ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Albetudu 2 2997 197388 193709 2026-08-29T03:42:50Z Albetudu 1096 197388 wikitext text/x-wiki __NOTOC____NOEDITSECTION__ <div style="background-color: #E0FFFF; border: solid 1px #00a5ff; padding: 1em;"> [[File:Albetus tudu santali wikipedia user member bangladesh.jpg|thumb|Albetus tudu santali wikipedia user member bangladesh]] [[File:Flag of Bangladesh.svg|thumb|Flag of Bangladesh]] <div class="usermessage">''' ᱛᱮᱦᱮᱧ [[{{CURRENTDAY}}]] [[{{CURRENTMONTHNAME}}]] ([[{{CURRENTDAYNAME}}]]), [[{{CURRENTYEAR}}]]'''</div> {{#babel:sat|en|hin|or}} Name - Albetus Tudu From:- Dinajpur, Rangpur Country:- Bangladesh albetustudu95@gmail.com ''ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ'' ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱤᱧ ᱫᱚ [[Albetudu|ᱟᱞᱵᱮᱛᱩᱥ ᱴᱩᱰᱩ]], ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱚᱢᱯᱟᱲᱟ ᱟᱛᱚ, ᱟᱢᱵᱟᱲᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ, [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨ]] [[ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱯᱩᱨ]] [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱺᱧ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱱᱟᱸᱧᱟᱸ᱾ᱟᱨ ᱤᱧ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱱᱟᱸᱧᱟᱸ᱾ [[ᱡᱚᱦᱟᱨ]] kx10mp03rtj6ozfh5376dp9hhiaehmf ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ 0 9978 197381 170228 2026-08-28T17:53:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197381 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ''' [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ (landlock) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]]; República del Paraguay ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱟ ᱫᱮᱞ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ)᱾ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ]]᱾ {{Infobox country | conventional_long_name = ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | native_name = {{ubl|{{native name|es|República del Paraguay}}|{{native name|gn|Tetã Paraguái}}}} | common_name = Paraguay | image_flag = Flag_of_Paraguay.svg | flag_caption = {{nowrap|Flag{{tsp}}<small>{{#tag:ref |The reverse side of the Flag of Paraguay:<br/>[[File:Flag_of_Paraguay_(reverse).svg|100px|left]]{{-}} |group="nb"}}</small><!--(end nowrap:)-->}} | image_coat = Coat of arms of Paraguay.svg | symbol_type = {{nowrap|[[Coat of arms of Paraguay|Seal]]{{tsp}}{{#tag:ref |The reverse side of the National Seal of Paraguay:<br/>[[File:Coat of arms of Paraguay (reverse).svg|100px|left]]{{-}} |group="nb"}}<!--(end nowrap:)-->}} | image_map = PRY orthographic.svg | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=[[South America]] |region_color= grey }} | image_map2 = Paraguay - Location Map (2012) - PRY - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|es|"Paz y justicia"|italics=off|nolink=on}}<br/>{{small|"Peace and justice"}} | national_anthem = <br/>{{native name|es|[[Paraguayan National Anthem|Himno Nacional Paraguayo]]|nolink=on}}<br/>{{small|''Paraguayan National Anthem''}}<div style="padding-top:0.5em;">[[File:Paraguayan National Anthem.oga|center]]</div> | languages_type = [[ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]s<ref name=languages>{{cite journal |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |title=Paraguay – Constitution, Article 140 About Languages |publisher=International Constitutional Law Project |accessdate=3 December 2007 |journal= |archive-url=https://www.webcitation.org/6ATSFpvnY?url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |archive-date=6 September 2012 |url-status=live }} (see [http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html translator's note] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201143025/http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html |date=1 February 2017 }})</ref><ref>{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=8 LIZCANO |publisher=Convergencia.uaemex.mx |accessdate=5 October 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115054959/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |archivedate=15 January 2013}}</ref> | official_languages = {{hlist |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] | [[ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ]]}} | demonym = ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭᱟᱱ<br>ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ (colloquial)<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=lwGSDQAAQBAJ&pg=PA14&lpg=PA14&dq=paraguayans+refer+to+themselves+as+Guarani#v=onepage|title=Prophets of Agroforestry: Guaraní Communities and Commercial Gathering|first=Richard K.|last=Reed|date=1 May 1995|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292744875|via=Google Books}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | ᱙᱕% ᱢᱮᱥᱴᱤᱡᱳ | ᱕% ᱮᱴᱟᱜ}} | ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱖<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Paraguay |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2016 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |accessdate=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104205444/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |archive-date=4 November 2015 |url-status=live }}</ref> | capital = [[ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ]] | coordinates = {{Coord|25|16|S|57|40|W|type:city}} | largest_city = ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ | religion_year = ᱒0᱑᱗ | religion_ref = <ref name="Latinobarometro 2017">{{cite web|title=Latinobarómetro 1995 – 2017: El Papa Francisco y la Religión en Chile y América Latina|url=http://www.cooperativa.cl/noticias/site/artic/20180112/asocfile/20180112124342/f00006494_religion_chile_america_latina_2017.pdf|accessdate=19 January 2018|language=es|date=January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093209/http://www.cooperativa.cl/noticias/site/artic/20180112/asocfile/20180112124342/f00006494_religion_chile_america_latina_2017.pdf|archive-date=13 January 2018|url-status=live}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |᱘᱙% ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ |᱕% ᱯᱨᱳᱠᱮᱥᱴᱟᱱ |᱔% ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |᱒% ᱮᱴᱟᱜ}} | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Paraguay|President]] | leader_name1 = ᱢᱥᱨᱤᱭᱳ ᱟᱵᱽᱫᱳ ᱱᱨᱱᱤᱛᱮᱡᱽ | leader_title2 = [[Vice President of Paraguay|Vice President]] | leader_name2 = ᱦᱩᱜᱳ ᱵᱷᱮᱞᱟᱡᱠᱩᱭᱮᱡᱽ | legislature = ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ | upper_house = ᱥᱮᱱᱮᱴ | lower_house = [[Chamber of Deputies of Paraguay|Chamber of Deputies]] | area_rank = 59th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 406752 | percent_water = 2.3 | population_estimate = 7,252,672<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=7&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=288&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331072622/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=7&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=288&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|archive-date=31 March 2019|url-status=live}}</ref> | population_estimate_rank = 102th | population_estimate_year = ᱒0᱒0 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 17.83 | population_density_sq_mi = 39 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 210th | GDP_PPP = $101.075 billion<ref name=imf2/> | GDP_PPP_rank = 88th | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $14,131 | GDP_PPP_per_capita_rank = 96th | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal = $44.557 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 94th | GDP_nominal_per_capita = $6,229<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 94th | sovereignty_type = ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ {{nobold| [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]]}} ᱠᱷᱚᱱ | established_event1 = Declared | established_date1 = ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱘᱑᱑ | established_event2 = Recognized | established_date2 = ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱔᱒ | established_event3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ | established_date3 = ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱕ | Gini_year = 2017 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 48.8 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |accessdate=6 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205203227/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |archive-date=5 