑||᱐ |- ! colspan="2" |'''ᱜᱩᱴ''' !᱑!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱑!!᱐ |- |rowspan=3|[[ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] (ᱞᱳᱱ) |[[᱒᱐᱒᱔ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱔]]<ref name=l1o/> |rowspan=2|[[ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ]] |᱑᱗||᱐||colspan=2|—||colspan=2|—||᱐||᱐||colspan=2|—||᱑᱗||᱐ |- |[[᱒᱐᱒᱕ ᱞᱤᱜᱽ ᱑ ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ|᱒᱐᱒᱕]]<ref name=l1o/> |᱗||᱐||colspan=2|—||colspan=2|—||᱐||᱐||colspan=2|—||᱗||᱐ |- ! colspan="2" |'''ᱜᱩᱴ''' !᱒᱔!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱒᱔!!᱐ |- ! colspan="3" |'''ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱩᱴ''' !᱕᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱐!!᱕᱐!!᱐ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱵᱳᱱᱴᱤᱥ, ᱰᱤᱱᱳ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱜᱳᱞᱠᱤᱯᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱳᱨᱡᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] elfnsxocb1maxv4m1el1j6acey21ly7 ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ 0 37693 197231 196321 2026-08-22T12:24:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197231 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ | image = File:Chattippathiri snack of north malabar kerala.jpeg | caption = ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ | image_alt = ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] | creator = | course = | type = [[ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ]] ᱥᱮ [[ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ]] | served = | main_ingredient = [[ᱦᱚᱞᱚᱝ]], [[ᱵᱤᱞᱤ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱵᱤᱞᱤ]], ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ | variations = | calories = | other = }} [[File:Chattippathiri - snack of north malabar kerala.jpg|thumb|right|ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]] '''ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱱ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Doshi |first=Archana |date=2017-09-26 |title=Kerala Style Chicken Chatti Pathiri Recipe Recipe - Complete Guide |url=https://www.archanaskitchen.com/recipe/kerala-style-chicken-chatti-pathiri-recipe |access-date=2025-09-15 |website=Archana's Kitchen |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱥᱤᱴ ᱥᱮ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱵᱤᱞᱤ, ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱚᱥᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱯᱚᱯᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱞ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ (dough) ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱯᱮᱡᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱜᱮ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱟᱨ [[ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ]] ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://food.manoramaonline.com/food/in-season/chatti-pathiri-layered-pastry-malabar-recipes-ramadan-ramzan-food-kerala.html Ramadan Special Chatti pathiri]</ref><ref>{{Cite web |title=Chattipathiri - Malabar cuisine |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/chattipathiri/161/ |access-date=2025-09-15 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref> ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="scroll2018">{{Cite web |last1=Oommen |first1=Anisha Rachel |last2=Tanya |first2=Aysha |date=21 April 2018 |title=Ignore celeb chefs' paneer recipes and read this old cookbook if you want to learn Mappila cuisine |url=https://scroll.in/magazine/874381/ignore-celeb-chefs-paneer-recipes-and-read-this-old-cookbook-if-you-want-to-learn-mappila-cuisine |access-date=25 July 2026 |website=Scroll.in}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱟᱛᱤᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱨᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama2026">{{Cite web |last=Punnackal |first=Nitya |date=18 March 2026 |title=Pathiri, the iftar favourite that crossed the sea with Arabs and became Malabar's own |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2026/03/18/malabar-cuisine-history-pathiri-origins.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱥᱤᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱮᱯᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱨᱮᱯᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ktgallery">{{Cite web |title=Chatty Pathiri |url=https://www.keralatourism.org/islam-in-kerala/photo-gallery/chatty-pathiri/3160 |access-date=25 July 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref><ref name="onmanorama2017">{{Cite web |date=16 June 2017 |title=This Ramadan, feast on these six lip-smacking snacks from Malabar |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2017/06/16/ramadan-special-malabar-snacks-pathiri-recipes.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204205049/https://www.onmanorama.com/food/features/2017/06/16/ramadan-special-malabar-snacks-pathiri-recipes.html |url-status=dead }}</ref> ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱡᱩ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ <ref name="tnm2020" /><ref name="ktgallery" /> ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱜᱷᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱴ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="tnm2020">{{Cite web |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=23 August 2020 |title=From Mutta Surka to Kunji Pathiri, a long list of lip-smacking snacks from North Kerala |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/mutta-surka-chukka-appam-long-list-lip-smacking-snacks-north-kerala-131393 |access-date=25 July 2026 |website=The News Minute}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱫᱚ ''ᱢᱩᱴᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟ'', ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱫᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="onmrecipe">{{Cite web |last=Asghar |first=Sumaija |date=10 December 2020 |title=Chatti pathiri |url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2018/06/30/chatti-pathiri-layered-pastry-malabar-recipes-ramadan-ramzan-food-kerala.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱴᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref name="onmrecipe" /><ref name="onmanorama2017" /> == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ == ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱟᱫᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ''ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ''ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱤᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmanorama2026" /> ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ktgallery" /><ref name="onmanorama2026" /> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ == ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="onmrecipe" /><ref name="tnm2020" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱨᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭᱟ'', ''ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱥᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="tnm2021">{{Cite web |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=20 February 2021 |title=The Big Fat Malabar Muslim wedding is all about food and how |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/big-fat-malabar-muslim-wedding-all-about-food-and-how-143834 |access-date=25 July 2026 |website=The News Minute}}</ref> == ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ == ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: {| class="wikitable" |- ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ! ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ |- | [[ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]] | ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ | ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱵᱨᱮᱰ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱴᱚᱨᱴᱤᱞᱟ |- | ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ | ᱠᱟᱭᱨᱟ (ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ), ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱜᱷᱤ (Clarified Butter) | ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱥᱱᱮᱠᱥ |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Commons category|Chatti Pathiri}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱞᱮᱴᱵᱨᱮᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱯᱤ ᱡᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] 9k2c0i9xinqdfsxx1ifxj1t0vcsn5r0 ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ 0 37799 197229 196974 2026-08-22T12:12:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197229 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ | native_name = | other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ | etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Kasaragod Rivers|publisher=www.keralatourism.org|access-date=2021-01-23}}</ref> <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Chandragiri River.jpg | image_size = | image_caption = ᱠᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name4 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] | subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ | subdivision_name5 = [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 105 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ]] | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = ᱠᱟᱫᱟᱢᱟᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | source1_coordinates = 12.45495°N, 75.67224°E | source1_elevation = 1290m | mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] | mouth_location = [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ | mouth_coordinates = {{coord|12.4737|74.9845|format=dms|type:river_region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jayashanker2001">{{cite book|author=S. Jayashanker|title=Temples of Kasaragod District|url=https://books.google.com/books?id=WnLXAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=2001|publisher=Controller of Publications|page=4}}</ref><ref name="Nair1986">{{cite book|author=Adoor K. K. Ramachandran Nair|title=Kerala State Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|page=9}}</ref><ref name="namboothiri">{{cite web |title=Namboothiri Rulers (Naaduvaazhikal) |url=https://www.namboothiri.com/articles/naaduvaazhikal.htm |website=www.namboothiri.com |access-date=12 July 2021}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2922_PART_A_DCHB_KODAGU.pdf|title=District Census Handbook - Kodagu District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2921_PART_A_DCHB_DAKSHINA%20KANNADA.pdf|title=District Census Handbook - Dakshina Kannada District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟ, [[ᱟᱰᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=September 2024}} == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱥᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "ᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨᱮᱠᱳᱨᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ" ([[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], "ᱵᱤᱥᱱᱟᱜᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ]]) ᱟᱨ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ" ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[João de Barros]] (1552) ''Decadas da Asia'', Dec. I, Bk.9, ch.1, p.296</ref><ref>[[Duarte Barbosa]] (c.1518) ''Book of Duarte Barbosa'', 1918 trans., v.1, p.196</ref> ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ == ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱰᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱟᱰᱭᱟᱰᱠᱟ]], ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱰᱠᱟ, [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱤᱞᱤᱠᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ - ᱯᱟᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱳᱴᱴᱭᱟᱰᱤ, [[ᱟᱫᱷᱩᱨ]], ᱯᱩᱵᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, ᱵᱮᱛᱷᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱩᱱᱫᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱾ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱞ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ]], [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤ == ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-types |title=Forest Types in Kerala |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''[[ᱦᱳᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱝᱜᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱚᱱ-ᱴᱮᱞᱰ ᱢᱮᱠᱟᱠ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱳᱲᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭᱥᱤᱞᱤᱝ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://aranya.karnataka.gov.in/english/protected-areas/Pages/Talakaveri-Wildlife-Sanctuary.aspx |title=Talakaveri Wildlife Sanctuary |publisher=Department of Forest, Government of Karnataka |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/brahmagiri-wildlife-sanctuary |title=Brahmagiri Wildlife Sanctuary |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱥᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱞ ᱴᱨᱟᱣᱩᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Rivers_1830.aspx |title=Rivers of Kerala - Aquatic Biodiversity |publisher=Environmental Information System, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=2025-11-01}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ (ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ~᱓,᱕᱐᱐&nbsp;mm) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ-ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=Eco-Development Committees |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref> == ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ == ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" ! ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] || 48 || ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ (ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] || 22 || ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ || 28 || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref> |- | [[ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱦᱳᱞ]] || 18 || ᱯᱟᱴᱴᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref> |- | ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱦᱳᱞ || 12 || ᱥᱟᱢᱯᱟᱡᱮ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ || ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱥᱩᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱦᱳᱞ]] || 15 || ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ || ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | [[ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱦᱳᱞ]] || ~10 || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | [[ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱦᱳᱞ]] || ~8 || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref> |- | ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱱᱟᱞᱟ || ~6 || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱥᱩᱨ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ || ~5 || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱩᱨ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱕% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱝᱜᱟᱰ]] * [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] * [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} {{commons category|Chandragiri River}} {{Waters of Kerala}} {{North Malabar}} {{Places of interest in North Malabar}} {{Kerala}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] qa5n441l1makl85r8ku4fn0wpomsp2j ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ 0 37808 197235 196977 2026-08-22T13:03:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197235 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ | image = Deepak Dev.jpg | caption = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ | image_size = | birth_name = ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ | birth_date = {{birth-date and age|30 April 1978}} | birth_place = ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱟᱨ|ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ}} | spouse = {{marriage|ᱥﻤᱤᱛᱷᱟ ᱜᱤᱨᱤᱡᱚᱱ|2002}} | years_active = ᱒᱐᱐᱓–ᱱᱤᱛ | module = {{Infobox musical artist |embed=yes | instrument = ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱟᱲᱟᱝ | genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ|ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱤᱱᱰᱤ-ᱯᱚᱯ|ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}} |past_member_of = ᱢᱚᱫᱚᱨᱡᱮᱱ | label = {{hlist|ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ|ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ|ᱢᱩᱡᱤᱠ ᱒᱔᱗|ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ}} | website = {{URL|www.deepakdev.in}} | current_members = | past_members = }} }} '''ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>[http://deepakdev.com/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912133659/http://deepakdev.com/ |date=2017-09-12 }}. Deepakdev.com (2014-03-19). Retrieved on 2015-12-25.</ref><ref>[https://soundcloud.com/deepak-dev Official SoundCloud]. SoundCloud.com. Retrieved on 2015-12-25.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ (᱒᱐᱐᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱢᱚᱫᱚᱨᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://motherjaneofficial.com/|title=Motherjane Official Website|website=motherjaneofficial.com}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ == ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱᱰ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ - ᱣᱩᱰᱥᱴᱚᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ.ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱮᱦᱥᱟᱱ-ᱞᱚᱭ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ, ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ, ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ, ᱮᱢ.ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱢᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱫᱮᱥ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱳᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱮᱢ ᱢᱟ ᱾ ᱡᱮᱦᱩᱛᱩ ᱤᱧ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱤᱧ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ, ᱥᱮᱞᱥ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱤᱧᱟ ᱡᱮ 'ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱟ' ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱚᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱤᱧ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱧ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱥᱟᱶᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web|url=http://www.metromatinee.com/artist/Deepak%20Dev-635|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624013534/http://www.metromatinee.com/artist/Deepak%20Dev-635|url-status=dead|title=Deepak Dev Profile|archivedate=24 June 2013}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱳᱢᱚᱛᱷ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱮᱵᱽ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱜᱤᱨᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱓) ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱖) ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width=35 | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! width=175 | ᱯᱷᱤᱞᱢ ! width=80 | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! width="65" | ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ! width="65" | ᱤᱥᱠᱳᱨ ! ᱱᱳᱴᱥ |- ||᱒᱐᱐᱓ || ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ || rowspan="3" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ | |- ||᱒᱐᱐᱔ || ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ | |- | rowspan="4"|᱒᱐᱐᱕ || ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ |- | ᱱᱟ ᱳᱯᱤᱨᱤ || ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ |ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ || |- | ᱱᱟᱨᱟᱱ || rowspan="8" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- || ᱵᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | rowspan="4"|᱒᱐᱐᱖ || ᱞᱟᱭᱚᱱ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱢ || ᱦᱚᱸ | ᱵᱟᱝ || |- | ᱭᱮᱥ ᱭᱳᱨ ᱚᱱᱚᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | rowspan="2"|᱒᱐᱐᱗ || ᱫᱟ ᱤᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱠ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱠᱟᱠᱠᱤ || ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ || |- ||᱒᱐᱐᱘ || ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="2"|᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ || rowspan="40" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ |ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |- |ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ||ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="2"|᱒᱐᱑᱐ || ᱫᱨᱳᱱᱟ ᱒᱐᱑᱐ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | rowspan="3"|᱒᱐᱑᱑ || ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱩᱨᱩᱢᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ|| ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |- | ᱛᱮᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="6"|᱒᱐᱑᱒ || ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱰᱨ. ᱥᱟᱨᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- | ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ || |- | ᱑᱐᱑ ᱣᱮᱰᱤᱝᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱪᱮᱴᱴᱟᱭᱤᱥ | ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ |- | ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="5"|᱒᱐᱑᱓ || ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱟᱨᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱮᱡᱷᱟᱢᱟᱛᱷᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ || ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱛᱷᱤᱵᱷᱥ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="5"|᱒᱐᱑᱔ || ᱗ᱛᱷ ᱰᱮ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ|| |- | ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱤᱛᱷᱤᱦᱟᱥᱟ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱦᱟᱭ ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱴᱳᱱᱤ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="5"|᱒᱐᱑᱕||ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱟᱥᱠᱮᱞ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱞᱮᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱨ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | ᱛᱷᱤᱞᱳᱛᱷᱟᱢᱟ (ᱟᱢᱟᱨ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱤ) |ᱦᱚᱸ|| ᱦᱚᱸ |- |ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱛᱷᱮᱠᱠᱟᱞ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ|| ᱵᱟᱝ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱪᱤᱨᱟᱠᱳᱫᱤᱱᱡᱟ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ<ref>[http://www.nowrunning.com/movie/15819/malayalam/chirakodinja-kinavukal/index.htm Chirakodinja Kinavukal Malayalam Movie – Preview, Trailers, Gallery, Review, Events, Synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419162021/http://www.nowrunning.com/movie/15819/malayalam/chirakodinja-kinavukal/index.htm |date=19 April 2015 }}. Nowrunning.com. Retrieved on 2015-12-25.</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="2"|᱒᱐᱑᱖||ᱡᱟᱫᱟᱭᱩᱢ ᱢᱩᱫᱤᱭᱩᱢ||ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ |ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- |ᱠᱤᱝ ᱞᱟᱭᱟᱨ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="5"|᱒᱐᱑᱗||ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ ᱒: ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱮᱥᱟᱱᱥ|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱦᱚᱞᱤᱰᱮ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asif-ali-aparna-balamurali-team-sunday-holiday-movie-starts-rolling-713291|title=Asif Ali and Aparna Balamurali team up for Sunday Holiday; movie starts rolling|website=International Business Times|date=23 January 2017}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱟᱫᱟᱢ ᱡᱳᱟᱱ|| ᱦᱚᱸ ||ᱵᱟᱝ || |- |ᱠᱟᱴᱴᱩ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/arun-kumar-aravind-ropes-in-asif-ali-murali-gopy-for-a-revenge-drama/articleshow/56537478.cms|title = Arun Kumar Aravind ropes in Asif Ali, Murali Gopy for a revenge drama – Times of India|website = The Times of India}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mammootty-s-masterpiece-here-is-a-new-update-262309.html|title = Mammootty's Masterpiece: Here is a New Update|date = 2 June 2017}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="4"|᱒᱐᱑᱙ || ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2018/mohanlal-s-lucifer-the-title-font-the-movie-is-out-273583.html|title=Mohanlal's Lucifer: The Title Font of the Movie is Out!|date=8 May 2018}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱩᱫᱤᱞᱤᱞᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=http://www.vellinakshatram.com/online/news/Vinothayathra-little-actor-Ganapathi-now-in-Vallikudilile-Vellakaran-movie_2018-02-27.php|title=പാലും പഴവും കൈകളിലേന്തിയ ഗണപതി വള്ളിക്കുടിലില്‍|website=www.vellinakshatram.com/online/|access-date=2026-08-15|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214062523/http://www.vellinakshatram.com/online/news/Vinothayathra-little-actor-Ganapathi-now-in-Vallikudilile-Vellakaran-movie_2018-02-27.php|url-status=dead}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/mohanlals-ittymaani--made-in-china-is-a-family-entertainer-1.66189057|title=MohanLal's 'Ittymaani — Made in China' is a family entertainer|website=gulfnews.com}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱜᱟᱱᱟᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-makes-surprise-visit-film-launch-mammootty-s-ganagandharvan-102916|title = Mohanlal makes surprise visit to film launch of Mammootty's 'Ganagandharvan'|date = 3 June 2019}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- | rowspan="2"|᱒᱐᱒᱐ || ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-plays-sachidanandan-big-brother-101378|title = Mohanlal plays Sachidanandan in 'Big Brother'|date = 7 May 2019}}</ref>|| ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱭᱳᱜᱤ ᱫᱟ<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/apr/21/music-director-deepak-dev-returns-to-tamil-cinema-after-a-decade-with-yogi-da-11154.html|title = Music director Deepak Dev returns to Tamil cinema after a decade with Yogi da| website=Cinema Express }}</ref>|| ᱛᱟᱢᱤᱞ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ ||ᱟᱱᱨᱤᱞᱤᱡᱽᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | rowspan="5" |᱒᱐᱒᱒ || ᱵᱽᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ || rowspan="8" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ || |- |ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱣᱟᱱ ᱡᱤᱮᱢᱮᱥ (Twenty One Gms) || ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ || |- |ᱰᱤᱡᱤᱵᱩᱴᱤ (Djibouti) || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ || ᱦᱚᱸ ||ᱦᱚᱸ || |- |ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡᱽ ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱱ |ᱦᱚᱸ |ᱵᱟᱝ | |- | rowspan="2" |᱒᱐᱒᱔ |ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱱ |ᱦᱚᱸ |ᱦᱚᱸ | |- |ᱤᱫᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱱᱫᱷᱩ |ᱦᱚᱸ |ᱦᱚᱸ | |- |᱒᱐᱒᱕ |L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ|| ᱦᱚᱸ || ᱦᱚᱸ || |} === ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable" |+ !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱮᱨᱮᱧ !ᱮᱞᱵᱚᱢ !ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ !ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ |- |rowspan="2"|᱒᱐纵᱕ |ᱢᱩᱱᱯᱮ ᱢᱩᱱᱯᱮ |ᱵᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ |ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱚᱨᱡᱩᱱ | rowspan="9" |ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ |ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ | ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |᱒᱐᱐᱖ |ᱱᱮᱨᱟᱛᱷᱮ ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱮᱛᱷᱤ |ᱤᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱠ | ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱜᱤᱯᱷᱴ, ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱤᱴᱟᱨ |- |᱒᱐᱐᱙ |ᱛᱷᱟᱴᱴᱩᱢ ᱢᱩᱴᱴᱩᱢ |ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ | ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱜᱤᱯᱷᱴ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱢ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |᱒᱐᱑᱐ |ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞ |ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ |ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱟᱭᱭᱟᱨ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱢᱮᱜᱷᱟ |- |᱒᱐᱑᱑ |ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟ ᱱᱤᱞᱟ (ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ) |ᱛᱮᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ | ᱥᱟᱱ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱟᱞᱟᱯ ᱨᱟᱡᱩ, ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ |- |᱒᱐᱑᱒ | ᱪᱮᱨᱩᱪᱤᱞᱞᱟᱭᱤᱞ |᱑᱐᱑ ᱣᱮᱰᱤᱝᱥ | ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |rowspan="2"|᱒᱐᱑᱓ | ᱠᱟᱱᱱᱤᱞ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ |ᱟᱨᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱢᱟᱨᱩᱰᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ | ᱥᱩᱪᱤᱛᱷ ᱥᱩᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱠᱷᱤᱞᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |ᱢᱟᱪᱟᱱᱮ ᱢᱟᱪᱟᱱᱮ ᱢᱟᱪᱩ |ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ | ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱥᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱷᱚᱨᱢᱟ |- |rowspan="4"|᱒᱐᱑᱔ |ᱯᱟᱱᱰᱟᱱ ᱱᱟᱭᱩᱰᱮ |ᱵᱤᱣᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱰᱚᱜᱽᱥ |ᱡᱮᱥᱤᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |ᱵᱤᱡᱤᱵᱟᱞ |- |ᱟᱢᱵᱟᱫᱟ ᱱᱡᱟᱱᱮ ᱪᱮᱞᱞᱟᱫᱟ ᱢᱳᱱᱮ |ᱤᱛᱷᱤᱦᱟᱥᱟ |ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ, ᱞᱳᱱᱞᱤ ᱰᱚᱜᱤ, ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱱ |rowspan="2"|ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |- |ᱤᱨᱩᱞ ᱢᱩᱰᱩᱢᱤ |᱗ᱛᱷ ᱰᱮ |ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ !ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ !ᱯᱷᱤᱞᱢ/ᱮᱞᱵᱚᱢ/ᱥᱮᱨᱮᱧ |- |᱒᱐᱑᱙ |ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |rowspan=2|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ |ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ |- |᱒᱐᱑᱑ |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱩᱨᱩᱢᱤ |- |᱒᱐᱐᱙ |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |rowspan=2|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ |- |᱒᱐᱐᱖ |ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱩᱫᱚᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ |} == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚ == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱪᱮᱱᱮᱞ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ||rowspan=8|ᱡᱚᱡᱽ ||rowspan=6|ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱒ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱒ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱓ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱓ |- |ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱚᱢ||ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱔||ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ |- |ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱳᱡᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒||rowspan=2|ᱵᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ||rowspan=2|ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ |- |ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱳᱡᱳ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱓ |- |ᱵᱷᱤᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ||rowspan=10|ᱡᱚᱡᱽ||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ |- |ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱔||ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱢᱟ |- |ᱣᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱤᱰᱥ |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ |- |ᱴᱚᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱒ || rowspan=4|ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ |- |ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱩᱞᱟᱥᱟᱵᱷᱟᱢ |- |ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ |- |ᱤᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱜᱚᱱᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱟᱱ |- |ᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱟ ᱢᱟ ᱯᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱢ ᱓ || ᱡᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱢ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Commons category}} * {{IMDb name|id=1419961}} *[http://varnachitram.com/2007/01/11/interview-deepak-dev-part-1/ Interview – part one] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928141143/http://varnachitram.com/2007/01/11/interview-deepak-dev-part-1/ |date=28 September 2011 }} *[http://varnachitram.com/2007/01/12/interview-deepak-dev-part-2/ Interview – part two] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928141201/http://varnachitram.com/2007/01/12/interview-deepak-dev-part-2/ |date=28 September 2011 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 2kz4y6i73vtwafeatng3ctkk3aluwbd ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ 0 37857 197239 197101 2026-08-22T16:00:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baranti village in Purilia 08.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ | nickname = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline,title|}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | blank1_info_sec1 = ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = }} '''ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|title=Tourist spots in Purulia being developed by the Bengal Govt|date=24 May 2017|website=news.webindia123.com|access-date=27 August 2017|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827172745/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20170524/3112521.html|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ (T) |shape-color30=black| label-size30=13|label-color30=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ {{coord|23.5811|N|86.8463|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ {{convert|1600|ft|metres}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers - Manbhum by H. Coupland, ICS |work= First Published 1911|publisher= University of California, San Diego |access-date = 27 September 2016}}</ref> [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|author1=Mahesh Chand|author2=V.K. Puri|title=Regional Planning in India|url=https://books.google.com/books?id=pAuKnmh8K-wC&pg=PA423|year=1983|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-058-8|page=423}}</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|title=PURULIA|website=wbtourismgov.in|access-date=27 August 2017|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616125914/https://wbtourismgov.in/tourist_place/district/purulia#lb4|url-status=dead}}</ref> == ᱧᱮᱧᱮᱞ == [[File:Sunset, Boronti.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ]] [[File:Boronti Lake.jpg|thumb|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱳᱝᱜᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ|ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ (ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱨᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226104205/http://www.telegraphindia.com/1091227/jsp/calcutta/story_11913170.jsp|url-status=dead|archive-date=26 February 2010|title=Next weekend you can be at ... Baranti|date=27 December 2009|website=telegraphindia.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱒᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.anandabazar.com/travel/weekend-trips/tour-destination-baranti-lake-dgtl-1.618271|title=নীলাভ সুন্দরী হয়ে প্রতীক্ষায় বড়ন্তি|date=25 May 2017|website=anandabazar.com|access-date=27 August 2017}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱩ ᱵᱮᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''[[ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]]'' ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ... ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ... ᱰᱮᱢ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ᱾"<ref name="telegraph"/> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ|ᱢᱩᱨᱩᱫ (ᱯᱚᱞᱟᱥ)]] ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱚᱫᱟᱭ᱾<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Baranti in Purulia: An untapped weekend getaway for travellers who love nature |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/baranti-in-purulia-an-untapped-weekend-getaway-for-travellers-who-love-nature/cid/1905957 |access-date=13 April 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=26 December 2024}}</ref> == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:বড়ন্তি ড্যাম.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ File:Barhanti,Purulia,West Bengal,India - panoramio.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ (panoramic) ᱧᱮᱧᱮᱞ File:বড়ন্তি পাহাড়ে পলাশবন.jpg|ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞᱟᱥ/ᱢᱩᱨᱩᱫ File:বিকেলে বড়ন্তি.jpg|ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ File:Boronti Village 1.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ File:Boronti, Akashmani Resort.jpg|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Wikivoyage inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} * {{Commons category-inline|ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] lq6a4rhqsuyozmxalqxra9ypc5miubc ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ 0 37858 197240 197104 2026-08-22T16:07:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197240 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Baghmundi town.