ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱮᱥᱴᱟᱞᱤᱱ
0
266
197353
136051
2026-08-28T06:19:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197353
wikitext
text/x-wiki
[[File:JStalin_Secretary_general_CCCP_1942_flipped.jpg|thumb|ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱮᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱑᱙᱔᱒]]
'''ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱮᱥᱴᱟᱞᱤᱱ''' (᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱗᱘ – ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱥ Communist leader ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱟᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱛᱚᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ "[[ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱᱵᱟᱫᱽ]]" ᱥᱮ Stalinism ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤᱨᱮᱱ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱤᱸᱫᱷᱟᱹᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱛᱤᱜᱤ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱮᱰ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱩᱛᱟᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱫᱚᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱢᱚᱛᱟ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮ ᱠᱚᱪᱞᱚᱱᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱠᱟᱛ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱰᱤᱱᱰᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱧᱤᱨ ᱠᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱜᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱛᱥᱤ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱥᱛᱟᱞᱤᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱤᱜᱤ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱮᱭᱮ ᱛᱤᱝᱜᱩᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.jamestown.org/getman_paintings.php?painting_id=35 Nikolai Getman: The Gulag collection]
* [http://www.loc.gov/exhibits/archives/intro.html Library of Congress: Revelations from the Russian Archives]
* [http://www.marxists.org/reference/archive/stalin/ Electronic archive of Stalin's letters and presentations]
* [http://www.sovetika.ru Sovetika.ru — site about Soviet era]
* [http://www.etext.org/Politics/Staljin/Staljin/articles/AHR/AHR.html Getty, J. Arch, Gabor T. Rittersporn, and Viktor N. Zemskov. "Victims of the Soviet Penal System in the Pre-war Years:A First Approach on the Basis of Archival Evidence" The American Historical Review 4 (October 1993)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228031043/http://www.etext.org/Politics/Staljin/Staljin/articles/AHR/AHR.html |date=2008-12-28 }}
* [http://stalinism.org stalinism.org — Forum that upholds ideologies of Stalin, Mao and Kim Il Sung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916084826/http://stalinism.org/ |date=2017-09-16 }}
* [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1936-rev/index.htm "The Revolution Betrayed" by Leon Trotsky]
* [http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Stalin Death toll during Stalin's rule: estimates]
* [http://www.overpopulation.com/faq/health/hunger/famine/soviet_famine.html A brief summary of the two Soviet famines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828013347/http://overpopulation.com/faq/health/hunger/famine/soviet_famine.html |date=2005-08-28 }}
* [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1946stalin.html Modern History Sourcebook: Stalin's Reply to Churchill, 1946] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915163343/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1946stalin.html |date=2014-09-15 }}
* [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1956khrushchev-secret1.html Modern History Sourcebook: Nikita S. Khrushchev: The Secret Speech—On the Cult of Personality, 1956] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008074629/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1956khrushchev-secret1.html |date=2014-10-08 }}
* [http://assets.cambridge.org/0521826284/sample/0521826284WS.pdf The political economy of Stalinism: evidence from the Soviet secret archives / Paul R. Gregory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105220445/http://assets.cambridge.org/0521826284/sample/0521826284WS.pdf |date=2009-01-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20040830200053/http://geocities.com/deweytextsonline/isr.htm Impressions of Soviet Russia] by John Dewey
* [http://www.historyguide.org/europe/cult.html Stalin and the 'Cult of Personality']
* [http://www.mltranslations.org/US/TP/tp2.htm A "Stalinist" rebuttal of the Khrushchev's "Secret Speech" from the CPUSA, 1956]
* [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUSstalin.htm Stalin Biography from Spartacus Educational]
* [http://www.worldfuturefund.org/wffmaster/Reading/Total%20Biblio/Stalin%20Bibliography.htm A List of Key Documentary Material on Stalin]
* "[http://eserver.org/clogic/2005/furr.html Stalin and the Struggle for Democratic Reform, Part One] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012213641/http://eserver.org/clogic/2005/furr.html |date=2008-10-12 }}" and "[http://eserver.org/clogic/2005/furr2.html Part Two] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090222145647/http://eserver.org/clogic/2005/furr2.html |date=2009-02-22 }}" by Grover Furr.
* ''[http://images.library.pitt.edu/cgi-bin/i/image/image-idx?c=stalinka Stalinka: The Digital Library of Staliniana]''.
* "[http://www.polit.ru/research/2006/01/16/demography.html Demographic catastrophes of the 20th century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224205339/http://www.polit.ru/research/2006/01/16/demography.html |date=2007-12-24 }}", a chapter from ''Demographic Modernization in Russia 1900–2000'', ed. A. G. Vishnevsky, 2006 —estimations of the human cost of the Stalin's rule.
* [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Stalin,+Joseph Annotated bibliography for Joseph Stalin from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828131524/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FStalin%2C+Joseph |date=2006-08-28 }}
* [http://community.webshots.com/user/summitphotographics Over 2,000 original German WWII soldier photographs from the Eastern Front] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213202425/http://community.webshots.com/user/summitphotographics |date=2007-12-13 }}
*
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9C%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AB_%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%A8
*https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ]]
[[Category:ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]]
d6j86klavj3mcmsbrqiy5njavxo7xod
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
197352
197283
2026-08-28T05:12:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197352
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
pd5fdl4iy98zlt7pwureymgmiptc6h9
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜᱵᱟᱞᱟ
0
5147
197362
43558
2026-08-28T09:04:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197362
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mumbai Dabbawala or Tiffin Wallahs- 200,000 Tiffin Boxes Delivered Per Day.jpg|thumb|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜᱵᱟᱞᱟ]]
[[File:Dabbawalasmumbai.jpg|thumb|ରେଳଗାଡ଼ିରେ ଟିଫିନ୍ ଡବା ଚଢ଼ାଉଥିବା ଡବାବାଲା]]
'''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱵᱽᱵᱟᱣᱟᱞᱟ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜᱵᱟᱞᱟ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥᱺdabbawalas, ᱦᱤᱱᱫᱤᱺमुंबई डब्बावाला, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤᱺमुंबईतील डबेवाले) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱹᱜᱩᱥᱮᱴᱮᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱜᱩ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱜ ᱜᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱱᱚᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱᱵᱟᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱰᱩᱞᱩᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=In Pictures: Tiffin time in Mumbai |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-26128597 |accessdate=2 May 2014 |newspaper=BBC news |date=16 February 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱫᱚ ᱞᱚᱸᱪ ᱵᱚᱠᱥ (The Lunchbox)'' ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱮᱦᱚᱵ==
᱑᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱙᱐ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱢᱩᱵᱟᱭ) ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱣ ᱦᱟᱣᱡᱤ ᱵᱚᱪᱪᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.physorg.com/news70641995.html |title=Bombay Dabbawalas go high-tech |publisher=Physorg.com |date= |accessdate=2011-09-15}}</ref> ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱵᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ''ᱱᱩᱛᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱚᱠᱥ ᱥᱚᱯᱞᱟᱭᱟᱨᱥ ᱴᱨᱚᱥᱴ (Nutan Mumbai Tiffin Box Suppliers Trust)'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱚᱠᱥ ᱥᱚᱯᱞᱟᱭᱚᱨᱥ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (Mumbai Tiffin Box Supplier's Association)'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱣ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱠᱚᱨᱚᱵᱚᱱᱫᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱛᱟᱞᱮᱠᱚᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Nair|first1=Supriya|title=The Tiffin History of Mumbai - Livemint|url=http://www.livemint.com/Leisure/zCjPfpkfjnDtIHyjJoSNoK/The-Tiffin-History-of-Mumbai.html|website=www.livemint.com|accessdate=8 April 2017}}</ref><ref name="Feeding_the_City" >{{cite web|url=https://archive.org/details/Feeding_the_City|title=Feeding the city : work and food culture of the Mumbai dabbawalas|first=Sara|last=Roncaglia|date=1 January 2013|publisher=OpenBook Publishers|accessdate=2 May 2017|via=Internet Archive}}</ref>
==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ==
[[File:Dabba.jpg|thumb|150px|ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜ]]
"ᱰᱚᱵᱟᱵᱟᱞᱟ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜᱵᱠᱟᱱᱟ ''ᱰᱚᱵᱟ'' ᱵᱟᱝᱢᱟ ''ᱰᱟᱵᱽᱞᱟ'' ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ "دَبّه" ᱠᱷᱚᱱ "ᱰᱚᱵᱽᱵᱟ" ᱟᱹᱲᱟ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱺ "ᱰᱟᱵᱽᱞᱟᱜ") ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱱᱥ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱹᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ "ᱣᱟᱞᱟ" ᱵᱟᱝᱢᱟ "ᱵᱟᱞᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pathak R.C. (1946, Reprint 2000). ''The Standard Dictionary of the Hindi Language'', Varanasi: Bhargava Book Depot, pp.300,680</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱴᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱢᱮ==
{{commons category|Dabbawalas}}
*Shekhar Gupta, [http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/full_story.php?content_id=63369&spf=true Our computer is our head and our Gandhi cap is the cover to protect it from the sun or rain], [[Indian Express]], Walk the Talk, NDTV 24x7.
*{{cite news|first=Jeremy |last=Hart |title=The Mumbai working lunch |url=http://news.independent.co.uk/world/asia/article352265.ece |work=The Independent Online |publisher=The Independent group, London |date=2006-03-19 |accessdate=2007-03-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070325193216/http://news.independent.co.uk/world/asia/article352265.ece |archivedate=2007-03-25 |df= }}
*{{cite news|first= |last= |title=Indian lunchbox carriers to attend the Royal nuptials |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20050405/ai_n13502944 |work=Evening Standard (London) |publisher=Associated Newspapers Ltd |date=2005-04-05 |accessdate=2007-03-20 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ''Mumbai's Dabbawala: The Uncommon Story of the Common Man'', Shobha Bondre. tr. Shalaka Walimbe. OMO Books, 2011. {{ISBN|81-910356-1-8}}.
* [http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38410 The Dabbawala System: On-Time Delivery, Every Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119032242/http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38410 |date=2018-01-19 }}, by Stefan H. Thomke and Mona Sinha, Harvard Business School Case Study, February 2010 (Revised January 2013)
3yyeh2nf2wvj68m4febgcs3xbd3hi6v
ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ
0
12680
197349
196660
2026-08-28T04:51:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197349
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ
| official_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱟᱸᱪᱤ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| image_skyline = Kailasanathar temple Kanchipuram (16).jpg
| image_alt = ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| image_caption = [[ᱠᱟᱸᱪᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], 685–705, the oldest temple in the city
| nickname = ᱠᱟᱸᱪᱤ, ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Tamil Nadu#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|12.8387|N|79.7016|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name2 = [[ᱛᱚᱝᱰᱟᱭᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ|ᱛᱚᱝᱰᱟᱭ ᱱᱟᱰᱩ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱖᱔᱒᱖᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱑᱕᱐᱑-᱖᱓᱑᱕᱐᱓
| area_code = ᱐᱔᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = TN-21
| website = {{URL|kanchi.tn.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
}}
'''ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ''', ᱚᱠᱚᱭ '''ᱠᱟᱸᱪᱤ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱠᱟᱸᱪᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ : ᱴᱚᱸᱰᱤᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑.᱖᱐᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱔᱘᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖᱔,᱒᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ {{Coord|12.8387|N|79.7016|E||display=}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ, ᱵᱮᱜᱽᱣᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|About City|2011}} ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ{{sfn|About City|2011}} ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|K.V.|1975|pp=1–4}} ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{sfn|K.V.|1975|pp=1–4}}
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[File:Kanchi Kudil kanchipuram.jpeg|thumb|200px|right|alt=House with thatched roof|A house depicting old living style of Kanchipuram]]
{{Historical populations
|align = left
|state=collapsed
|1871|37275
|1881|37312
|1891|42547
|1901|46164
|1911|53864
|1921|61376
|1931|65258
|1941|74685
|1951|84810
|1961|92714
|1971|110657
|1981|131013
|1991|144955
|2001|153140
|2011|164265
|footnote=Sources:
* 1871: {{sfn|Hunter|1885}}
* 1901 – 1991:{{sfn|Kanchipuram Master Plan|2001}}
* 2001:{{sfn|Kanchipuram : Census 2011}}
* 2011:{{sfn|Kanchipuram population|2012}}
}}
᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱚᱮᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Rao|2008|p=142}}
{{bar box|title=Religious census|titlebar=#ddd|left1=Religion|right1=Percent(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|93.38}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|5.24}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|0.83}}{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Blue|0.4}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.01}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.01}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.11}}{{bar percent|[[Irreligion|No religion]]|violet|0.01}}}}
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱑,᱒᱙᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱑᱖᱔,᱓᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{sfn|National Sex Ratio 2011}} ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱑᱕,᱙᱕᱕, ᱘,᱑᱕᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗,᱗᱙᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱓.᱕᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱐.᱐᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱒.᱙᱙% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱕᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|National Sex Ratio 2011}} ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱑᱘᱐᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite map|publisher=[[India Meteorological Department]]|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|title=Seismic Zoning Map|accessdate=12 November 2012|year=2008|ref={{sfnRef|Seismic Zoning map|2008}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140603143951/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|archivedate=3 June 2014}}
* {{cite report|publisher=India Meteorological Department|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/Glossary.pdf|title=Seismology glossary|accessdate=12 November 2012|year=2008|ref={{sfnRef|Seismology glossary|2008}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929052118/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/Glossary.pdf|archivedate=29 September 2011}}
* {{cite report|title=Kanchipuram local plan|last=Kanchipuram local plan|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 June 2012|ref=harv|archive-date=12 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite report
| author = Ministry of Water Resources, Government of India
| date = 2007
| title = District ground water brochure – Kancheepuram district
| url = http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf
| publisher = Ministry of Water Resources, Government of India
| section =
| docket =
| accessdate = 30 September 2012
|ref=harv
}}
* {{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|title=Nanmangalam forest will get wall as shield|accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=18 June 2012|ref={{sfnRef|''The Hindu''|18 June 2012}}|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612140250/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|url-status=dead}}
* {{cite news
|url = http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3433503.ece|title = Medicinal garden set up near Kancheepuram |accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=19 May 2012|ref={{sfnRef|''The Hindu''|19 May 2012}} }}
* {{cite news
|url = http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2128525.ece|title = Deprived of original élan |accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=23 June 2011|ref={{sfnRef|''The Hindu''|23 June 2011}} }}
* {{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/govt-ropes-in-tcs-for-muchawaited-iiit-project/955160/|title=Govt ropes in TCS for much-awaited IIIT project|last=Dave|first=Kapil |date=29 May 2012|work=The Indian Express|accessdate=15 June 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Indian Express''|29 May 2012}}}}
* {{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3451242.ece?ref=wl_industry-and-economy|title=L&T opens first rail construction training centre near Chennai|last=T.E.|first=Raja Simhan |date=24 May 2012|work=The Business Line|accessdate=15 June 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Businessline''|24 May 2012}}}}
* {{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|title=GI tag: TN trails Karnataka with 18 products|date=29 August 2010|work=The Times of India|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|''The Times of India''|29 August 2010}}|archive-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103144531/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|url-status=dead}}
* {{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|title=Government eases norms for gold-silver mix in Kanchipuram sarees|last=Sangeetha Kandavel, Sanjay Vijyakumar|date=27 December 2011|work=The Economic Times|accessdate=14 May 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Economic Times''|27 December 2011}}|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041816/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|url-status=dead}}
* {{cite news|title= Kancheepuram weavers disillusioned
|url=http://election.rediff.com/slide-show/2009/may/07/slide-show-1-constituency-tour-to-kancheepuram-in-tamil-nadu.htm|work=rediff|accessdate = 8 June 2012|date=7 May 2009|ref={{sfnRef|''rediff''|7 May 2009}}}}
* {{cite news
|last=Viswanathan
|first=S
|title=A history of agitational politics
|work=Frontline, The Hindu publishing
|date=23 April 2004
|url=http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm
|ref={{sfnRef|''Frontline''| 23 April 2004}}
|accessdate=19 December 2008
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302175523/http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm
|archivedate= 2 March 2008
}}
* {{cite web|title=Population By Religious Community – Tamil Nadu|year=2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=13 September 2015|ref={{sfnRef|Population by religion|2013}}}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals – Kanchipuram|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=680447|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014|ref={{sfnRef|Kanchipuram 2011 census}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924144123/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=680447|archivedate=24 September 2015}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014|ref={{sfnRef|National Sex Ratio 2011}}}}
* {{cite web|title=Religious places in Kanchipuram|url=http://www.tamilnadutourism.org/places/citiestowns/Kanchipuram01.aspx?catid=010106P03|publisher=Tamil Nadu Tourism Development Corporation|year=2011|accessdate = 26 June 2012|ref={{sfnRef|Religious places in Kanchipuram|2011}}}}
* {{cite web|title=University of Madras – affiliated colleges|url=http://cdc.unom.ac.in/|publisher=University of Madras|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|University of Madras – affiliated colleges|2012}}|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607115135/https://cdc.unom.ac.in/|url-status=dead}}
* {{cite web|title= AICTE list of approved institutes|url=http://www.aicte-india.org/downloads/mis/Engg_Tech.htm|accessdate = 8 June 2012|year=2012|publisher=AICTE|ref={{sfnRef|AICTE list of approved institutes|2012}} }}
* {{cite web|title=Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|url=http://www.tnhealth.org/megh34.htm|publisher=Department of Health, Government of Tamil Nadu|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|TN Health Department – Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|2012}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831052351/http://www.tnhealth.org/megh34.htm|archive-date=31 August 2012}}
* {{cite web|title=Meeenakshi Medical College and Research Institute|url=http://www.mmchri.res.in/|publisher=Meenakshi Medical College|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Meeenakshi Medical College and Research Institute|2012}}|archive-date=10 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610205929/http://www.mmchri.res.in/|url-status=dead}}
* {{cite web|title= Deemed University List|url=http://www.ugc.ac.in/deemeduniversitylist.aspx?id=31&Unitype=4|publisher=University Grants Commission|accessdate = 8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Deemed University list|2012}} }}
* {{cite web|title=Train Running Information|url=http://www.trainenquiry.com/o/PassingThroughTrains_Display.aspx?sel_val=CJ++&queryDisplay=KANCHIPURAM%2c+CJ++&time=24&name=&code=|year=2012|publisher=Indian Railways|accessdate=8 June 2012|ref={{sfnRef|Train Running Information|2012}}}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite web|title=TNSTC Villupuram|url=http://tnstcvpm.com/contact-us/|publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|TNSTC Villupuram|2011}}|archive-date=3 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703014513/http://tnstcvpm.com/contact-us/|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Educational institutes of Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Educational institutes of Kanchipuram|2011}}|archiveurl=https://archive.today/20121218154807/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|archivedate=18 December 2012}}
* {{cite web|title=Kanchipuram district police|url=http://www.tnpolice.gov.in/PDFS/kpm.pdf|publisher=Tamil Nadu Police|year=2011|accessdate = 26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram district police|2011}} }}
* {{cite web|title=Kanchipuram City Banks|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|archive-url=https://archive.today/20121218160520/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Kanchipuram City Banks|2011}}}}
* {{cite web|title=Bus routes, Train schedules, Air schedules|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|archive-url=https://archive.today/20121218152014/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Bus routes, Train schedules, Air schedules|2011}}}}
* {{cite web|title=About City|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abt-city.htm|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|About City|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227080706/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/abt-city.htm|archive-date=27 December 2011}}
* {{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|title=Tourist places in Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|year=2012|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tourist places in Kanchipuram|2012}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120423094259/http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|archivedate=23 April 2012}}
*{{cite web|url=http://kanchi.nic.in/history.htm|year=2011|title=Historical Importance of Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Historical Importance of Kanchipuram|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060518021820/http://kanchi.nic.in/history.htm|archivedate=18 May 2006}}
* {{cite web|title=Kanchipuram population|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|archive-url=https://archive.today/20121218193047/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram municipality|accessdate=14 September 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram population|2012}}}}
* {{cite web|title=Region Details|url=http://www.tangedco.gov.in/region.html#madu|publisher=Tamil Nadu Electricity Board|accessdate=26 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|TNEB region details|2011}} }}
* {{cite web|title=Solid waste management|publisher=Kanchipuram Municipality|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|year=2011|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Waste management programme|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105010/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|archive-date=29 December 2009}}
* {{cite web|title=Kanchipuram water supply|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Kanchipuram water supply|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306164504/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|archive-date=6 March 2014}}