December 2017 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ᱒᱐᱑᱘<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.724 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|title=Human Development Report|year=2019|accessdate=9 December 2019|publisher=United Nations Development Programme|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209094356/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|archive-date=9 December 2019|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = ᱙᱘ ᱟᱱᱟᱜ | currency = [[Paraguayan guaraní|Guaraní]] | currency_code = PYG | time_zone = [[UTC–4|PYT]] | utc_offset = –᱔ | time_zone_DST = [[Daylight saving time in Paraguay|PYST]] | utc_offset_DST = –᱓ | drives_on = right | calling_code = [[+᱕᱙᱕]] | cctld = [[.py]] | footnote_a = Mixed European and [[Amerindian]]. | today = }} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Paraguay}} ;Government * [https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Chief of State and Cabinet Members] * [http://www.senatur.gov.py/ National Department of Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ |date=2015-05-20 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.hacienda.gov.py/ Ministry of Finance with economic and government information; also available in English] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ;General information * [https://www.britannica.com/place/Paraguay Paraguay] from the ''Encyclopædia Britannica'' * {{CIA World Factbook link|pa|Paraguay}} * [https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Paraguay] at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/South_America/Paraguay}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222081.stm Paraguay profile] from the BBC News * {{Wikiatlas|Paraguay}} * {{osmrelation-inline|287077}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=PY Key Development Forecasts for Paraguay] from International Futures ;News media * [https://web.archive.org/web/20090916131713/http://www.larueda.com.py/ La Rueda – Weekly reviews] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.abc.com.py/ ABC Color] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.ultimahora.com.py/ Última Hora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201100434/http://www.ultimahora.com.py/ |date=2008-12-01 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.lanacion.com.py/ La Nación] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.paraguay.com/ Paraguay.com] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.nanduti.com.py/ Ñanduti] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.mipyme.com.py/ Paraguayan Pymes News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604075323/http://www.mipyme.com.py/ |date=2020-06-04 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ;Trade *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/PRY/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Paraguay] * [https://web.archive.org/web/20190414174336/https://www.tipo-de-cambio.com/paraguay/cotizacion-de-monedas-en-paraguay-casa-de-cambios-alberdi-chaco-cde-encarnacion-y-asuncion/ Exchange rate of the Guaraní – Paraguayan Currency] ;Travel * [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention & Visitor's Bureau]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism] * {{Wikivoyage-inline}} * [https://web.archive.org/web/20081202113657/http://www.turismo.com.py/ Tourism in Paraguay, information, pictures and more. Turismo.com.py] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ]] lxiyuak7tbjlzj29kblfsiaohbodrlv ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 12519 197382 135160 2026-08-28T18:15:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197382 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱰᱟᱪ | nativename = ''Nederlands'' | pronunciation = {{IPA-nl|ˈneːdərlɑnts||nl-Nederlands.ogg}} | states = [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱟᱨ [[:en:Flanders|ᱯᱷᱞᱟᱱᱰᱮᱨᱥ]] | region = [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]], [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ]], [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]], ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]];<br>ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱟᱨᱩᱵᱟ]], [[ᱠᱤᱭᱩᱨᱟᱥᱟᱣ]], ᱥᱮᱸᱱᱴ ᱢᱟᱨᱛᱷᱮᱱ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱷᱞᱟᱱᱰᱮᱨᱥ | speakers = ᱒᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ethnicity={{plainlist| *[[ᱰᱟᱪ ᱦᱚᱲ|ᱰᱟᱪ]] *ᱯᱷᱮᱢᱤᱝᱥ *[[:en:Indo people|ᱤᱱᱫᱳ]] *[[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ|ᱥᱩᱨᱤᱱᱢᱤᱥ]]}} | ref = e19 | speakers2 = ᱥᱟᱱᱟᱢ ([[:en:first language|L1]] plus [[:en:Second language|L2]] speakers): ᱒᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱘)<ref name="Eurobarometer Languages" /><ref name="UofL">{{cite web |url=http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/dutch |title=Dutch |publisher=University of Leicester |website=Languages at Leicester |accessdate= |archive-date=2014-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502062920/http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/dutch |url-status=dead }}</ref> | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ]] | fam3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ]] | fam4 = [[:en:Low Franconian languages|ᱠᱤ ᱯᱷᱨᱝᱠᱟᱱᱤᱭᱚ]] | ancestor = ᱢᱟᱬᱮ ᱰᱟᱪ | ancestor2 = ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱪ | script = {{plainlist| *[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱰᱟᱪ ᱪᱤᱠᱤ]]) *ᱰᱟᱪ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ}} | sign = Signed Dutch (''NmG'') | nation =[[File:Flag of Belgium.svg|22x20px]] [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ]]<br>[[File:Flag of Netherlands.svg|22x20px]] [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]]<br>[[File:Flag of Suriname.svg|22x20px]] [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] <br />{{collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=Dependent entities| |ᱟᱨᱩᱵᱟ |ᱠᱤᱭᱩᱨᱟᱥᱟᱣ |ᱥᱮᱸᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ }} <br />{{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=ᱥᱟᱶᱛᱟ |Benelux |European Union |South American Union |Caribbean Community''' }} | minority = | agency = Nederlandse Taalunie<br />([[Dutch Language Union]]) | iso1 = nl | iso2b = dut | iso2t = nld | iso3 = nld | iso3comment = Dutch/[[Flemish]] | lingua = 52-ACB-a | glotto = mode1257 | glottorefname = Modern Dutch | map = Map Dutch World scris.png | mapcaption = Dutch-speaking world (included are areas of daughter-language [[Afrikaans language|Afrikaans]]) | map2 = Idioma neerlandés.PNG | mapcaption2 = Distribution of the Dutch language and its dialects in Western Europe | notice = IPA }} '''ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱮᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱦᱚᱲ [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=nl}} * {{Curlie|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Indo-European/Germanic/Dutch/}} * [http://taalunieversum.org/en/ The Nederlandse Taalunie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021193430/http://taalunieversum.org/en/ |date=2012-10-21 }}, Dutch language union * [https://dutchgrammar.group.shef.ac.uk/ The Dutch Learner's Grammar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929221815/https://dutchgrammar.group.shef.ac.uk/ |date=2019-09-29 }}, from The University of Sheffield) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] 04y8ebz5ljz63pf2goqbd1t305tyyka ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ 0 19089 197380 175252 2026-08-28T17:30:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197380 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱮ | native_name = PCMC, ᱯᱩᱱᱮ | settlement_type = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = | photo2a = Embassy TechZone.jpg | photo2b = India Technology.jpg | photo3b = Green Green Everywhere.jpg | photo3a = Cognizant-Pune.jpg | photo4b = | size = 270 | spacing = .5 | color = | border = black | foot_montage = Clockwise from top: PCMC Bhavan, [[Infosys]], Pune Mumbai Expressway, Chinchwad Skyline, Cognizant, [[Embassy Tech Zone]] }} | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|18|37|07.04|N|73|48|13.43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | subdivision_name3 = [[ᱯᱩᱱᱮ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱒<ref name=PCMCLocation>{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|title=PCMC {{!