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|12|N|86|03|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ (ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱴᱷᱟᱶ === {{OSM Location map | width=400| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ: M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ''(ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾)'' |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (Census Town) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ| numbered7=R| mark-title7= ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (R) |shape-color7=black|label-color7=black|label-size=14|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ-ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ#ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ {{cvt|475| to |700|m}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook Puruliya | work= page 11 |publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|year=1949|page=170|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |accessdate = 21 January 2020}}</ref> [[File:Ajodhya Hill Upper Dam.jpg|alt=|thumb|ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱮᱢ]] == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱔,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱙᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱙᱔᱐ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱓᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱓᱖% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref> == ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{cvt|275|km2}} ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓᱕,᱕᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱞᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱹᱛᱩ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ {{cvt|41.91|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 2017-07-29 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/bagmundi-ps/ | title = Baghmundi PS | publisher = Purulia District Police | accessdate = 5 October 2016 | archive-date = 9 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161009134932/https://puruliapolice.org/ps/bagmundi-ps/ | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ (ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 3 October 2016}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱲᱟᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Ajodhya Hills {{!}} Nature inFocus |url=https://www.natureinfocus.in/guide/ajodhya-hills |access-date=2026-02-17 |website=www.natureinfocus.in |language=en}}</ref> ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 8mtq59q8ykqf4gr7er6wc1lidzafq4n ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ 0 37861 197233 197114 2026-08-22T12:36:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Cheliyama - Radha Gobindo Temple (4).jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱗,᱔᱑᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑۱ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | official_name = ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ }} '''ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|10|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ (R)|shape-color12=black| label-size12=13|label-color12=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱫᱚ {{coord|23|37|01.2|N|86|33|10.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher = Heritage in Peril | access-date = 1 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161201143747/http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html | archive-date = 1 December 2016 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱗,᱔᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱘᱐᱙ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱖᱐᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱕᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱗᱕᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱗᱒.᱕᱓% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱡᱽᱫᱤᱭᱟ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘]] ᱫᱚ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 December 2016}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱛᱚᱨᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱥᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/| title = Santaldih College| publisher = SC| access-date = 17 January 2020| archive-date = 22 August 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190822110909/http://santaldihcollege.org/| url-status = dead}}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒,᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-p-high-school-h-s-8qlkr5 | title = Cheleyma B.P. School| publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱮᱪ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/cheleyama-b-c-girl-s-h-s-nylpq0 | title = Cheleyama B.C. Girl's HS High School | publisher = ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱑᱙ ᱥᱚᱠᱟᱵᱽᱫᱚ (᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱞᱤᱞᱟ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ) ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Purulia.nic.in| work= Travel & Tourism Purulia - Cheliama| publisher = District administration |access-date = 23 January 2020}}</ref> [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱣᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (mortuary temples) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ|ᱵᱟᱱᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref> == ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ == <gallery widths="160px" heights="110px"> File:Cheliyama - Terracotta Panels - Temple Front (1).jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Radha Vinod temple of Purulia.jpg|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (arch) - [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱵᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 04.jpg|[[ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ]]-[[ᱵᱨᱚᱡᱽ|ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]]ᱣᱟᱜ [[ᱨᱟᱥᱞᱤᱞᱟ]] File:Terracotta panel of Radha Vinod temple of Cheliama in Purulia. 05.jpg|[[ᱜᱳᱯᱤ|ᱜᱳᱯᱤᱠᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ </gallery> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱹᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱱᱫᱟ (ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ) ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Temple towns in West Bengal}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] nvzaok1no1jczivgblq56cxaui0m9eu ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ 0 37872 197238 197134 2026-08-22T15:39:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197238 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | image = Kerala Neyyappam.jpg | caption = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ | alternate_name = ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | region = ᱠᱮᱨᱚᱲ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ | creator = | course = ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱱᱟᱥᱛᱟ | served = | main_ingredient = ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱜᱩᱲ, ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ | variations = ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ | calories = | other = }} '''ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ''' ᱥᱮ '''ᱭᱮᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱟ''' ᱫᱚ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱱᱮᱭᱭ'' (ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱜᱚᱛᱚᱢ") ᱟᱨ ''ᱟᱯᱯᱟᱢ'' (ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ") ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ (ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱛᱮ), ᱜᱩᱲ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ (ᱠᱩᱴᱤ ᱥᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ), ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱤᱞᱟᱹᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref name="Peppertrail_Appam_temple_food">{{cite web|url=http://www.peppertrail.com/inner.php?menu_id=18&sm2_id=41&index_id=3|title=Peppertrail|publisher=|accessdate=16 June 2016|archive-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629135540/http://www.peppertrail.com/inner.php?menu_id=18&sm2_id=41&index_id=3|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱵᱚᱨᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱫᱤᱯᱳᱛᱥᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="NewIndianExpress_NorthParavoor_Church">{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article554511.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624213754/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article554511.ece|url-status=dead|archive-date=June 24, 2016|title=Newly-weds fulfil their wishes with faith|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref><ref name="Zesterdaily_Sabarimala">{{cite web|url=http://zesterdaily.com/cooking/sweet-hindu-offerings-fit-gods-india/|title=Sweet Hindu Offerings Fit For The Gods In India - Neyyappam - Ammini Ramachandran|date=7 February 2014|publisher=|accessdate=16 June 2016|archive-date=11 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611171756/http://zesterdaily.com/cooking/sweet-hindu-offerings-fit-gods-india/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱯᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.phonearena.com/news/Android-N-could-be-named-after-a-delicious-tongue-twister_id81584|title=Android N could be named after a delicious tongue twister|publisher=|accessdate=16 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.android.com/versions/name-n/|title=Android N|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605035802/https://www.android.com/versions/name-n/|archive-date=2016-06-05|url-status=dead}}</ref> ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ<ref>{{Cite web|url=https://youtube.com/watch?v=v1IocBl_5UM |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518180201/https://www.youtube.com/watch?v=v1IocBl_5UM&gl=US&hl=en |archive-date=2016-05-18 |url-status=dead|title=Android N let the names begin.|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ᱦᱚᱸ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ, ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱴᱷᱤᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱟᱯᱯᱟᱠᱟᱨᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ <ref name="Peppertrail_Appam_temple_food"/> (ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮᱱ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱘ ᱤᱱᱪᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱲᱦᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱥᱤᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} {{commons category|Neyyappam}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] jpbxpwd2fftbwgn4683ahlv8ap1r85e ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ 0 37895 197243 197173 2026-08-22T17:21:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197243 wikitext text/x-wiki [[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ]] [[File:Sadhya Items.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ; ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱷᱟᱸᱪ]] '''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱴᱟᱢᱤᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ == ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Griffiths|first=Chris|title=An Indian meal with more than 60 dishes|language=en|url=https://www.bbc.com/travel/gallery/20200901-an-indian-meal-with-more-than-60-dishes|access-date=2021-08-04}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ - ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱯᱟᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱩᱛᱩ<ref name=":0">{{Cite news|last=Paitandy|first=Priyadarshini|date=2020-08-26|title=Want a traditional Onam sadhya? Here's what you can order this year|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/want-your-traditional-onam-sadhya-heres-what-you-can-order-this-year/article32447159.ece|access-date=2021-08-04|issn=0971-751X}}</ref> * ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ - ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ<ref name=":0" /> * ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ<ref name=":0" /> * ᱥᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱞᱟᱢ<ref name=":0" /> * ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ᱾ (ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱰᱤᱝ)<ref name=":0" /> * ᱠᱟᱞᱤᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱰᱤᱝ)<ref name=":1">{{Cite web|title=In search of Sadhya|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/aug/27/in-search-of-sadhya-2188675.html|access-date=2021-08-04|website=The New Indian Express}}</ref> * ᱩᱱᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱢ<ref name=":1" /> * ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ * ᱨᱟᱥᱟᱢ * ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ<ref name=":1" /> * ᱠᱟᱞᱟᱱ * ᱳᱞᱟᱱ * ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ * ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ * ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ<ref name=":1" /> * ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ * ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ * ᱟᱪᱟᱨ: ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ, ᱞᱮᱵᱩ ᱥᱮ ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱪᱟᱨ == ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ == ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱴᱷᱮᱱ "ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱯᱟᱰᱩ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱟᱯᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱤᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ (ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱪᱪᱟ ᱯᱩᱡᱟ (ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱟᱪᱩᱨᱟ᱾<ref name="ktourism">{{Cite web |title=Aranmula Valla Sadya |website=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/aranmula-valla-sadya/124/ |access-date=24 July 2026}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="explainer2025">{{Cite news |title=Kerala's famed Aranmula Vallasadya feast, the largest in India, begins on July 13: What's it all about? |work=Onmanorama |date=9 July 2025 |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2025/07/09/kerala-aranmula-vallasadya-feast-how-to-book-explainer.html |access-date=24 July 2026}}</ref> [[File:Aranmula valla sadhya -- Melukara Palliyodam -- Snake Boat.jpg|thumb|ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱮᱞᱩᱠᱠᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾]] == ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ == ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱡᱷᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|title=Uncertainty looms over 'Valla Sadhya' at Aranmula temple due to COVID crisis|url=https://english.mathrubhumi.com/news/offbeat/uncertainty-looms-over-valla-sadhya-at-aranmula-temple-due-to-covid-crisis-1.4925295|access-date=2021-08-04|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Sadya}} * http://www.aranmula.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229150050/http://www.aranmula.net/ |date=2019-12-29 }} * http://www.aranmulavallamkali.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718011708/http://aranmulavallamkali.com/ |date=18 July 2019 }} * https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020191850/https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ |date=20 October 2017 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ]] b3m4h146kt5so2boqfkp14p16t599rh ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 37899 197236 197181 2026-08-22T13:38:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197236 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)}} {{for|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)}} {{Infobox person | name = ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = Pankaj_R._Patel_receiving_Padma_Bhushan_(cropped).jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ | birth_date = {{birth date and age |1953|03|16|df=yes}}<ref name="Bloomberg profile">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/pankajbhai-r-patel/ |title=Bloomberg Billionaire Index profile: Pankaj Patel |work=Bloomberg |accessdate=27 December 2020}}</ref> | birth_place = [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱱ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱪᱤᱢᱟᱱᱞᱟᱞ ᱱᱟᱜᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] (ᱵᱤᱮ)<br> [[ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤ]] (ᱮᱢ.ᱯᱷᱟᱨᱢ) <br> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ) | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | known_for = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱠᱠᱤ<br> ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ]] | spouse = ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ | children = ᱒ | website = }} '''ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱨᱚᱢᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱞᱟᱭᱯᱷᱮᱥᱟᱭᱮᱸᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱠᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=October 9, 2024 |title=India's 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/ |website=India’s 100 Richest}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=itn>{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/business/india/top-10-gujarati-billionaires-3732.html?page=7|title=Top 10 Gujarati billionaires|date=2015-08-01|publisher=[[India TV News]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱷᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽ ᱢᱤᱨᱟᱢᱚᱱ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":4" /> ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱞ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ== ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴᱤᱵᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel |url=https://www.forbes.com/profile/pankaj-patel/ |access-date=2021-07-07 |website=Forbes |language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱩᱥ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱰᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Meet Pankaj Patel, India's pharma magnate with Rs. 42,600 crore net worth, owns Rs. 52,400 crore business empire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-meet-pankaj-patel-india-s-pharma-magnate-with-rs-42600-crore-net-worth-owns-rs-52400-crore-business-zydus-3038553 |access-date=2023-11-13 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱒ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ, ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱔ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱴᱟᱠᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱮᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱟᱜᱞᱤᱱ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨᱚᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠ ᱰᱤᱥᱞᱤᱯᱤᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-11-12 |title=Bloomberg Billionaires Index |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/ |access-date=2023-11-12}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱴᱮᱱ (ᱟᱴᱮᱱᱚᱞᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱣᱮᱞᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=":4" /> ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱨᱤᱭᱩᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱣᱚᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱯᱷᱞᱩ-ᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ H1N1 ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=November 2024}} ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱗᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last1=in 2018 |first1=Dr Anil Diggiwal |last2=Owned |first2=Is Currently a Privately |last3=publishes |first3=bootstrapped organization This Jaipur based company |last4=Undiscovered |first4=Focuses on |last5=Stories |first5=Small Startup |date=2021-12-13 |title=Learning from Legendary Pankaj Patel – Chairman of India's 5th Largest Pharmaceutical Company |url=https://thedigitalyug.com/stories/learning-from-legendary-pankaj-patel-chairman-of-india-5th-largest-pharmaceutical-company |access-date=2023-11-13 |website=thedigitalyug.com |language=en}}</ref> ᱡᱤᱣ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web |title=Pankaj Patel: Latest Pankaj Patel News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=2023-11-13 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱖,᱓᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |last=Team |first=AsiaOne |date=18 June 2018 |title=Pankaj R. Patel |work=Asia One |url=https://asiaone.co.in/pankaj-r-patel/ |access-date=18 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱳᱨᱳᱯ (ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ), ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱒᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱯᱤᱭᱟᱨᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱴᱤᱱ ᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱭᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pankaj Patel - Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/richprofile/pankaj-patel/1433/72 |access-date=2023-11-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱡᱤᱰᱩᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱯᱤᱞᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱟᱞᱰᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Billionaire Father, Son Turn 10-Storey Mumbai Office Into World Beater |url=https://www.ndtv.com/business/billionaire-father-son-turn-10-storey-mumbai-office-into-world-beater-1735811 |access-date=2023-11-13 |website=NDTV.