* {{cite web|title=Kanchipuram sewage and sanitation|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_sewerage.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|year=2011|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Kanchipuram sewage and sanitation|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105005/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_sewerage.htm|archive-date=29 December 2009}}
* {{cite web|title=State of Rural wireline broadband|publisher=BSNL, Tamil Nadu Circle|location=Tamil Nadu|url=http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|BSNL|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718161317/http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|archivedate=18 July 2013}}
* {{cite web|url=http://www.dickpm.in/profile.htm|publisher=Department of Industries and Commerce district industries centre, Kanchipuram District|title=Kanchipuram Industrial profile|year=2012|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Industrial profile|2012}}|archive-date=31 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331120624/http://www.dickpm.in/profile.htm|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Chairman|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Municipality – Chairman|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20110111191348/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|archive-date=11 January 2011}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Commissioner|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who-comm.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Municipality – Commissioner|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218164314/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/who-comm.htm|archive-date=18 February 2010}}
* {{cite web |title=Vice Chairman of Kanchipuram municipality |url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm |year=2011 |publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Vice-Chairman of Kanchipuram municipality|2011}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202065337/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm |archive-date=2 February 2009}}
* {{cite web|title=MLA of Kanchipuram|url=http://www.assembly.tn.gov.in/members/profile/037.htm|publisher=Government of Tamil Nadu |accessdate=26 June 2012|year=2011 |ref={{sfnRef|MLA of Kanchipuram|2011}}}}
* {{cite web|title=Members of parliamentary constituencies in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/government/loksaba|publisher=Government of Tamil Nadu |accessdate=26 May 2014|year=2014|ref={{sfnRef|MP of Kanchipuram|2014}} }}
* {{cite web|title=List of municipalities in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/cma/list_of_municipalities.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|ref={{sfnRef|List of municipalities in Tamil Nadu|2011}}}}
* {{cite web|title=About municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|About municipality|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221030512/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|archive-date=21 February 2012}}
*{{cite web|title=Commissionerate of Municipal Administration |year=2011 |url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm |publisher=Commissionerate of Municipal Administration |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Commissionerate of Municipal Administration|2011}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106103849/http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm |archivedate= 6 November 2012 }}
* {{cite web|title=Election Report – Full Statistical Report |url=http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|publisher=Election Commission of India|year=2011 |accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Election Report – Full Statistical Report|2011}} }}
* {{cite web|title=Kanchipuram : Census 2011|publisher=Population Census India (web), Ministry of Home Affairs|year=2001|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=7641&category=U.A. |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Kanchipuram : Census 2011}}}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Master Plan|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2001|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Master Plan|2001}}|archive-date=12 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Industries in Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Industries in Kanchipuram|2011}}|archive-url=https://archive.today/20121219003842/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|archive-date=19 December 2012}}
* {{cite web |url=http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm |title=Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple |year=2011 |publisher=Kanchipuram District administration |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730053553/http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm |archivedate=30 July 2013 }}
*{{Cite book |last=Aiyangar |first=Sakkottai Krishnaswami |title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of |year=2004 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-1850-5|url=https://books.google.com/books?id=htArUg0OMpcC&pg=PA128|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Ayyar |first=P. V. Jagadisa |title=South Indian shrines: illustrated |year=1991 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA70|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Browne
| first = Charles Alfred
| title = An introduction to the geography and history of India, and the countries
| publisher = P.R. Hunt, American Mission Press
| year = 1843
| url = https://archive.org/details/anintroductiont04symogoog
| page = [https://archive.org/details/anintroductiont04symogoog/page/n241 228]
|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Chakrabarty
| first = Bidyut
| title = Indian Politics and Society Since Independence
| publisher = Routledge
| year = 2008
| pages = 110–111
| url = https://books.google.com/books?id=QzQHZ178C24C
| isbn = 978-0-415-40868-4|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Dalal
| first = Roshan
| title = The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths
| publisher = Penguin Books India
| year = 2006
| url = https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&pg=PA185
| isbn = 978-0-14-341517-6|ref=harv}}
* {{cite book|title=Economic and political weekly, Volume 30|page=2396|publisher=Sameeksha Trust|last=Economic and political weekly|year=1995 |ref=harv }}
* {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Gupta
| first = Subhadra Sen
| title = Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus : saptapuri & chaar dhaam
| publisher = Rupa & Co
| year = 2001
| page = 56
| url = https://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ&q=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&dq=kanchi+brahma+worshipped+vishnu
| isbn = 81-7167-564-6|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Kuttan
| first = Mahadevan
|first2=P.V. |last2=Arunachalam
| title = The Great Philosophers of India
| publisher = Author House
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=nERVRxj22W0C&pg=PA245
| isbn = 978-1-4343-7780-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Human Rights Watch
| title = Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India
| publisher = hrw.org
| date = January 2003
| url = https://books.google.com/books?id=kE3k35T5tDUC&pg=PA62
| accessdate = 12 June 2012|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Human Rights Watch/Asia
| title = Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India
|isbn = 1-56432-172-X
| publisher = hrw.org
| year = 1995
| url =https://books.google.com/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82
|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Husain
| first = Majid
| title = Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations
|isbn = 978-0-07-070288-2
| publisher = Tata McGraw Hill
| year = 2011
| url =https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA6-PA4
|ref=harv}}
* {{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|edition=2|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co|place=London|ref=harv}}
* {{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg |year=2000|publisher= Encyclopædia Britannica (India) Private Limited |place=New Delhi|isbn=0-85229-760-2|url=https://books.google.com/books?id=kEj-2a7pmVMC&pg=PA174&dq=kanchipuram+%2B+hoiberg#v=onepage|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Imperial Gazetteer of India
| title = Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras
| publisher = Superintendent of Government Printing
| location = Calcutta
| year=1908
| url =https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC&pg=PA544|ref=harv}}
* {{cite book | title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day| last= Iyengar| first= P. T. Srinivasa | authorlink= P. T. Srinivasa Iyengar| year=1929| publisher= University of Madras| location=Madras| url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC|ref=harv| isbn=978-81-206-0145-1}}
* {{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn= 978-0-313-33536-5|ref=harv}}
* {{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn= 81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=6o9XCT3XiaMC|ref=harv}}
* {{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=https://books.google.com/books?id=bw2vDg2fTrMC&pg=PA127|ref=harv}}
* {{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=978-0-670-08328-2|ref=harv}}
* {{cite book | first= John | last= Keay| year=2001 | title= India: A History | url= https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse | publisher= Grove Press | isbn= 0-8021-3797-0|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Harvey |first=G.E |title=History of Burma|year=2000 |publisher=Asian Educational Services|url=https://books.google.com/books?id=vmIVhKXwrFcC&pg=PA56|ref=harv|isbn=9788120613652 }}
* {{Cite book |last=K.V. |first=Raman |title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture |year=1975 |publisher=Abhinav Publications |location=New Delhi |isbn=8170170265
|url=https://books.google.com/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36|ref=harv}}
* {{Cite book |last=Let's Go|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|publisher=Let's Go Publications|location=NY|isbn=0-312-32006-X|url=https://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC&pg=PA584|ref=harv}}
*{{cite book|last=Malalasekera|first=G.P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|publisher=Buddhist Publication Society|location=Colombo|isbn=955-24-0118-6|pages=112–113|ref=harv}}
* {{Cite book | last=McRae | first=John R. | date=2000 | contribution=The Antecedents of Encounter Dialogue in Chinese Ch'an Buddhism | contribution-url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm | editor-last=Heine | editor-first=Steven | editor2-last=Wright | editor2-first=Dale S. | title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism | publisher=Oxford University Press | ref=harv | access-date=2020-08-17 | archive-date=2012-07-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm | url-status=dead }}
*{{Cite book |last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent |year=2005|publisher=Allied Publishers (P) Ltd.|location=Mumbai|isbn=81-7764-715-6|url=https://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC&pg=PA99|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Rao|first=P.V.L. Narasimha |title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|publisher=Readworthy Publications (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-93-5018-104-1|url=https://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161|ref=harv}}
*{{Cite book |last=R.G.|first=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History |year=2011|publisher=Random House Digital, Inc.|location=United States|isbn=9780789322333|url=https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&pg=PA465|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Ramaswamy |first=Vijaya |title=Historical dictionary of the Tamils |year=2007|publisher=Scarecrow Press, INC.|location=United States|isbn=978-0-470-82958-5|ref=harv}}
* {{cite book | first= K. A. Nilakanta | last= Sastri | year=2008 | title= A History of South India| edition= 4th| publisher= Oxford University Press | location= New Delhi, India|ref=harv}}
* {{cite book | first= K. A. Nilakanta| last=Sastri| authorlink=K. A. Nilakanta Sastri | origyear= 1935| year= 1935| title= The Cōlas| url= https://archive.org/details/dli.csl.6792| publisher= [[University of Madras]] | location= Madras|ref=harv}}
* {{cite book | first= Prakashanand | last= Saraswati| year=2001 | title= The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of| edition= 1st| publisher= Motilal Banarsidass | location= New Delhi, India| isbn=81-208-1789-3 |ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=IhLN2I9yTTkC&pg=PA492}}
* {{cite book
| last = Sharma
| first = Varanasi Raj Gopal
| title = Kanchi Kamakoti Math, a myth
| publisher = Ganga-Tunga Prakashan
| year = 1987
| url = https://books.google.com/books?id=T5DXAAAAMAAJ&q=Sarvagnya+Peetha&dq=Sarvagnya+Peetha
| isbn = 0-415-40868-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Sharma
| first = Tej Ram
| title = Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions
| publisher = Concept Publishing Company
| year = 1978
| url = https://archive.org/details/personalgeograph00sharuoft
| page = [https://archive.org/details/personalgeograph00sharuoft/page/255 255]
| isbn = 0-415-40868-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Smith
| first = Vincent Aruthur Smith
| title = The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great
| publisher = Clarendon Press
| year = 1914
|edition =3rd
| url = https://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA474
|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Soundara Rajan |first=Kodayanallur Vanamamalai |title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi |isbn=81-7022-857-3|url=https://books.google.com/books?id=lAWS49f8HKoC&pg=PA27|ref=harv}}
* {{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|publisher=Agam Kala Prakashan|year=1979|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Thapar
| first = Romila
| title = Early India: From the Origins to AD 1300
|isbn = 0-520-24225-4
|location = California
| publisher =University of California Press
| year = 2001
| url =https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA344&dq=kanchipuram+education#v=onepage
| accessdate = 15 June 2012|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Trainor|first=Kevin |title=Buddhism The Illustrated Guide |url=https://archive.org/details/buddhismillustra0000unse_l2c4|year=2001|publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=0-19-517398-8|ref=harv}}
* {{Cite journal | last=Zvelebil | first=Kamil V. | title=The Sound of the One Hand | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1987_107_1/page/125 | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=107 | issue=1 | year=1987 | pages=125–126 | doi =10.2307/602960 | publisher=Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1 | jstor=602960 |authorlink=Kamil Zvelebil|ref=harv}}
{{refend|ref=harv}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikiquote}}
*[https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ Kancheepuram Municipality]
*[https://web.archive.org/web/20170724005741/http://hridayindia.in/kanchipuram/ Kanchipuram HRIDAY city]
*[http://www.kanchi.tn.nic.in/ Kancheepuram district administration website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=2017-09-08 }}
*[http://www.finerareprints.com/frederickson-antique-prints/hindu-temple-at-conjeveram-in-india-24534 Antique print of Hindu Temple At Conjeveram in 1890]
<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->
[[Category:Kanchipuram| ]]
[[Category:Cities and towns in Kanchipuram district]]
[[Category:Hindu holy cities]]
[[Category:Shakti Peethas]]
[[Category:Former capital cities in India]]
[[Category:Ancient Indian cities]]
[[Category:Buddhism amongst Tamils]]
[[Category:Holy cities]]
[[Category:Hindu pilgrimage sites in India]]
oyp27nc0x8k5ur0wprsqxj05q13xrbj
ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13118
197354
184786
2026-08-28T06:19:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197354
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
|name=ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ
|altname= Kartuli
|nativename={{lang|ka|ქართული}}
| pronunciation = {{IPA-ka|kʰartʰuli ɛna|}}
| region= [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] <small>([[ᱟᱵᱠᱷᱟᱡᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱳᱥᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ)</small>
| speakers={{sigfig|3.7|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| date=
| ref=e18
| familycolor=Caucasian
| fam1=[[ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2=[[ᱠᱟᱨᱴᱳᱼᱡᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱳᱼᱡᱟᱱ]]
| ancestor=[[ᱢᱟᱬᱮ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ]]
| dia1=[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| script= {{Plainlist}}
* [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
* [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
{{Endplainlist}}
| nation=
[[File:Flag of Georgia.svg|22x20px]] [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]]
| agency = [[:en:Cabinet of Georgia|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ]]
| iso1=ka
| iso2b=geo
| iso2t=kat
| iso3=kat
| lingua=42-CAB-baa – bac
| image=ქართული.png
| imagesize=270px
| imagecaption='''ᱠᱟᱨᱛᱩᱞᱤ''' ᱚᱞ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱛᱮ
| map= Kartvelian_languages.svg
| notice=IPA
| glotto=nucl1302
| glottorefname=Georgian
}}
'''ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ''' ({{lang|ka|ქართული ენა}}, {{small|[[:en:Romanization of Georgian|ᱨᱳᱢᱟᱱ]]}} {{transl|ka|kartuli ena}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨᱴᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ (writing system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==
ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑ :
{{lang|ka|ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. მათ მინიჭებული აქვთ გონება და სინდისი და ერთმანეთის მიმართ უნდა იქცეოდნენ ძმობის სულისკვეთებით.}}
* '''ᱚᱞ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ''':
q'vela adamiani ibadeba tavisupali da tanasts'ori tavisi ghirsebita da uplebebit. mat minich'ebuli akvt goneba da sindisi da ertmanetis mimart unda iktseodnen dzmobis sulisk'vetebit.
* '''ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ''':
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.<ref name="About Georgia: Georgian Alphabet">{{Cite web |url=http://www.aboutgeorgia.ge/language/alphabet.html |title=About Georgia: Georgian Alphabet |access-date=2010-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202041609/http://www.aboutgeorgia.ge/language/alphabet.html |archive-date=2010-12-02 }}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
*[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ]]
*[[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=ka}}
{{Wikivoyage|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}}
===ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ===
* [http://www.seelrc.org:8080/grammar/pdf/stand_alone_georgian.pdf Reference grammar of Georgian by Howard Aronson (SEELRC, Duke University)]
* [http://learn101.org/georgian.php Georgian Grammar]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ===
* [http://www.translate.ge Georgian English, English Georgian online dictionary]
* [http://czudovo.info/list.php?what=1&ln=ka&in=from_en English-Georgian, German-Georgian and Russian-Georgian dictionaries]
* [https://web.archive.org/web/20070122120120/http://www.georgianweb.com/language/dictionary/index.html English-Georgian HTML Dictionary]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Georgian_Swadesh_list Georgian Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix])
===ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ===
* [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/unicode/tituut.asp Georgian fonts, compliant with Unicode 4.0, also available for MAC OS 9 or X]
* [https://addons.mozilla.org/firefox/addon/10573 A keyboard for typing georgian characters for firefox]{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://itunes.apple.com/app/learn-georgian-alphabet-now/id1182898652?mt=8 Learn Georgian Alphabet Now app] Gives the name, pronunciation of each letter, and example words. Shows the stroke order of each letter. Permits drawing practice and has a quiz to learn the letters.
===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ===
* [https://web.archive.org/web/20120227084408/http://www.aboutgeorgia.ge/language/ About Georgia - Language and Alphabet]
* [https://web.archive.org/web/20070930020817/http://www.kartvfund.org.ge/page3.html Summer School of Georgian at Tbilisi State University]
* [http://georgian-language.com/learn_georgian/write.php Learn how to write Georgian hand-written letters correctly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126094935/http://www.georgian-language.com/learn_georgian/write.php |date=2011-11-26 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
n9ymcnx4fdpkg5vqwte15s8d39pvman
ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16872
197356
172838
2026-08-28T07:44:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197356
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ
| altname = ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ
| nativename = {{hlist|
| {{nowrap|मगही/मगधी}}
| {{nowrap|মগহী/মগধী}}
}}
| image = Magahi Bhasa.png
| imagesize = 300px
| imagealt = Magahī Bhāṣā
| imagecaption = [[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ|ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ '''''ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ ᱵᱷᱟᱥᱟ''''' ᱚᱞ
| states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ|ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ]]{{efn|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]; [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/rosettaproject_mag_detail-1/mode/2up|title=Magahi or Magadhi|last=Grierson|first=G.A.|website=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.omniglot.com/writing/magahi.htm|title=Magahi|website=Omniglot}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.longdom.org/articles/magahi-and-magadh-language-and-people.pdf|title=Magahi and Magadh: Language and the People|last=Atreya|first=Lata|website=Global Journal of Interdisciplinary Social Sciences|access-date=2021-07-17|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731102100/https://www.longdom.org/articles/magahi-and-magadh-language-and-people.pdf|url-status=dead}}</ref>}}
| ethnicity = [[ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ ᱦᱚᱲ]]
| speakers = ᱒᱐.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)
| date =
| speakers2 = (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ)
| ref = <ref name="ethnologue.com">{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/mag|title=Magahi|website=ethnologue}}</ref><ref name="census2011">{{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength - 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|date=29 June 2018}}</ref>
| nation = {{IND}}
* [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/ranchi/jharkhand-raghubar-das-cabinet-decision-maithili-bhojpuri-angika-magahi-second-language/1135878.html |title=झारखंड : रघुवर कैबिनेट से मगही, भोजपुरी, मैथिली व अंगिका को द्वितीय भाषा का दर्जा |website= [[Prabhat Khabar]]|date=21 March 2018 |access-date=17 November 2018 |language=hi}}</ref>{{small|(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ)}}
| ancestor = [[ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]]
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
| fam4 = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱢᱟᱜᱟᱫᱷᱟᱱ]]
| fam5 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ]]
| dia1 = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ
| dia2 = ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱟᱜᱟᱫᱷᱤ
| dia3 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ
| dia4 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]]
| script = [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]<br/>[[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ]](ᱞᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ)
| iso2 = mag
| iso3 = mag
| glotto = maga1260
| glottorefname = Magahi
| map = Magahi map.png
| mapcaption = ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ
}}
'''ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ<ref name="Magahi01">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=p3N81Di9EN8C&q=magahi+people&pg=PA6 | title=Magahī Phonology: A Descriptive Study | access-date=4 November 2018| pages=6| isbn=9788180695254 | last1=Prasad | first1=Saryoo | year=2008 }}</ref><ref name="Magahi02">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=SylBHS8IJAUC&q=magahi+people&pg=PA91 | title=Language, Religion and Politics in North India | access-date=4 November 2018| pages=93| isbn=9780595343942 | last1=Brass | first1=Paul R. | year=2005 }}</ref> ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱚᱨᱟᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ<ref>{{Cite book|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|title=Magahi|work=Ethnologue: Languages of the World|editor-last=Eberhard|editor-first=David M.|editor-last2= Simons|editor-first2=Gary F.|editor-last3=Fennig|editor-first3=Charles D.|date=2021|publisher=SIL International|location= Dallas, Texas|edition=Twenty-fourth|access-date=29 April 2021|url-access=subscription}}</ref> ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱹ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]], ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/Nl73WC1JA8d6KVybBycNlM/How-a-Bihari-lost-his-mother-tongue-to-Hindi.html|title=How a Bihari lost his mother tongue to Hindi|date=22 September 2017}} It is considered as a dialect of [[Hindi]] continuum.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Incubator|code=mag}}
*[https://www.sites.google.com/site/bihargatha/the-history-of-the-dialects-folk-and-proverbs/the-historical-magahi-dialect Magahi - A Historical language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027124645/https://sites.google.com/site/bihargatha/the-history-of-the-dialects-folk-and-proverbs/the-historical-magahi-dialect |date=2020-10-27 }}
*[https://web.archive.org/web/20070311232843/http://www.jainworld.com/scriptures/ Jain Scriptures]
*[https://archive.org/details/rosettaproject_mag_detail-1 Magahi Detailed Description by Grierson, G.A.]