}} City Location|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806044146/http://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|archive-date=6 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | leader_title1 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name1 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱯᱟᱴᱤᱞ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/commissioner.php?N=MQ==|title=PCMC {{!}} Commissioner|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-04-29|archive-date=2022-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101114851/https://www.pcmcindia.gov.in/commissioner.php?N=MQ==|url-status=dead}}</ref> | leader_title2 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name2 = ᱩᱥᱟ ᱫᱷᱚᱨ ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]])<ref>{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/pune-news/bjps-rahul-jadhav-elected-the-mayor-of-pimpri-chinchwad-municipal-corporation-1725355/|title=भाजपाचे राहुल जाधव पिंपरीचे नवे महापौर|date=2018-08-04|work=Loksatta|access-date=2018-08-04|language=mr-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804210832/https://www.loksatta.com/pune-news/bjps-rahul-jadhav-elected-the-mayor-of-pimpri-chinchwad-municipal-corporation-1725355/|archive-date=4 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/rahul-jadhav-former-6-seater-rickshaw-driver-becomes-pcmc-mayor/articleshow/65274678.cms|title=Ex-auto driver is new mayor of Maharashtra city - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911124417/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/rahul-jadhav-former-6-seater-rickshaw-driver-becomes-pcmc-mayor/articleshow/65274678.cms|archive-date=11 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | unit_pref = Metric | total_type = | area_footnotes = <ref name=PCMCLocation /> | area_rank = | area_total_km2 = 181 | area_blank1_title = ᱥᱚᱦᱨᱤ<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|title=Constituents of urban agglomerations having population 1 lakh & above, Census 2011|website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|page=34 of 61|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306023808/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|archive-date=6 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|title=2011 District Census Handbook, Pune (Part A - Village and Town Directory)|publisher=Director of Census Operations|year=2014|location=Maharashtra|pages=1240–1251|access-date=12 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121223400/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|archive-date=21 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_blank1_km2 = 584.75 | area_blank2_title = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]<ref name="pmrda.gov.in">{{Cite web|url=http://www.pmrda.gov.in/background.html|title=Pune Metropolitan Region Development Authority - PMRDA|website=www.pmrda.gov.in|access-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426144158/http://www.pmrda.gov.in/background.html|archive-date=26 April 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|title=PMRDA eyes big boost to affordable housing sector - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625065801/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|archive-date=25 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_blank2_km2 = 7,256.46 | elevation_footnotes = | elevation_m = 530 | population_total = 1,729,320<ref name=PCMCLocation /><ref name= PopulationPCMC>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|title=Pimpri and Chinchwad City Population Census 2011 {{!}} Maharashtra|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504011405/http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|archive-date=4 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ᱥᱚᱦᱨᱤ | population_blank1 = 5,057,709<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/306-pune.html|title=Pune Metropolitan Urban Region Population 2011 Census|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426144334/https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/306-pune.html|archive-date=26 April 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | population_blank2_title = | population_blank2 = 7,276,000<ref name="pmrda.gov.in"/> | population_demonym = ᱯᱩᱱᱮᱭᱛᱮ, ᱯᱩᱱᱮᱠᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱮᱭᱛᱮ | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱑᱑᱐᱑᱗<ref>{{Cite web|url=https://www.findpincode.net/maharashtra/pune/taluka-pune-city-pincodes|title=Pune City PIN Code, Pincodes of Pune City taluka in Pune district of Maharashtra|website=www.findpincode.net|language=en-US|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505205305/https://www.findpincode.net/maharashtra/pune/taluka-pune-city-pincodes|archive-date=5 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+᱙᱑-᱒᱐]] | registration_plate = MH 12, MH 14 | blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱢᱟᱵᱟᱞ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱵᱟᱞ]], [[ᱥᱤᱨᱩᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱨᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ]], [[ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱥᱟᱨᱤ]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱯᱨᱚᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | blank3_info_sec1 = ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | website = http://www.pcmcindia.gov.in | footnotes = | official_name = }} <mapframe latitude="18.6298" longitude="73.7997" zoom="13" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 18.6298, 73.7997 ] } }, { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 73.7997, 18.6298 ] } } ] } </mapframe> '''ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱙᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱓ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|title=PCMC {{!}} City Location|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806044146/http://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|archive-date=6 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/pdf/DP_report_TP/New%20Villeges%20DP%20Report/DP.pdf|title=Development Plan - 2021 for the newly merged areas in PCMC|date=May 2000|website=Official Website of PCMC|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331231708/https://www.pcmcindia.gov.in/pdf/DP_report_TP/New%20Villeges%20DP%20Report/DP.pdf|archive-date=31 March 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/pimpri-chinchwad-transformation-of-pune-s-satellite-city/168402|title=Pimpri-Chinchwad: Transformation of Pune's satellite city|access-date=2018-06-05|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214552/http://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/pimpri-chinchwad-transformation-of-pune-s-satellite-city/168402|archive-date=15 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓᱐ ᱟᱨ ᱕᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱥᱚᱢᱟᱱ' ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘° ᱓᱗' ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱓° ᱔᱘' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref name="DP" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱵᱚᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱵᱚᱱᱟ]], [[ᱢᱩᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱢᱩᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱭᱚᱬᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{India census population| | title = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ | state = expanded | align = right | 1971 = 98572 | 1981 = 251769 | 1991 = 520639 | 2001 = 1006417 | 2011 = 1727692 | estimate = 2100000 | estyear = 2017<ref name=":9" /> | estref = | footnote = Population figures for Pimpri-Chinchwad.<br>Source: [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] }} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱒᱙,᱖᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census1">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|title=Pune district census handbook - Census of India 2011|date=2014-06-16|website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121223400/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|archive-date=21 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Census2">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|title=Pimpri and Chinchwad City Population Census 2011 {{!