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱮᱭᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Zydus |date=13 Nov 2023 |title=Chairman Profile |url=https://www.zyduslife.com/public/pdf/board-of-director-profile/Profile-Pankaj-Patel.pdf |access-date=13 Nov 2023 |website=Zydus Life}}</ref> ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱠᱥᱤᱠᱞᱚᱨᱚᱠᱩᱣᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱵᱦᱟᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱢᱰᱮᱥᱤᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-07-31 |title=Pankaj Patel, 67, Chairman, Zydus Cadila |url=https://openthemagazine.com/cover-story/pankaj-patel-67-chairman-zydus-cadila/ |access-date=2023-11-12 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱠᱚᱵᱷ-ᱰᱤ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ== ᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=FICCI announces Pankaj Patel as new president |url=https://indianexpress.com/article/business/business-others/ficci-announces-pankaj-patel-as-the-new-president-4389256/ |access-date=2023-11-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱩᱜᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-pankaj-patel-takes-over-as-ficci-president-2284472|title=Pankaj Patel takes over as FICCI president {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=19 December 2016|newspaper=dna|language=en-US|access-date=17 January 2017}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Livemint |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Chairman Pankaj R Patel appointed on RBI Central Board |url=https://www.livemint.com/news/india/zydus-life-s-chairman-pankaj-r-patel-appointed-on-rbi-central-board-11655196992580.html |access-date=2023-11-12 |website=mint |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱦᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱝᱜᱽᱲᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱱᱚᱱ-ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |title=Shri Pankaj R. Patel {{!}} IIMA |url=https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |access-date=2023-11-12 |website=www.iima.ac.in |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112233034/https://www.iima.ac.in/the-institute/archives/chairman/Shri-Pankaj-R-Patel |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ (MSG), ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NHM) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱨᱤᱝ ᱵᱚᱰᱷᱤ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-06-14 |title=Zydus Life's Pankaj Patel appointed part-time Non-official Director in Central Board, RBI |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com//industry/healthcare/biotech/pharmaceuticals/zydus-lifes-pankaj-patel-appointed-part-time-non-official-director-in-central-board-rbi/articleshow/92196537.cms |access-date=2023-11-12 |issn=0013-0389}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱚᱯᱚᱭᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ), ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱞᱟᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱭᱤ ᱡᱤ ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱚᱢᱚᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":6" /> ==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱤᱞᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱥᱴ<ref>{{cite web |date=1 December 2004 |title=Business / Briefly : Award for Zydus Cadila chief |url=http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041210133620/http://www.hindu.com/2004/12/01/stories/2004120111411604.htm |archive-date=10 December 2004 |accessdate=4 February 2009 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱒᱐᱐᱓" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱰᱟᱥ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Mathew |first=Vinod |date=3 February 2003 |title=The Hindu Business Line : 'We aim at third position with Rs 1,400-cr turnover by 2005' – Mr Pankaj R. Patel, Chairman, Zydus Cadila |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/03/stories/2003020301320500.htm |accessdate=4 February 2009 |publisher=www.thehindubusinessline.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱵᱤᱥᱠᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ) ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brics Business Council |url=https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf |access-date=2026-08-21 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318223732/https://bricsbusinesscouncil.co.in/profile-2023/Pankaj-Patel.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱔᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ‘ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vision, Knowledge, Leadership |url=https://www.iimu.ac.in/about/people-at-iim |access-date=2023-11-12 |website=IIMU |language=english}}</ref><ref name=":6" /> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱱᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Govt. of India |date=2025-01-26 |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |website=Press Information Bureau, Govt. of India.}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱥᱟᱨᱵᱤᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱰᱤᱞᱟ ᱦᱮᱞᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Investor Zone - Investor Facts & Information Regarding Zydus Cadila |url=https://www.zyduslife.com/investor/#boardofdirector |access-date=2023-11-12 |website=www.zyduslife.com}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱭᱟᱱᱴ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱣ ᱰᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://business.mapsofindia.com/business-leaders/pankaj-ramanbhai-patel.html|title=Pankaj Ramanbhai Patel Biography- About family, children, education, wife, age, and more|website=business.mapsofindia.com|access-date=17 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟᱭ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com"/> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱠᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨ-᱖᱐᱔ ᱡᱮᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/1724108/report-zydus-group-boss-pankaj-patel-2nd-a-bad-businessman-to-buy-a-jet|title=Zydus Group boss Pankaj Patel 2nd A'bad businessman to buy a jet|publisher=DNA India|accessdate=22 May 2013}}</ref> ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":6" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱯᱚᱸᱠᱚᱡᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] qaccjr3p8nnwxgpregqm4f503ow3j01 ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ 0 37904 197241 197202 2026-08-22T16:08:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197241 wikitext text/x-wiki {{Short description|Upazila in Chittagong Division, Bangladesh}} {{Infobox settlement | name = Bangra | official_name = | native_name = বাঙ্গরা | native_name_lang = bn | other_name = | settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]] | image_skyline = Bangora Bazar Thana 29-10-19.png | imagesize = | image_alt = | image_caption = Entrance gate of Bangra Bazar Police Station, Bangra Upazila | mapsize = | image_map = | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]] | subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]] | seat_type = | subdivision_name1 = [[Chittagong Division|Chittagong]] | subdivision_name2 = [[Comilla District|Comilla]] | seat = | established_title1 = [[Thana]] | established_date1 = 2015 | established_title2 = [[Upazila]] | established_date2 = 2026 | subdivision_type4 = [[Jatiya Sangsad]] constituency | subdivision_name4 = [[Comilla-3]] | government_type = | governing_body = [[Upazila |Upazila Council]] | leader_title = [[Member of Parliament (Bangladesh)|MP]] | leader_name = [[Kazi Shah Mofazzal Hossain Kaikobad]] | leader_title1 = [[Chairman]] | leader_name1 = Vacant | leader_title2 = [[Upazila Nirbahi Officer|Chief Executive Officer]] | leader_name2 = | area_total_km2 = 189 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = | population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]] | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=396}}</ref> | population_density_km2 = auto | postal_code_type = [[Postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 4543<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce5b3277-7d77-4e72-b3e5-dc27105ba64f |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka |access-date=22 August 2026 |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919023445/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce5b3277-7d77-4e72-b3e5-dc27105ba64f |url-status=dead }}</ref> | area_code = 03022<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://www.rebtel.com/en/international-calling-guide/phone-codes/bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Rebtel.com |location=Stockholm, Sweden}}</ref> | website = | footnotes = | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 }} '''ᱵᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ-ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ == ᱢᱩᱨᱟᱫᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ == * [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] * [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Reflist}} == ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ == {{Upazilas of Chittagong Division}} [[Category:Upazilas of Comilla District]] q6ngfv2pkwr3xitaosro6hcx27r2gjt ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ 0 37911 197244 2026-08-23T01:12:49Z MT731 2184 "{{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}} {{Infobox person | name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ | image =Sheela Murthy.jpg | birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}} | birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | education = ᱦ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197244 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}} {{Infobox person | name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ | image =Sheela Murthy.jpg | birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}} | birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | education = [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ]] | spouse = ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ | citizenship = ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ }} '''ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱱᱴ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ-ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=rediff>{{cite news|last=Haniffa|first=Aziz|title=Attorney Sheela Murthy wins top awards|newspaper=India Abroad|date=23 Oct 2009|pages=A42, A49}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name='Bizmonthly'>{{cite web | url = http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | title = Attorney Sheela Murthy: Where Excellence Meets Humility | access-date = 1 May 2012 | last = Kim | first = Susan | date = 4 Mar 2011 | work = The Business Monthly | quote = As a child in India, she was the middle of three sisters. | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103051840/http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ, ᱮᱪᱮᱢᱮᱥ (ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ) ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="rediff"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff"/> ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱞᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name='Daily Record 2008'>{{cite news | title = Leadership in Law 2008 | date = 30 Dec 2008 | url = http://thedailyrecord.com/wp-files/_pdf/publications/LIL%202008%20lo.pdf | work = The Daily Record | pages = 23 | access-date = 7 May 2012}}</ref><ref name=Femina>{{cite news|last=Shridhar|first=Lalitha|title=Dream Made True|publisher=[[Femina (India)|Femina magazine]]|date=Dec 2000}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name='India Abroad'>{{cite web | url = http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | title = Sheela Murthy wins Children's Guild Award | access-date = 2 May 2012 | last = Haniffa | first = Aziz | date = 13 Apr 2012 | work = India Abroad | quote = ...my father came from a very, very poor home...throughout my growing up...he would say to me, 'It's a curse and a crime if somebody who has money does not share it with other people.'}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=rediff/> ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Top 100">{{cite magazine |agency= Sheela Murthy |url= http://www.murthy.com/pdf/daily_record.pdf |title=Maryland's Top 100 Women |magazine=The Daily Record |access-date=15 May 2012|date=May 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Top 100"/> ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Book>{{cite book |last=Pearce |first= Susan |title= Immigration and Women: Understanding the American Experience |date=May 2011 |publisher= NYU Press |isbn= 978-0814767399 |url= http://www.nyupress.org/webchapters/Pearce_women_intro.pdf |author2=Clifford, Elizabeth |author3=Tandon, Reena |access-date=15 May 2012|page=1}}</ref><ref name=Hindu/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref name=E&Y/> ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱯ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱥᱯ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='IndUS'>{{cite web | url = http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | title = Immigration law firm continues to thrive | access-date = 2 May 2012 | last = Desmarais | first = Martin | date = 30 Sep 2009 | work = IndUS Business Journal | quote = Murthy impressed finishing first in the Jessup Moot Court competition for law students in India. She then went on to represent India internationally in the competition, which was organized by the American Society of Law, finishing third individually and second with her Indian team.}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='Lawyers Weekly 97'>{{cite news | title = Lawyer Behind the Website | date = 15 Dec 1997 | work = Lawyers Weekly USA}}</ref> ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ (LL.M.) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Femina/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ<ref name="Top 100"/> ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name='MSN Money'>{{cite web | url = http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1| title = 6 secrets of successful immigrants | access-date = 7 May 2012 | last = Lewis | first = Marilyn | date = 11 Sep 2007 | publisher = MSN Money |archive-url= https://web.archive.org/web/20071105225637/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1 |archive-date=5 November 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Top 100"/> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱴᱴᱚᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Femina"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱚᱴᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ" ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/><ref name=Newsweek>{{cite news|last=Childress|first=Sarah|title=Made in America|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/11/13/made-in-america.html|access-date=8 May 2012|newspaper=Newsweek|date=14 Nov 2005}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Hindu>{{cite news|last=Bhumika|first=K.|title=The Spirit of Giving|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031092251/http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|access-date=8 May 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 Oct 2009}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Baltimore Sun Immigrant Women">{{cite news|last=Brewington|first=Kelly|title=An increasing number of immigrant women are entrepreneurs, according to a study by a Towson University professor for the Immigration Policy Center.|url=https://www.baltimoresun.com/2005/06/14/an-increasing-number-of-immigrant-women-are-entrepreneurs-according-to-a-study-by-a-towson-university-professor-for-the-immigration-policy-center/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Baltimore Sun|date=14 Jun 2005|quote=Murthy...remained, working in New York and later Baltimore, where associates frequently asked for her help researching immigration cases. Murthy knew the process all too well, having spent her first 12 years in the United States navigating the labyrinth of immigration paperwork from student visa to citizenship.}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=OMT>{{cite news|last=Strowbridge|first=Linda|title=Attorney wages own immigration campaign|newspaper=Owings Mills Times|date=4 May 2006|page=19}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜ, ᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=HuffPo>{{cite web|last=Karin|first=Kamp|title=Immigrant Entrepreneurs: Is America Losing Its Edge?|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-kamp/immigrant-entrepreneurs-i_b_3583131.html?ir=Business|work=The Huffington Post|access-date=15 July 2013|date=12 July 2013}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱨᱤᱱ [ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ] ᱩᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ... ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref name="Hindu"/> ==ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ== ᱑᱙᱙᱔ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Being Sheela">{{cite book |last1=Rao |first1=Adithi |title=Being Sheela |date=2020 |publisher=HarperCollins |page=97 |edition=1}}</ref><ref name="Newsweek"/><ref name="Working Wonders">{{cite book|last=Gately|first=Gary|title=Maryland: Working Wonders|year=2009|publisher=Cherbo Publishing Group|isbn=978-1882933259}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱠᱚᱯᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ Murthy.com ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/><ref name=NYTimes>{{cite web|last=Gardella|first=Adriana|title=The New York Times|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/06/27/business/smallbusiness/how-the-web-helped-a-law-firm-take-off.html?pagewanted=all&_r=1&|access-date=28 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, 'ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ! ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ!' ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱹᱧ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Super Lawyers Dec 08">{{cite news|title=Sheela Murthy|magazine=Super Lawyers|date=Dec 2008|url=http://www.murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|page=57|quote=Enquiro, an independent marketing researcher, found the Murthy Law Firm to have the world's most popular legal Web site.}}</ref><ref name='SmartCEO'>{{cite journal | title = The Gift of Giving | journal = Baltimore SmartCEO | date = May 2010 | first = Georgia | last = Patton | volume = 10 | issue = 5 | pages = 38}}</ref><ref name="In Reality">{{cite web|last=Sherman|first=John|title=Episode Six: February 2011|url=http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|publisher=Maryland Chamber – In Reality|access-date=11 May 2012|date=Feb 2011}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website">{{cite news|last=Bowden|first=Michael|title=World's Best Lawyer Website?|url=http://lawyersusaonline.com/blog/1997/12/15/does-sheela-murthy-have-the-worlds-best-lawyer-website/|access-date=11 May 2012|newspaper=Lawyers Weekly USA|date=15 Dec 1997}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Got Started">{{cite web|title=How I got started with Sheela Murthy|url=http://www.bizjournals.com/baltimore/print-edition/2011/08/05/how-i-got-started-with-sheela-murthy.html?page=all|publisher=Baltimore Business Journal|access-date=17 May 2012|date=5 Aug 2011}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=rediff/><ref name=HLB/> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱚᱨ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱹ (AILA) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=HLB>{{cite web|title=Sheela Murthy LL.M. '87 went from immigrant to expert|url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2008/winter/commitment.php|publisher=Harvard Law Bulletin|access-date=16 May 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "... ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url=http://sayfty.com/sheela-murthy/ | title=Meet the Woman Extraordinaire – Sheela Murthy | date=31 May 2015 | publisher=Sayfty | access-date=16 November 2018 }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref>{{cite web | url = http://www.murthy.com/name.html | title = About MurthyDotCom | access-date = 2012-05-02 | publisher = MurthyDotCom | quote = We are pleased to announce that The Law Office of Sheela Murthy, P.C. is now doing business as the Murthy Law Firm. This change in our name reflects the rapid growth and tireless advancement we have made since our inception in 1994.}}</ref> ᱓᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MISPL) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱩᱥ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Book"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱩᱵᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AV-rated law ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/><ref name="Working Wonders"/><ref name=Citybizlist>{{cite news|title=Girl Scouts of Central Maryland Reappoints Sheela Murthy as Chair of Its Board of Directors|url=http://www.citybizlist.com/1/2012/1/6/Girl-Scouts-of-Central-Maryland-Reappoints-Sheela-Murthy-as-Chair-of-Its-Board-of-Directors.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=6 Jan 2012}}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱴ2ᱥᱟᱭᱤᱴ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JHPIEGO, ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=CTC>{{cite web|title=Murthy joins Cancer Treatment Centers board|url=http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&AudID=ADF7DD655E7B4CFFB11C070DDEA34A95&tier=4&id=80B2B6DAA9384C91B1A7640551CDBCE0|work=India Business Journal|access-date=11 May 2012|date=1 Feb 2012}}</ref> ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱞ ᱥᱠᱟᱴ,<ref name="Citybizlist"/><ref name="Daily Record Supp"/> ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ,<ref name="Chamber of Commerce">{{cite news|title=Sheela Murthy Confirmed Secretary/Treasurer of the MD Chamber of Commerce|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/5/8/Sheela-Murthy-Confirmed-SecretaryTreasurer-of-the-MD-Chamber-of-Commerce-.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=8 May 2012}}</ref><ref name="Girl Scouts Profile">{{cite web|title=Sheela Murthy, Esq.|url=http://www.gscm.org/aboutus/boardchair.html|work=Girl Scouts of Central Maryland|access-date=9 May 2012}}</ref> ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ,<ref name=Stevenson>{{cite news|title=Stevenson U. Adds Sheela Murthy to Board of Trustees|url=http://apps.stevenson.edu/mpr/pressreleases/full-release.cfm?id=303|access-date=10 May 2012|newspaper=Stevenson University|date=18 Aug 2008}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱴᱰ ᱣᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name="CityBiz Harvard">{{cite news|title=Sheela Murthy -- Member of the Visiting Committee of Harvard Law School|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/3/28/Sheela-Murthy--Member-of-the-Visiting-Committee-of-Harvard-Law-School.aspx|access-date=10 May 2012|publisher=Citybizlist|date=28 Mar 2012}}</ref><ref name="Daily Record Harvard">{{cite news|title=Murthy appointed to Harvard Law, AGC peer review committees|url=http://thedailyrecord.com/movers-and-shakers/2012/03/30/murth-appointed-to-harvard-law-agc-peer-review-committees/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Daily Record|date=30 Mar 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ (TiE) (ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱤᱛ) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="AB - TiEDC">{{cite news|title=K. Paul Singh of Rezon8 honored with TiE DC 2017 Legends Award|url=https://www.americanbazaaronline.com/2017/12/17/paul-singh-honored-with-tie-dc-2017-legends-award-431471/|agency=The American Bazaar|publisher=AB Wire|date=17 December 2017}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ== ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Corporate Immigration">{{cite web|last=PTI|title=Indian American attorney Sheila Murthy honoured|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/nri/nris-in-news/indian-american-attorney-sheila-murthy-honoured/articleshow/22147972.cms|work=The Economic Times|access-date=30 August 2013|date=29 Aug 2013|quote=attorney Sheela Murthy has been recognised as one of the world's top international corporate immigration lawyers in the 2013 edition of Corporate Immigration, a prestigious directory of leading advocates in her field.}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Daily Record Influential">{{cite news|last=Smith|first=Mark|title=Influential Marylanders|newspaper=The Daily Record Supplement|date=Apr 2011|page=23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Daily Record Circle">{{cite news|title=23 join Top 100 Circle of Excellence|newspaper=The Daily Record|date=20 May 2011|quote=Sheela Murthy, president and founder of the Murthy Law Firm, a 2011 Circle of Excellence inductee...}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=The 2012 Top 100 MBE Winners for the Mid-Atlantic Region|url=http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|access-date=10 May 2012|publisher=The Center for Business Inclusion and Diversity, The Pinder Group, LLC}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="citybiz2010">{{cite web|title=Sheela Murthy Honored|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|publisher=citybizlist|access-date=11 May 2012|date=2 Dec 2010}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chamber of Commerce" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Econ Times">{{cite news|last=Duttagupta|first=Ishani|title=All For a Good Cause|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094541/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=11 May 2012|newspaper=The Economic Times|date=4 Dec 2008}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ CEO" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Most Admired CEO">{{cite news|title=The Daily Record launches Most Admired CEOs event|url=http://thedailyrecord.com/2012/07/19/the-daily-record-launches-most-admired-ceos-event/|access-date=20 July 2012|newspaper=The Daily Record|date=19 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusMonthlyAward">{{cite web|last=Mangus|first=Becky|title=2012 Maryland Entrepreneur of the Year Awards Announced|work=The Business Monthly|date=6 November 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰ ᱜᱤᱞᱰ, ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=E&Y>{{cite web|title=Entrepreneur Of The Year 2009 Road to Palm Springs|url=http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|publisher=Ernst & Young|access-date=11 May 2012}}</ref><ref name="Baltimore Sun">{{cite news|title=People on the Move|newspaper=The Baltimore Sun|date=7 Sep 2010|page=4|quote=Sheela Murthy...received the Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award in 2009...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱥᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ MD ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱢ ᱰᱤ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Portal|Law|Biography}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱞᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] mqo0qm1iqr03fst1vx89g37ffb6s6bg ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ 0 37912 197246 2026-08-23T08:53:40Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱱᱟᱣᱟ 197246 wikitext text/x-wiki [[File:Edakka - Idakka - Edaykka.JPG|thumb|right|250px|ᱢᱤᱫ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ]] '''ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ''' ({{langx|ml|ഇടയ്ക്ക}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱤᱰᱟᱭᱠᱠᱟ'''/'''ᱮᱰᱟᱭᱠᱠᱟ'''/'''ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱣᱟᱨᱜᱽᱞᱟᱥ-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱰᱟᱹᱢᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱟᱹᱢᱨᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱳᱱᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱸᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱴᱟᱠᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱰᱚᱢᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱟᱨᱮᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱮᱪᱟᱜ-ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱛᱮ ᱟᱥᱛᱮ ᱟᱥᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾<ref name="Deva">{{cite book |last=Deva |first=Bigamudre Chaitanya |title=Indian Music |date=1995 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9788122407303 |url=https://books.google.com/books?id=z-XKAfoa8WMC&q=Idakka&pg=PA116}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Edakka |url=http://indianculture.gov.in/musical-instruments/avanaddha-vadya/edakka |access-date=2022-08-17 |website=Indian culture}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == [[File:Edakka-DSC 3748.jpg|thumb|right|ᱟᱣᱟᱨᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ]] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱤᱰᱟᱭᱠᱠᱟ'' ᱥᱮ ''ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ श्रीढक्का (''ᱥᱨᱤᱰᱷᱟᱠᱠᱟ'') ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ, ''ᱰᱷᱟᱠᱠᱟ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱰᱷᱟᱠ'' ᱥᱟᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ढक् इति गम्भीरशब्देन कायतीति (ᱰᱷᱟᱠ ᱤᱛᱤ ᱜᱟᱢᱵᱷᱤᱨᱥᱟᱵᱫᱮᱱᱟ ᱠᱟᱭᱟᱛᱤᱛᱤ)᱾<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ-ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ [[File:Idakka-1.jpg|thumb|ᱥᱨᱤ ᱪᱮᱱᱫᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ - ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ]] == ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱴᱚᱠᱤᱝ ᱰᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱨᱤᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱣᱟᱨᱜᱽᱞᱟᱥ-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ ᱥᱮᱫ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭ ᱴᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱥᱱᱮᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ == ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱩᱥᱩᱞ-ᱥᱟᱰᱮᱭᱟᱱ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱱᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱨᱠᱳᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱽᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱚᱪᱚᱭᱟ᱾<ref>{{cite journal|date=April 2018|title=Acoustics of Idakkā: An Indian snare drum with definite pitch|journal=The Journal of the Acoustical Society of America|volume=143|issue=5|pages=3184–3194|doi=10.1121/1.5038111|pmid=29857748|last1=Jose|first1=Kevin|last2=Chatterjee|first2=Anindya|last3=Gupta|first3=Anurag|bibcode=2018ASAJ..143.3184J}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱪᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱧᱟᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱢᱵᱽᱨᱮᱱᱳᱯᱷᱳᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] fky6jbplv02jpcsh8avcssyw4vcqvme ᱠᱤᱱᱰᱤ 0 37913 197247 2026-08-23T08:57:21Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Kindi.jpg|thumb|right|250px|ᱠᱤᱱᱰᱤ]] '''ᱠᱤᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱠᱩ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197247 wikitext text/x-wiki [[File:Kindi.jpg|thumb|right|250px|ᱠᱤᱱᱰᱤ]] '''ᱠᱤᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱠᱩᱱᱰᱤᱠᱟ, ᱠᱩᱱᱰᱟ, ᱠᱩᱱᱰᱤ, ᱠᱩᱱᱰᱟᱠᱟ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱫᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ" ᱥᱮ "ᱫᱟᱜ ᱪᱷᱤᱴᱠᱟᱹᱣᱟᱜ"᱾<ref>{{cite book |title=A Union List of Printed Indic Texts and Translations in American Libraries |date=1967 |publisher=Kraus Reprint |page=147 |language=en}}</ref> ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱞᱠᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱷᱟᱞᱫᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱨᱣᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=singh>{{cite book|last=Singh|first=Upinder|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=Daimabad&pg=PA229|year=2008|publisher=[[Pearson Education]]|location=[[Delhi]]|isbn=978-81-317-1120-0|pages=229–233}}</ref><ref name="asi">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_exca_imp_maharashtra.asp|title=Excavations - Important - Maharashtra|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|access-date=1 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011165314/http://asi.nic.in/asi_exca_imp_maharashtra.asp|archive-date=2011-10-11|url-status=dead}}</ref> ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=ktourism>{{cite web |title=Bell metal of Mannar |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2010/bell-metal-mannar/86 |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=1 August 2026}}</ref><ref name=gaatha>{{cite web |title=Bell Metal, Kunhimangalam, Kannur |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/bell-metal-kunhimangalam-kannur/ |website=Gaatha |access-date=1 August 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱤ ᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=gaatha/> ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱥᱮ ᱛᱤ ᱟᱹᱨᱩᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name=gaatha/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱸᱡᱽ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱮᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=ktourism/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=ktourism/><ref name=gaatha/> ᱠᱩᱱᱦᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ᱾<ref name=gaatha/> ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱴ-ᱣᱮᱠᱥ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ: ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚᱭᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱢᱚᱢ ᱡᱚᱨᱚᱜ ᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱞᱟᱣ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲᱚᱜ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱭᱟ᱾<ref name=gaatha/> ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱨᱩᱞᱤ, ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱜᱷᱚᱱᱴᱤ ᱠᱚᱠᱚ ᱪᱷᱟᱸᱪᱟ᱾<ref name=ktourism/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> {{commonscat|Kindi (vessel)}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ]] 9oduouky99wddp035zyxkrsvwd9vxg1 ᱠᱳᱢᱵᱩ 0 37914 197248 2026-08-23T09:01:56Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Kombu (instrument).jpg|thumb|ᱠᱳᱢᱵᱩ (ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ)]] '''''ᱠᱳᱢᱵᱩ''''' (ᱛᱟᱢᱤᱞ: கொம்பு; ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: കൊമ്പ്) ᱥᱮ '''''ᱠᱳᱢᱯᱩ''''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197248 wikitext text/x-wiki [[File:Kombu (instrument).jpg|thumb|ᱠᱳᱢᱵᱩ (ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ)]] '''''ᱠᱳᱢᱵᱩ''''' (ᱛᱟᱢᱤᱞ: கொம்பு; ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: കൊമ്പ്) ᱥᱮ '''''ᱠᱳᱢᱯᱩ''''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱤᱝᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://blackholemedia.in/node/175 |title=வாழ்விழந்து வரும் கிராமிய இசைக் கருவிகள்! &#124; Blackholemedia.in |access-date=2013-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716090723/http://blackholemedia.in/node/175 |archive-date=2014-07-16 }} {{in lang|ta}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thinakaran.lk/2010/03/01/_art.asp?fn=d1002283&p=1 |title=அருகிவிட்ட இசையின் கருவறைகள் |access-date=2013-11-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508083011/http://www.thinakaran.lk/2010/03/01/_art.asp?fn=d1002283&p=1 |archive-date=2014-05-08 }} {{in lang|ta}}</ref><ref>http://www.tamilkalanjiyam.com/arts/music_instruments/|title=Kombu - Ancient music instruments mentioned in thirumurai| {{in lang|ta}}</ref> ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱽᱭᱟᱢ, ᱯᱟᱱᱰᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱝᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ (ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱩᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱢᱵᱩ)᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱠᱳᱢᱵᱩ'' ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ, ''ᱢᱩᱨᱟᱥᱩ'' (ᱠᱮᱴᱮᱞᱰᱨᱟᱢ) ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|url=http://siragu.com/?p=8036|title = மனித நோய் தீர்க்கும், மயக்கும் ராகங்கள் (கட்டுரை) « Siragu Tamil Online Magazine, News}}</ref> [[File:Kombu Musical Instrument.jpg|alt=Kombu musical instrument being played|thumb|ᱠᱳᱢᱵᱩ (ᱠᱟᱦᱟᱞᱮ) ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱮᱫᱟ]] ᱢᱤᱫ ''ᱠᱳᱢᱵᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱑᱓᱒ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref>http://siragu.com/?p=8036 {{in lang|ta}}</ref><ref>http://www.tamilvu.org/courses/degree/c031/c0312/html/c03122l2.htm {{in lang|ta}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tamillexicon.com/pezhai/?story_id=49&story=%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%AF-%E0%AE%87%E0%AE%9A%E0%AF%88%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D | title=பாரம்பரிய இசைக்கருவிகள்| access-date=Sep 11, 2016}} {{in lang|ta}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑۱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱢᱩᱨᱟᱭ<ref>{{ cite web|url=http://www.shaivam.org/siddhanta/isaikkaruvi/mis-thi-isai-karuvi-kombu.htm|title = Kombu - Ancient music instruments mentioned in thirumurai |access-date=Sep 11, 2016 }}{{in lang|ta}}</ref><ref>http://holyindia.org/library/periya-puranam/016.jsp {{in lang|ta}}</ref> ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <br />வெல் படைத் தறுகண் வெஞ்சொல் வேட்டுவர் கூட்டம் தோறும் <br />சில்லரித் துடியும் கொம்பும் சிறு கண் ஆகுளியும் கூடி <br />கல் எனும் ஒலியின் மேலும் கறங்கிசை அருவி எங்கும் 12.0654 ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ''ᱠᱳᱢᱵᱩ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱟᱢᱯᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|publisher= United Press International |date= 13 May 2016 |author= Brooks Hays |url=http://www.upi.com/Science_News/2016/05/13/Ancient-Ireland-India-linked-by-musical-horn-tradition/9171463164762/|title = Ancient Ireland, India linked by musical horn tradition}}</ref><ref>{{cite web|work= Australian National University Reporter |volume=47 |issue= 3 |url=http://reporter.anu.edu.au/ancient-ireland-modern-india|title=From ancient Ireland to modern India|publisher=The Australian National University, Canberra|access-date=Sep 11, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160916044551/https://reporter.anu.edu.au/ancient-ireland-modern-india |archive-date= 16 September 2016}}</ref> == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ == ᱱᱟᱦᱟᱜ ''ᱠᱳᱢᱵᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ<!