*[https://books.google.com/books?id=p3N81Di9EN8C Magahī Phonology: A Descriptive Study by Saryoo Prasad]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
rkc9vvtwhyhoxsrt5w2zt9flhou18zs
ᱤᱴᱟᱣᱟ
0
17535
197364
103135
2026-08-28T10:04:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197364
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱤᱴᱟᱣᱟ
| native_name =
| native_name_lang = ythu
| other_name = ᱤᱥᱛᱤᱠᱟᱯᱩᱨᱤ
| settlement_type =
ᱢᱚᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = VVIP Guest House (Sumer SIngh Fort).jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱥᱩᱢᱮᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱤᱞᱟ
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|26.77|N|79.03|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱴᱟᱣᱟ]]
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 = MLA (ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)
| leader_name1 = [[ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱵᱷᱚᱫᱚᱣᱨᱤᱭᱟ]]
([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]])
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| governing_body = ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ<ref>[http://www.nppetawah.in/]</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 197
| population_total = 256,838<ref name=2011census>{{Cite web |url=http://www.census2011.co.in/census/city/130-etawah.html |title={title} |access-date=19 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210025054/http://www.census2011.co.in/census/city/130-etawah.html |archive-date=10 February 2017 |df=dmy-all }}</ref>
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = ᱑᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ
| population_density_km2 = 684
| population_demonym = ᱤᱴᱟᱣᱤᱭᱟᱱ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank2_info_sec1 = ᱘᱙᱖/᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank3_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank3_info_sec1 = ᱘᱑.᱗᱕%
| blank4_name_sec1 = ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| blank4_info_sec1 = ᱥᱟᱭᱯᱷᱚᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|᱒᱐᱖᱐᱐᱑]]
| postal_code = ᱒᱐᱖᱐xx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱕᱖᱘᱘
| registration_plate = UP-75
| website = {{URL|www.etawah.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱤᱴᱟᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱖,᱘᱓᱘ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱥᱟᱭ ᱤᱨᱟᱹᱞᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱽᱨᱚᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱢᱵᱚᱞ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱖,᱗᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱕,᱘᱒᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱒᱐,᱙᱖᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱑᱑,᱔᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒% ᱠᱚ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱮᱱᱟ ᱾ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱘᱑,᱘᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾) ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱒.᱘᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | work = Provisional Population Totals, Census of India 2011 | access-date = 2012-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date = 13 November 2012 | df = dmy-all }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱯᱷᱚᱭ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱵᱷᱤᱥᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱵᱤᱫᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱵ'ᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
[[File:Etawah Jn.jpg|thumb|ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]
ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱟᱼᱤᱴᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱞᱟᱥ ᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱟᱵᱷᱭᱟᱨᱚᱱᱭᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟᱼᱢᱮᱭᱱᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱭᱱᱯᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱸᱫᱽᱠᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱣᱟᱨᱬ ᱥᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱼ ᱵᱚᱨᱞᱚᱠᱯᱩᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱨᱩᱠᱷᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱠᱚᱨᱦᱚᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱣᱟᱼᱢᱮᱭᱱᱯᱩᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱫᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱤᱴᱟᱣᱟ}}
* [http://etawah.nic.in Website of Etawah District]
* [https://web.archive.org/web/20121201033126/http://www.etawahcity.com/ Local Directory of Etawah District]
* [http://mapmyindia.com/embed_preview.jsp?x=-1213736&y=5979557&z=5&width=800&height=800 A zoomable driving map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902061444/http://mapmyindia.com/embed_preview.jsp?x=-1213736&y=5979557&z=5&width=800&height=800 |date=2014-09-02 }}
<!--start of Navigation boxes-->{{clear}}
{{ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Kanpur division topics}}
<!--end of Navigation boxes-->
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱴᱟᱣᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
ahv8bd4a6fybp23hy7miupmv0cw06p8
ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ
0
22065
197363
114607
2026-08-28T09:50:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197363
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox deity
| type = ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ
| name = ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ <br /> ({{lang-omp|ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ}})
| deity_of =
| member_of = ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ
| image = Eechum Lailempi.jpg
| alt = <!-- for alternate text of the title image per [[WP:ALT]] -->
| caption = "ᱮᱻᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ" ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱠᱮᱭᱤᱠ ᱢᱮᱻᱛᱮᱭ ᱢᱟᱭᱮᱠ ᱟᱵᱩᱜᱤᱰᱟ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
| other_names =
* Echum Lairembi ({{lang-omp|ᱮᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ}})
* Eechum Lairembi ({{lang-omp|ᱮᱻᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ}})
| hiro =
| Old_Norse =
| script_name =
| script =
| affiliation = ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ) ᱟᱨ ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱦᱤᱡᱤᱢ)
| cult_center = ᱠᱷᱩᱨᱠᱷᱩᱞ
| abode = <!-- or | abodes = -->
| planet = <!-- or | world = -->
| weapon = <!-- or | weapons = -->
| battles =
| artifacts = <!-- or | artefacts = -->
| animals =
| symbol = <!-- or | symbols = -->
| adherents =
| height =
| age =
| tree =
| day =
| color = <!-- or | colour = -->
| number =
| consort = <!-- or | consorts = -->
| parents =
| siblings =
| offspring = <!-- or | children = -->
| predecessor =
| successor =
| army =
| mount =
| texts =
| gender = ᱠᱩᱲᱤ
| Greek_equivalent =
| Roman_equivalent =
| Etruscan_equivalent =
| Christian_equivalent =
| Slavic_equivalent =
| Hinduism_equivalent =
| Canaanite_equivalent =
| equivalent1_type =
| equivalent1 =
| equivalent2_type =
| equivalent2 =
| region = ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱝᱞᱮᱭᱯᱟᱠ
| ethnic_group = ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱮᱛᱷᱱᱤᱥᱤᱴᱤ
| festivals = [[ᱞᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣᱚᱵᱟ]]
}}
'''ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ''' (ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ: ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱤᱞᱮᱢᱯᱤ) ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱮᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ''' (ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ : ᱮᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ) ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱮᱻᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ''' (ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ : ᱮᱻᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱯᱤ) ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱝᱞᱮᱭᱯᱟᱠ ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ (mythology) ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ (ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱳᱸᱜᱟ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱨᱠᱷᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/07/jun-15-2015-4.pdf|title=ইচুম লাইরেম্বী|website=hueiyenlanpao.com|language=mni|access-date=2023-03-09|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080404/http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/07/jun-15-2015-4.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/07/jun-11-2015-2.pdf|title=খুরখুলগী ইচুম লাইরেম্বী ইমাগী যৌগল|website=hueiyenlanpao.com|language=mni|access-date=2023-03-09|archive-date=2022-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403143052/http://hueiyenlanpao.com/wp-content/uploads/2016/07/jun-11-2015-2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tIBymmBWqgsC&dq=ichum+lairembi&pg=PA54|title=The Lois of Manipur: Andro, Khurkhul, Phayeng and Sekmai|last=Devi|first=Lairenlakpam Bino|date=2002|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-849-5|pages=54|language=en}}</ref>
==ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱸᱜᱟ ''ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ'' ᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱝᱵᱟ ᱢᱟᱨᱟᱱ ᱝᱟᱢᱵᱤ'' (Thingba Maran Ngambi) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ''ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ'' ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱝᱵᱟ ᱢᱟᱨᱟᱱ ᱝᱟᱢᱵᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱡᱮᱱᱰ (legend) ᱨᱮ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱚᱨᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱭᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱚᱭᱨᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ (egg) ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱲᱢᱤ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱬᱟᱱ (journey) ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱠᱩᱨᱠᱷᱩᱞ ᱨᱤᱱᱟᱜ ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣᱚᱵᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tIBymmBWqgsC&dq=ichum+lairembi&pg=PA16|title=The Lois of Manipur: Andro, Khurkhul, Phayeng and Sekmai|last=Devi|first=Lairenlakpam Bino|date=2002|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-849-5|pages=16|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NkMwAQAAIAAJ&q=ichum+lairembi|title=Politics, Society, and Cosmology in India's North East|last=Brara|first=N. Vijaylakshmi|date=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564331-2|pages=115|language=en}}</ref>
==ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ==
ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱞᱟᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣᱚᱵᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱨᱮᱢᱵᱤ (ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ : ᱤᱪᱩᱢ ᱞᱟᱭᱞᱮᱢᱯᱤ) ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱨᱠᱷᱩᱞ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
1ao2gozuffqtbbqkd8wo7eavrj11r9x
ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
25159
197350
152397
2026-08-28T04:58:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197350
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = <br/>{{font color|blue|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ}}<br/>
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|25px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Kishanganj at night.jpg
| image_caption =
| address = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱗, [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]]- ᱘᱕᱕᱑᱐᱗, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.09802|87.95017|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|53.00|m|ft}}
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br />[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ–ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br />[[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other =
| structure = Standard on ground (Double line electrification construction)
| platform = ᱒ ᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ
| tracks = ᱗
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱙᱑᱕
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = KNE
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Bihar
| map_dot_label = ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ
| map_size = 260
| map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
}}
[[File:Kishanganj RS nameplate.JPG|thumb|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱞᱮᱴ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱾]]
'''ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱥᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱥᱛᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱒ ᱯᱷᱩᱴ (᱖᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱚᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱤᱢᱤ (᱓ ᱯᱷᱩᱴ ᱓+᱓ᱹ᱘ ᱤᱸᱪ) ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=njp /><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 2013-02-24 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱚᱥᱟᱨ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp />
[[File:Kishanganj.jpg|thumb|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]]
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱭᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱣᱟᱭᱯᱟᱭ, ᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱝ ᱨᱩᱞ, ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱩᱠᱥᱴᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ (G.R.P) ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.makemytrip.com/railways/kishanganj-kne-railway-station.html | title = Kishanganj Railway Station | publisher = Make My Trip | access-date = 2013-02-24 | archive-date = 2018-06-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180626030444/https://www.makemytrip.com/railways/kishanganj-kne-railway-station.html | url-status = dead }}</ref>
===ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ===
ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ (ᱯᱷᱳᱵᱽ) ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/kishanganj-kne/443 ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
5keeelf7cw3nfnxum8b4wm6loqxftyg
ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
25925
197345
156238
2026-08-28T02:38:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197345
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]]
[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Ayodhya Junction railway station, Ayodhya.jpg
| image_caption =
| address = [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| country =
| coordinates = {{coord|26.78777|N|82.20008|E|display=inline,title}}
| line = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br/>
[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱯᱷᱟᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥ ᱰᱮᱯᱚᱴ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱴ, ᱚᱴᱳ ᱥᱴᱮᱱᱰ
| structure = ᱜᱨᱮᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| platform = ᱓
| depth =
| levels =
| tracks = ᱕
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle =
| opened = ᱑᱘᱗᱔
| closed =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| rebuilt = ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱮᱥ
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| accessible =
| code = AY
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| mpassengers =
| embedded = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized ticketing counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage checking system]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public transportation]]
| map_type = India
| map_dot_label = ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
}}
'''ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Ayodhya railway station in Uttar Pradesh renamed 'Ayodhya Dham Junction' |url=https://www.livemint.com/news/india/ups-ayodhya-railway-station-renamed-to-ayodhya-dham-junction-uttar-pradesh-ram-mandi-11703684702656.html |work=Mint |date=27 December 2023 |access-date=27 December 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Ayodhya Railway Station Name Change: अयोध्या जंक्शन हुआ ‘अयोध्या धाम’, CM योगी ने नाम बदलने की जताई थी इच्छा |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/up-uttarakhand/ayodhya/ayodhya-railway-station-name-change-to-ayodhya-dham-station-pm-modi-will-inaugrate-on-30-december/2031467/amp |access-date=27 December 2023 |work=Zee News |lang=hi |date=27 December 2023}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ "AY" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="RY">{{cite web|title=Ayodhya (AY) Railway Station - RailYatri|url=https://www.railyatri.in/stations/ayodhya-ay|work=RailYatri|access-date=29 December 2023|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114130249/https://www.railyatri.in/stations/ayodhya-ay|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱮᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱭᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ {{stnlnk|ᱢᱚᱱᱠᱟᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="RY"/>
==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
[[File:Gorakhpur Lucknow VB getting ready for inaugural run towards Lucknow Charbagh railway station.jpg|thumb|ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
[[File:Prime Minister Narendra Modi flagging off Amrit Bharat Express.jpg|thumb|᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ, ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ-ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱵᱷᱟᱭᱥᱱᱟᱣ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ, ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱮᱜᱚᱯᱷ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱴᱨᱮᱱ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ 'ᱥᱤ' ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="RY"/><ref>{{cite news|title=Gorakhpur-Lucknow Vande Bharat Express To Launch Today: Timing, Route, Ticket Price|url=https://zeenews.india.com/railways/gorakhpur-lucknow-vande-bharat-express-to-launch-today-timing-route-ticket-price-2632039.html|work=Zee News|date=7 July 2023|access-date=29 December 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Ayodhya-Anand Vihar Vande Bharat may run 6 days a week|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/ayodhya-anand-vihar-vande-bharat-may-run-6-days-a-week/articleshow/106362750.cms|work=The Times of India|date=29 December 2023|access-date=29 December 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=First-ever Amrit Bharat Express inauguration in Ayodhya. 5 things we know about the ‘jerk-free’ trains|url=https://www.livemint.com/news/india/firstever-amrit-bharat-express-inauguration-pm-modi-in-ayodhya-5-things-we-know-about-the-jerk-free-trains-11703827101844.html|work=Mint|date=29 December 2023|access-date=29 December 2023|language=en}}</ref>
==ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ==
ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱐,᱑᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ NH-27 ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱵᱟᱥ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥ ᱰᱮᱯᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=PM Modi inaugurates Maharishi Valmiki International Airport in Ayodhya|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/pm-modi-inaugurates-maharishi-valmiki-international-airport-in-ayodhya/article67689858.ece|work=The Hindu BusinessLine|date=30 December 2023|access-date=30 December 2023|language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.makemytrip.com/railways/ayodhya-ay-railway-station.html ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241228003506/http://www.makemytrip.com/railways/ayodhya-ay-railway-station.html |date=2024-12-28 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
auu5ut6on05dbjm00f3dolpf9jpyyt0
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
25946
197357
137933
2026-08-28T08:03:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197357
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Moradabad pic 10.JPG
| image_caption = ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱔, [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| country = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| coordinates = {{Coord|28.831|N|78.766|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| elevation = {{convert|271.230|m|ft}}
| line = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱪᱟᱱᱫᱚᱣᱥᱤ ᱞᱩᱯ]]<br/>[[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]–[[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/>[[ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱟᱭᱱᱤᱛᱟᱞ|ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]]–[[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ
| structure = ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ
| platform = ᱗
| tracks = ᱑᱑
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱘᱗᱓
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱒᱐᱑᱒
| ADA =
| code = {{Indian railway code
| code = MB
| zone = ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| division = {{rwd|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India
| map_dot_label = ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
| map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=ᱨᱮᱞ}}
}}
'''ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ, ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ, ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱮᱠᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱣᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱫᱚᱣᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱫᱚᱣᱥᱤ ᱞᱩᱯ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=orr>{{cite web | url = http://management.ebooks6.com/The-Oudh-Rohilkhand-Railway-download-w23852.html | title = Oudh and Rohilkhand Railway | publisher = Management Ebooks | access-date = 17 January 2014 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20140111051716/http://management.ebooks6.com/The-Oudh-Rohilkhand-Railway-download-w23852.html | archive-date = 11 January 2014 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html |title = IR History – Early Days II (1870–1899)| publisher= IRFCA| access-date = 17 January 2014}}</ref> ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱚᱣᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=orr/> ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=orr/>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
᱖᱔᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱜᱟᱥᱟᱨᱟᱭ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.nr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=2761&id=0,4,268 |title = Railway projects an amenities to transform Rae Bareli and surrounding areas. | publisher= Northern Railway|date=17 May 2013| access-date = 17 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.lucknowdirectory.com/rlys-rolls-out-schemes-in-rae-bareli-amethi/ |title=Railways roll out schemes in Rae Bareli, Amethi |publisher=Taaza Khabar|date=17 May 2013 |access-date=17 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201214752/http://news.lucknowdirectory.com/rlys-rolls-out-schemes-in-rae-bareli-amethi/ |archive-date= 1 February 2014 }}</ref> ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱚᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱭᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=Indian Railways |access-date=17 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref> ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ==
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ 'ᱮ' ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱤᱡᱮᱰ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱨᱮᱴᱨᱟᱭᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱪᱟᱭ ᱥᱴᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.makemytrip.com/railways/moradabad-mb-railway-station.html | title = Moradabad railway station | publisher = Make my trip | access-date = 17 January 2014 | archive-date = 19 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131219031258/http://www.makemytrip.com/railways/moradabad-mb-railway-station.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟᱞ ᱥᱤᱴ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl_ck.html|title = Welcome to Indian Railway Passenger Reservation Enquiry}}</ref>
==ᱢᱩᱬᱩᱛ==
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱪᱮᱸᱡᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱡᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱠᱟᱱᱯᱩᱨᱼᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱱᱟᱭᱱᱤᱛᱟᱞ, ᱟᱞᱢᱳᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ==
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱟᱥᱮᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiantrains.org/station-details/?code%3DMB%26name%3DMORADABAD |title=Indian Trains: MORADABAD (MB) Railway Station Details |access-date=2014-02-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716051229/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=MB&name=MORADABAD |archive-date=16 July 2012 }}</ref> ᱢᱚᱣ, ᱜᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]], ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/search/moradabad-mb-to-ramnagar-rmr/338/0/1652|title = Moradabad to Ramnagar: 4 COV-Reserved Trains - Railway Enquiry}}</ref> ᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱮᱱ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/search/moradabad-mb-to-lucknow-charbagh-lko/338/0/336|title=Moradabad to Lucknow Charbagh NR: 73 COV-Reserved Trains - Railway Enquiry}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱴᱚᱯᱤᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ==
<gallery widths=180>
Moradabad pic 10.JPG|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
Moradabad railway station pf1.jpg|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ
File:Nauchandi Express standing on platform 5 in Moradabad Jn.jpg|᱑᱔᱕᱑᱑ ᱱᱩᱪᱚᱱᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱕ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
File:Moradabad junction platform 4.jpg|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱔
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/moradabad-junction-mb/ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱓᱘ ᱴᱨᱮᱱ]
*{{Wikivoyage inline|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
{{Adjacent stations|noclear=y
|system1=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
|line1=ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left1=ᱠᱟᱴᱜᱷᱟᱨ|right1=ᱦᱟᱛᱷᱨᱚᱥ|type1=ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱥᱟᱦᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ
|line2=ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right2=ᱢᱚᱪᱟᱨᱤᱭᱟ|type2=ᱪᱟᱱᱫᱚᱣᱥᱤ ᱞᱩᱯ
|line3=ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right3=ᱞᱳᱫᱤᱯᱩᱨ ᱵᱤᱥᱚᱱᱯᱩᱨ|type3=ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱤᱸᱠ
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
4s7bizij59qzo7imzrsbvcom2a9ffqw
ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
26083
197347
181751
2026-08-28T03:56:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197347
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| other_name =
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Main entrance Kazipet.JPG
| image_caption = ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
| address = ᱢᱮᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ]], [[ᱦᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱸᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| coordinates = {{Coord|17.974|N|79.511|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|292|m|ft}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| line = [[ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ–ᱥᱮᱠᱚᱱᱫᱨᱚᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]], <br />[[ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ–ᱶᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]], <br />[[ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]]
| platform = ᱓
| tracks = ᱖
| other =
| ADA = {{access icon|20px}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ
| code = {{Indian railway code
| code = KZJ
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱥᱮᱠᱚᱱᱫᱨᱚᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| closed =
| former =
| opened = ᱵᱮᱵᱣᱤᱱ ᱑᱘᱗᱔ ᱟᱨ ᱑᱘᱘᱙
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| passengers =
| pass_system =
| pass_year =
| pass_percent =
| map_type = India Telangana#India
| map_dot_label = ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
}}
'''ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- '''KZJ''')<ref>{{cite web |title=Station Code Index |url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2015-16/Station_Code(1).pdf|website=Portal of Indian Railways |access-date=29 April 2019 |page=46 |date=2015}}</ref> ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱸᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IR History: Early Days – III">{{cite web| url= http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html | title=IR History: Early Days – III| work=Chronology of railways in India, Part 3 (1900–1947)| access-date = 26 November 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=He was way ahead of his time |url=https://www.deccanherald.com/content/328902/he-way-ahead-his-time.html |access-date=25 December 2021 |work=Deccan Herald |date=27 April 2013 |language=en}}</ref>
᱑᱘᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱣᱟᱰᱤ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱡᱽᱣᱟᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html|title = IR History:Early days II|work= 1870–1899| publisher= IRFCA| access-date = 26 November 2013}}</ref>
᱑᱙᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, "ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱡᱽᱣᱟᱰᱟ ᱥᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite web| url= http://irfca.org/docs/history/hyderabad.html | title= Hyderabad – Imperial Gazetteer of India| publisher= IRFCA| access-date = 26 November 2013}}</ref>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
ᱫᱳᱨᱱᱟᱠᱚᱞ-ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ-ᱨᱟᱢᱜᱩᱸᱰᱟᱢ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗-᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 26 November 2013}}</ref>
==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ==
ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<ref>{{cite web | url = https://www.telanganastateinfo.com/kazipet-warangal-distrct-telangana-state/ | title = Kazipet | publisher = TSI | access-date = 1 July 2016 | archive-date = 20 September 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160920215158/https://www.telanganastateinfo.com/kazipet-warangal-distrct-telangana-state/ | url-status = dead }}</ref> ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱡᱮᱰ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱨᱤᱴᱟᱭᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱩᱠ ᱥᱴᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.makemytrip.com/railways/kazipet-vishakapatnam-train-tickets.html | title = Kazipet to Visakhapatnam trains | publisher = Make My Trip | access-date = 26 November 2013 | archive-date = 2 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141102003744/http://www.makemytrip.com/railways/kazipet-vishakapatnam-train-tickets.html | url-status = dead }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