}} Maharashtra|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504011405/http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|archive-date=4 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱓᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱓% ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱗᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Census1 /><ref name=Census2 /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=Census1 /> ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙.᱒᱒% (᱙᱒.᱔᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ; ᱘᱕.᱓᱗% ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Census1 /><ref name=Census2 /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PCMCLocation /> ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Iyengar, A., 2013. ''Self-Perceptions of Heritage Language Shift among Young Sindhis in Pune'' (Doctoral dissertation, University of New England Armidale, NSW, Australia).</ref><ref>Kalamdani, K., 1993. "Pimpri Chinchwad". ''Architecture Plus Design'', 10(6), p.65.</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|84.21}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|6.91}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|lightpink|5.03}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|red|2.09}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|gold|1.14}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|#808080|0.34}} {{bar percent|Not stated|#808081|0.24}} }} ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2" /> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== {{Panorama |image = |height = 230 |alt = |caption = <center>ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱯᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ</center> }} ᱯᱩᱱᱮ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=gmt>{{cite web|title=Pimpri Chinchwad, India|url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/india/pimpri-chinchwad/index.htm|publisher=wwp.greenwichmeantime.com|access-date=29 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228221248/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/india/pimpri-chinchwad/index.htm|archive-date=28 December 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:Departure Lounge Pune Airport India.jpg|thumb|right|250px|[[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱝᱚ ᱞᱚᱦᱮᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://pune.steci.org/about-pune-parish/pune-city/|title=Pune City|publisher=St. Thomas Evangelical Church of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825091211/http://pune.steci.org/about-pune-parish/pune-city/|archive-date=25 August 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] (ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱠᱯᱷᱟᱨᱴ ([[ᱞᱩᱯᱷᱛᱷᱟᱸᱥᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/City-gears-up-for-its-first-allbiz-class-FrankfurtPune-flight/329609/|title=City gears up for its first all-biz class Frankfurt-Pune flight|author=Express News Service|date=1 July 2008|work=The Indian Express|access-date=2 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314020349/http://www.expressindia.com/latest-news/City-gears-up-for-its-first-allbiz-class-FrankfurtPune-flight/329609/|archive-date=14 March 2012|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-13/pune/27843652_1_pune-direct-flight-civil-aviation-minister|title=Pune goes global|date=13 December 2005|access-date=2 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105184037/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-13/pune/27843652_1_pune-direct-flight-civil-aviation-minister|archive-date=5 November 2012|url-status=dead|work=[[The Times of India]]|df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ====ᱥᱚᱲᱚᱠ==== {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = | width1 = 250 | alt1 = | caption1 = Empire Estate Flyover | image2 = Pune Highway.jpg | width2 = 250 | alt2 = | caption2 = Grade separators on the NH 48 | image3 = | width3 = 250 | alt3 = | caption3 = Nashik Phata Flyover, Pune's 1st two tier flyover }} ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱘ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱼᱵᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱮᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱫᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱠᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ , ᱵᱚᱯᱚᱰᱤ, ᱫᱟᱯᱚᱰᱤ, ᱠᱚᱥᱟᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ, ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ, ᱱᱤᱜᱽᱰᱤ, ᱫᱮᱦᱩ ᱨᱚᱰ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, ᱠᱤᱵᱟᱞᱮ, ᱢᱚᱢᱩᱨᱰᱤ, ᱜᱚᱦᱩᱸᱡᱮ, ᱛᱚᱞᱮᱜᱟᱶ ᱫᱟᱵᱷᱟᱰᱮ, ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱜᱟᱶ ᱢᱟᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱟᱥᱚᱨᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱥᱚᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱵᱷᱚᱥᱨᱤ, ᱪᱤᱠᱷᱞᱤ, ᱢᱚᱥᱤ, ᱪᱤᱸᱵᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱫᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱴᱚᱨᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱴᱮᱞᱤᱥᱠᱚᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱴᱟᱱᱮᱴ (alternative) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱼᱵᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱤᱵᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱖ᱼᱞᱮᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱸᱠᱨᱤᱴ, ᱮᱠᱥᱮᱥᱼᱠᱟᱱᱴᱨᱚᱞᱮᱰ ᱴᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.roadtraffic-technology.com/projects/mumbai/ |title=Mumbai-Pune Expressway, India |publisher=Road Traffic Technology |access-date=2010-08-21 |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002124346/http://www.roadtraffic-technology.com/projects/mumbai |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱙᱔.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Rs 7,000-cr project to add more lanes to expressway, NH-4 |url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rs-7000-cr-project-to-add-more-lanes-to-expressway-nh-4/|access-date=21 November 2015|work=The Indian express|agency=Express News Agency|date=6 February 2015}}</ref> ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{cite web |url=http://www.punediary.com/html/eway.html |title=Expressway pune mumbai pune, mumbai pune mumbai, express high way nh-4 national highway no4 |publisher=Punediary.com |access-date=2010-08-21 |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107064718/https://www.punediary.com/html/eway.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news| url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/mumbai-pune-expressway-may-soon-have-eight-lanes/articleshow/18642402.cms | work=The Times of India| title=Mumbai-Pune expressway may soon have eight lanes | date=23 February 2013}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20120401051300/http://www.pcmcindia.in/ Pimpri-Chinchwad Municipal Corporation Website] * *'''<big><u>''<span lang="mr" dir="ltr">Well Known companies, manufacturers and industrial service provider in Pune and PCMC below this footer</span>''</u></big>'''. * *[http://ssepune.in/ Shivshakti Engineering | Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125205612/http://ssepune.in/ |date=2021-11-25 }} *[http://www.balsonsheavylift.com/ Heavy Lift | Heavy Shift | Heavy Loading Services Pune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707081553/http://www.balsonsheavylift.com/ |date=2022-07-07 }} {{ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] toiyo2skheo7i941xnxy6z87wp97enj ᱣᱟᱨᱞᱤ 0 24587 197390 197301 2026-08-29T09:33:04Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197390 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = Warli | image = Warli population in Bombay Presidency.jpg | image_caption = Distribution of Warli population in the then Bombay Presidency, 1945 | flag = | caption = | population = | popplace = [[Maharashtra]] •[[Gujarat]] | langs = [[Varli language|Varli]] | religions = [[Animism]]• [[Hinduism]] | related = <br>{{hlist| [[Indo-Aryan peoples]] | [[Marathi people]] | [[Bhil people]] | [[Konkani people]] }}<br> | native_name = | native_name_lang = }} ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱸᱠᱬᱤ ᱦᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱞᱩᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>https://books.google.com/books/about/Yojana_July_2022_English.html?id=pVx6EAAAQBAJ#v=onepage&q=Bhil%20Warli%20Subcaste&f=false</ref> ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱫᱮ ᱣᱟᱨᱞᱤ, ᱫᱟᱵᱚᱨ ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵ-ᱠᱟᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ== ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱣᱦᱟᱨ]], [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱜᱚᱰ]], [[ᱢᱳᱠᱷᱚᱰᱟ]], [[ᱫᱟᱦᱟᱱᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱟᱥᱟᱨᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱫᱩᱨᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱵᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱥᱟᱫ, ᱰᱟᱝᱜᱽᱥ, ᱱᱟᱣᱥᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱭᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱤᱭᱚᱨᱥᱚᱱ (Grierson's Linguistic Survey of India) ᱟᱨ ᱮ. ᱮᱢ. ᱜᱷᱟᱴᱮᱡᱽ (ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱞ. VII of A Survey of Marathi dialects) ==ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ (The Painted World of the Warlis) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱭᱟᱥᱳᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱟᱞᱢᱤᱭᱟ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱣᱟᱨᱞᱤ ᱒᱕᱐᱐ ᱥᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢᱵᱮᱴᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱠ ᱥᱴᱮᱞᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱐᱐᱐ BCE ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://www.openart.in/history/tales-folk-west-warli-painting/</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== gkegitggf0a7j3qwytgm0cv1p9nm9xk ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24797 197384 127383 2026-08-28T19:37:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197384 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Balharshah nameplate.jpg | image_caption = | address = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|19.849|N|79.348|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|188|m|ft}} | line = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ –ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱤᱨ–ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = Standard on ground | platform = ᱕ | tracks = ᱘ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | accessible = {{Access icon|20px}} | code = {{Indian railway code | code = BPQ | division = {{rwd|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱟᱨ.}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = ᱑᱕᱐᱐᱐ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India | map_dot_label = ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 280 | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''BPQ''') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱠᱤ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱞᱟᱨᱥᱟᱦ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱯᱷᱤᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=https://irfca.org/docs/electrification-history.html | title=&#91;IRFCA&#93; Electrification History from CORE }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱤᱯᱮᱴ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IR History: Early Days – III">{{cite web| url= http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html | title=IR History: Early Days – III| work=Chronology of railways in India, Part 3 (1900–1947)| access-date = 26 November 2013}}</ref> {{stnlnk|ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ}}-ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱤᱨ-[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱤᱨ-ᱨᱟᱡᱳᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1 |title=Major Events in the Formation of S.E. Railway |publisher=South Eastern Railway |access-date=2012-11-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1 |archive-date= 1 April 2013 |df=dmy }}</ref> ᱒᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ-ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱠᱤᱞᱟ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=division >{{cite web| url = http://www.secr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1312278598168-Tourist%20Places.pdf |title =Nagpur Division | publisher=South East Central Railway| access-date = 2012-11-10 }}</ref> ᱨᱟᱢᱚᱜᱩᱸᱰᱚᱢ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱘-᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱯᱷᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 26 November 2013}}</ref> ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱨ-ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱯᱷᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ/ᱯᱤ.ᱥᱤ.ᱳ. ᱵᱩᱴᱷ, ᱨᱤᱴᱮᱭᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠ ᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.makemytrip.com/railways/balharshah-bangalore-train-tickets.html | title = Balhashah to Bangalore trains | publisher = Make My Trip | access-date = 26 November 2013 | archive-date = 2 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131202233627/http://www.makemytrip.com/railways/balharshah-bangalore-train-tickets.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://indiarailinfo.com/arrivals/balharshah-junction-bpq/22 ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ] {{Adjacent stations|noclear=y |system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱜᱚᱸᱰᱣᱟᱱᱟ ᱵᱤᱥᱟᱯᱩᱨ|right=ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱲ|type=[[ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=|right2=ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱠᱤᱞᱟ|type2=[[ᱜᱚᱱᱫᱤᱭᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱵᱷᱚᱨ–ᱵᱚᱞᱦᱟᱨᱥᱟᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] 1f3y5f0ll7m2po0vjqgc1afzf0wjk9z ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 24912 197372 128236 2026-08-28T12:58:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197372 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ''' (/ˌhɪndʊˈstɑːni/; Devanagari: हिन्दुस्तानी, Hindustānī; Perso-Arabic: ہِنْدُوسْتانی, Hindūstānī, lit. 'of Hindustan') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱮᱠᱟᱱ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱟᱰᱟᱨᱰ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱩᱨᱤᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱳᱨᱫᱩ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{Short description|Indo-Aryan language spoken in India and Pakistan}} {{For multi|its official forms|Hindi|and|Urdu|other uses|Fiji Hindi{{!}}Fijian Hindustani|and|Caribbean Hindustani}} {{Pp-semi-indef}} {{Context|date=November 2022}} {{Use dmy dates|date=March 2022}} {{Use Indian English|date=April 2021}} {{Infobox language | name = Hindustani | nativename = {{hlist|हिन्दुस्तानी|{{nq|ہِنْدُوسْتانی}}}} | pronunciation = {{IPA-hns|ɦɪn̪d̪ʊst̪äːniː|IPA}} | altname = Hindi–Urdu | image = Hindustani.svg | imagescale = 0.7 | imagecaption = The word ''Hindustani'' in the [[Devanagari]] and [[Urdu alphabet|Perso-Arabic]] ([[Nastaliq]]) scripts | states = [[Languages of India|India]] and [[Languages of Pakistan|Pakistan]] | region = [[Western UP]]/[[Delhi]] ([[North India]]),<br>[[Deccan]] ([[South India]]),<br>[[Pakistan]]<ref>{{cite journal |editor1=Robina Kausar |editor2=Muhammad Sarwar |editor3=Muhammad Shabbir |title=The History of the Urdu Language Together with Its Origin and Geographic Distribution |journal=International Journal of Innovation and Research in Educational Sciences |volume=2 |issue=1 |url=https://www.ijires.org/administrator/components/com_jresearch/files/publications/IJIRES-154_final.pdf}}</ref> | speakers = [[L1 speakers]]: c. 250 million | date = 2011 & 2017 censuses | ref = <ref name=ethnologue>"Hindi" L1: 322 million (2011 Indian census), including perhaps 150 million speakers of other languages that reported their language as "Hindi" on the census. L2: 274 million (2016, source unknown). Urdu L1: 67 million (2011 & 2017 censuses), L2: 102 million (1999 Pakistan, source unknown, and 2001 Indian census): ''Ethnologue'' 21. {{e21|hin|Hindi}}. {{e21|ur|Urdu}}.</ref> | speakers2 = [[L2 speakers]]: ~500 million (1999–2016)<!--includes the 140M subtracted from the L1 census total of 390M estimated to speak something other than Hindustani. Not all of these will be able to speak Hindustani even as an L2, another reason the numbers can be only very approximate--><ref name=ethnologue /> | familycolor = Indo-European | fam2 = [[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]] | fam3 = [[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]] | fam4 = [[Hindi languages|Central Zone]] | fam5 = [[Western Hindi]] | ancestor = [[Shauraseni Prakrit]] | ancestor2 = [[Apabhraṃśa]] | ancestor3 = [[Old Hindi]] | stand1 = [[Hindi]] | stand2 = [[Urdu]] | dia1 = [[Deccani language|Deccani]] | dia2 = [[Hyderabadi Urdu|Hyderabadi]] | dia3 = [[Dhakaiya Urdu|Dhakaiya]] | dia4 = [[Rekhta]] | dia5 = [[Kauravi]] | dia6 = [[Bombay Hindi|Bambaiya]] | dia7 = [[Bihari Hindi]]{{efn|Not to be confused with the [[Bihari languages]], a group of [[Eastern Indo-Aryan languages]].