--Aren't they actually made of brass?--> 'C' ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮ 'S' ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ᱾ == ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ C-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱟᱱ ᱴᱨᱟᱢᱯᱮᱴ, ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ᱾ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱲᱟᱝ (ᱥᱟ, ᱯᱟ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟ) ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ (᱓, ᱕, ᱗, ᱥᱮ ᱙) ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱟᱭᱩᱨᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱟᱞ (ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ) ᱨᱮ, ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ (᱒᱐᱐᱑) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱢ (ᱵᱽᱨᱮᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱴ ᱠᱚ) ᱨᱮ ᱨᱩ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ: ᱪᱮᱢᱯᱟᱴᱟ (᱘), ᱟᱴᱟᱱᱴᱟ (᱑᱔), ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱢ (᱑᱔), ᱪᱮᱢᱯᱷᱟ (১০), ᱟᱧᱪᱟᱴᱟᱱᱛᱷᱟ (᱑᱖), ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱴᱟ (᱗)᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱜᱚᱜ ᱤᱞᱟᱛᱟᱞᱟᱢ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱟᱞ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ x . x . . x . x . x . x . . ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱔ ᱯᱟᱞᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱯᱟᱴᱟ x . x . x . u . (ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱯᱟᱞᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ; 'u' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱵᱤᱴ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ)᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱛᱨᱟᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱠᱳᱢᱵᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱮᱢᱯᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱠᱷᱚᱱ: ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱩᱥ, ᱨᱚᱞᱯᱷ᱾ ᱒᱐᱐᱖ 'ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ᱾' ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ: ᱵᱤ.ᱟᱨ ᱨᱤᱫᱷᱚᱢᱥ᱾ {{ISBN|81-88827-07-X}}; ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱤᱝᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱢᱯᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] hktad2dqd8tho904svlqan81i9ycuan ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ 0 37915 197249 2026-08-23T09:05:39Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:കുഴലും ചെണ്ടയും.jpg|thumb|right|ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱮᱨᱳᱯᱷᱳᱱᱥ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ]] '''ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱨᱤᱰ ᱚᱝ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197249 wikitext text/x-wiki [[File:കുഴലും ചെണ്ടയും.jpg|thumb|right|ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱮᱨᱳᱯᱷᱳᱱᱥ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ]] '''ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱨᱤᱰ ᱚᱝ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱥᱣᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱱᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱫᱟᱣᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ-ᱟᱹᱭᱩᱨᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱤ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱝᱚᱜᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ (ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱟᱶ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱠᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱚᱱᱴᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱨᱤᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱚᱝᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚᱭ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ᱮᱞ.ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ᱾ ''ᱴᱮᱢᱯᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ''᱾ {{ISBN|978-81-246-0544-8}}᱾ ᱰᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱤᱱᱴᱣᱟᱨᱞᱰ (ᱯᱤ) ᱮᱞ.ᱴᱤ.ᱰᱤ == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.youtube.com/watch?v=omxlTrNOtx8 ᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱱᱤᱠᱟᱞ ᱵᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱝᱜᱮᱞ ᱳᱵᱳᱥ]] rflzdytorkr0qxcdkkhh7osvrl01hvs ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ 0 37916 197250 2026-08-23T09:05:44Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱒᱙ - ᱒᱐᱒᱒)}} {{Infobox person | name = ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ | image = Pallonji Mistry.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ | birth_date = {{Birth date|1929|6|1|df=y}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197250 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱒᱙ - ᱒᱐᱒᱒)}} {{Infobox person | name = ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ | image = Pallonji Mistry.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ | birth_date = {{Birth date|1929|6|1|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|2022|6|28|1929|6|1|df=y}} | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | citizenship = ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ<ref name="outlookindia1"/> | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] | known_for = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱑᱗.᱓% ᱦᱤᱥ | spouse = ᱯᱟᱴᱥᱤ ᱯᱮᱨᱤᱱ ᱫᱩᱵᱟᱥ | children = ᱔, [[ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ|ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ | relatives = [[ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] (ᱡᱟᱶᱟᱭ) }} '''ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ''' (᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱒᱙ - ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Shrivastava |first=Bhuma |date=2022-06-28 |title=Pallonji Mistry, Indian Billionaire Caught in Tata Feud, Dies at 93 |language=en |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-28/pallonji-mistry-indian-tycoon-caught-in-tata-feud-dies-at-93 |access-date=2022-06-28 |quote=Mistry was born on June 1, 1929, in Mumbai. His father, Shapoorji Mistry, worked for the family company, which the son joined in 1947.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ]] ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite encyclopedia|title=Cyrus Mistry |url=https://www.britannica.com/biography/Cyrus-Mistry |access-date=2022-06-28 |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=The Mistrys were members of Mumbai’s Parsi community, followers of the Zoroastrian religion who had grown prosperous as merchants and industrialists since the earliest colonial times.}}</ref> ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱞᱰᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ - ᱦᱳᱝᱠᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱭ ᱵᱮᱸᱠ, ᱜᱨᱤᱱᱰᱞᱟᱭᱥ ᱵᱮᱸᱠ, ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱵᱮᱸᱠ, ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱾<ref name=":2">{{cite news |date=1 April 2010 |title=Pallonji Mistry is Ireland's richest person |work=[[Rediff.com]] |agency=PTI |url=http://business.rediff.com/report/2010/apr/01/pallonji-mistry-is-richest-person-in-ireland.htm |access-date=24 November 2011}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘.᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="outlookindia1">{{cite web |last=Subramaniam |first=Kandula |date=22 January 2011 |title=The Phantom Player |url=http://business.outlookindia.com/article.aspx?270234 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110309151551/http://business.outlookindia.com/article.aspx?270234 |archive-date=9 March 2011 |access-date=23 February 2011 |publisher=Outlook Business India}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱟᱞᱟᱭᱤᱰ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref name=forbes>{{cite web |url=https://www.forbes.com/profile/pallonji-mistry/|title = Forbes profile: Pallonji Mistry|work=Forbes.com |access-date=13 February 2020}}</ref><ref name="CNBC">{{cite news |date=23 November 2011 |title=Cyrus Mistry, a Tata in all but name |work=MoneyControl |publisher= |agency= |url=http://www.moneycontrol.com/news/business/cyrus-mistrytataallname_623245.html |access-date=24 November 2011}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱴ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Valdivia |first=Stephen |date=21 July 2017 |title=Meet Tata: India's Biggest Company |url=http://fortune.com/video/2017/07/21/tata-group-a-global-500-force/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093822/http://fortune.com/video/2017/07/21/tata-group-a-global-500-force/ |archive-date=21 August 2018 |website=Fortune}}</ref> ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Bhasin |first=Swati |date=28 June 2022 |title=Business tycoon Pallonji Mistry, who headed Shapoorji Pallonji Group, dies at 93 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/business-tycoon-pallonji-mistry-who-headed-shapoorji-pallonji-group-dies-at-93-101656386125358.html |access-date=28 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱮᱠᱟ ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2022}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{citation needed|date=July 2022}} ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ|ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 October 2016 |title=Cyrus Mistry Removed As Chairman Of Tata Sons, Ratan Tata To Hold Interim Position |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/cyrus-mistry-removed-as-chairman-of-tata-sons-ratan-tata-to-hold-interim-position/959421 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027010553/https://www.outlookindia.com/newswire/story/cyrus-mistry-removed-as-chairman-of-tata-sons-ratan-tata-to-hold-interim-position/959421 |archive-date=27 October 2016 |website=Outlook (India)}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 November 2011 |title=Tata successor announced: Cyrus Mistry to take over from Ratan Tata in December 2012 |url=https://www.ndtv.com/india-news/tata-successor-announced-cyrus-mistry-to-take-over-from-ratan-tata-in-december-2012-570209 |access-date=28 June 2022 |website=NDTV}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱯᱷᱟᱱᱴᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱣᱩᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CNBC" /> ᱵᱞᱳᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨᱥ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Bloomberg">{{cite news |title=Bloomberg Billionaires Index: Pallonji Mistry |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/pallonji-mistry/ |access-date=3 July 2021 |work=Bloomberg L.P}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name=":2" /> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱔᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ== ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱪ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title= Ireland's Rich List 1–10| url=http://www.independent.ie/business/rich-list/irelands-rich-list-110-2116314.html |newspaper=[[Irish Independent]] |date=31 March 2010 |access-date=5 October 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱚᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ (᱐.᱘᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱮ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ (᱙᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=Mehta |first=Sunanda |last2=Chatterjee |first2=Dev |date=29 August 2004 |title=Mistry millionaires |newspaper=Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/oldStory/54077 |access-date=5 October 2011}}</ref> ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱔) ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱢᱟᱱᱫᱤ [[ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] (᱑᱙᱖᱘-᱒᱐᱒᱒) ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱭᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last1=Munroe |first1=Tony |last2=Mehra |first2=Prashant |date=23 November 2011 |title=Global search for Tata chairman ends close to home |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/india-tata-chairman-idUSL4E7MN1W220111123 |access-date=28 June 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/how-next-gen-scions-leah-maya-and-neville-are-working-their-way-up-in-tata-group-companies/articleshow/56696002.cms|title=How next gen scions Leah, Maya and Neville are working their way up in Tata Group companies|first1=Kala|last1=Vijayraghavan|first2=Megha|last2=Mandavia|date=26 August 2018|access-date=26 August 2018|newspaper=The Economic Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱱᱟᱢᱵᱩᱨᱩ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱫᱟ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=15 March 2008 |title=Property Plus Bangalore : Absorbing tales of tycoons |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/pp/2008/03/15/stories/2008031550760300.htm |url-status=dead |access-date=23 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080318180302/http://www.hindu.com/pp/2008/03/15/stories/2008031550760300.htm |archive-date=18 March 2008}}</ref> ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱙᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=SP Group's Pallonji Mistry dies at 93 |agency=[[Press Trust of India]]|url=http://www.ptinews.com/news/13482161_SP-Group-s-Pallonji-Mistry-dies-at-93.html |access-date=28 June 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 June 2022 |title=Pallonji Mistry, the billionaire caught in Tata feud, dies at 93 |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/groups-pallonji-mistry-dies-at-93/articleshow/92509021.cms?from=mdr |access-date=28 June 2022}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * [https://web.archive.org/web/20100205064010/http://www.tatacentralarchives.com/history/family_tree/family_tree.pdf ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ] (archived; PDF) * [https://web.archive.org/web/20061127153717/http://www.tata.com/tata_sons/media/20041207.htm ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ] (ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ, ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱡᱚᱨᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱩᱨᱡᱤ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱠᱚ]] o8gqrnrxzupclywa2wih8c3emje6e15 ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷ 0 37917 197251 2026-08-23T09:10:02Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[Image:Mizhavu.jpg|thumb|right|''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ (ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱠᱥᱟ)᱾]] '''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: മിഴാവ്) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197251 wikitext text/x-wiki [[Image:Mizhavu.jpg|thumb|right|''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ (ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱠᱥᱟ)᱾]] '''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: മിഴാവ്) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱝᱜᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱟᱨ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ ᱛᱷᱟᱭᱟᱢᱵᱟᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱪᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱠᱚᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mizhavu and other Musical Instruments in Kutiyattam |url=http://www.sahapedia.org/mizhavu-and-other-musical-instruments-kutiyattam |access-date=2025-06-17 |website=Sahapedia |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2013-02-14 |title=Mastering the mizhavu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/mastering-the-mizhavu/article4414857.ece |access-date=2025-06-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ, "ᱯᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱫᱟ", ᱫᱚ 'ᱯᱟᱱᱤ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱛᱤ", ᱟᱨ 'ᱵᱷᱟᱫᱟ' ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱣᱟ 'ᱵᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱨᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ ᱫᱚ "ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤᱭᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱜᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Image:ചാക്യാർ കൂത്തിൽ മിഴാവു വായിക്കുന്ന കലാകാരൻ.jpg|ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷᱩ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱟᱪᱩᱛᱷᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ|thumb|left]] [[File:Mizhavu of Kunchan Nambiar.jpg|thumb|ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱡᱷᱟᱵᱷ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ == * ᱱᱟᱴᱭᱟᱠᱟᱞᱯᱟᱫᱽᱨᱩᱢᱟᱢ, ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤ ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱑᱙৭᱕᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱨᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ]] e2nelotrnc7b2fcmykbbg5luras6p88 ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ 0 37918 197252 2026-08-23T09:15:51Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "File:KeralaHouse.jpg|thumb|ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱩᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱤᱞ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱠᱟᱛᱷ ᱚᱲᱟᱜ (ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱠᱚᱞ᱾<ref>{{Cite web |title=Mini Kerala village hidden in Japan |url=https://www.onmanorama.com/travel/outside-kerala/2019/08/20/kerala-village-japan..