[[File:Kazipet Railway Station.JPG|thumb|right|ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱟᱨ ᱒]]
ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱮᱱᱤ, ᱠᱳᱴᱳᱜᱩᱰᱮᱢ, ᱨᱟᱢᱟᱜᱩᱰᱮᱢ, ᱵᱮᱞᱞᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱔᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Reddy|first1=V. Ramakrishna|title=Economic history of Hyderabad State : Warangal Suba, 1911–1950|date=1987|publisher=Gian Pub. House|location=Delhi|isbn=8121200997|page=523}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.telanganastateofficial.com/railway-wagon-manufacturing-unit-kazipet/ ᱣᱮᱜᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/kazipet-junction-kzj/836 ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱸᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
rvrik2oiup6q7ub3j8bkr5d86ihakca
ᱥᱟᱱᱢᱩᱠᱷᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ
0
26358
197367
183864
2026-08-28T10:50:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197367
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=ᱥᱟᱱᱢᱩᱠᱷᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ|image=|alt=|caption=|native_name=|birth_date={{Birth date and age|2002|11|02|df=y}}|birth_place=ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|Genre=ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱡᱟᱡᱽ, ᱭᱳᱰᱮᱞᱤᱝ|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|Instrument={{hlist|Vocals}}|Years_active=2008–ᱱᱤᱛ}}
'''ᱥᱟᱱᱢᱩᱠᱷᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 2 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2002) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ,ᱡᱮᱡ, ᱨᱚᱠ, ᱯᱳᱞ ᱟᱨ ᱤᱭᱳᱰᱮᱞᱤᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 March 2021 |title=Shanmukhapriya FINALLY breaks her silence on participating in Indian Idol 12 despite winning other singing reality shows |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/shanmukhapriya-finally-breaks-her-silence-on-participating-in-indian-idol-12-despite-winning-other-singing-reality-shows-1800066/ |access-date=8 July 2021 |website=Bollywood Life |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱱᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱱᱫᱩᱛᱷᱟ ᱛᱤᱭᱟᱜᱟ ᱮᱥ6 (2013) ᱼᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱢᱟ ᱯᱞᱟ ᱞᱚᱭ ᱪᱟᱢᱯᱥ 2017 (2017) ᱼ ᱟᱨ <nowiki><i id="mwFw">ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱭᱰᱚᱞ 12</i></nowiki> (1) ᱼ ᱾<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya Biography: Age, Education, Life, Family, Videos and Photos |url=https://www.jagrantv.com/show/shanmukha-priya-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-rc1016406 |access-date=8 July 2021 |website=[[Jagran Prakashan Limited|Jagran TV]] |language=en}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱟᱱᱢᱩᱠᱷᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱤᱥᱚᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 May 2021 |title=From Revanth to Shanmukha Priya, list of 10 amazing playback singers from Vizag |url=https://www.yovizag.com/list-of-10-playback-singers-from-vizag/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱳ ᱨᱚᱛᱱᱟᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱱ, ᱵᱷᱚᱭᱞᱤᱱ, ᱜᱤᱛᱟᱨ,ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱭᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Indian Idol contestant Shanmukha Priya father interview Veena Srinivas face to face |url=https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |access-date=8 July 2021 |website=ap7am.com |language=en |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185342/https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |url-status=dead }}</ref> ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱞᱟᱨᱟᱢ ᱜᱷᱩᱲᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱩᱪᱤ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱱᱮ ᱫᱚ ᱮᱲᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱳᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/vizags-young-singing-sensation-rocks-the-nation-with-her-talent/article19327500.ece|title=Vizag's young singing sensation rocks the nation with her talent|last=Ganguly|first=Nivedita|date=22 July 2017|work=[[The Hindu]]|access-date=8 July 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 March 2021 |title=Shanmukhapriya on Her Indian Idol 12 Journey, Anushka Sharma Shares a Glimpse of Vamika |url=https://www.news18.com/news/movies/shanmukhapriya-on-her-indian-idol-12-journey-anushka-sharma-shares-a-glimpse-of-vamika-3574274.html |access-date=8 July 2021 |website=News18 |language=en}}</ref>
ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱢᱟ ᱯᱞᱞ ᱪᱟᱢᱯᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 Contestant Shanmukha Priya is a Fabulous Singer, Check Out Interesting Facts About Her |url=https://www.india.com/photos/entertainment/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-is-a-fabulous-singer-check-out-interesting-facts-about-her-203766/ |access-date=8 July 2021 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ''ᱯᱚᱫᱩᱫᱷᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜᱟ,'', ᱡᱟᱦᱟ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱚᱱᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Did you know? These Indian Idol 12 contestants have participated in other reality shows before |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/did-you-know-these-indian-idol-12-contestants-have-participated-other-reality-shows |access-date=8 July 2021 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ''ᱛᱮᱡᱚᱢ ᱾'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tejam 2010 Telugu Movie Songs, Tejam Music Director Lyrics Videos Singers & Lyricists |url=https://moviegq.com/movie/tejam-8798/songs |access-date=8 July 2021 |website=MovieGQ |language=en |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190111/https://moviegq.com/movie/tejam-8798/songs |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 October 2017 |title=Sa Re Ga Ma Pa Li'l Champs 2017: Shreyan Bhattacharya, Anjali Gaikwad emerge winners |url=https://www.hindustantimes.com/tv/sa-re-ga-ma-pa-li-l-champs-2017-shreyan-bhattacharya-anjali-gaikwad-emerge-winners/story-4vTF3xkaNVSkW0Lh0Jlh1M.html |access-date=8 July 2021 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Interview: I will miss 'The Voice India Kids', says ShanmukhaPriya, who recently got eliminated |url=http://www.merinews.com/mobile/article/Entertainment/2016/9/4/interview-i-will-miss-the-voice-india-kids-says-shanmukhapriya-who-recently-got-eliminated/15919985 |access-date=8 July 2021 |website=www.merinews.com |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709192205/http://www.merinews.com/mobile/article/Entertainment/2016/9/4/interview-i-will-miss-the-voice-india-kids-says-shanmukhapriya-who-recently-got-eliminated/15919985 |url-status=dead }}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱭᱰᱚᱞ 12 ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya makes judges groove on her song 'Mera naam chin chin chu' |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |access-date=8 July 2021 |website=[[Pinkvilla]] |language=en |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191405/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Shanmukhapriya's performance made the team of Scam 1992 mesmerized |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shanmukhapriya-s-performance-made-the-team-of-scam-1992-mesmerized-201224 |access-date=8 July 2021 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> ᱡᱟᱱᱮ ᱛᱩᱨᱩ "" "" '"" "ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ" "" ᱥᱮᱨᱮᱧ "" "ᱡᱚᱡ" "" ᱼ "" "ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ" "" ''ᱡᱟᱭᱮᱱ ᱛᱚᱭ... '' ᱡᱟᱱᱟ ᱱᱟ (2008) ᱥᱳ ᱨᱮ, ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟᱢᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ 'ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱡᱽ ᱥᱴᱟᱨ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=A.R. Rahman plays piano during Shanmukhapriya's performance on Indian Idol Season 12 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/r-rahman-plays-piano-shanmukhapriyas-performance-indian-idol-season-12/ |access-date=8 July 2021 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Watch: AR Rahman is all praise for Shanmukhapriya in Indian Idol 12 |url=https://www.yovizag.com/ar-rahman-praises-shanmukhapriya-indian-idol-12/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukhapriya is completely mesmerised as AR Rahman backs her performance with his piano piece |url=https://www.bollywoodlife.com/photos/indian-idol-12-shanmukhapriya-is-completely-mesmerised-as-ar-rahman-backs-her-performance-with-his-piano-piece-1807113/ |access-date=8 July 2021 |website=www.bollywoodlife.com |language=en}}</ref> ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱭᱳᱰᱮᱞᱤᱝᱼᱥᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12's contestant Shanmukha Priya responds to trolling: 'I take it with a pinch of salt' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-responds-to-trolls-7329657/ |access-date=8 July 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukha Priya Breaks Silence on People Demanding Her Eviction |url=https://www.india.com/entertainment/tv-news-indian-idol-12-shanmukha-priya-breaks-silence-on-people-demanding-her-eviction-indian-idol-controversy-update-4691859/ |access-date=8 July 2021 |website=India.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 May 2021 |title='Indian Idol 12': Shanmukhapriya On Being Trolled, Says, "Even Michael Jackson Had To Endure Criticism |url=https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |access-date=8 July 2021 |website=Telly Drama {{!}} Web-Series {{!}} Television {{!}} Big Boss 14 |language=en-US |archive-date=12 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212043303/https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱭᱰᱚᱞ 12'' ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indian-idol-12-netizens-slam-contestant-shanmukhapriya-for-ruining-a-classic-song-say-she-should-be-evicted/articleshow/82878583.cms|title=Indian Idol 12: Netizens slam contestant Shanmukhapriya for 'ruining' a classic song; say she should be evicted – Times of India|date=23 May 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=8 July 2021|language=en}}</ref>
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
{| class="wikitable"
|+ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ
!ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
|2010
|''ᱛᱮᱡᱚᱢ''
|"ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱞᱳᱱᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱩᱫᱤᱠᱟᱱᱟ"
|ᱜᱟᱱ
|ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ
|ᱼᱼᱼᱼᱼ
|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ
|-
|2019
|''ᱟᱥᱤ ᱦᱟᱭ ᱟᱥᱤᱠᱤ''
|"ᱥᱚᱢᱡᱦᱮ ᱠᱤᱭᱟ"
|ᱥᱟᱪᱤᱱ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱩᱠᱟᱨ
|ᱚᱵᱟᱪᱤᱠ ᱠᱷᱟᱱᱠᱚᱨ
|ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ
|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ
|-
|2021
|''ᱟᱫᱟᱵᱷᱤ ᱫᱚᱝᱜᱟ''
|"ᱚᱱᱛᱚᱛᱟ ᱥᱩᱫᱳᱫᱽᱫᱷᱳᱭ"
|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱚᱡᱚᱢᱟᱱᱭᱟ
|ᱨᱟᱢᱵᱟᱵᱩ ᱜᱳᱥᱟᱞ
|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱚᱡᱚᱢᱟᱱᱭᱟ
| rowspan="5" |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ
|-
| rowspan="4" |2022
|''ᱢᱟᱞᱞᱤ ᱢᱳᱫᱟᱞᱟᱭᱱᱰᱤ''
|"ᱮᱞᱳᱱ ᱮᱞᱳᱱ" (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ)
|ᱚᱱᱩᱯ ᱨᱩᱯᱮᱱᱥ
|
|ᱼᱼᱼᱼᱼ
|-
|''ᱜᱨᱟᱭ'' <ref>{{Cite web |last=Vadlmudi |first=Raghu |date=2022-02-14 |title=గ్రే చిత్రం నుండి ఇండియన్ ఐడల్ ఫేమ్ షణ్ముఖ ప్రియ పాడిన పాట విడుదల చేసిన ఎస్ తమన్ |url=https://telugustop.com/indian-idol-fame-shanmukha-priya-sings-a-song-from-the-movie-gray-%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b1%87 |access-date=2022-02-15 |website=TeluguStop.com |language=te |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215050149/https://telugustop.com/indian-idol-fame-shanmukha-priya-sings-a-song-from-the-movie-gray-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87 |url-status=dead }}</ref>
|"ᱫᱟ ᱥᱚᱯᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ"
|ᱱᱟᱜᱟᱡᱩ ᱛᱟᱞᱞᱩᱨᱤ
|ᱠᱤᱛᱴᱩ ᱵᱤᱥᱚᱯᱨᱟᱜᱽᱫᱟ
|ᱼᱼᱼᱼᱼ
|-
|''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱚᱥᱛᱷᱟᱞᱤ''
|"ᱠᱳᱰᱤ ᱠᱟᱴᱛᱤ"
|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱚᱡᱚᱢᱟᱱᱭᱟ
|ᱨᱟᱢᱵᱟᱵᱩ ᱜᱳᱥᱟᱞ
|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱚᱡᱚᱢᱟᱱᱭᱟ
|-
|ᱞᱤᱜᱟᱨ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/vijay-deverakonda-fulfils-promise-to-shanmukha-priya-indian-idol-singer-roped-in-for-liger/articleshow/86000158.cms|title=Vijay Deverakonda fulfils promise to Shanmukha Priya: Indian Idol singer roped in for Liger - Times of India|date=7 September 2021|work=The Times of India|access-date=2021-11-25|language=en}}</ref>
|"ᱢᱚᱱᱪᱚᱞᱤ"
|ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱪᱤ
|ᱼᱼᱼᱼᱼ
|ᱼᱼᱼᱼᱼ
|}
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ ==
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ===
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
srsh3kobz7yrrswh3mckvtq0xb34skh
ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ
0
26841
197359
151664
2026-08-28T08:16:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197359
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ethnic group
| group = ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ
| image =
| pop = ᱑,᱘᱒,᱕᱖᱐
| total_ref = <ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2017-11-18}}</ref>
| total_year = ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| popplace = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| region1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| pop1 = ᱑,᱓᱕,᱗᱙᱗
| ref1 =
| region2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop2 = ᱔᱔,᱕᱓᱘
| region3 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| pop3 = ᱒,᱒᱒᱕
| languages = [[ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱛᱳ]]{{*}}[[ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] •[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] • [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]
| related = [[ᱥᱟᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱥᱟᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ]]{{*}}[[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱦᱚᱲ|ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ]]{{*}}[[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱦᱚᱲ]]
| native_name =
| native_name_lang =
}}
'''ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ''' ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱱᱛᱟᱞ ᱯᱚᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date= |title=Bihar Scheduled Tribe List |url=http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=126&Itemid=104&lang=en |access-date= |website=tribesindia.com |archive-date=2017-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170408013152/http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=126&Itemid=104&lang=en |url-status=dead }}</ref><ref name="anagrasarkalyan">{{Cite web |title=Scheduled Tribe List Of West Bengal State |url=http://www.anagrasarkalyan.gov.in/htm/st_list.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090829121426/http://anagrasarkalyan.gov.in/htm/st_list.html |archive-date=2009-08-29 |website=anagrasarkalyan.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jharkhand |first=Government of |title=Scheduled tribes of Jharkhand |url=http://www.jharkhand.gov.in/documents/10179/54299/List%20Of%20Caste%20And%20SubCast%20under%20CNT%20ACT |website=www.jharkhand.gov.in |access-date=2024-03-02 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613083831/http://www.jharkhand.gov.in/documents/10179/54299/List%20Of%20Caste%20And%20SubCast%20under%20CNT%20ACT |url-status=dead }}</ref><ref name="anagrasarkalyan" /> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱫᱚ ᱢᱟᱞᱛᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ᱾ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">citation needed</span>]]'']</sup>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱤᱠᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱴᱟᱯᱯᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱱ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ, ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱟᱨ ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ'' ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱗᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱟᱞ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱞᱩᱴᱤᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱼᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱱ ᱟᱜᱼᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱑᱗᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚᱱ" ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱸᱥᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ'' ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱤ.ᱟᱭ.ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱯᱟᱵᱽ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ᱾ <ref name=":0">{{Cite journal|last=Hewitt|first=J. F.|date=April 1893|title=Art. VII.–The Tribes and Castes of Bengal, by H. H. Risley. Vols. I. and II. Ethnographic Glossary, Vols. I. and II. Anthropometric Data|url=http://dx.doi.org/10.1017/s0035869x00022395|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland|volume=25|issue=2|pages=237–300|doi=10.1017/s0035869x00022395|issn=0035-869X}}</ref> ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱧᱡᱟᱨᱥ, ᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱹᱭᱤ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱘᱓᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱘᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱚᱨᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱥ <ref name=":0"/> ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱨᱮᱦᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱑%᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟᱼᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ <ref>{{Citation|title=Vulnerability of Autochthon Paharias of Santal Parganas: Revealing Continuity of Colonial Legacy|year=2020}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ==
ᱫᱟᱢᱤᱱᱼᱤᱼᱠᱳᱦ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱱ, ᱢᱚᱥᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱹᱝᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Mal Paharia Adivasi |url=http://jharkhandi.com/malpaharia.aspx |access-date= |publisher=jharkhand org |archive-date=2010-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100902092233/http://jharkhandi.com/malpaharia.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mal Paharia Adivasi |url=http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=104&lang=en |access-date= |publisher=tribesindia.com |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103517/http://tribesindia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=104&lang=en |url-status=dead }}</ref> <ref>Houlton, Sir John, Bihar, the Heart of India, p. 81, Orient Longmans, 1949</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱩᱴᱤ ᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱩᱲ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱩᱲ ᱠᱚ ᱛᱚᱜᱚᱡᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ==
ᱢᱟᱞ<ref name=":0"/> ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ [[ᱥᱟᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱥᱟᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱨ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱩᱨᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱢᱟᱞ ᱦᱚᱲ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}}{{Scheduled tribes of West Bengal|state=expanded}}{{Tribes of Jharkhand}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
pi8dpxwthwobo4o7vq50f7wiaiuoyv5
ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27070
197365
172261
2026-08-28T10:47:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197365
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| native_name = সাঁইথিয়া জংশন
| style = Indian Railways
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] [[ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| image = Sainthia Junction Platform No. 5.jpg
| caption = ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱕
| address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|23|56|58|N|87|40|52|E|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|58|m}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ]]
| lines = [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ]]<br />[[ᱚᱱᱰᱟᱞ–ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platforms = ᱕<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/sainthia-junction-snt/438|title = 48 COVID-19 Special Departures from Sainthia ER/Eastern Zone - Railway Enquiry}}</ref>
| tracks = ᱗
| connections =
| structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| disabled =
| status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = SNT
| zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ]]
| division = {{rwd|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
}}
| opened = {{start date and age|1 September 1859}}
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱒᱐᱑᱖
| former =
| passengers =
| pass_system =
| pass_year =
| pass_percent =
| map_type = India West Bengal#India
| map_dot_label =
| map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱡᱤ-᱕" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=West Bengal Police |url=http://wbpolice.gov.in/wbp/Common/WBP_Railways_New.aspx}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱹᱞ ᱦᱮᱡ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱛᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=48 COVID-19 Special Departures from Sainthia ER/Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/departures/sainthia-junction-snt/438}}</ref><ref>{{Cite web |title=48 COVID-19 Special Arrivals at Sainthia ER/Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/arrivals/sainthia-junction-snt/438}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ "ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱡᱤ-᱕" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱡᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱚᱱᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=48 COVID-19 Special Departures from Sainthia ER/Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/departures/sainthia-junction-snt/438}}</ref>
[[ᱨᱮᱫ:Sainthia_Railway_Station_2.jpg|thumb|ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾]]
== ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱘᱕᱙ ᱥᱣᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱᱟᱼᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱦᱤᱸᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱴᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=সমস্যার সাঁইথিয়া জংশন স্টেশন |url=https://www.anandabazar.com/district/purulia-birbhum-bankura/problems-of-sainthia-junction-station-1.337567}}</ref> ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱦᱚᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱹᱞ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="timeline">{{Cite web |last=Saxena |first=R. P. |title=Indian Railway History timeline |url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |archive-date=29 February 2012 |access-date=2011-11-20}}</ref>
== ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮᱰ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱴᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱮᱥᱠᱞᱮᱴᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱳᱣᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱰᱤᱡᱮᱴᱮᱞ ᱜᱷᱩᱲᱤ, ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ, ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sainthia to Siliguri trains |url=http://www.makemytrip.com/railways/sainthia-siliguri-train-tickets.html |access-date=2013-01-15 |publisher=Make my trip |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407175809/https://www.makemytrip.com/railways/sainthia-siliguri-train-tickets.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ==
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱴᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱞᱳᱰ/ᱟᱱᱞᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱥᱟᱭᱰᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
fpuaylw1d5i6c194bxjvp4escacdd9e
ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
27787
197344
151617
2026-08-28T01:49:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197344
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| color =
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Agra Cant railway station.jpg
| image_width =
| caption = ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale =
| start = [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ]]
| end = [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]]
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱘᱙
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]<br/>[[ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot = ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ, ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ, ᱫᱷᱚᱣᱞᱯᱩᱨ
| stock = [[WDM-2]], WDM-3A, [[WDM-3D]], WDG-3A, WDS-6, [[WDG-4]], [[Indian locomotive class WAG-5|WAG-5HA / WAG5HB]], [[Indian locomotive class WAG-7|WAG-7]], NDM-5, ZDM-3, WDS-4, WDM-2S,WAP-4,WAP-5,WAP-7,WAG-9
| linelength =
| tracklength = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ: {{convert|508|km|mi|0|abbr=on}}<br/>ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ:<br/> ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ–ᱵᱷᱤᱸᱰ {{convert|82|km|mi|0|abbr=on}}<br/> ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ–ᱥᱭᱚᱯᱩᱨ ᱠᱟᱞᱟᱱ ᱮᱱ.ᱡᱤ. {{convert|199|km|mi|0|abbr=on}} <br/> ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ–ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ {{convert|220|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = 2 Tracks Between Agra to Bina <br/> 3 Tracks Between Bina to Bhopal
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱑᱙᱘᱔–᱘᱙
| speed = up to 160 km/h
| elevation =
| website =
| map = {{ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱕᱐᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱖ ᱢᱤᱞ) ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱘᱘᱙ ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=irfcaii>{{cite web| url=http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html | title=IR History: Early Days – II| work=Chronology of railways in India, Part 2 (1870–1899)|access-date = 20 November 2013}}</ref> ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱟᱨ-ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ<ref name=irfcaii/> ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IR History: Early Days – III">{{cite web| url= http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html | title=IR History: Early Days – III| work=Chronology of railways in India, Part 3 (1900–1947)| access-date = 20 November 2013}}</ref>
ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱰᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=irfcaii/>
ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱵᱷᱤᱸᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=irfcaii/> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.avoe05.dsl.pipex.com/India%20narrow-gauge%20lines.htm | title= Indian Narrow Gauge Lines in Late 2002 and Late 2003 | access-date= 20 November 2013 | archive-date= 19 February 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120219052157/http://www.avoe05.dsl.pipex.com/India%20narrow-gauge%20lines.htm | url-status= dead }}</ref>
ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱥᱤᱭᱚᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IR History: Early Days – III"/>
==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔-᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱵᱚᱵᱤᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖-᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱚᱵᱤᱱᱟ-ᱵᱚᱨᱮᱛᱷ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗-᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱮᱴᱷ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘-᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 20 November 2013}}</ref> ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ==
ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱫᱚ "ᱜᱨᱩᱯ ᱮ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱡᱤ. ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/codesmanual/IRPWM/PermanentWayManualCh2_data.htm |title = Chapter II – The Maintenance of Permanent Way| access-date = 20 November 2013}}</ref>
WAP-5 ᱞᱳᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url = http://inhome.rediff.com/money/2006/feb/15train.htm | title = India's fastest train flagged off | work = rediff.com | date = 2006-02-15 | access-date = 20 November 2013 }}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱗.᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.makemytrip.com/railways/rajdhani_express-12433-train.html |title=Rajdhani Express - 12433 |publisher=MakeMyTrip.com |access-date=20 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221111147/http://www.makemytrip.com/railways/rajdhani_express-12433-train.html |archive-date=21 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.makemytrip.com/railways/chennai_rajdhni-12434-train.html|title=Chennai Rajdhni - 12434|publisher=MakeMyTrip.com|access-date=20 November 2013|archive-date=27 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027080031/http://www.makemytrip.com/railways/chennai_rajdhni-12434-train.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ==
[[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=20 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref>
==ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ==
ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱳᱠᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ WDM-2, WDM-3A, WDM-3D, WDG-3A, WDS-6, WDG-4 ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAG-5HA/WAG5HB, WAG-7 ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱳᱠᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱ.ᱡᱤ. ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱨᱮ ᱱᱤᱰᱤ.ᱮᱢ.᱕ ᱞᱳᱠᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱳᱠᱳ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱳᱣᱞᱯᱩᱨ ᱮᱱ.ᱡᱤ. ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱫᱷᱳᱣᱞᱯᱩᱨ-ᱛᱟᱱᱛᱯᱩᱨ/ᱥᱤᱨᱢᱩᱛᱨᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ZDM-3 ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱳᱯ ᱨᱮ WDS-4, WDM-2S ᱞᱳᱠᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱰ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=shed>{{cite web |url= http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |title= Sheds and workshops|publisher= IRFCA| access-date = 20 November 2013 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱳᱪ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱳᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱚᱨᱦᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱚᱪ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=shed/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/agra-cantt-agc/450 ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/gwalior-junction-gwl/740 ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/jhansi-junction-jhs/477 ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/bhopal-junction-bpl/12 ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