}} | dia8 = [[Andaman Creole Hindi|Andaman]] | dia9 = [[Haflong Hindi|Haflong]] | dia10 = [[Judeo-Urdu]] | script = {{Unbulleted list |[[Devanagari]] (Hindi)<ref name="Grierson"/><ref name="Ray2011"/> |[[Perso-Arabic script|Perso-Arabic]] ([[Urdu alphabet]]) (Urdu)<ref name="Grierson"/><ref name="Ray2011"/> |[[Latin script|Latin-Roman]] ([[Hinglish]]-[[Urdish]]) |[[Kaithi]] (historical) |[[Hebrew script|Hebrew]] ([[Judeo-Urdu]]) |[[Laṇḍā scripts|Laṇḍā]] (historical)<ref>{{Cite book|last=Gangopadhyay|first=Avik|title=Glimpses of Indian Languages|publisher=Evincepub publishing|year=2020|isbn=9789390197828|pages=43}}</ref> |[[Mahajani]] (historical, mainly [[Hindi]]) |[[Hindi Braille]] |[[Urdu Braille]]}} | sign = [[Indian Signing System]] (ISS)<ref>[http://share.pdfonline.com/51071726f49f47ea858865837b25f8f9/dedse_dhh09.htm Norms & Guidelines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140113022437/http://share.pdfonline.com/51071726f49f47ea858865837b25f8f9/dedse_dhh09.htm |date=13 January 2014 }}, 2009. D.Ed. Special Education (Deaf & Hard of Hearing), [www.rehabcouncil.nic.in Rehabilitation Council of India]</ref> | nation = {{plainlist| *{{flag|India}} <br/>(as [[Hindi]] and [[Urdu]]) *{{flag|Pakistan}} <br/> (as [[Urdu]]) }} | minority = | agency = {{plainlist| *[[Central Hindi Directorate]] (Hindi, India)<ref>The Central Hindi Directorate regulates the use of [[Devanagari]] and Hindi spelling in [[India]]. Source: [http://hindinideshalaya.nic.in/hindi/introduction.html Central Hindi Directorate: Introduction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010138/http://hindinideshalaya.nic.in/hindi/introduction.html |date=15 April 2010 }}</ref> *[[National Council for Promotion of Urdu Language]] (Urdu, India)<ref>{{cite web|url=http://www.urducouncil.nic.in/|title=National Council for Promotion of Urdu Language|website=www.urducouncil.nic.in}}</ref> *[[National Language Promotion Department]] (Urdu, Pakistan)<ref>Zia, K. (1999). ''[http://users.skynet.be/hugocoolens/urdu-code/standardcodetableurdu.htm Standard Code Table for Urdu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408004715/http://users.skynet.be/hugocoolens/urdu-code/standardcodetableurdu.htm |date=8 April 2019 }}''. 4th Symposium on Multilingual Information Processing, (MLIT-4), [[Yangon]], [[Myanmar]]. CICC, [[Japan]]. Retrieved on 28 May 2008.</ref>}} | iso1 = hi | iso1comment = – Hindi<br/><code>{{ISO639-1|ur}}</code> – Urdu | iso2 = hin | iso2comment = – Hindi<br/><code>{{ISO639-2|urd}}</code> – Urdu | lc1 = hin | ld1 = Hindi<!--name as per ISO 639-3/RA, already wiki-linked in stand1 parameter--> | lc2 = urd | ld2 = Urdu <!--name as per ISO 639-3/RA, already wiki-linked in stand2 parameter--> | lingua = 59-AAF-qa to -qf | glotto = hind1270 | glottorefname = Hindustani | map = Hindustani map.png | mapcaption = Areas (red) where Hindustani (Delhlavi or [[Kauravi]]) is the native language | map2 = | mapcaption2 = {{legend|#FF7F36|Provincial or state level}} {{legend|#FFCC2E|Secondary provincial or state language}} {{legend|#FDF72F|National level}} | notice = IPA {{InterWiki|code=hi}} {{InterWiki|code=ur}} }} {{Contains special characters | special = uncommon [[Unicode]] characters | fix = Help:Multilingual support#Kaithi | image = Replacement character.svg | link = Specials (Unicode block)#Replacement character | alt = <?> | compact = yes }} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱟᱯᱟᱵᱽᱨᱟᱢᱥᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱫᱮᱦᱞᱟᱵᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱞᱰ ᱦᱤᱱᱫᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ''' ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱫᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ [[ᱫᱮᱠᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱑᱓ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱛᱚ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱠᱟᱱ [['''ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱩᱥᱨᱳᱣ''']] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱚᱵᱤ (Persian: ھندوی, lit. 'of Hind or India') ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱚᱛ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱩᱨᱠᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱵ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱕᱒᱖ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱜᱳᱨᱤᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ''' ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱱᱟᱵᱷᱤᱰ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ== ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱦᱤᱱᱫᱤ''' ᱟᱨ '''ᱩᱨᱫᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ]] ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ- ᱩᱨᱫᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟᱠᱚ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱩᱨᱫᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ (ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ, ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ, ᱮᱢᱟᱱ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ/ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PeterDass2019"/> [[File:New testament cover page in Hindustani language.jpg|thumb|New Testament cover page in Hindustani language was published in 1842]] [[File:First page of new testament in Hindustani language.jpg|thumb|First chapter of New Testament in Hindustani language]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== {{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}} {{EB1911 Poster|Hindostani}} * [http://boltidictionary.com/en/ Bolti Dictionary (Hindustani)] * [https://web.archive.org/web/20130601231148/http://www.hamariboli.com/ Hamari Boli (Hindustani)] * [https://www.facebook.com/KhanAcademyHamariBoli Khan Academy (Hindi-Urdu):] academic lessons taught in Hindi-Urdu * [http://www.languageinindia.com/march2003/hindustani.html Hindustani as an anxiety between Hindi–Urdu Commitment] * [https://web.archive.org/web/20060923205724/http://www.uiowa.edu/~incinema/Hindinote.html Hindi? Urdu? Hindustani? Hindi-Urdu?] * [http://www.lexicool.com/dlink.asp?ID=0FW3HU5663&L1=34&L2=44 Hindi/Urdu-English-Kalasha-Khowar-Nuristani-Pashtu Comparative Word List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912023522/http://www.lexicool.com/dlink.asp?ID=0FW3HU5663&L1=34&L2=44 |date=12 September 2019 }} * [http://globalrecordings.net/language/747 GRN Report for Hindustani] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20060615203847/http://indolink.com/Poetry/ Hindustani Poetry]}} * [https://web.archive.org/web/20060827233430/http://polyglot.lss.wisc.edu/lss/staff/erica/CALL/hindi.html Hindustani online resources] * [https://web.archive.org/web/20070804053902/http://www.nla.gov.pk/ National Language Authority (Urdu), Pakistan (muqtadera qaumi zaban)] {{Hindi topics}} {{Urdu topics}} {{Central Indo-Aryan languages}} {{Languages of South Asia}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Hindustani Language}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 4hzn8v35u1wl0v27p37bop00t7rsvnq ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ 0 26885 197386 145617 2026-08-28T20:49:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197386 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | image = [[Image:Inde bondo 8593a.jpg|200px]] | image_caption = ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱠᱩᱲᱤ | population = ᱑᱒,᱒᱓᱑ | total_ref = <ref name="census">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2017-11-18}}</ref> | regions = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | langs = [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]] | rels = | Script = | religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]<ref>{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Odisha |url=http://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14/ST-21-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=12 February 2020}}</ref> | related = [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ]], [[ᱦᱳ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱳ]], [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱚᱱ-ᱠᱷᱟᱢᱮᱨ]] }} '''ᱵᱳᱱᱰᱟ''' (ᱵᱳᱸᱰᱳ, ᱵᱳᱱᱰᱳ ᱯᱳᱨᱟᱡᱟ, ᱵᱷᱳᱸᱰᱟ ᱥᱮ ᱨᱮᱢᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱾ ==ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ== ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ: ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖,᱗᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱰᱟᱢᱵᱟᱨᱩ ᱥᱤᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱫᱚ ᱖% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Ranjan Sahu, Priya. "Bondas, a Primitive Tribe in Odisha Hills, Get Their First MLA." Points of View Reference Center. Hindustan Times, 24 May 2014. Web. 22 Oct. 2014.