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197252 wikitext text/x-wiki [[File:KeralaHouse.jpg|thumb|ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱩᱭᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱤᱞ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱠᱟᱛᱷ ᱚᱲᱟᱜ (ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱠᱚᱞ᱾<ref>{{Cite web |title=Mini Kerala village hidden in Japan |url=https://www.onmanorama.com/travel/outside-kerala/2019/08/20/kerala-village-japan-museum-little-world-museum-of-man.html |access-date=2026-01-01 |website=Mini Kerala village hidden in Japan |language=en}}</ref>]] {{Use dmy dates|date=July 2019}} [[Image:paliam naalukettu.jpg|thumb|right|ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ (ᱯᱟᱞᱤᱭᱟᱢ, ᱠᱳᱪᱤᱱ)]] [[Image:Taravadu.jpg|thumb|right|ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ]] '''ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ''' {{audio|Naalukettu.ogg|pronunciation}} ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱚᱛᱟᱠᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱮ ᱱᱟᱰᱩᱢᱩᱴᱴᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱤᱱᱤ (ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱞᱚᱠ), ᱯᱟᱰᱤᱱᱡᱟᱴᱴᱤᱱᱤ (ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱞᱚᱠ), ᱠᱤᱡᱷᱟᱠᱠᱤᱱᱤ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠ) ᱟᱨ ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱱᱤ (ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱞᱚᱠ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱷᱟᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱩᱢᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Frew |first=Samantha |date=2024-03-06 |title=Nālukettu, Ettukettu and Pathinarukettu: The Architectural Heritage of Kerala |url=https://architizer.com/blog/inspiration/stories/nalukettu-ettukettu-pathinarukettu-architectural-heritage-kerala-india/ |access-date=2025-08-31 |website=Journal |language=en}}</ref> ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱩᱭᱟᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱢᱤᱣᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱟᱨᱠ, ᱞᱤᱴᱤᱞ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mini Kerala village hidden in Japan |url=https://www.onmanorama.com/travel/outside-kerala/2019/08/20/kerala-village-japan-museum-little-world-museum-of-man.html |access-date=2026-01-01 |website=Mini Kerala village hidden in Japan |language=en}}</ref> [[File:Varikkasseri Mana .jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱰᱩᱢᱩᱴᱴᱟᱢ᱾]] == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ == ᱛᱷᱟᱪᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ, ᱥᱮ ᱠᱟᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱛᱨᱟᱥᱟᱢᱩᱪᱟᱭᱟ, ᱵᱟᱥᱛᱩᱵᱤᱫᱽᱭᱟ, ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱞᱟᱭᱟ-ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱟᱨᱚᱛᱱᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[File:Mekkat 010.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ᱾]] ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ '''''ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ''''' (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞ) ᱥᱮ '''''ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱟᱨᱩᱠᱮᱴᱴᱩ''''' (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱚᱞ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱦᱚᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱱᱫᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite journal |last=Nayar |first=Devu |date=2022 |title=House as Ritual: Stories of Gender, Space, and Caste in Colonial Kerala |url=https://elischolar.library.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=envdesign |journal=Masters of Environmental Design Theses |volume=6}}</ref> ᱟᱨ ᱓᱒-ᱦᱚᱞ ᱟᱱᱟᱜ '''''ᱢᱩᱯᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱫᱩᱠᱮᱴᱴᱩ''''' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Some Namboothiri Illams |url=https://www.namboothiri.com/articles/some-namboothiri-illams.htm#glossary |access-date=2023-12-01 |website=www.namboothiri.com}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮ, ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱠᱟᱴ, ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ, ᱟᱨ ᱪᱩᱱ ᱯᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Lipika |date=2024-10-13 |title=Architecture of Kerala - Echoes of Edifice |url=https://theanamikapandey.com/architecture-of-kerala/ |access-date=2025-09-03 |website=theanamikapandey.com |language=en-GB}}</ref> ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱪᱷᱟᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[File:Marnat Mana.jpg|thumb|ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱴ ᱢᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱟᱨᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ]] ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱱᱟ ᱠᱩᱝᱯᱷᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="WashU">{{cite web |url=https://depts.washington.edu/chinaciv/home/3intrhme.htm |title=House Architectur}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} * [https://peppertrail.com/naalukettu-a-magnificent-tradition-of-domestic-architecture/ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ: ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱣᱟ] * [http://www.kenthomes.in/ongoing/projects/index.php?pid=1 ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ: ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱮᱞ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ] * [http://www.keralahousedesigns.com/search/label/Nalukettu%20house%20plans ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱠᱚ] * [https://depts.washington.edu/chinaciv/home/3intrhme.htm ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ] * [[File:Nilambur Kovilakom.jpg|thumb|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱱᱫᱩᱠᱮᱴᱴᱩ]][https://www.tyndisheritage.com/indian-history/spice-route-china-and-kerala/#:~:text=During%20the%2010th%20and,as%20part%20of%20diplomatic%20representations. ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱨᱩᱴ – ᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] rsynyh9787b3ai74bi6cunut5jti7bg ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ 0 37919 197253 2026-08-23T09:22:03Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Floor-Light Kerala.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ᱾]] [[File:Seal of Rajaraja I.jpg|thumb|᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱥᱟᱶ ᱪᱳᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱦᱚᱨ᱾]] File:The descent of Buddha, Bharhut.jpg|thu..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197253 wikitext text/x-wiki [[File:Floor-Light Kerala.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ᱾]] [[File:Seal of Rajaraja I.jpg|thumb|᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱥᱟᱶ ᱪᱳᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱦᱚᱨ᱾]] [[File:The descent of Buddha, Bharhut.jpg|thumb|ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱓᱐᱐–᱒᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ᱾]] [[File:Nilavilakku_Different_sizes.jpg|thumb|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ]] '''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ''' {{Pronunciation |LL-Q36236 (mal)-Vis M-നിലവിളക്ക്.wav|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ}} ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱛ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ({{Lang|ta|குத்துவிளக்கு}}), ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱱᱰᱩᱞᱩ'', ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ''ᱫᱤᱯᱟᱫᱟ ᱠᱟᱢᱵᱟ'' ({{Lang|kn|ದೀಪದ ಕಂಬ}}) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=Dance>{{Cite web|url=http://www.dancecostumesandjewelry.com/south-indian-traditional-nilavilakku-12-inch-tall/|title=South Indian Traditional Nilavilakku 12 Inch tall|last=RRV|website=www.DanceCostumesAndJewelry.com|language=en|access-date=2018-04-11|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410072029/http://www.dancecostumesandjewelry.com/south-indian-traditional-nilavilakku-12-inch-tall/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱟᱥ'' ({{lang|ne|पनास}}), ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱢᱟᱭ'' ({{Lang|mr|समई}}), ଓଡ଼ିଶା ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱤᱞିᱥᱟᱡᱟ/ᱯᱤᱞᱤᱵᱮᱲᱤ'' ({{Lang|or|ପିଲିସଜା}} / {{Lang|or|ପିଲିବେଢ଼ି}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱦᱟᱱᱟ'' ({{lang|si|පහණ}}) ᱟᱨ ''ᱠᱩᱠᱩᱞᱟ ᱯᱟᱦᱟᱱᱟ'' ({{lang|si|කුකුළා පහන}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ᱾ == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ<ref name=Dance/> ''ᱱᱤᱞᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱚᱛ ᱥᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ'' ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == === ᱱᱟᱜᱟᱢ === ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ/ᱫᱤᱯᱟᱢ'' (ᱵᱟᱹᱛᱤ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱩᱥᱯᱟ'' (ᱵᱟᱦᱟ), ''ᱫᱷᱩᱯᱟ'' (ᱫᱷᱩᱯ), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱟ'' (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱞᱮᱧᱡᱮᱫ) ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱟ'' (ᱡᱚᱢᱟᱜ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ; ''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ'', ''ᱚᱨᱛᱷᱚ'', ''ᱠᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱢᱳᱠᱥᱚ''᱾<ref>Sociology of Religion in India (2001) - Page 287, M. G. Nayar</ref> ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ, ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱟ᱾ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ, ᱟᱹᱭᱩᱵᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ, 'ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ', 'ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://neokerala.com/kerala-culture/nilavilakku-kerala-traditional-lamp/|title=Nilavilakku - The Kerala's Traditional Oil Lamp - Neokerala|date=2017-06-21|work=Neokerala|access-date=2018-04-11|language=en-US}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>[http://www.jaya-he.com/aal-vilakku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221134806/http://www.jaya-he.com/aal-vilakku |date=21 December 2016 }}|www.jaya-he.com/aal-vilakku</ref> ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Social and Cultural History of Kerala |publisher=[[Sterling Publishing]] |year=1979 |location=New Delhi |pages=199 |oclc=422347723}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Collins |first=Paul M. |title=Christian inculturation in India |date=2007 |publisher=[[Ashgate Publishing|Ashgate]] |isbn=978-0-7546-6076-7 |series=Liturgy, worship, and society |location=Aldershot, England; Burlington, VT |chapter=Art, architecture and topography: temples and churches in South India |oclc=71506890}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱥᱮ ''ᱛᱷᱩᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱢᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱪᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:WLA haa Kerala Tiered Lamp.jpg|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ File:Nilavilak,a tradition lamp.jpg|ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ File:Brass Kuthuvillakku-1-tirunelveli-India.jpg|ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ File:Nilavilakku.JPG|ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ File:WLA haa Kerala Bronze Lamp.jpg|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ File:വിളക്കുകൾ.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ File:Nilavilakku.jpg|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ File:Nirapara and Nilavilakku.jpg|ᱱᱤᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 01.jpg|ᱫᱤᱥᱟᱠᱟᱵᱷᱟᱞ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 07.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 06.jpg|ᱜᱟᱡᱟᱞᱟᱠᱥᱢᱤ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ File:South Indian Silverwares in Jewellery Shop.jpg|ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ File:Aal vilakku.jpg|ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ᱾ File:Hanging lamps.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ File:Government college kasaragod 02.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ File:Hanging Lamps 1.JPG|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ File:Nilavilak, നിലവിളക്ക്.JPG|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱨᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> {{commons category|Nilavilakku}} [https://www.kalkipuri.com/lamps/ www.kalkipuri.com] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱪᱟᱨ]] oyjgnp5xi64l3u5n23p97ijgxia6rf1 ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ 0 37920 197254 2026-08-23T09:27:13Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ]] '''ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197254 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ]] '''ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱡᱟᱞᱟᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/explained-what-palliyodam-and-why-kerala-actor-was-arrested-photoshoot-it-155155|title=Explained: What is a Palliyodam, and why a Kerala actor was arrested for photoshoot on it|newspaper=thenewsminute|access-date=13 September 2021}}</ref> == ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱱᱟᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩᱭ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc"/> == ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱧᱡᱤᱞᱤ (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱸᱜᱮᱞ (ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱚᱦᱚ) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟ ᱯᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱥ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc"/> == ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ == ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱨᱛᱷᱩ (ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱸᱰ ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ) ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/news/kerala/social-media-star-attracts-huge-outcry-over-photoshoot-in-palliyodam-palliyodam-seva-sangham-nimisha-palliyoda-pura-1.5977343|title=Social media star attracts huge outcry over photoshoot in ‘palliyodam’|newspaper=Mathrubhumi|access-date=13 September 2021}}</ref><ref name="Abc"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱤ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ]] 2ge59za93edzh35dlytbrv3vowfsw2z ᱛᱤᱢᱤᱞ 0 37921 197255 2026-08-23T09:30:14Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[File:Thimila pic.jpg|thumb|right|ᱛᱤᱢᱤᱞᱟ]] '''ᱛᱤᱢᱤᱞ''', '''ᱛᱷᱤᱢᱤᱞᱟ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱱᱤ''', (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: ᱛᱷᱤᱢᱤᱞᱟ) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱣᱟᱨᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197255 wikitext text/x-wiki [[File:Thimila pic.jpg|thumb|right|ᱛᱤᱢᱤᱞᱟ]] '''ᱛᱤᱢᱤᱞ''', '''ᱛᱷᱤᱢᱤᱞᱟ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱱᱤ''', (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: ᱛᱷᱤᱢᱤᱞᱟ) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱣᱟᱨᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ-ᱵᱟᱞᱤ, ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱛᱷᱟ-ᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱪᱟᱢᱲᱟ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟᱜ) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱨᱟᱢᱦᱮᱰ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱸᱰᱟ ᱟᱪᱩᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱜᱟᱸᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ: 'ᱛᱷᱟ' ᱟᱨ 'ᱛᱷᱳᱢ'᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱽᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Ref1" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ | refs= <ref name="Ref1">{{cite web |url=http://enchantingkerala.org/kerala-temples/musical-instruments/thimila.php |title = Enchantingkerala.org}}</ref> }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] luokzhvt82wmcvnoky037eirtrrm9wc ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ 0 37922 197256 2026-08-23T09:34:44Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "'''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197256 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱢᱨᱚ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]] == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ हुडुक्कः (ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ, ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱦᱩᱰᱩᱠ'' ᱥᱟᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ हुडुक् इति शब्देन कायति शब्दायते इति (ᱦᱩᱰᱩᱠ ᱤᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱮᱱᱟ ᱠᱟᱭᱟᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱟᱭᱟᱛᱮ ᱤᱛᱤ)᱾<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]] ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱣᱟᱨ ᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱤᱸᱪ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱯ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱚ ᱴᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱡᱳᱱᱮᱱᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭᱟ᱾ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Nathalaya" /> ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱨᱩᱭᱟᱠᱚ᱾<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == ᱨᱩ ᱦᱚᱨᱟ == ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱟᱹᱢ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜᱟ᱾<ref name="India 9"/> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Nathalaya" /> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ == * ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱩᱥᱟᱨᱤ<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * ᱠᱟᱨᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱞ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ | title='Udukku' - Played by Mr. M. Thanigasalam, Katcovalam, Point-Pedro, Sri Lanka. | publisher=YouTube | date=26 February 2012 | access-date=18 November 2014}} * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU | title=Udukku performance | publisher=YouTube | work=Video | date=10 September 2011 | access-date=18 November 2014}} * {{cite web | url=http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | title=Folk song of Kerala - Udukku Kotti Pattu | publisher=You Repeat | work=Video | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129094936/http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | url-status=dead }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] r6rmidznkiuqg2wvzazfq4wm1u2e9ds ᱩᱨᱩᱞᱤ 0 37923 197257 2026-08-23T09:37:36Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "[[Image:ഓട്ടുരുളി.jpg|thumb|right|[[ᱠᱟᱸᱥᱟ]] ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱨᱩᱞᱤ]] '''''ᱩᱨᱩᱞᱤ''''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197257 wikitext text/x-wiki [[Image:ഓട്ടുരുളി.jpg|thumb|right|[[ᱠᱟᱸᱥᱟ]] ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱨᱩᱞᱤ]] '''''ᱩᱨᱩᱞᱤ''''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Chikarmane |first=Poornima |last2=Narayan |first2=Lakshmi |editor2-last= |editor2-first= |title=1800 Histories - Life on the Uruli Landfills |url=https://histecon.fas.harvard.edu/1800_histories/observations/uruli.html |website=Joint Center for History and Economics, Faculty of Arts and Sciences, Harvard University}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Urli - What is it and how to use it? |url=https://smris.com/blogs/blogs/urli |access-date=2024-11-19 |website=Smris |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ, ᱛᱟᱢᱵᱟ, ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱥᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-22 |title=The Uruli and my Patti: A story that never was - Museum of Material Memory |url=https://museumofmaterialmemory.com/the-uruli-and-my-patti-a-story-that-never-was/ |access-date=2024-11-19 |website=museumofmaterialmemory.com |language=en-GB}}</ref> ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ [[ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ|ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-20 |title=Uruli: The Timeless Elegance of Indian Handicrafts |url=https://artizenaura.com/blogs/indian-heritage/uruli-the-timeless-elegance-of-indian-handicrafts |access-date=2024-11-19 |website=ArtiZen Aura |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-03-25 |title=The Caste Stories Behind Kerala's Traditional Cookware |url=https://www.goya.in/blog/the-caste-stories-behind-keralas-traditional-cookware |access-date=2024-11-19 |website=GOYA |language=en-US}}</ref> ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ "'''ᱵᱷᱟᱨᱯᱩ'''" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱵᱤᱥᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱡᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery> File:Urulies.JPG File:Uruli medium.JPG File:Uruli large.JPG Uruli festive arrangement of flowers, Malayali Hindus in Kerala.jpg </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚ]] l4nxerbffd4vwoom3ctltb0os55nmxq ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ 0 37924 197258 2026-08-23T10:54:09Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱸᱵᱷᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}} {{Infobox person | name = ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ | image = Sam Pitroda at the India Economic Summit 2009.