{{DEFAULTSORT:ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
qj4k1kb0jcvp9ljkg70flrx0mafprii
ᱚᱥᱞᱳ
0
31817
197338
173748
2026-08-27T22:52:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197338
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = {{photomontage
| photo1a = 14-09-02-oslo-RalfR-236.jpg
| photo2a = Victoria Terrasse.jpg
| photo2b = Nationaltheateret backside 18jun2005.jpg
| photo3a = La gare centrale dOslo (4857016569).jpg
}}
| image_flag = Flag of Oslo.svg
| image_shield = Oslo komm.svg
| area_footnotes = <ref>{{cite web |title=ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ |url=http://kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |website=Kartverket.no | publisher=Kartverket |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |date=᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002302/http://kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |archive-date=᱑᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖ }}</ref>
| area_total_km2 = ᱔᱘᱐
| area_land_km2 = ᱔᱕᱔.᱒᱐
| area_water_km2 = ᱒᱖.᱖᱔
| population_footnotes = <ref name="Stats2016 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |title=ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ |date=᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ |work=ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱱᱚᱨᱣᱮ |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |archive-date=᱑᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419023611/http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |url-status=live}}</ref><ref name="Stats2015 b">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |title=ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ |date=᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ |work=ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱱᱚᱨᱣᱮ |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |archive-date=᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |url-status=live}}</ref><ref name="Pop2015Q2">{{cite web |title=ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ, ᱠᱭᱩ᱒ ᱒᱐᱑᱕ |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |publisher=ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱱᱚᱨᱣᱮ |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |date=᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ |archive-date=᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |url-status=live}}</ref>
| population_as_of = ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓
| population_total = ᱗᱐᱙,᱐᱓᱗{{increase}}
| population_density_km2 = auto−
| population_urban = ᱑,᱐᱖᱔,᱒᱓᱕
| population_density_urban_km2 = auto
| population_metro = ᱑,᱕᱘᱘,᱔᱕᱗
| population_metro_footnotes = <ref name="metro a">{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |title=ᱥᱴ.ᱢᱮᱞᱰ. ᱮᱱᱟᱨ. ᱓᱑ (᱒᱐᱐᱒–᱒᱐᱐᱓) |last=ᱨᱤᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴᱮᱴ |first=ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱟᱞ- ᱳᱜ |date=᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱓ |website=Regjeringen.no |language=no |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |archive-date=᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140559/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |url-status=live}}</ref><ref name="metro b">{{Cite news |url=https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |title=ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕ ᱒᱕᱘ ᱐᱐᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ |work=ssb.no |access-date=᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ |language=nn-NO |archive-date=᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223052515/https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |url-status=live}}</ref>
| timezone = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|CET]]
| utc_offset = +᱑
| timezone_DST = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ|CEST]]
| utc_offset_DST = +᱒
}}
'''ᱚᱥᱞᱳ''' ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱗᱐᱙,᱐᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾<ref name="Stats2016 a" /><ref name="Stats2015 b" /><ref name="Pop2015Q2" /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱑,᱕᱘᱘,᱔᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="metro a" /><ref name="metro b" /> ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ᱾
==ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱚᱥᱞᱳ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱭᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱠᱚᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱨᱳᱜᱽᱱᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠ, ᱚᱥᱞᱳ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱴᱨᱟᱢ, ᱥᱚᱵᱽᱣᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾
ᱚᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱢᱤᱰ ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ (ᱠᱳᱭᱮᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ Dfb) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Royal Palace, Oslo (2015).JPG|alt=Royal Palace|thumb|ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ, ᱳᱥᱞᱚ (᱒᱐᱑᱕)]]
ᱱᱚᱨᱣᱮᱭᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟ (ᱥᱱᱳᱨᱮ ᱥᱴᱩᱨᱞᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ ᱓ ᱥᱤᱜᱩᱨᱰᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱔᱘ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱚᱥᱞᱳ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱚᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱠᱮᱨᱥᱦᱩᱥ ᱯᱷᱳᱨᱴᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱙᱐ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱑᱖᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱥ ᱮᱱᱟ,<ref>Aftenposten, 12 October 2014, p. 15.</ref><ref name="osloby">{{Cite web |url=http://www.osloby.no/nyheter/Han-har-kartlagt-Christianias-karthistorie-7810898.html |title=Han har kartlagt Christianias karthistorie |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113110837/http://www.osloby.no/nyheter/Han-har-kartlagt-Christianias-karthistorie-7810898.html|archive-date=13 January 2016 |date=8 December 2014 |access-date=23 August 2023}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱴᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱔ ᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ ᱛᱮ ᱟᱠᱮᱨᱥᱦᱩᱥ ᱯᱷᱳᱨᱴᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref name="snl">{{cite web |url=http://snl.no/Oslo/historie |title=Oslo – historie |date=3 August 2018 |access-date=23 August 2023 |archive-date=20 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020111834/https://snl.no/Oslo/historie |url-status=live}}</ref><ref>Knut Are Tvedt, red. (2000). ''«Oslo gate». Oslo byleksikon'' (4. utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. page. 324. {{ISBN|82-573-0815-3}}.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱞᱳ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Oslo by Sentinel-2.jpg|thumb|ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
[[File:Tettstedet Oslo 2005.png|thumb|right|upright=1.35|᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱥᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾]]
ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱛ ᱪᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱳᱰᱮᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱤᱨᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱢᱳᱭᱟ (᱐.᱕᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱒ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱐.᱒᱒ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ ᱳᱥᱞᱳᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱓᱔᱓ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱤᱰᱟᱞᱥᱵᱷᱟᱱᱱᱮᱴ (᱓.᱙᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱒ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑.᱕᱑ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱜᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱟᱴᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱮᱠᱟᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱟ (ᱢᱟᱨᱤᱰᱟᱞᱥᱵᱷᱟᱱᱱᱮᱴ ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱳᱨᱵᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱟᱞᱱᱟ ᱾ ᱮᱠᱟᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱵᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱤᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ; ᱢᱟᱡᱽᱫᱩᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱩᱭᱮᱞᱟᱸᱰᱥ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱞᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱳᱨᱩᱰᱟᱞᱮᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱠᱮᱵᱮᱨᱜᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱐᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ, ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱚᱠᱪᱷᱤᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
[[File:Oslo at night.jpg|thumb|ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱳᱨᱵᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱰᱚᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ]]
ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱰᱤ ᱟᱭ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱳᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱭᱩᱪᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱠ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱢᱥᱴᱮᱨᱰᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾
ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱘,᱕᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱤᱯ ᱵᱨᱳᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱭᱩᱨᱮᱱᱥ ᱵᱨᱳᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱮᱴ ᱱᱳᱨᱥᱠᱮ ᱵᱷᱮᱨᱤᱴᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱳᱵᱷᱤᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖.᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱨᱴ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱯᱳᱨᱴ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱯᱮᱥᱮᱸᱡᱟᱨ ᱜᱮᱴᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱭ ᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱚᱠ ᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱥᱮᱸᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (€᱙᱖,᱐᱐᱐ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱱ ᱳ ᱠᱮ ᱒᱕᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (€᱒᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱖ ᱤᱱᱯᱷᱞᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ) ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱳᱞᱤᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱨ ᱢᱳᱥ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱢᱮᱱ, ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱒᱕% ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱛᱷᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱳᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱨᱮ ᱚᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱭ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱑᱖% ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱨ ᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱥᱴ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ (ᱤ ᱟᱭ ᱭᱩ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤ ᱟᱭ ᱭᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱾ ᱤ ᱟᱭ ᱭᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱨᱮ, ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱜᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱤᱢᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱥᱞᱳ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱖᱕᱔ ᱢᱮᱡᱵᱟᱱᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱳᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱣᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠ ᱭᱩ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Lambda by Akerselvallmenningen and Munchs brygge.jpg|thumb|ᱢᱩᱱᱪ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱐)]]
ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱟᱨᱰ ᱢᱩᱱᱪ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱷᱩᱨ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱥᱞᱳ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱱᱩᱴ ᱦᱟᱢᱥᱩᱱ ᱟᱨ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱚᱥᱞᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ, ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱜᱽᱰᱳᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱣᱮᱭᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱟᱭᱠᱤᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱟᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱤᱝᱥᱠᱤᱯᱦᱩᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱠᱳᱱ-ᱴᱤᱠᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ᱾ ᱚᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱚᱥᱞᱳ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱯᱷᱳᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱥᱴ ᱟᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱤᱠᱚᱱᱳᱢᱤᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱥ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱥᱞᱳ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱯᱤᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.oslo.kommune.no Oslo Kommune official website]
{{sister project links|auto=1}}
* [https://www.oslo.kommune.no/ City of Oslo]: official website
* [https://www.oslo.kommune.no/english/ City of Oslo]: official website
* [https://www.visitoslo.com/en/ Official Travel and Visitors Guide to Oslo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127083914/https://www.visitoslo.com/en/ |date=2018-01-27 }}.
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱞᱳ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ]]
rd8ke10yz4ubtb2eic223k94nk4ks50
ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ
0
33442
197341
191000
2026-08-28T01:03:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197341
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox officeholder
|name = ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ
|image = Grjoshi.JPG
|image_size =
|caption =
|birth_name =
|birth_date = {{Birth date|df=yes|1949|08|12}}
|birth_place = ᱠᱷᱟᱞᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ, ᱱᱮᱯᱟᱞ
|residence = ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ
|nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
|citizenship = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
|education = ᱮᱢ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱞ., ᱵᱤ.ᱤᱮᱰ
|occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
|party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
|spouse = ᱦᱮᱢ ᱠᱮ ᱡᱳᱥᱤ
|children = ᱓
|website = [http://www.grjoshi.com.np www.grjoshi.com.np]
|alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
|footnotes =
|box_width =
}}
'''ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯᱠᱳᱴ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱞᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱨᱜᱤᱭ ᱵᱤ.ᱯᱤ. ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ (ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱰᱠᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱸᱜᱟᱲ ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ<ref>{{cite web |date=2019-07-07 |title=Nepali Congress divided over action against Govinda Raj Joshi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-congress-divided-over-action-against-govinda-raj-joshi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622132719/https://english.onlinekhabar.com/nepali-congress-divided-over-action-against-govinda-raj-joshi.html |archive-date=22 June 2022 |access-date=16 March 2020 |website=OnlineKhabar |publisher=}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ, ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱮᱯᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱳᱱᱟᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱣᱚᱸᱥᱮᱵᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱩᱵᱚᱠᱛᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱴ ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱱᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑, ᱑᱙᱙᱔ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱥᱤ. ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱭᱤᱯ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔), ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱖),<ref>{{cite web |date=2016-09-15 |title=GOVINDA RAJ JOSHI Light of Education |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/09/15/govinda-raj-joshi-light-of-education/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622132721/https://www.spotlightnepal.com/2016/09/15/govinda-raj-joshi-light-of-education/ |archive-date=22 June 2022 |access-date=15 September 2016 |website=New Spotlight Magazine |publisher=}}</ref> ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘), ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘), ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱙), ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱐), ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱥᱨᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: - ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱑, ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱒, ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱨᱴ ᱓, ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱪᱤᱛᱨᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱵᱤᱜᱚᱴ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱟ ᱵᱷᱟᱵᱤᱥᱭᱟ) ᱱᱮᱯᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱤᱥᱨᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ]], ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱪᱤᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱰᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱱᱩᱵᱚᱠᱛᱟ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱱᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ, ᱞᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://grjoshi.com.np/bio/ |title=Personal web site of Govinda Raj Joshi |access-date=7 January 2015 |archive-date=28 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628052632/http://grjoshi.com.np/bio/ |url-status=live }}</ref>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱙᱑, ᱑᱙᱙᱔ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱩᱭᱤᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ: ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ,<ref>{{cite web |date=2013-07-27 |title="Education Should Meet 21st Century Needs" Govinda Raj Joshi |url=http://www.spotlightnepal.com/News/Article/Govinda-Joshi-education-Nepal-private |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108010620/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/Govinda-Joshi-education-Nepal-private |archive-date=8 January 2015 |access-date=7 January 2015 |website=New Spotlight Magazine }}</ref> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔), ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱕-᱑᱙᱙᱖), ᱚᱲᱟᱜᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱘),<ref>{{cite web |date= |title=NC leader Govinda Raj Goshi hospitalized |url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=71549 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108015626/http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=71549 |archive-date=8 January 2015 |access-date=25 March 2014 |website=myRepublica.com |publisher=}}</ref> ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱕), ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱙), ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱑) ᱾
ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱪᱤᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱱᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱳᱥᱤ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Grjoshi.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ]]
[[File:Khalte.jpg|thumb|right|ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ]]
==ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ==
*ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ -᱑᱙᱖᱗
*ᱥᱟᱝᱜᱷ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱟᱹᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ:-᱑᱙᱗᱐
*ᱨᱟᱡᱠᱟᱡᱽ ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ ᱟᱭᱤᱱ -᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
*ᱨᱮᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱰᱟᱢ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ -᱑᱙᱗᱐ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
*᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱵᱤᱱ-ᱦᱤᱸᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
*᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
* [http://www.info-nepal.com/politics/elections/general2051/ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱤᱥᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928143948/http://www.info-nepal.com/politics/elections/general2051/ |date=2007-09-28 }}
*[http://grjoshi.com.np ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱳᱥᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251114094259/https://grjoshi.com.np/ |date=2025-11-14 }}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.nepalicongress.org/ Nepali congress]
*[http://www.nepalnews.com.np/deshantar.htm Deshanter interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503082735/http://www.nepalnews.com.np/deshantar.htm |date=2009-05-03 }}
*[http://www.telegraphnepal.com/backup/test/news_det.php?news_id=4003 http://www.telegraphnepal.com Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092915/http://www.telegraphnepal.com/backup/test/news_det.php?news_id=4003 |date=2016-03-04 }}
* [http://www.nepalnews.com/contents/2010/englishweekly/spotlight/feb/feb19/encounter.php My memories Published in Spotlight]{{Dead link|date=January 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.telegraphnepal.com/news_det.php?news_id=4003 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129072226/http://telegraphnepal.com/news_det.php?news_id=4003 |date=2010-11-29 }}
*[http://202.52.255.34/contents/2011/englishweekly/spotlight/jan/jan21/forum.php#1 For Post-UNMIN Consensus]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.youtube.com/results?search_query=govinda+raj+joshi&aq=f ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]
{{DEFAULTSORT:ᱡᱳᱥᱤ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱟᱠᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱔]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
l7geheima3gcrhykyf6fqpaeh7jrn2s
ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
35154
197360
189329
2026-08-28T08:23:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197360
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]]
| image_size =
| image_caption =
| address = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱗᱖, ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|20.8922|76.2032|format=dms|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|252|m|ft}}
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| other =
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ, ᱚᱛ ᱨᱮ
| platform = ᱒
| tracks =
| entrances =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱘᱖᱗
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱘᱙–᱙᱐
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = MKU
| zone =
| division = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Maharashtra
| map_size = 260
| map_caption = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱠᱷᱟᱢᱠᱷᱮᱫᱽ|right=ᱣᱟᱫᱳᱫᱟ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}}
}}
'''ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (MKU)''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ|ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱔ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱰᱨᱤᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞ ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱕᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I : Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865) | publisher =IRFCA | access-date = 2013-03-08 }}</ref>
===ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙-᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 2013-03-08 }}</ref>
==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱤᱣᱤᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱯᱷᱨᱮᱥᱴᱮᱱᱴ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱚᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ-ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:-
* [[ᱯᱩᱱᱮ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱨᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ-ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱟᱣᱤ ᱦᱟᱢᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱱᱟᱵᱷᱟᱡᱤᱣᱟᱱ ᱮᱥᱮᱯᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* [[ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱟᱢᱨᱟᱵᱟᱜᱤ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱮᱥᱮᱢᱴᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* [[ᱥᱤᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱤᱥᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱥᱩᱨᱚᱛ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
* [[ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ, ᱥᱩᱨᱚᱛ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱟᱵᱩ ᱨᱳᱰ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
* [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱥᱮᱯᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱟᱵᱚᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
* [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱮᱞ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱮᱞ]]
* [[ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱯᱨᱮᱨᱟᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ–ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|ᱦᱟᱡᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱱᱟᱱᱫᱮᱰ-ᱥᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱜᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
* [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱫᱷᱟᱢ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ-ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱫᱷᱟᱢ–ᱵᱤᱥᱟᱠᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱞᱚᱠᱢᱟᱱᱣᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱩᱨᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ–ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* ᱢᱟᱰᱜᱟᱶ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
<ref>{{cite web| url = http://www.makemytrip.com/railways/mumbai-malkapur-train-tickets.html| title = Mumbai to Malkapur trains| publisher = makemytrip| access-date = 2013-03-08| archive-date = 2015-03-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20150309072118/http://www.makemytrip.com/railways/mumbai-malkapur-train-tickets.html| url-status = dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘᱖᱗ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
gzlfkjh53ncdv6ykb33oichbiquw6dv
ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ
0
35974
197346
192338
2026-08-28T03:04:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197346
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious biography
| religion = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
| honorific_prefix = [[ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ)|ᱢᱚᱞᱚᱵᱷᱤ]]
| name = ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ
| image = AbdulWahid Rigi.jpg
| caption =
| title =
| birth_name = ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ
| birth_date =
| birth_place =
| death_date = ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒
| death_place =
| death_cause =
| resting_place =
| other_names =
| nationality = [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤ]]
| era =
| region =
| occupation =
| denomination = [[ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱥᱩᱱᱱᱤ]]
| jurisprudence =
| creed =
| movement =
| main_interests =
| notable_ideas =
| notable_works =
| alma_mater =
| Sufi_order =
| disciple_of =
| awards =
| influences =
| influenced =
| module =
| website =
}}
'''ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ''', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱥ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱢᱟᱢ ᱦᱚᱥᱮᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱱᱟᱢᱟᱡᱽ ᱤᱢᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱚᱯᱚᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="irna">{{cite web |title=Iran arrests main perpetrators of assassination of Martyr Mowlavi Abdolvahed Rigi |url=https://en.irna.ir/news/84969411/Iran-arrests-main-perpetrators-of-assassination-of-Martyr-Mowlavi |agency=[[Islamic Republic News Agency]] | date=22 Jan 2023}}</ref>
== ᱚᱯᱚᱦᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ==
ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱤᱜᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱯᱞᱮᱴ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱚᱯᱚᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱳᱥᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱤ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mehr">{{cite news |title=New details of the martyrdom of Maulvi Abdulwahid Rigi |url=https://www.mehrnews.com/news/5650745/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF-%D8%B1%DB%8C%DA%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84/ |date=10 Dec 2022 |agency=[[Mehr News Agency]]}}</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡ ᱫᱚ "ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱞᱚᱪ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ" ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mash">{{cite web |title=Behind the scenes of issuing the assassination order of Maulvi Abdulvahid Rigi |url=https://www.mashreghnews.ir/news/1444459/پشت-پرده-صدور-فرمان-ترور-مولوی-عبدالواحد-ریگی |website=[[Mashregh News]] | date=10 Dec 2022}}</ref>
=== ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ===
ᱚᱯᱚᱦᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ, ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ "ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱤᱰᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱢᱯᱟᱛᱷᱤ"ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱚᱨ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮ-ᱥᱚᱦᱮᱫᱟᱱ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ:
<blockquote>"ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱨᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱞᱮ ᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱵᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱭᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ, ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱯᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱟᱯᱮ ᱥᱤᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱞᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟ, ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ ᱾"<ref>{{cite web |title=Why was Maulvi Abdulwahid assassinated?/ Investigating serial assassinations of Sunni revolutionary figures/ Suspicious murders of Friday imams and clansmen of Sistan and Baluchistan |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/727057/مولوی-عبدالواحد-چرا-ترور-شد-بررسی-ترورهای-سریالی-چهره-های |website=[[Hamshahri]] | access-date=27 Apr 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Why was 'Maulavi Abdulvahid' assassinated? |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1154442/چرا-مولوی-عبدالواحد-ترور-شد |website=Tabnak |access-date=27 Apr 2023}}</ref></blockquote>
=== ᱜᱚᱜᱚᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ===
ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱮ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ ᱜᱚᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱞᱟᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="irnafa">{{cite web |title=The arrest of the main perpetrators of the assassination of Martyr Maulvi Abdulwahid Rigi |url=https://www.irna.ir/news/84969380/دستگیری-عوامل-اصلی-ترور-شهید-مولوی-عبدالواحد-ریگی |agency=[[Islamic Republic News Agency]] | date=13 Dec 2023}}</ref>
== ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱟᱠᱷᱲᱟ ==
ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱯᱷᱛᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱨᱳᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="mehr2">{{cite web |title=Funeral and burial of the dead body of Maulawi Shahid Abdulvahid Rigi |url=https://www.mehrnews.com/news/5651665/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%88%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF-%D8%B1%DB%8C%DA%AF%DB%8C/ |agency=[[Mehr News Agency]]}}</ref>
== ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ==
ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ,<ref>{{cite web |title=Leader's message following the tragic martyrdom of Mr. Molawi Abdulwahid Rigi |url=https://english.khamenei.ir/news/9345/Leader-s-message-following-the-tragic-martyrdom-of-Mr-Molawi |website=khameni.ir |access-date=2026-05-17 |archive-date=2022-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221223185404/https://english.khamenei.ir/news/9345/Leader-s-message-following-the-tragic-martyrdom-of-Mr-Molawi |url-status=dead }}</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ,<ref>{{cite web |title=Raisi's emphasis on the immediate identification of the perpetrators of the martyrdom of Maulvi Abdulvahid Rigi |url=https://www.asriran.com/fa/news/869534/تاکید-رییسی-بر-شناسایی-فوری-عوامل-شهادت-مولوی-عبدالواحد-ریگی |website=Asriran}}</ref> ᱡᱩᱰᱤᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ,<ref name="iqna">{{cite web |title=The order of the Head of the Judiciary following the martyrdom of Maulvi Abdulvahid Rigi |url=https://iqna.ir/fa/news/4105999/دستور-رئیس-قوه-قضاییه-در-پی-شهادت-مولوی-عبدالواحد-ریگی |publisher=International Quran News Agency}}</ref> ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱚᱨ ᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱤᱢᱟᱢ, ᱟᱨ ᱤᱱᱪᱮ ᱵᱨᱚᱣᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱤᱢᱟᱢ<ref>{{cite web |title=Maulvi Abdulvahid Rigi was worthy of martyrdom in the path of unity |url=https://www.taghribnews.com/fa/interview/576602 |website=Taghribnews |date=12 Dec 2022 |access-date=17 May 2026 |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222151900/http://www.taghribnews.com/fa/interview/576602 |url-status=dead }}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱚᱣᱞᱚᱵᱷᱤ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱨᱤᱜᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱥᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱳᱥᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱱᱟᱯᱷᱤ ᱯᱷᱤᱠᱷ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱚᱪ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ ᱥᱚᱯᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
kof9a50jwa1wwabh8r989yl4e56ufo3
ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ
0
36098
197348
192650
2026-08-28T03:59:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197348
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =
| name = ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ
| honorific_suffix =
| native_name = {{No bold|{{Script/Nastaliq|کاظم نجفی علمی}}}}
| native_name_lang = fa
| image = کاظم نجفی علمی 1385.jpg
| caption = ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱯᱨᱤᱝ
| office2 = ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ [[EIKO|ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ᱾<ref>[https://www.irna.ir/news/81158735/پیام-تسلیت-رییس-ستاد-اجرای-فرمان-امام-ره-به-مناسبت-درگذشت-نجفی ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱑᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔</ref>
| appointer2 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]]
| term_start2 = ᱒᱐᱐᱙
| term_end2 = ᱒᱐᱑᱔
| 1blankname2 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| 1namedata2 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]]
| office3 = [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="SAR"/>
| appointer3= [[ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ]]
| term_start3 = ᱒᱐᱐৭
| term_end3 = ᱒᱐᱐᱙
| office4 = [[ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱤᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ<ref>{{cite news |title=ᱣᱮᱥᱴ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱴᱩ ᱟᱱᱰᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱢᱤᱰᱤᱥᱴ ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ |url=https://en.mehrnews.com/news/26831/West-seeking-to-undermine-Mideast-security-Rafsanjani |agency=ᱢᱮᱦᱮᱨ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ |date=᱑۲ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘}}</ref><ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/17779/دولت-باید-به-برنامه-چهارم-پایبند-باشد ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ] ᱦᱟᱢᱥᱟᱦᱨᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐৭</ref>
| term_start4 = ᱒᱐᱐᱔
| term_end4 = ᱒᱐᱐৭
| appointer4 = [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]]
| 1blankname4 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| 1namedata4 = [[ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ]]
| office1 = [[ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱤᱳ (CEO)|ᱥᱤᱤᱳ]]<ref name="DIR" /><ref>{{cite web |title=ᱫᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱢᱟᱨᱡᱮᱱᱥᱤ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨᱥ ᱮᱠᱴ ᱮᱱᱰ ᱫᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱡᱮᱠᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱥᱚᱱᱥ |url=https://www.investigativeproject.org/documents/case_docs/1125.pdf |website=www.investigativeproject.org |page=22 |date=᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙}}</ref>
| president1 = [[ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ]]
| appointer1 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ]]
| term_start1 = ᱑᱙᱘᱖
| term_end1 = ᱑᱙᱘᱙
| birth_date = ᱑᱙᱔᱖
| death_date = ᱒᱐᱑᱔
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]],[[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱤᱨᱟᱱ]]
| occupation = [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ]]
| education = [[ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ]] [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] }}
'''ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ''' ({{langx|fa|کاظم نجفی علمی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑۹᱔᱖ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱮ - ᱜᱩᱨ ᱒᱐᱑᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ,<ref>{{cite news |title=ᱢᱳᱢᱮᱱᱤ ᱥᱮᱭᱡᱽ ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱱᱚᱴ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ, ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱥᱤ ᱱᱚᱱ-ᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱩ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱞᱮᱢᱥ |url=https://tehrantimes.com/news/33151/Momeni-Says-Oil-Accords-Not-Fair-Najafi-Elmi-Iravani-See-Non-Oil |agency=ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱᱴᱟᱭᱤᱢᱥ |date=۷ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑۹۹۹ |quote=ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱰᱨ. ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ-ᱮᱞᱢᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱚᱱ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ-ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ}}</ref> ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑۹᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑۹᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-بورس-6/715741-نجفی-علمی-از-تا "ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ" ᱑۹᱔᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐۷ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ-ᱮ-ᱤᱠᱛᱮᱥᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱑۵ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐۷</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |access-date=2026-05-24 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203105249/https://stb.iau.ir/faculty/www/fa |url-status=dead }}</ref><ref>[//commons.wikimedia.org/wiki/File:نجفی_علمی_کاظم_هیئت_علمی_دانشگاه_در_ایران.jpg ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ] ᱟᱭᱴᱤᱟᱭᱥᱤ (ITIC) - ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱪᱟᱨ/ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱭᱰᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱟᱨᱰ</ref><ref name="irna"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱞᱞᱤ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ (CEO)<ref name="DIR">{{Cite web|url=https://ia600509.us.archive.org/21/items/directoryofirani1988wash/|title=Index of /21/items/directoryofirani1988wash/|website=ia600509.us.archive.org}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱔᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒۵-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="irna">[https://www.irna.ir/news/80959455/مراسم-تجلیل-از-كاظم-نجفی-علمی-برگزار-شد ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/6667637/دبیر-همایش-سند-چشم-انداز-عدم-تحقق-سند-چشم-انداز-بیکاری-و-تورم ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱟᱥᱯᱷᱤᱛᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ] ᱟᱭᱟᱨᱮᱱᱮ (IRNA) ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐۷</ref> ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ (ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱔) (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=https://rafsanjani.ir/records/سخنرانی-آیت-الله-هاشمی-رفسنجانی-در-مراسم-همایش-ملی-سند-چشم-انداز-20-ساله-کشور|title=ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱦᱟᱥᱮᱢᱤ ᱨᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱡᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ|website=rafsanjani.ir}}</ref><ref>{{Cite web |title=ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱤᱨᱟᱱ ᱑᱔᱐᱐ |url=http://www.ir1400.ir/ |access-date=2026-05-24 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626184213/http://www.ir1400.ir/ |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱐۷ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="SAR">{{cite news |title=ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ: ᱚᱰᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ |url=https://www.magiran.com/article/1482049 |issue=554 |publisher=ᱥᱟᱨᱢᱟᱭᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ |date=᱒᱐᱐۷}}</ref><ref>https://audit.org.ir/Site_En/Audit_En.aspx/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱢ ᱠᱷᱳᱢᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ (EIKO) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑۹۸۵ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱨ-ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ ᱢᱳᱣᱥᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=ᱟᱞᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ $۶ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ |url=https://www.jahannews.com/news/650485/کشور-نفت-۶-دلاری-هم-اداره-کردیم |publisher=ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |date=᱒᱐᱑۸}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱡᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱚᱰᱤᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱢᱟᱢ ᱥᱟᱫᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱠᱨᱳᱤᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱚᱫᱚᱨ |url=https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |website=www.seb.iau.ir |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102222649/https://stb.iau.ir/fma/fa/news/7151/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C |url-status=dead }}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱭᱮᱱᱥᱤ ᱰᱤᱥᱟᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ, ᱤᱟᱭᱠᱮᱳ (EIKO) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱵᱷᱟᱫᱽ ᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱵᱟᱦᱢᱟᱱᱤ᱾<ref name="irna" />
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱤ ''ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ'' (᱒᱐᱐۹) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ)'' (᱒᱐᱐۵) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |title=ᱫᱤ ᱠᱩᱥᱪᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ |date=᱒᱐᱐۹ |publisher=ᱥᱩᱨᱮᱦ ᱢᱮᱦᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱦᱳᱡᱮᱦ ᱦᱳᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ |isbn=9789645067777 |pages=204 |url=https://sooremehr.ir/book/1439/پرسش-جهانیشدن/ |language=fa }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book |title=ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ (ᱤᱨᱟᱱ) |date=᱒᱐᱐۵ |publisher=ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱝ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] |page=87 |url=https://books.google.com/books?id=P7NEVlaHH-gC |access-date=8 April 2009 |language=fa}}</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
[[File:Commemoration ceremony Kazem Najafi Elmi.jpg|thumb|ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ, [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱨᱮᱡᱟᱭᱤ]], [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱠᱷᱵᱮᱨ]], ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓|240x240px]]
ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ, ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=ᱠᱟᱡᱮᱢ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱤ ᱮᱞᱢᱤ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ|url=https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|website=www.farsi.khamenei.ir|date=12 May 2014|access-date=24 May 2026|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140507/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=26386|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
3yscg0l9jkfjwtw588q0672ufgw48ys
ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37750
197339
196759
2026-08-28T00:07:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197339
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map = India
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
| source1 = ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱤᱠᱳᱰᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ
| source1_location = ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ
| source1_elevation = ᱑᱐᱙᱙ ᱢᱤᱴᱟᱨ
| mouth = ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| mouth_coordinates =
| progression = ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ → ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ → ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| river_system = ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| basin_landmarks = ᱪᱮᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ
}}
'''ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ''ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ'' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Chaliyar river tributaries|url=https://amp.ww.en.freejournal.org/tag/chaliyar-river-tributaries.html|access-date=2021-07-09|website=ww.en.freejournal.org|language=en|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185002/https://amp.ww.en.freejournal.org/tag/chaliyar-river-tributaries.html|url-status=dead}}</ref>
ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱙᱙ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱤᱠᱳᱰᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱱᱟᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*[[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] - ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ
**[[ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] - [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ
== ᱛᱷᱩᱛᱷᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
*[[ᱠᱩᱱᱛᱷᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]]
*[[ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ)|ᱠᱟᱧᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
*[[ᱟᱢᱵᱟᱱᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
hslvcm49jr20fiia81316vyd7mi4la2
ᱞᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
0
37844
197342
197041
2026-08-28T01:37:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197342
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱳᱠᱯᱟᱲᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.938256|N|87.834944|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 676
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code =
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 03462
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ]]
| blank1_info_sec1 =
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱚᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱚᱨ]]
| website = {{URL|birbhum.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱞᱳᱠᱯᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱒]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=300| height=350| zoom=9
| coord={{coord|24|15|0|N|87|50|0|E}}| float=left|caption='''ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ᱾<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|24|25|20|N|87|51|27|E}} | label-pos1=left|label1=ᱢᱩᱨᱟᱨᱚᱭ | numbered1=CT| mark-title1= [[ᱢᱩᱨᱟᱨᱚᱭ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|33|25|N|87|51|54|E}} | label-pos2=right|label2=ᱟᱢᱵᱷᱩᱣᱟ | numbered2=CT| mark-title2= [[ᱟᱢᱵᱷᱩᱣᱟ]] (CT)|
|mark-coord3={{coord|24|33|43|N|87|48|44|E}} | label-pos3=left|label3=ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ]] (CT)|
|mark-coord4={{coord|24|27|45|N|87|55|30|E}} | label-pos4=left|label4=ᱠᱟᱥᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱠᱟᱥᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|
|mark-coord5={{coord|24|7|20|N|87|53|25|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] (CT)|
|mark-coord6={{coord|24|4|45|N|87|44|50|E}} | label-pos6=right|label6=ᱯᱷᱚᱛᱮᱦᱯᱩᱨ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱯᱷᱚᱛᱮᱦᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] (CT)|
|mark-coord7={{coord|24|17|38|N|87|50|20|E}} | label-pos7=left|label7=ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ | numbered7=M| mark-title7= [[ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ]] (M)|label-color7=#800000
|mark-coord8={{coord|24|11|10|N|87|46|38|E}} | label-pos8=top|label8=ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ | numbered8=M| mark-title8= [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]] (M)|label-color8=#800000
|mark-coord9={{coord|23|59|37|N|87|45|53|E}} | label-pos9=right|label9= ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱚᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱚᱨ]] (R)|shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|24|8|45|N|87|50|32|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]] (R)|shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|24|6|30|N|87|47|50|E}} | label-pos11=left|label11= ᱛᱟᱨᱟᱯᱤᱴᱷ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱛᱟᱨᱟᱯᱤᱴᱷ]] (R)|shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|24|4|42|N|87|42|46|E}} | label-pos12=left|label12= ᱢᱚᱞᱞᱟᱨᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱢᱚᱞᱞᱟᱨᱯᱩᱨ]] (R)|shape-color12=#A40000
|mark-coord13={{coord|24|25|35|N|87|54|40|E}} | label-pos13=right|label13= ᱯᱟᱭᱠᱟᱨ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱯᱟᱭᱠᱟᱨ]] (R)|shape-color13=#A40000
|mark-coord14={{coord|24|18|44|N|87|57|44|E}} | label-pos14=right|label14= ᱞᱳᱦᱟᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱞᱳᱦᱟᱯᱩᱨ]] (R)|shape-color14=#A40000
|mark-coord15={{coord|23|57|49|N|87|44|45|E}} | label-pos15=left|label15= ᱠᱳᱴᱟᱥᱩᱨ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱠᱳᱴᱟᱥᱩᱨ]] (R)|shape-color15=#A40000
|mark-coord16={{coord|24|12|5|N|87|52|56|E}} | label-pos16=right|label16= ᱦᱟᱸᱥᱚᱱ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱸᱥᱚᱱ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] (R)|shape-color16=#A40000
|mark-coord17={{coord|24|3|0|N|87|50|52|E}} | label-pos17=right|label17= ᱮᱠᱪᱚᱠᱨᱚ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱮᱠᱪᱚᱠᱨᱚ]] (R)|shape-color17=#A40000
|mark-coord18={{coord|23|56|18|N|87|50|6|E}} | label-pos18=right|label18= ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ| numbered18=R| mark-title18= ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ (R)|shape-color18=black| label-size18=13|label-color18=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord19={{coord|24|3|15|N|87|41|43|E}} | label-pos19=left|label19= ᱢᱟᱫᱤᱭᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱢᱟᱫᱤᱭᱟᱱ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] (R)|shape-color19=#A40000
|mark-coord20={{coord|24|8|50|N|87|52|49|E}} | label-pos20=right|label20= ᱵᱟᱥᱳᱣᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱵᱟᱥᱳᱣᱟ]] (R)|shape-color20=#A40000
|mark-coord21={{coord|24|11|50|N|87|43|30|E}} | label-pos21=left|label21= ᱪᱚᱠᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱪᱚᱠᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱟ]] (R)|shape-color21=#A40000
|mark-coord22={{coord|23|55|0|N|87|47|45|E}} | label-pos22=left|label22= ᱥᱟᱛᱯᱟᱞᱥᱟ| numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱛᱯᱟᱞᱥᱟ]] (R)|shape-color22=#A40000
|mark-coord23={{coord|23.8982|87.8249}}| label23=ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color23 = #77A1CB| label-angle23= 0| label-pos23=right| label-size23=10| mark-size23=0| mark-title23 =none
|mark-coord24={{coord|24.2475|87.7596}}| label24=ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color24 = #77A1CB| label-angle24=-10| label-pos24=right| label-size24=10| mark-size24=0| mark-title24 =none
|mark-coord25={{coord|24.5118|87.6521}}| label25=ᱵᱟᱸᱥᱞᱳᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color25 = #77A1CB| label-angle25= 10| label-pos25=right| label-size25=10| mark-size25=0| mark-title25 =none
|mark-coord26={{coord|24.0046|87.4722}}| label26=ᱫᱟᱨᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color26 = #77A1CB| label-angle26= 0| label-pos26=right| label-size26=10| mark-size26=0| mark-title26 =none
|mark-coord27={{coord|24|32|5|N|87|49|20|E}} | label-pos27=left|label27= ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ| numbered27=R| mark-title27= [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱟᱢ]] (R)|shape-color27=#A40000
|arc-coordA={{coord|24|16|0|N|87|31|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-120| arc-gapA=5.5| arc-radiusA=0.35}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱞᱳᱠᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23.938256|N|87.834944|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱧᱮᱞ ᱢᱤᱫᱩᱢ ===
ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ-ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱷᱤ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ)|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱟᱠᱷᱤ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ (ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 15: Physiography | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 30 January 2018}}</ref> ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱙᱖.᱖᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱓.᱓᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census - Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 30 January 2018 }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱕᱘ (᱕᱓%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱑᱘ (᱔᱗%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱖᱾ ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱗᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱖᱓.᱕᱖%)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 16 July 2019}}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑]] ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[ᱞᱚᱠᱮᱯᱟᱲᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱤᱳ ᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=326 | title = Lokepara Mahavidyalaya | publisher = Burdwan University | accessdate = 16 July 2019 | archive-date = 9 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191209021818/http://www.buruniv.ac.in/CollegeDetails.php?col_code=326 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.collegeadmission.in/LokeparaMahavidyalaya/LokeparaMahavidyalaya.shtml |title = Lokepara Mahavidyalaya | publisher= College Admission | accessdate = 9 February 2018}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]]
q6uhehi2t0gmua26znrj8vcpk43hxjp
ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ
0
37863
197358
197210
2026-08-28T08:03:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197358
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6269|N|86.8695|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱙᱘᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓ ᱑᱒᱑
| registration_plate = WB
| website = {{URL|purulia.gov.in/egov/egov_initiative.html}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱛᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | title = List of Census Villages mapped for Village Panchayat: Balitora, Santuri, Purulia, West Bengal | accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = Reports of National Panchayat Directory | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | archive-date = 2009-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090411022720/http://offerings.nic.in/directory/adminreps/viewGPmapcvills.asp?gpcode=111394 | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱚᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|10|N|86|46|10|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ (R)|shape-color33=black| label-size33=13|label-color33=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱨᱳ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱡᱟᱞᱟᱥᱚᱭ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ (census towns) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱮᱞᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱟᱱ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia |work = | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘᱔ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱖᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱕᱘% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref>
== ᱥᱟᱠᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ]]-[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱗᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/03/19/stories/2008031951172300.htm | title = SAIL funds bridge over Damodar
| accessdate = 2008-03-21 | last = | first = | work = | publisher = The Hindu Business Line, 19 March 2008}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ-ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ==
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱟᱜ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| url = https://www.swapdial.com/public/knowledge-contents/industrial-data/acc-damodar-cement-plant/| title = ACC Damodar cement plant | accessdate = 31 January 2020 | publisher = Swapdial}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
34qou74rikkxm90lnu10tpjhoab2wqh
ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ
0
37900
197351
197182
2026-08-28T05:00:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197351
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱐᱗–᱑᱙᱙᱓)}}
{{Infobox person
| name = ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ
| image = Stamp of India - 2018 - Colnect 808525 - Lilavati Hospital Mumbai.jpeg
| image_upright =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption = ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱥᱴ ᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱘
| native_name =
| native_name_lang =
| pronunciation =
| birth_name = <!-- only use if different from name -->
| birth_date = {{Birth date|1907|02|07}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{Death date and age|1993|07|21|1907|02|07}}
| death_place = [[ᱟᱱᱴᱣᱟᱨᱯ]], ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ
| death_cause = <!--should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability-->
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) -->
| burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| other_names = ᱵᱟᱯᱟᱡᱤ
| siglum =
| citizenship =
| education =
| alma_mater =
| occupation =
| years_active =
| era =
| employer =
| organization = ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱤᱨᱟᱹ <br> ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ <br> [[ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
| agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->
| known_for =
| notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" -->
| spouse = {{plainlist|
* ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱮᱦᱛᱟᱢ
* ᱮᱥᱛᱷᱚᱨ ᱢᱮᱦᱛᱟ
}}
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children = ᱗
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| awards = [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱤᱭᱚᱯᱳᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ (ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ)|ᱞᱮᱭᱳᱯᱳᱞᱰ ᱟᱫᱮᱥ]]
}}
'''ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ''' (᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱗ ᱼ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=NYTimes/>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱚᱱᱯᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=cr>{{Cite web |first=Chidanand |last=Rajghatta |date=November 28, 2004 |title=The early birds in the trade |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/the-early-birds-in-the-trade/articleshow/939105.cms |access-date=2022-12-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱜᱩᱱ, ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ, ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="diamond" />
᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱩᱢᱵᱮᱭ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]), ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱩᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱣᱟᱨᱯ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱢᱵᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱵᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ, ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ, ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱵᱮᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱦᱮᱴᱟᱱ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱠᱤᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱡᱮᱢᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=NYTimes/>
===ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱛᱤᱨᱛᱷᱭᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=palanpuronline/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=diamond/>
==ᱜᱩᱨ==
᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱴᱣᱟᱨᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=NYTimes>{{cite news |title=Kirtilal M. Mehta, 86; Built a Gem Company |url=https://www.nytimes.com/1993/07/23/obituaries/kirtilal-m-mehta-86-built-a-gem-company.html |work=[[The New York Times]] |date=July 23, 1993}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱤ ᱚᱯᱮᱱᱦᱟᱭᱢᱟᱨ, ᱟᱞᱮᱠ ᱵᱟᱨᱵᱚᱨ, ᱱᱤᱡᱮᱞ ᱣᱤᱥᱰᱮᱱ, ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱡᱤ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱰᱮ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱤ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱤᱥᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=diamond>{{cite news |title=The Late Kirtilal Manilal Mehta Eulogized By Industry Leaders |url=https://www.diamonds.net/News/NewsItem.aspx?ArticleID=203&ArticleTitle=The+Late+Kirtilal+Manilal+Mehta+Eulogized+By+Industry+Leaders |publisher=Diamonds.net |date=August 5, 1993}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ==
ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱣᱰᱮᱣᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱞᱤᱭᱚᱯᱚᱞᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=cr/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱡᱟᱡᱩᱨ-ᱤ-ᱨᱤᱭᱟᱡᱟᱹᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱥᱛᱷᱟᱱᱟᱠ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱳᱫᱷ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kirtilal Manilal Mehta honoured posthumously |url=https://www.pressreader.com/india/the-free-press-journal/20130928/282252368231921 |publisher=[[The Free Press Journal]] |date=September 28, 2013}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱑᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱰᱟᱠ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱮ ᱡᱟᱨᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=palanpuronline>{{cite news |title=Special Indian Postal Stamp Issued to Honour Late Smt. Lilavati and Late Shri Kirtilal M. Mehta |url=https://palanpuronline.com/Shows_Content.aspx?ContentID=1147&From=Events&PageFrom=NewsEvents |publisher=Palanpur Online |date=September 27, 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Postal stamp |url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/808525-Lilavati_Hospital_Mumbai-MyStamps_2018-India |date=August 29, 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.indiaglobalbusiness.com/igb-archive/diamond-merchant-india-israel-bond The diamond merchant behind the India-Israel bond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250623210823/https://www.indiaglobalbusiness.com/igb-archive/diamond-merchant-india-israel-bond |date=2025-06-23 }}
* [http://epaper.mch-group.com/baselworld/2016/selection-stones-and-pearls/page170.html Selection stones and pearls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827043926/http://epaper.mch-group.com/baselworld/2016/selection-stones-and-pearls/page170.html |date=2021-08-27 }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱮᱦᱛᱟ, ᱠᱤᱨᱛᱤᱞᱟᱞ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱰᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
khojpsde1954j3vp4s672ux5g9l33ec
ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
0
37911
197368
197287
2026-08-28T11:13:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 5 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197368
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
| image =Sheela Murthy.jpg
| birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]]
| education = [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ]]
| spouse = ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ
| citizenship = ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ
}}
'''ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱱᱴ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ-ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=rediff>{{cite news|last=Haniffa|first=Aziz|title=Attorney Sheela Murthy wins top awards|newspaper=India Abroad|date=23 Oct 2009|pages=A42, A49}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name='Bizmonthly'>{{cite web | url = http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | title = Attorney Sheela Murthy: Where Excellence Meets Humility | access-date = 1 May 2012 | last = Kim | first = Susan | date = 4 Mar 2011 | work = The Business Monthly | quote = As a child in India, she was the middle of three sisters. | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103051840/http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ, ᱮᱪᱮᱢᱮᱥ (ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ) ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="rediff"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff"/>
ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱞᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name='Daily Record 2008'>{{cite news | title = Leadership in Law 2008 | date = 30 Dec 2008 | url = http://thedailyrecord.com/wp-files/_pdf/publications/LIL%202008%20lo.pdf | work = The Daily Record | pages = 23 | access-date = 7 May 2012}}</ref><ref name=Femina>{{cite news|last=Shridhar|first=Lalitha|title=Dream Made True|publisher=[[Femina (India)|Femina magazine]]|date=Dec 2000}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name='India Abroad'>{{cite web | url = http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | title = Sheela Murthy wins Children's Guild Award | access-date = 2 May 2012 | last = Haniffa | first = Aziz | date = 13 Apr 2012 | work = India Abroad | quote = ...my father came from a very, very poor home...throughout my growing up...he would say to me, 'It's a curse and a crime if somebody who has money does not share it with other people.' | archive-date = 13 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150313205641/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=rediff/> ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Top 100">{{cite magazine |agency= Sheela Murthy |url= http://www.murthy.com/pdf/daily_record.pdf |title= Maryland's Top 100 Women |magazine= The Daily Record |access-date= 15 May 2012 |date= May 2007 |archive-date= 17 November 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111117142327/http://murthy.com/pdf/daily_record.pdf |url-status= dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Book>{{cite book |last=Pearce |first= Susan |title= Immigration and Women: Understanding the American Experience |date=May 2011 |publisher= NYU Press |isbn= 978-0814767399 |url= http://www.nyupress.org/webchapters/Pearce_women_intro.pdf |author2=Clifford, Elizabeth |author3=Tandon, Reena |access-date=15 May 2012|page=1}}</ref><ref name=Hindu/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref name=E&Y/>
ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱯ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱥᱯ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='IndUS'>{{cite web | url = http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | title = Immigration law firm continues to thrive | access-date = 2 May 2012 | last = Desmarais | first = Martin | date = 30 Sep 2009 | work = IndUS Business Journal | quote = Murthy impressed finishing first in the Jessup Moot Court competition for law students in India. She then went on to represent India internationally in the competition, which was organized by the American Society of Law, finishing third individually and second with her Indian team. | archive-date = 27 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130927133107/http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='Lawyers Weekly 97'>{{cite news | title = Lawyer Behind the Website | date = 15 Dec 1997 | work = Lawyers Weekly USA}}</ref>
ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ (LL.M.) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Femina/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ<ref name="Top 100"/> ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name='MSN Money'>{{cite web | url = http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1| title = 6 secrets of successful immigrants | access-date = 7 May 2012 | last = Lewis | first = Marilyn | date = 11 Sep 2007 | publisher = MSN Money |archive-url= https://web.archive.org/web/20071105225637/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1 |archive-date=5 November 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱴᱴᱚᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Femina"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱚᱴᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ" ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/>
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/><ref name=Newsweek>{{cite news|last=Childress|first=Sarah|title=Made in America|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/11/13/made-in-america.html|access-date=8 May 2012|newspaper=Newsweek|date=14 Nov 2005}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Hindu>{{cite news|last=Bhumika|first=K.|title=The Spirit of Giving|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031092251/http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|access-date=8 May 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 Oct 2009}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Baltimore Sun Immigrant Women">{{cite news|last=Brewington|first=Kelly|title=An increasing number of immigrant women are entrepreneurs, according to a study by a Towson University professor for the Immigration Policy Center.|url=https://www.baltimoresun.com/2005/06/14/an-increasing-number-of-immigrant-women-are-entrepreneurs-according-to-a-study-by-a-towson-university-professor-for-the-immigration-policy-center/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Baltimore Sun|date=14 Jun 2005|quote=Murthy...remained, working in New York and later Baltimore, where associates frequently asked for her help researching immigration cases. Murthy knew the process all too well, having spent her first 12 years in the United States navigating the labyrinth of immigration paperwork from student visa to citizenship.}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=OMT>{{cite news|last=Strowbridge|first=Linda|title=Attorney wages own immigration campaign|newspaper=Owings Mills Times|date=4 May 2006|page=19}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜ, ᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=HuffPo>{{cite web|last=Karin|first=Kamp|title=Immigrant Entrepreneurs: Is America Losing Its Edge?|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-kamp/immigrant-entrepreneurs-i_b_3583131.html?ir=Business|work=The Huffington Post|access-date=15 July 2013|date=12 July 2013}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱨᱤᱱ [ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ] ᱩᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ... ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref name="Hindu"/>
==ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ==
᱑᱙᱙᱔ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Being Sheela">{{cite book |last1=Rao |first1=Adithi |title=Being Sheela |date=2020 |publisher=HarperCollins |page=97 |edition=1}}</ref><ref name="Newsweek"/><ref name="Working Wonders">{{cite book|last=Gately|first=Gary|title=Maryland: Working Wonders|year=2009|publisher=Cherbo Publishing Group|isbn=978-1882933259}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱠᱚᱯᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
Murthy.com ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/><ref name=NYTimes>{{cite web|last=Gardella|first=Adriana|title=The New York Times|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/06/27/business/smallbusiness/how-the-web-helped-a-law-firm-take-off.html?pagewanted=all&_r=1&|access-date=28 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, 'ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ! ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ!' ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱹᱧ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Super Lawyers Dec 08">{{cite news|title=Sheela Murthy|magazine=Super Lawyers|date=Dec 2008|url=http://www.murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|page=57|quote=Enquiro, an independent marketing researcher, found the Murthy Law Firm to have the world's most popular legal Web site.|access-date=2026-08-23|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117142246/http://murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name='SmartCEO'>{{cite journal | title = The Gift of Giving | journal = Baltimore SmartCEO | date = May 2010 | first = Georgia | last = Patton | volume = 10 | issue = 5 | pages = 38}}</ref><ref name="In Reality">{{cite web|last=Sherman|first=John|title=Episode Six: February 2011|url=http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|publisher=Maryland Chamber – In Reality|access-date=11 May 2012|date=Feb 2011}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website">{{cite news|last=Bowden|first=Michael|title=World's Best Lawyer Website?|url=http://lawyersusaonline.com/blog/1997/12/15/does-sheela-murthy-have-the-worlds-best-lawyer-website/|access-date=11 May 2012|newspaper=Lawyers Weekly USA|date=15 Dec 1997}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Got Started">{{cite web|title=How I got started with Sheela Murthy|url=http://www.bizjournals.com/baltimore/print-edition/2011/08/05/how-i-got-started-with-sheela-murthy.html?page=all|publisher=Baltimore Business Journal|access-date=17 May 2012|date=5 Aug 2011}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=rediff/><ref name=HLB/> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱚᱨ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱹ (AILA) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=HLB>{{cite web|title=Sheela Murthy LL.M. '87 went from immigrant to expert|url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2008/winter/commitment.php|publisher=Harvard Law Bulletin|access-date=16 May 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "... ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url=http://sayfty.com/sheela-murthy/ | title=Meet the Woman Extraordinaire – Sheela Murthy | date=31 May 2015 | publisher=Sayfty | access-date=16 November 2018 }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref>{{cite web | url = http://www.murthy.com/name.html | title = About MurthyDotCom | access-date = 2012-05-02 | publisher = MurthyDotCom | quote = We are pleased to announce that The Law Office of Sheela Murthy, P.C. is now doing business as the Murthy Law Firm. This change in our name reflects the rapid growth and tireless advancement we have made since our inception in 1994. | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117211902/http://www.murthy.com/name.html | url-status = dead }}</ref> ᱓᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MISPL) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱩᱥ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Book"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱩᱵᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AV-rated law ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/><ref name="Working Wonders"/><ref name=Citybizlist>{{cite news|title=Girl Scouts of Central Maryland Reappoints Sheela Murthy as Chair of Its Board of Directors|url=http://www.citybizlist.com/1/2012/1/6/Girl-Scouts-of-Central-Maryland-Reappoints-Sheela-Murthy-as-Chair-of-Its-Board-of-Directors.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=6 Jan 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱴ2ᱥᱟᱭᱤᱴ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JHPIEGO, ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=CTC>{{cite web|title=Murthy joins Cancer Treatment Centers board|url=http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&AudID=ADF7DD655E7B4CFFB11C070DDEA34A95&tier=4&id=80B2B6DAA9384C91B1A7640551CDBCE0|work=India Business Journal|access-date=11 May 2012|date=1 Feb 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱞ ᱥᱠᱟᱴ,<ref name="Citybizlist"/><ref name="Daily Record Supp"/> ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ,<ref name="Chamber of Commerce">{{cite news|title=Sheela Murthy Confirmed Secretary/Treasurer of the MD Chamber of Commerce|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/5/8/Sheela-Murthy-Confirmed-SecretaryTreasurer-of-the-MD-Chamber-of-Commerce-.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=8 May 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Girl Scouts Profile">{{cite web|title=Sheela Murthy, Esq.|url=http://www.gscm.org/aboutus/boardchair.html|work=Girl Scouts of Central Maryland|access-date=9 May 2012|archive-date=15 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215222026/http://gscm.org/aboutus/boardchair.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ,<ref name=Stevenson>{{cite news|title=Stevenson U. Adds Sheela Murthy to Board of Trustees|url=http://apps.stevenson.edu/mpr/pressreleases/full-release.cfm?id=303|access-date=10 May 2012|newspaper=Stevenson University|date=18 Aug 2008}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱴᱰ ᱣᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name="CityBiz Harvard">{{cite news|title=Sheela Murthy -- Member of the Visiting Committee of Harvard Law School|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/3/28/Sheela-Murthy--Member-of-the-Visiting-Committee-of-Harvard-Law-School.aspx|access-date=10 May 2012|publisher=Citybizlist|date=28 Mar 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Daily Record Harvard">{{cite news|title=Murthy appointed to Harvard Law, AGC peer review committees|url=http://thedailyrecord.com/movers-and-shakers/2012/03/30/murth-appointed-to-harvard-law-agc-peer-review-committees/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Daily Record|date=30 Mar 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ (TiE) (ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱤᱛ) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="AB - TiEDC">{{cite news|title=K. Paul Singh of Rezon8 honored with TiE DC 2017 Legends Award|url=https://www.americanbazaaronline.com/2017/12/17/paul-singh-honored-with-tie-dc-2017-legends-award-431471/|agency=The American Bazaar|publisher=AB Wire|date=17 December 2017}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ==
ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Corporate Immigration">{{cite web|last=PTI|title=Indian American attorney Sheila Murthy honoured|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/nri/nris-in-news/indian-american-attorney-sheila-murthy-honoured/articleshow/22147972.cms|work=The Economic Times|access-date=30 August 2013|date=29 Aug 2013|quote=attorney Sheela Murthy has been recognised as one of the world's top international corporate immigration lawyers in the 2013 edition of Corporate Immigration, a prestigious directory of leading advocates in her field.}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Daily Record Influential">{{cite news|last=Smith|first=Mark|title=Influential Marylanders|newspaper=The Daily Record Supplement|date=Apr 2011|page=23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Daily Record Circle">{{cite news|title=23 join Top 100 Circle of Excellence|newspaper=The Daily Record|date=20 May 2011|quote=Sheela Murthy, president and founder of the Murthy Law Firm, a 2011 Circle of Excellence inductee...}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=The 2012 Top 100 MBE Winners for the Mid-Atlantic Region|url=http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|access-date=10 May 2012|publisher=The Center for Business Inclusion and Diversity, The Pinder Group, LLC|archive-date=16 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416233738/http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="citybiz2010">{{cite web|title=Sheela Murthy Honored|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|publisher=citybizlist|access-date=11 May 2012|date=2 Dec 2010|archive-date=26 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226113845/http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chamber of Commerce" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Econ Times">{{cite news|last=Duttagupta|first=Ishani|title=All For a Good Cause|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094541/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=11 May 2012|newspaper=The Economic Times|date=4 Dec 2008}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ CEO" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Most Admired CEO">{{cite news|title=The Daily Record launches Most Admired CEOs event|url=http://thedailyrecord.com/2012/07/19/the-daily-record-launches-most-admired-ceos-event/|access-date=20 July 2012|newspaper=The Daily Record|date=19 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusMonthlyAward">{{cite web|last=Mangus|first=Becky|title=2012 Maryland Entrepreneur of the Year Awards Announced|work=The Business Monthly|date=6 November 2012}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰ ᱜᱤᱞᱰ, ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=E&Y>{{cite web|title=Entrepreneur Of The Year 2009 Road to Palm Springs|url=http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|publisher=Ernst & Young|access-date=11 May 2012|archive-date=24 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224022151/http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|url-status=dead}}</ref><ref name="Baltimore Sun">{{cite news|title=People on the Move|newspaper=The Baltimore Sun|date=7 Sep 2010|page=4|quote=Sheela Murthy...received the Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award in 2009...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱥᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ MD ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱢ ᱰᱤ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal|Law|Biography}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱞᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
0zdqxkk2yst37i9ofbtzo28h430qpwy
ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ
0
37938
197371
197303
2026-08-28T11:55:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197371
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱐᱙–᱑᱙᱙᱘)}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ
| honorific_suffix =
| image = Sumati_morarjee.jpg
| alt =
| caption =
| birth_name = ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1909|03|13}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1998|06|27|1909|03|13}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| education =
| occupation =
| employer =
| organization =
| known_for = [[ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱥᱴᱮᱢ ᱱᱟᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| spouse = [[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱟᱨᱳᱛᱚᱢ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ]]
| partner =
| children =
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱑᱙᱗᱑)
| website = <!-- {{URL|Example.com}} -->
| footnotes = <ref>{{cite web |author=Satyaraja Dasa |url=http://btg.krishna.com/passage-india-sumati-morarjee-and-prabhupadas-journey-west |title=Passage from India: Sumati Morarjee and Prabhupada's Journey West | Back to Godhead |publisher=Btg.krishna.com |access-date=2012-07-09 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104010347/http://btg.krishna.com/passage-india-sumati-morarjee-and-prabhupadas-journey-west |url-status=dead }}</ref>
}}
'''ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ''' (᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱐᱙<ref name="Roy1999">{{cite book|author=Manabendra Nath Roy|title=The Radical Humanist|url=https://books.google.com/books?id=acEaAQAAIAAJ|access-date=22 March 2016|year=1999|publisher=Maniben Kara|page=38}}</ref> - ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘<ref>{{cite book|title=Fairplay|url=https://books.google.com/books?id=G1VUAAAAMAAJ|access-date=22 March 2016|date=June 1998|publisher=Fairplay Publications Limited|page=62}}</ref>), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱢᱥᱤᱯ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱤᱯᱳᱱᱚᱨᱥ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱥᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Sumati Morarjee, mother of Indian shipping, dies at 91|url=http://www.rediff.com/money/1998/jun/29sumati.htm|access-date=21 June 2012|date=29 June 1998}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|access-date=21 June 2012|author=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]].|title=List of Padma Vibhushan Awardees.}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ==
ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟᱫᱟᱥ ᱜᱳᱠᱩᱞᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱨᱮᱢᱟᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱷᱨᱤᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱥᱴᱤᱢ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱚᱨᱳᱛᱚᱢ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱥᱴᱤᱢ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ [[ᱱᱚᱨᱳᱛᱚᱢ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Excerpts - Prem Rawat's Divine Incarnation Explanatio|url=http://www.prem-rawat-bio.org/nytimesinterview.html|publisher=NY Times|date= 8 April 1973|access-date=21 June 2012}}</ref>
===ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ===
ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=2002-09-27 |title=Gandhi: a photographic exhibition |url=http://www.nzine.co.nz/features/gandhi_photo.html |access-date=21 June 2012 |publisher=nZine.co.nz |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218091920/http://www.nzine.co.nz/features/gandhi_photo.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱩᱥᱱᱮᱥ (ISKCON) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ. ᱥᱤ. ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱭᱚᱵᱮᱫᱟᱱᱛ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱯᱚᱫᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=How Sumati Morarji Fulfilled Her Father-in-law's Promise |url=https://www.radha.name/news/india/how-sumati-morarji-fulfilled-her-father-in-laws-promise |access-date=2025-05-20 |website=www.radha.name}}</ref>
==ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱥᱴᱮᱢ ᱱᱟᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ==
ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖, ᱑᱙᱕᱗, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱤᱢᱥᱤᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱥ'' ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱰᱮᱰ ᱣᱮᱴ ᱫᱚ ᱕᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=SHIPPING BOSS TO OPEN NEW SERVICE|url=http://newspapers.nl.sg/Digitised/Article/straitstimes19711122.2.43.aspx|access-date=21 June 2012|newspaper=The Straits Times|date=22 November 1971|page=8}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱳᱛᱚᱢ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱯ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱥᱴᱤᱢ ᱱᱮᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱜᱩᱨ==
᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{{cquote|ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱫᱷᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ . . . ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
| author = ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ
}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://prabhupadaletters.com ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱯᱚᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915165651/http://prabhupadaletters.com/ |date=2017-09-15 }}
* ᱥᱴᱨᱮᱴᱥ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱠᱟᱜᱚᱡᱽ - ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱨᱮ [http://newspapers.nl.sg]
* [https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf "ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ (᱑᱙᱕᱔ - ᱒᱐᱐᱗) "] ᱾ [[ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ, ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
rha8wv4qh86pf7ftv2l6rwaeyt1c6me
ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
0
37941
197361
197312
2026-08-28T08:59:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197361
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
| image = File:MULJIBHAI MADHVANI STATUE IN JINJA.jpg
| image_size =
| caption = ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱪᱤᱨ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1894|5|18}}
| birth_place = [[ᱟᱥᱤᱭᱟᱯᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1958|7|8|1894|5|18}}
| death_place = [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]], ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
| education =
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱡ
| years_active = ᱑᱙᱑᱒-᱑᱙᱕᱘
| citizenship = ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
| known_for = ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ
| networth =
| title =
| children = [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] [[ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ)
| relatives = [[ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ)<br/>[[ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ]] (ᱵᱟᱹᱦᱩ)
}}
'''ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱟᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ''' (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱕᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱡ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱱᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱢᱮᱭ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱤᱭᱟᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱟᱥᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱫᱩᱢᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱟᱨᱟᱴᱤ ᱞᱳᱦᱟᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱥ: "ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱳᱦᱟᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱱᱡᱤ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱠᱮ. ᱦᱤᱱᱫᱳᱪᱟ, ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱦᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾"<ref>{{cite book|title=Persistence Amid Adversity: The Growth and Spatial Distribution of the Asian Population of Kenya, 1902 - 1963|last=Bennett|first=Charles Joseph|publisher=[[Syracuse University]]|date=1976|page=182}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱦᱟᱱᱟ ᱵᱚᱨᱰᱤᱝ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱱᱟᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱜᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱤᱴᱷᱚᱞᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱠᱷᱩᱫᱽᱨᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱥᱴᱚᱨ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Profile"/>
ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱴᱟᱥᱴᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱠᱳ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱞ ᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱟᱨ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ "ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱚᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱴᱤᱞ, ᱪᱟ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱯᱱ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱸᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱳᱵᱳᱴᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱵᱚᱛᱤᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱤᱞ (Zaptification Property Bill) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ (᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱺᱠ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱨᱤᱦᱟᱵᱟᱞᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰ (᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Loan">{{cite web|url=http://www.kakirasugar.com/content/about-us|title=Kakira Sugar: About Us|accessdate=9 July 2015|publisher=[[Kakira Sugar Works]]|date=|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306083319/http://www.kakirasugar.com/content/about-us|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2004/06/09/000160016_20040609164537/Rendered/INDEX/E4700vol060paper.txt
|title=The Madhvani Group: Kakira Sugar Works Cogeneration Expansion - Environmental Assessment|accessdate=9 July 2015| date=April 2004|publisher=Wardrop Engineering Inc.}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱨᱤᱡᱤᱵᱷᱤᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/><ref name="Loan"/>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref name="Profile"/>
* ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱕᱘) - ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱴᱨᱤᱭᱚᱠ, ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
* [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (᱑᱙᱒᱒-᱑᱙᱗᱑) - ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* [[ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (᱑᱙᱓᱐-᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite web | url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/755003 | title=Madhvani Group Loses Family Member | publisher=[[New Vision]] | date=17 May 2011 | accessdate=14 July 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140203172147/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/755003 | archive-date=3 February 2014 | url-status=dead }}</ref> - ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]]ᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ''ᱵᱷᱟᱹᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://randomhouseindia.wordpress.com/2009/12/08/manubhai-madhvani-first-night-in-jail/?shared=email&msg=fail | title=Manubhai Madhvani – First Night In Jail | date=8 December 2009 | accessdate=14 July 2014 |publisher=[[Random House | Random House India]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221205605/http://randomhouseindia.wordpress.com/2009/12/08/manubhai-madhvani-first-night-in-jail/?shared=email&msg=fail | archive-date=21 February 2014 | url-status=dead }}</ref>
* ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱤ- ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ
* ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ- ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱡ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾
* ᱠᱟᱢᱞᱮᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ - ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾
* ᱨᱚᱱᱤ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ- ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾
* [[ᱱᱤᱠᱮᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]]- ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾
* [[ᱮᱥᱟᱱ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱮᱥᱠᱩ]]- ᱱᱤᱠᱮᱥᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱱᱟᱱᱡᱤ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱢᱮᱦᱛᱟ]]
* [[ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱩᱨᱛᱤ}}
*[https://web.archive.org/web/20100307050442/http://newvision.co.ug/D/8/25/641686/ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ]
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
2nobg1bh1kjg4alhyreqvk63ai1jk6f
ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
0
37947
197366
197330
2026-08-28T10:50:00Z
MT731
2184
197366
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ}}
{{Infobox person
| image =
| name = ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth year and age|1959}}
| birth_place = [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]], [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
| death_date =
| death_place =
| alma_mater =
| occupation = [[ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ]]
| years_active = ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| citizenship = ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
| networth =
| title = ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ (ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ)
| spouse = ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ
| relatives = [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ)<br/>[[ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱠᱟᱠᱤ)
}}
'''ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]], [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ|ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱩᱣᱮᱵᱚᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ (ᱟᱭᱤᱨᱮᱱᱟ) ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://chimpreports.com/nimisha-madhvani-appointed-ugandas-representative-to-irena/ | title=Nimisha Madhvani Appointed Uganda's Representative to IRENA |date=7 May 2018 |access-date=28 November 2018 |publisher=Chimp Reports Uganda |first=Sharon |last=Kyatusiimire | location=Kampala}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]], [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ]] ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://paris.mofa.go.ug/data-dnews-43-AMBASSADOR-NIMISHA-MADHVANI-MEETS-DIRECTOR-GENERAL-OF-UNESCO.html |title=Ambassador Nimisha Madhvani Meets Director General of UNESCO |publisher=Embassy of Uganda in Paris, France |date=21 April 2017 |access-date=28 November 2018 |author=Embassy of Uganda in Paris, France |archive-date=29 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181129100157/https://paris.mofa.go.ug/data-dnews-43-AMBASSADOR-NIMISHA-MADHVANI-MEETS-DIRECTOR-GENERAL-OF-UNESCO.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Bio">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/uganda-makes-a-point-with-indian-origin-envoy/story-QNithxLsl8zyilFwrSeKQJ.html| title=Uganda makes a point with Indian origin envoy |accessdate=9 November 2017 | date=23 April 2008 | newspaper=[[Hindustan Times]] |first=Shubha | last=Singh | location=New Dheli}}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ|ᱢᱩᱞᱡᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱟᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱕᱘) ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Profile">{{cite web | url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1184391/india-penniless-madhvani-fortune-uganda | title=From India, Penniless, Madhvani Made A Fortune In Uganda | date=29 July 2008 | first=Jacobs| newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]] | last=Odongo |location=Kampala |
accessdate=9 November 2017}}</ref> ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bio"/>
==ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Bio"/> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱱᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱢᱵᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|newspaper=[[The Times of India]] (TTOI) | url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/Minister-sells-Uganda-to-Gujaratis/articleshow/2016162.cms |title=Minister sells Uganda to Gujaratis |date=8 May 2007 |access-date=9 November 2017 |author=TTOI |location=Mumbai}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=President mourns Manubhai M. Madhvani |accessdate=9 November 2017 | location=Entebbe| url=http://www.statehouse.go.ug/media/news/2012/04/12/president-mourns-manubhai-m-madhvani | date=12 April 2012 | publisher=State House Uganda (SHU) | author=Statehouse Uganda }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bio"/>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ, ᱥᱯᱮᱱ, ᱵᱤ.ᱤ.ᱤ.ᱤ., ᱳ.ᱮ.ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Move"/> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Kaaya|first=Sadab Kitatta|date=16 May 2018|title=UAE, Kampala row deepens as Arab country demands apology|url=https://observer.ug/news/headlines/57685-uae-kampala-row-deepens-as-arab-country-demands-apology|access-date=2021-03-15|website=The Observer - Uganda|language=en-gb}}</ref> ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱱᱫᱩᱦᱩᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Move">{{cite web|access-date=9 November 2017 |date=28 April 2017 |newspaper=[[New Vision]] |author=Vision Reporter | url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1452186/retire-uganda-unesco-boss |title=I will retire in Uganda - UNESCO Boss | location=Kampala}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱢᱵᱟᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱴ ᱠᱤᱵᱮᱰᱤ ᱡᱟᱠᱮ ᱣᱟᱱᱩᱢᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [https://www.ft.com/content/617187c2-ab0b-4cf9-bdca-0aa246548745 ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ] [https://www.youtube.com/watch?v=EauPOJs1HCQ ᱞᱤᱠ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ] ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.mofa.go.ug/ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [https://www.atlantadunia.com/dunia/Features/F166.htm Tide of Fortune: A Family Tale]
* [https://www.mediacentre.go.ug/news/president-praises-madhvani-group President Praises Madhvani Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228094254/https://mediacentre.go.ug/news/president-praises-madhvani-group |date=28 February 2024 }}
* [http://www.monitor.co.ug/News/National/Envoy-asks-for-gun-as-intrigue--fights-intensify/688334-3028580-6ait34z/index.html Envoy asks for gun as intrigue, fights intensify]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱯᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
k8abaebpb479hwe5fnexog1nth0f5dv
197369
197366
2026-08-28T11:48:50Z
MT731
2184
197369
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ}}
{{Infobox person
| image =
| name = ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth year and age|1959}}
| birth_place = [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]], [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
| death_date =
| death_place =
| alma_mater =
| occupation = [[ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ]]
| years_active = ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| citizenship = ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
| networth =
| title = ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ (ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ)
| spouse = ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ
| relatives = [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ)<br/>[[ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱠᱟᱠᱤ)
}}
'''ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]], [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ|ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱩᱣᱮᱵᱚᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ (ᱟᱭᱤᱨᱮᱱᱟ) ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://chimpreports.com/nimisha-madhvani-appointed-ugandas-representative-to-irena/ | title=Nimisha Madhvani Appointed Uganda's Representative to IRENA |date=7 May 2018 |access-date=28 November 2018 |publisher=Chimp Reports Uganda |first=Sharon |last=Kyatusiimire | location=Kampala}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]], [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]], [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ]] ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://paris.mofa.go.ug/data-dnews-43-AMBASSADOR-NIMISHA-MADHVANI-MEETS-DIRECTOR-GENERAL-OF-UNESCO.html |title=Ambassador Nimisha Madhvani Meets Director General of UNESCO |publisher=Embassy of Uganda in Paris, France |date=21 April 2017 |access-date=28 November 2018 |author=Embassy of Uganda in Paris, France |archive-date=29 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181129100157/https://paris.mofa.go.ug/data-dnews-43-AMBASSADOR-NIMISHA-MADHVANI-MEETS-DIRECTOR-GENERAL-OF-UNESCO.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Bio">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/uganda-makes-a-point-with-indian-origin-envoy/story-QNithxLsl8zyilFwrSeKQJ.html| title=Uganda makes a point with Indian origin envoy |accessdate=9 November 2017 | date=23 April 2008 | newspaper=[[Hindustan Times]] |first=Shubha | last=Singh | location=New Dheli}}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ|ᱢᱩᱞᱡᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱫᱟᱥ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱕᱘) ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Profile">{{cite web | url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1184391/india-penniless-madhvani-fortune-uganda | title=From India, Penniless, Madhvani Made A Fortune In Uganda | date=29 July 2008 | first=Jacobs| newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]] | last=Odongo |location=Kampala |
accessdate=9 November 2017}}</ref> ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bio"/>
==ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Bio"/> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱱᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱢᱵᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|newspaper=[[The Times of India]] (TTOI) | url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/Minister-sells-Uganda-to-Gujaratis/articleshow/2016162.cms |title=Minister sells Uganda to Gujaratis |date=8 May 2007 |access-date=9 November 2017 |author=TTOI |location=Mumbai}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=President mourns Manubhai M. Madhvani |accessdate=9 November 2017 | location=Entebbe| url=http://www.statehouse.go.ug/media/news/2012/04/12/president-mourns-manubhai-m-madhvani | date=12 April 2012 | publisher=State House Uganda (SHU) | author=Statehouse Uganda }}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bio"/>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ, ᱥᱯᱮᱱ, ᱵᱤ.ᱤ.ᱤ.ᱤ., ᱳ.ᱮ.ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Move"/> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Kaaya|first=Sadab Kitatta|date=16 May 2018|title=UAE, Kampala row deepens as Arab country demands apology|url=https://observer.ug/news/headlines/57685-uae-kampala-row-deepens-as-arab-country-demands-apology|access-date=2021-03-15|website=The Observer - Uganda|language=en-gb}}</ref> ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱱᱫᱩᱦᱩᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Move">{{cite web|access-date=9 November 2017 |date=28 April 2017 |newspaper=[[New Vision]] |author=Vision Reporter | url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1452186/retire-uganda-unesco-boss |title=I will retire in Uganda - UNESCO Boss | location=Kampala}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱢᱵᱟᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱴ ᱠᱤᱵᱮᱰᱤ ᱡᱟᱠᱮ ᱣᱟᱱᱩᱢᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [https://www.ft.com/content/617187c2-ab0b-4cf9-bdca-0aa246548745 ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ] [https://www.youtube.com/watch?v=EauPOJs1HCQ ᱞᱤᱠ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ] ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.mofa.go.ug/ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [https://www.atlantadunia.com/dunia/Features/F166.htm Tide of Fortune: A Family Tale]
* [https://www.mediacentre.go.ug/news/president-praises-madhvani-group President Praises Madhvani Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228094254/https://mediacentre.go.ug/news/president-praises-madhvani-group |date=28 February 2024 }}
* [http://www.monitor.co.ug/News/National/Envoy-asks-for-gun-as-intrigue--fights-intensify/688334-3028580-6ait34z/index.html Envoy asks for gun as intrigue, fights intensify]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱯᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱚ]]
sa0ba7sxl9cftk1vz3m5oi21qj5w5zl
ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
37956
197355
197332
2026-08-28T07:07:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197355
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| settlement_type = [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| native_name =
| image_skyline = Uganda Jinja Streetview.JPG
| image_caption = ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱧᱮᱞ
| image_flag =
| image_seal =
| image_map = Jinja District in Uganda.svg
| map_caption = ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ}}
| subdivision_type1 = [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| seat = [[ᱵᱩᱣᱮᱱᱜᱮ]]
| leader_title = [[ Visit JinJa by contacting KWIKIRIZA TONY 0770772742 as tour guide ]]
| leader_name =
| established_title =
| established_date =
| area_total_km2 =
| area_land_km2 = 673
| area_water_km2 =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ
| population_note =
| population_total = 501300
| population_metro =
| population_density_km2 = 744.9
| timezone = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset = +᱓
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| coordinates = {{coord|00|30|N|33|12|E|region:UG_type:adm1st|display=inline,title}}
| elevation_m = 1200
| website = {{URL|http://www.jinja.go.ug}}
| footnotes =
}}
'''ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱤᱸᱡᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱡᱤᱸᱡᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱩᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱞᱩᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱩᱡᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱵᱩᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱭᱤᱠᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱭᱩᱱᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=IGG Clears Jinja Land Allocation to Bank of Uganda | url=https://www.ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=61058 | first=Sylvia | last=Nankya | date=12 February 2014 | publisher = Uganda Radio Network | access-date=18 May 2014}}</ref> ᱵᱩᱣᱮᱱᱡᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | access-date=18 May 2014 | url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Buwenge%20(Jinja)&fromlat=0.3155556&tolat=0.6422222&fromlng=32.5655556&tolng=33.1744444 | title=Road Distance Between Kampala And Buwenge With Map | publisher=Globefeed.com}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
[[File:Uganda railways assessment 2010-13.jpg|thumb|ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱟᱨᱠᱚᱨ ᱡᱤᱸᱡᱟ, ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|155x155px]]
᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱙,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱘᱗,᱖᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱟᱨᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱐᱑,᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
| url=https://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=008 | publisher=Citypopulation.de | title=Estimated Population of Jinja District In 1991, 2002 & 2012 | access-date=18 May 2014}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
* ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ
* ᱵᱮᱱᱟᱣ
* ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
* ᱵᱨᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ
==ᱡᱟᱱᱣᱟ==
* ᱟᱥᱩᱞ
* ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱠᱚ
* ᱵᱷᱮᱰᱟ
* ᱥᱤᱢ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
*[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
*[[ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
*[[ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.jinja.go.ug ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626174934/https://www.jinja.go.ug/ |date=2019-06-26 }}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱸᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
p4ej086xa2nkifrlbk2g8tfs7whsv95
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱢᱩᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
14
37959
197337
2026-08-27T15:43:18Z
MT731
2184
"{{cat main|ᱠᱟᱢᱩᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197337
wikitext
text/x-wiki
{{cat main|ᱠᱟᱢᱩᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
begccwkp1f7lhyzaewtpyvv3gmnyb1f
ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱩᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
14
37960
197340
2026-08-28T00:38:12Z
MT731
2184
"{{cat main|ᱞᱩᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197340
wikitext
text/x-wiki
{{cat main|ᱞᱩᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
t4qsj7yoihl4ooocr0y48kjib25trcd
ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
37961
197343
2026-08-28T01:39:17Z
MT731
2184
"{{for|ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ}} {{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | native_name = | image_skyline = Kaliro 20221030.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197343
wikitext
text/x-wiki
{{for|ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| native_name =
| image_skyline = Kaliro 20221030.jpg
| image_caption =
| image_flag =
| image_seal =
| image_map = Kaliro District in Uganda.svg
| map_caption = ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ}}
| subdivision_type1 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| seat = [[ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ]]
| leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name =
| established_title =
| established_date = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱖
| area_total_km2 = 1062.7
| area_land_km2 = 868.7
| area_water_km2 = 194
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱥᱴᱤᱢᱮᱴ
| population_note =
| population_total = 216500
| population_metro =
| population_density_km2 = 249.2
| timezone = [[East Africa Time|EAT]]
| utc_offset = +᱐᱓
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| coordinates = {{coord|00|54|N|33|30|E|region:UG_type:adm1st|display=inline,title}}
| elevation_m = 1100
| website = {{URL|http://www.kaliro.go.ug}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱢᱩᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ==
ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱞᱟᱢᱳᱜᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱟᱢᱳᱜᱤ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱾<ref>{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=KALIRO - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=21&district=222 |access-date=2026-07-23 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱥᱟᱵᱽ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ, ᱯᱟᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱾
* ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
* ᱵᱩᱞᱩᱢᱵᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
* ᱱᱟᱢᱣᱤᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
* ᱵᱩᱰᱳᱢᱮᱨᱳ
* ᱵᱩᱢᱚᱱᱭᱟ
* ᱵᱭᱩᱱᱤᱰᱟ
* ᱜᱟᱰᱩᱢᱤᱨᱮ
* ᱠᱟᱥᱚᱠᱣᱮ
* ᱠᱤᱥᱤᱱᱰᱟ
* ᱱᱟᱢᱩᱜᱳᱝᱜᱳ
* ᱱᱟᱢᱣᱤᱣᱟ
ᱵᱩᱞᱟᱢᱳᱜᱤ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ (᱔) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=BULAMOGI NORTH WEST COUNTY - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=21&district=222&county=2222 |access-date=2026-07-23 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref>
# ᱵᱩᱠᱟᱢᱵᱟ
# ᱱᱟᱱᱥᱳᱞᱳᱞᱳ
# ᱱᱟᱣᱟᱭᱠᱳᱠᱮ
# ᱱᱟᱣᱟᱭᱠᱳᱠᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ<ref>{{Cite web |title=Kaliro District Local Government |url=https://www.kaliro.go.ug/ |access-date=2026-03-22 |website=www.kaliro.go.ug}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱨᱮᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱠᱩᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱮᱠ ᱠᱭᱚᱜᱽ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱚᱞᱞᱤᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱱᱟᱢᱩᱴᱩᱢᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ, [[ᱤᱜᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ, [[ᱞᱩᱠᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱩᱭᱮᱱᱰᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | access-date=18 May 2014
| url = http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Iganga%20(Iganga)&toplace=Kaliro%20(Kamuli)&fromlat=0.6091667&tolat=0.8944444&fromlng=33.4686111&tolng=33.4994444 | title=Road Distance Between Kaliro And Iganga With Map | publisher=Globefeed.com}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱕,᱑᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱔,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔᱙.᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱐.᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱓.᱕% ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱑᱖,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Estimated Population of Kaliro District In 1991, 2002 & 2012 | url=https://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=064
| publisher = Citypopulation.de | access-date=18 May 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱒᱓᱖᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱘᱖᱓᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fuganda%2Fadmin%2F |access-date=2026-07-23 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
* ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ
* ᱟᱺᱠ
* ᱵᱤᱱᱥ
* ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱟᱞᱩ
==ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱯᱩᱸᱡᱤ==
* ᱥᱤᱢ
* ᱥᱩᱠᱨᱤ
* ᱜᱟᱹᱭ ᱢᱤᱦᱩ
* ᱢᱮᱨᱚᱢ
* ᱵᱷᱮᱰᱟ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
*[[ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
*[[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20071007192713/http://www.kaliro.go.ug/ ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱞᱤᱨᱳ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱥᱳᱜᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]]
bh8cfn6f25wrizoccqge93pf8gr7oyv
ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
0
37962
197370
2026-08-28T11:49:56Z
MT731
2184
"{{Short description |ᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth year and age|1949}} | birth_place = [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]], ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ | death_date = | death_place = | education = | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197370
wikitext
text/x-wiki
{{Short description |ᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_date = {{Birth year and age|1949}}
| birth_place = [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]], ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ
| death_date =
| death_place =
| education =
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱡ
| years_active = ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| spouse = {{marriage|[[ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ]]|1974}}
| children = ᱒
| networth =
| father = [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]]
| relatives = [[ᱱᱤᱢᱤᱥᱟ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ)<br/>[[ᱢᱚᱞᱤᱠᱟ ᱚᱥᱠᱟᱨᱤ]] (ᱤᱨᱤᱞ ᱠᱩᱲᱤ)<br/>[[ᱯᱷᱚᱨᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] (ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱝᱠᱮ)
}}
'''ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙) ᱫᱚ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱮᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2014/01/08/the-10-leading-family-businesses-in-africa | title=The 10 Leading Family Businesses in Africa | first=Mfonobong | last=Nsehe | date=8 January 2014 | work=[[Forbes]] | accessdate=16 October 2014}}</ref> ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ==
ᱢᱟᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ]] (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱕᱘) ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱫᱟᱬᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱨᱴ ᱟᱴᱮᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱭ, ᱒᱐᱑᱒ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.newvision.co.ug/PA/8/13/755087 | title=Manubhai Madhvani For Cremation, Ashes Destined for Uganda | date=19 May 2011 | accessdate=16 October 2014 | first=Frank | last=Mugabi | newspaper=[[New Vision]] (Kampala) | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022091854/http://www.newvision.co.ug/PA/8/13/755087 | archivedate=22 October 2014 | df= }}</ref>
==ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ [[ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ|ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱟᱭᱩᱨ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ [[ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱱᱟᱛᱟᱥᱟ<ref>{{cite web | url=http://www.newvision.co.ug/D/9/40/472712 | title=Natasha Madhvani Weds Indian Movie Star | date=23 December 2005 | last=Newvision | first=Archive | accessdate=16 October 2014 | newspaper=[[New Vision]] (Kampala) | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022092443/http://www.newvision.co.ug/D/9/40/472712 | archivedate=22 October 2014 | df= }}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱭᱟ ᱾
==ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ==
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱢᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-04-04-mn-943-story.html | title=Powerful Dynasty: All In The Family Feud Rips Uganda | date=4 April 1989 | first=Michael | last=Hiltzik | access-date=16 October 2014 | newspaper=[[Los Angeles Times]]}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱪᱤᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱑᱖᱕,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱪᱤᱱᱤ ᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱔᱗ ᱦᱤᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kakira Doubles Sugar Production |last=Among |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/663560 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala) |date=8 December 2008 |first=Barbara |accessdate=16 October 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022153358/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/663560 |archivedate=22 October 2014 |df= }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱡᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱕᱒ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱒ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.bloomberg.com/news/2011-04-05/ugandan-sugar-producers-plan-to-invest-197-million-to-expand-diversify.html | title=Ugandan Sugar Producers Plan to Invest $197 Million to Expand, Diversify | first=Fred | last=Ojambo | date=5 April 2011 | accessdate=16 October 2014 | publisher=[[Bloomberg News]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱞᱤᱴᱟᱨ ᱤᱛᱷᱟᱱᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱛᱷᱟᱱᱚᱞ ᱰᱤᱥᱴᱤᱞᱮᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20150710122906/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/641686 ᱢᱩᱞᱡᱤᱵᱷᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ] (archived 10 July 2015)
*[http://www.newvision.co.ug/news/654790-madhvani-contributes-sh15m-towards-kasubi-tombs.html Madhvani Contributes USh15 Million (US$6,000) Towards Kasubi Tombs]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱭᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱱ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱱᱤ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱴᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱷᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
qmty61gsi24qb6ayj0lekhq00ph3ig5