</ref><ref>{{Cite web|date=2014-05-23|title=Bondas, a primitive tribe in Odisha hills, get their first MLA|url=https://www.hindustantimes.com/india/bondas-a-primitive-tribe-in-odisha-hills-get-their-first-mla/story-mSDlCeBofbXmmasbMN7QdO.html|access-date=2021-11-27|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱮ ''ᱜᱳᱴᱤ'' ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱩᱯᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱜᱩᱯᱟᱢ-ᱨᱮᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱜᱩᱯᱟᱢ-ᱵᱚᱭᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱚᱱᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱥᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱦᱮᱡᱽ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱡᱤᱱᱤᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ''ᱡᱤᱱᱤᱝ'' ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱮᱸᱡᱽ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱟᱹᱭ ᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱥᱟ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Pati, Rabindra Nath 2002">Pati, Rabindra Nath., and Jagannatha Dash. Tribal and Indigenous People of India: Problems and Prospects. New Delhi: A.P.H. Pub., 2002. Print.</ref> ᱛᱚᱞᱟᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ “ᱞᱚᱝ ᱥᱤᱥᱤ” ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱚᱠᱚᱭ ᱮ ᱭᱟ ᱾<ref name="Pati, Rabindra Nath 2002"/> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ''ᱢᱳᱨᱟ'' ᱮᱱᱟ, ᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ “ᱜᱟᱭᱴᱟᱝ” ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Pati, Rabindra Nath 2002"/> ᱵᱳᱸᱰᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱨᱚᱵᱷᱩ (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ') ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Lurker |first1=Manfred |title=The Routledge Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons |date=2004 |publisher=Routledge |location=London and New York |page=116 |isbn=9780415340182 |url=https://books.google.com/books?id=Vtj0wSsw1JcC}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱮᱢᱳ, ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱢᱳ ([[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ "ᱦᱚᱲ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱗᱕ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|title=Tribal Groups in India|url=http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/stdy_land.pdf|publisher=Planning Commission of India|access-date=25 September 2012|archive-date=27 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193940/http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/stdy_land.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱴᱳᱵᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bfw Ethnologue report on the Bonda language]</ref> ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ (ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮ.) ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://malkangiri.nic.in/RTI_2005_BDA.pdf |title=BONDA DEVELOPMENT AGENCY, MUDULIPADA |access-date=24 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307113426/http://malkangiri.nic.in/RTI_2005_BDA.pdf |archive-date=7 March 2016 |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱑᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20121228053509/http://newindianexpress.com/states/odisha/article1394905.ece Bonda Population on the Decline]</ref> ᱵᱳᱸᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱳᱱᱮᱴᱚᱠᱞᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱞᱳᱴᱟᱞ ᱥᱴᱚᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱴᱟᱞ ᱯᱞᱳᱥᱤᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱪᱮᱠ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱮᱠ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱠᱮ’'' ᱟᱨ ''ᱯᱤ’'' ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱞᱳᱴᱟᱞ ᱥᱴᱚᱯ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱨᱤᱜᱮ, ᱪᱮᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ''ᱠᱮ’'' ᱟᱨ ''ᱯᱤ’'' ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱜᱞᱳᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱠᱮ’'' ᱟᱨ ''ᱯᱤ’'' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱜᱞᱳᱴᱟᱞ ᱥᱴᱚᱯ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ''ᱡᱤ'' ᱟᱨ ''ᱵᱤ'' ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ}} * [http://www.indiatogether.org/manushi/issue127/bonda.htm ''Manushi'' on INDIA TOGETHER: Reversal of family roles / Societal patterns of Orissa's Bonda tribals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907004637/https://indiatogether.org/manushi/issue127/bonda.htm |date=2023-09-07 }} * [http://www.sinlung.com Sinlung] Sinlung — Indian tribes. * [https://www.youtube.com/watch?v=SD-YRXXvF2E L'Inde Fantôme (Louis Malle, 1969) 6 — Les etrangers en Inde Part I.] A French documentary film about the Bonda. {{DEFAULTSORT:ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] gzwcem1mhlcvz98sdry24oxf5hqsmnf ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28670 197385 180278 2026-08-28T20:03:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197385 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=FF7220 |name=ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image= |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption= |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] |first={{start date|18 December 2023}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|20 December 2023}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |last= |operator=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (NR)]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(BSB)''' |stops=᱒ |end={{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} '''(NDLS)''' |distance={{convert|755|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱒᱔᱑᱕ / ᱒᱒᱔᱑᱖ |line_used= *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱜᱭᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] *[[ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱰᱤ.ᱰᱤ.ᱭᱩ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] *[[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |autorack= |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)#ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]] |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|94|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|480|m|ft}} (᱒᱐ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (ᱥᱟᱠᱩᱨ ᱵᱟᱥᱛᱤ ᱰᱮᱢᱩ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ)]] |map={{Varanasi-New Delhi VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱒᱔᱑᱕/᱒᱒᱔᱑᱖ '''ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱕ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Varanasi Gets Second Vande Bharat Express; PM Modi To Flag Off Train To New Delhi {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/varanasi-gets-second-vande-bharat-express-pm-modi-to-flag-off-train-to-new-delhi-indian-railways-time-table-route-6590689/ |access-date=16 December 2023 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 December 2023 |title=PM to flag off second Vande Bharat, Tamil Sangamam during 2-day visit |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/pm-to-flag-off-second-vande-bharat-and-kashi-tamil-sangamam-weekly-express-train/articleshow/106037716.cms |access-date=16 December 2023 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Delhi to Varanasi: Vande Bharat's Launch Date Announced! - TimesProperty |url=https://timesproperty.com/news/post/delhi-varanasi-vande-bharat-express-route-blid6265 |access-date=16 December 2023 |website=timesproperty.com }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shah |first=Narendra |date=15 February 2019 |title=PM Modi flags off engine-less Vande Bharat Express |url=https://www.metrorailnews.in/pm-modi-flags-off-engine-less-vande-bharat-express/ |access-date=16 December 2022 |website=Metro Rail News |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱲᱠᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱟ ᱱᱟᱛᱷ|ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Athrady |first=Ajith |title=PM Modi flags off second Vande Bharat train between Varanasi and Delhi |url=https://www.deccanherald.com/india/uttar-pradesh/pm-modi-flags-off-second-vande-bharat-train-between-varanasi-and-delhi-2815547 |access-date=18 December 2023 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ (ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ) ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱔᱑᱕/᱒᱒᱔᱑᱖ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 December 2023 |title=New Trains: Varanasi will get the gift of two more trains including Vande Bharat, PM Modi will flag off on this day - informalnewz |url=https://www.informalnewz.com/new-trains-varanasi-will-get-the-gift-of-two-more-trains-including-vande-bharat-pm-modi-will-flag-off-on-this-day/ |access-date=16 December 2023 |language=en-US |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216115017/https://www.informalnewz.com/new-trains-varanasi-will-get-the-gift-of-two-more-trains-including-vande-bharat-pm-modi-will-flag-off-on-this-day/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 December 2023 |title=Second Varanasi-New Delhi Vande Bharat Express To Be Flagged Off By PM Modi {{!