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197258 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱸᱵᱷᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}} {{Infobox person | name = ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ | image = Sam Pitroda at the India Economic Summit 2009.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date and age|1942|11|16|df=y}}<ref>{{cite web | url=https://www.sampitroda.com/timeline | title=Timeline }}</ref> | birth_place = [[ᱛᱤᱛᱞᱟᱜᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />({{small|ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}) | death_date = | death_place = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ; ᱱᱤᱛᱚᱜ)}}<br />ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ {{small|(ᱢᱟᱬᱟᱝ)}}<ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-07-08-0707070041-story.html|title='Telecom czar' focuses on his next big thing|date=8 July 2007|work=Chicago Tribune}}</ref> | known_for = | alma_mater = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱡᱤᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br /> [[ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ|ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] | employer = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ (PIII) ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠᱤᱭᱟ. | occupation = ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ | spouse = {{marriage|ᱚᱱᱡᱚᱱᱟ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ|1966|}} | children = | networth = | political_party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | website = {{URL|http://www.sampitroda.com}} }} '''ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒), ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱱᱟᱵᱚᱯᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱠ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱛᱞᱟᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Maharaja Sayajirao University of Baroda |url=https://msubaroda.ac.in/index.php/Distinguishedalumnidetail?id=154 |access-date=2023-05-13 |website=msubaroda.ac.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2013-09-18 |title=Digital Indians: The story so far |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24080197 |access-date=2024-10-22 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2024-09-09 |title=Rahul Gandhi is a strategist with deep thinking on any subject: Sam Pitroda |url=https://www.thehindu.com/news/national/rahul-gandhi-is-a-strategist-with-deep-thinking-on-any-subject-sam-pitroda/article68620697.ece |access-date=2024-10-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web | title=The Maharaja Sayajirao University of Baroda | url=https://msubaroda.ac.in/Distinguishedalumnidetail?id=154 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220319154902/https://www.msubaroda.ac.in/Distinguishedalumnidetail?id=154 | access-date=2026-07-10 | archive-date=2022-03-19}}</ref><ref>{{Cite web | title=Who is Sam Pitroda: All you need to know about Satyanarayan Gangaram Pitroda aka Sam Pitroda {{!}} Delhi News - Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/all-you-need-to-know-about-satyanarayan-gangaram-pitroda-aka-sam-pitroda/articleshow/109970191.cms | access-date=2026-07-10 | website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=In conversation with the father of India’s IT revolution, Sam Pitroda {{!}} Jesus College in the University of Cambridge | url=https://www.jesus.cam.ac.uk/articles/conversation-father-indias-it-revolution-sam-pitroda | access-date=2026-07-10 | website=www.jesus.cam.ac.uk}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ]] ᱨᱮ GTE ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="dq">{{Cite news |date=27 December 2002 |title=Sam Pitroda: Lifetime Achievement Award 2002 |url=http://dqindia.ciol.com/content/top_stories/102122703.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002055603/http://dqindia.ciol.com/content/top_stories/102122703.asp |archive-date=2 October 2011 |access-date=15 July 2013 |work=[[Dataquest]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Electronic Diary patent - CHM Revolution |url=http://www.computerhistory.org/revolution/mobile-computing/18/318/1716 |access-date=14 August 2018 |website=Computerhistory.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱞᱤᱱᱟᱭᱤᱱᱳᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ== ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱳᱣᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://mexico.cnn.com/tecnologia/2011/05/05/sam-pitroda-mexico-debe-ser-consciente-de-su-mentalidad-del-siglo-xix "México debe ser consciente de su mentalidad del siglo XIX: Sam Pitroda"] ''CNN México'' - Fecha: 05/05/2011</ref> ==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=Emily Stone |date=26 November 2007 |title=Chicago's 'Mr. India' |work=[[Crain's Chicago Business]] |url=http://www.chicagobusiness.com/article/20071124/ISSUE02/100028913/chicagos-mr-india |access-date=15 July 2013}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱞᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ (C-DOT) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ R&D ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="trib72">{{Cite news |author=Mike Hughlett |date=8 July 2007 |title='Telecom czar' focuses on his next big thing |url=https://www.chicagotribune.com/2007/07/08/telecom-czar-focuses-on-his-next-big-thing/ |access-date=9 May 2024 |work=Chicago Tribune}}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱮᱞ ᱤᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=15 May 1995 |title=Interim Board of Directors Elects Mr. Sam Pitroda as Chairman |work=Press release |publisher=ITU |url=http://www.itu.int/newsarchive/press_releases/1995/ITU95-6.html |access-date=9 August 2013}}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ (ᱫᱟᱨᱥᱚᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱟᱭᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱭᱩᱨᱵᱷᱮᱫᱟ ᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title= About |work= Web site |publisher= The Institute of Trans-Disciplinary Health Sciences and Technology |url= http://ihstuniversity.org/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=435 |access-date= 15 July 2013 }}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=7 October 2009 |title=Pitroda appointed adviser to PM |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/content/29270/pitroda-appointed-adviser-pm.html |url-status=live |access-date=15 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210230215/http://www.deccanherald.com/content/29270/pitroda-appointed-adviser-pm.html |archive-date=10 February 2010}}</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ: ᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title= Sam Pitroda: A Biography |author= Mayank Chhaya |publisher= Konark Publishers |date= June 1992 |isbn= 8122002757 }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== * ''[[ᱰᱮᱴᱟᱠᱣᱮᱥᱴ]]'' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="dq" /> * ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱭᱳᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=UIC to award honorary degree to Sam Pitroda |work=India Tribune |url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2225:uic-to-award-honorary-degree-to-sam-pitroda&catid=121:general-news&Itemid=410 |access-date=15 July 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Honorary Degrees 1966 - 2010 |url=http://www.uic.edu/depts/ovcsa/commencement/honorary_degrees.shtml |access-date=15 July 2013 |publisher=[[University of Illinois at Chicago]]}}</ref> * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} {{wikiquote}} * {{official website|http://www.sampitroda.com/}} * [https://timesofindia.indiatimes.com/topic/sam-pitroda Sam Pitroda] Collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [https://static1.squarespace.com/static/5356af05e4b095ff0fea9e11/t/538ea459e4b07c74697eecec/1401857113384/Biography+SP+BY+MC+Part+1.pdf Biography of Sam Pitroda] by Mayank Chaya {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ, ᱥᱮᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] s3ul8gxyeuy0ythk7n8w4ftw6f6ayj1 197259 197258 2026-08-23T11:02:54Z MT731 2184 197259 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱸᱵᱷᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}} {{Infobox person | name = ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ | image = Sam Pitroda at the India Economic Summit 2009.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date and age|1942|11|16|df=y}}<ref>{{cite web | url=https://www.sampitroda.com/timeline | title=Timeline }}</ref> | birth_place = [[ᱛᱤᱛᱞᱟᱜᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />({{small|ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}) | death_date = | death_place = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ; ᱱᱤᱛᱚᱜ)}}<br />ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ {{small|(ᱢᱟᱬᱟᱝ)}}<ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2007-07-08-0707070041-story.html|title='Telecom czar' focuses on his next big thing|date=8 July 2007|work=Chicago Tribune}}</ref> | known_for = | alma_mater = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱡᱤᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br /> [[ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ|ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] | employer = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ (PIII) ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠᱤᱭᱟ. | occupation = ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ | spouse = {{marriage|ᱚᱱᱡᱚᱱᱟ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ|1966|}} | children = | networth = | political_party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | website = {{URL|http://www.sampitroda.com}} }} '''ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒), ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ, ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱱᱟᱵᱚᱯᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱠ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱛᱞᱟᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Maharaja Sayajirao University of Baroda |url=https://msubaroda.ac.in/index.php/Distinguishedalumnidetail?id=154 |access-date=2023-05-13 |website=msubaroda.ac.in}}</ref><ref>{{Cite news |date=2013-09-18 |title=Digital Indians: The story so far |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24080197 |access-date=2024-10-22 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2024-09-09 |title=Rahul Gandhi is a strategist with deep thinking on any subject: Sam Pitroda |url=https://www.thehindu.com/news/national/rahul-gandhi-is-a-strategist-with-deep-thinking-on-any-subject-sam-pitroda/article68620697.ece |access-date=2024-10-22 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web | title=The Maharaja Sayajirao University of Baroda | url=https://msubaroda.ac.in/Distinguishedalumnidetail?id=154 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220319154902/https://www.msubaroda.ac.in/Distinguishedalumnidetail?id=154 | access-date=2026-07-10 | archive-date=2022-03-19}}</ref><ref>{{Cite web | title=Who is Sam Pitroda: All you need to know about Satyanarayan Gangaram Pitroda aka Sam Pitroda {{!}} Delhi News - Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/all-you-need-to-know-about-satyanarayan-gangaram-pitroda-aka-sam-pitroda/articleshow/109970191.cms | access-date=2026-07-10 | website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=In conversation with the father of India’s IT revolution, Sam Pitroda {{!}} Jesus College in the University of Cambridge | url=https://www.jesus.cam.ac.uk/articles/conversation-father-indias-it-revolution-sam-pitroda | access-date=2026-07-10 | website=www.jesus.cam.ac.uk}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ]] ᱨᱮ GTE ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="dq">{{Cite news |date=27 December 2002 |title=Sam Pitroda: Lifetime Achievement Award 2002 |url=http://dqindia.ciol.com/content/top_stories/102122703.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002055603/http://dqindia.ciol.com/content/top_stories/102122703.asp |archive-date=2 October 2011 |access-date=15 July 2013 |work=[[Dataquest]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Electronic Diary patent - CHM Revolution |url=http://www.computerhistory.org/revolution/mobile-computing/18/318/1716 |access-date=14 August 2018 |website=Computerhistory.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱭᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱞᱤᱱᱟᱭᱤᱱᱳᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ== ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱳᱣᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://mexico.cnn.com/tecnologia/2011/05/05/sam-pitroda-mexico-debe-ser-consciente-de-su-mentalidad-del-siglo-xix "México debe ser consciente de su mentalidad del siglo XIX: Sam Pitroda"] ''CNN México'' - Fecha: 05/05/2011</ref> ==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=Emily Stone |date=26 November 2007 |title=Chicago's 'Mr. India' |work=[[Crain's Chicago Business]] |url=http://www.chicagobusiness.com/article/20071124/ISSUE02/100028913/chicagos-mr-india |access-date=15 July 2013}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱞᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ (C-DOT) ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ R&D ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="trib72">{{Cite news |author=Mike Hughlett |date=8 July 2007 |title='Telecom czar' focuses on his next big thing |url=https://www.chicagotribune.com/2007/07/08/telecom-czar-focuses-on-his-next-big-thing/ |access-date=9 May 2024 |work=Chicago Tribune}}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱮᱞ ᱤᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=15 May 1995 |title=Interim Board of Directors Elects Mr. Sam Pitroda as Chairman |work=Press release |publisher=ITU |url=http://www.itu.int/newsarchive/press_releases/1995/ITU95-6.html |access-date=9 August 2013}}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ (ᱫᱟᱨᱥᱚᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱟᱭᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱭᱩᱨᱵᱷᱮᱫᱟ ᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title= About |work= Web site |publisher= The Institute of Trans-Disciplinary Health Sciences and Technology |url= http://ihstuniversity.org/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=435 |access-date= 15 July 2013 }}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱳᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=7 October 2009 |title=Pitroda appointed adviser to PM |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/content/29270/pitroda-appointed-adviser-pm.html |url-status=live |access-date=15 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210230215/http://www.deccanherald.com/content/29270/pitroda-appointed-adviser-pm.html |archive-date=10 February 2010}}</ref> ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱥᱮᱢ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ: ᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title= Sam Pitroda: A Biography |author= Mayank Chhaya |publisher= Konark Publishers |date= June 1992 |isbn= 8122002757 }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== * ''[[ᱰᱮᱴᱟᱠᱣᱮᱥᱴ]]'' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ ᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="dq" /> * ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱭᱳᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=UIC to award honorary degree to Sam Pitroda |work=India Tribune |url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2225:uic-to-award-honorary-degree-to-sam-pitroda&catid=121:general-news&Itemid=410 |access-date=15 July 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Honorary Degrees 1966 - 2010 |url=http://www.uic.edu/depts/ovcsa/commencement/honorary_degrees.shtml |access-date=15 July 2013 |publisher=[[University of Illinois at Chicago]]}}</ref> * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web |year=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} {{wikiquote}} * {{official website|http://www.sampitroda.com/}} * [https://timesofindia.indiatimes.com/topic/sam-pitroda Sam Pitroda] Collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [https://static1.squarespace.com/static/5356af05e4b095ff0fea9e11/t/538ea459e4b07c74697eecec/1401857113384/Biography+SP+BY+MC+Part+1.pdf Biography of Sam Pitroda] by Mayank Chaya {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱴᱨᱳᱰᱟ, ᱥᱮᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱭᱚᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] logss8ji9tip666yij5bmt055jivp2i