}} DETAILS |url=https://www.timesnownews.com/india/varanasi-new-delhi-vande-bharat-express-likely-to-be-flagged-off-by-pm-modi-check-route-schedule-timings-article-105992171 |access-date=16 December 2023 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 December 2023 |title=2nd Vande Bharat Express to run on Delhi-Varanasi route, PM Modi may inaugurate train on Dec 18 |url=https://www.news9live.com/state/delhi-ncr/2nd-vande-bharat-express-to-run-on-delhi-varanasi-route-pm-modi-may-inaugurate-train-on-dec-18-2377859 |access-date=16 December 2023 |website=News9live |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=Modi in Varanasi Day 2: PM to launch 2nd 'saffron' Vande Bharat, 402 km section of eastern freight corridor today |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/modi-in-varanasi-day-2-pm-to-launch-2nd-saffron-vande-bharat-402-km-section-of-eastern-freight-corridor-today-101702861843904.html |access-date=18 December 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱒᱔᱑᱕/᱒᱒᱔᱑᱖ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ - ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱕᱘ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱗᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱖᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] 5nk18wvicfzgzzl1qdblnav4e2n6yup ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 28907 197374 174357 2026-08-28T13:29:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197374 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | image_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱳᱜᱳ | address = ᱰᱨ. ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱨᱳᱰ, ᱞᱳᱦᱟᱢᱟᱱᱰᱤ, ᱟᱜᱽᱨᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|27.1941|N|77.9969|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|170|m|ft}} | line = [[ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱳᱨᱰ]]<br />[[ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = ᱚᱛ ᱨᱮ | platform = ᱔ | tracks = | parking = ᱵᱟᱝᱼᱟ | bicycle = ᱵᱟᱝᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱐᱔ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱑᱙᱘᱒–᱘᱕ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = RKM | division = {{rwd|ᱟᱜᱽᱨᱟ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Uttar Pradesh#India | map_dot_label = ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ | map_caption = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱑᱖-᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ|ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Agra>{{cite web| url = http://www.makemytrip.com/railways/agra.html |title = Agra Railway Station| publisher= Make my trip| access-date = 2 July 2013}}</ref> [[ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ|ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗-᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱚᱦᱚᱲ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://tajmahal.gov.in/taj_visitors.html | title = Taj Visitors | publisher = Department of Tourism, Govt. of Uttar Pradesh | access-date = 2 July 2013 | archive-date = 31 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160831140804/http://www.tajmahal.gov.in/taj_visitors.html | url-status = dead }}</ref> ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱜᱽᱨᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱚᱨᱰ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html|title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date =2 July 2013 }}</ref> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒-᱘᱕ ᱨᱮ, ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ-ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘-᱙᱙ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐-᱙᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 2 July 2013}}</ref> ==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ== ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑᱑᱔,᱐᱐᱐ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://railenquiry.in/stationinfo/RKM/Raja-ki-mandi |title = Raja Ki Mandi| publisher= Indian Rail Enquiry| access-date = 2 July 2013}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.makemytrip.com/railways/raja_ki_mandi-rkm-railway-station.html | title = Raja Ki Mandi (RKM), Agra railway station | publisher = Make my trip | access-date = 2 July 2013 | archive-date = 21 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130821124048/http://www.makemytrip.com/railways/raja_ki_mandi-rkm-railway-station.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.trainenquiry.com/o/StaticContent/Railway_Amnities/NC_R/passenger_amini_NCR.htm | title = North Central Railway: Passenger Amenities Available At Stations | publisher = trainenquiry.com | access-date = 2 July 2013 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery widths=180> File:Raja ki mandi.jpg|ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱞᱮᱴ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://indiarailinfo.com/arrivals/raja-ki-mandi-rkm/743 ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱤ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ] *{{Wikivoyage inline|ᱟᱜᱽᱨᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] a36c7l97x8tkbncxsvoqvb23djnmp6e ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 32063 197379 174879 2026-08-28T17:27:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197379 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ<br>पिंपरी रेल्वे स्थानक | type = ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = Pimpri Railway Station End.jpg | image_caption = | address = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱜᱟᱶ, ᱯᱩᱱᱮ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|18.6232|73.8022|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | line = ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ | other = | structure = | platform = ᱒ | depth = | levels = | tracks = ᱒ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = | opened = | closed = | rebuilt = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | accessible = | code = PMP | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | zone = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱞᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|left=ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ |right=ᱠᱚᱥᱚᱨᱣᱟᱰᱤ }} | mapframe = yes | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} }} '''ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱟᱲᱟᱜ ᱦᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ, ᱥᱤᱝᱜᱚᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ/ᱯᱚᱸᱰᱷᱚᱨᱯᱩᱨ/ᱥᱤᱨᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ-ᱠᱚᱨᱡᱚᱛ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱤ.ᱮᱢ. ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ (ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ ᱔᱑᱑᱐᱑᱗) ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱟ ᱴᱤᱡ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://indiarailinfo.com/?s=2389&h=0&kkk=1366914304452 ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ] * [http://www.makemytrip.com/railways/pimpri-pmp-railway-station.html ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201213331/http://www.makemytrip.com/railways/pimpri-pmp-railway-station.html |date=2024-12-01 }} * [http://www.punediary.com/html/downside_local.html ᱞᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟ–ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925005502/http://www.punediary.com/html/downside_local.html |date=2013-09-25 }} * [http://www.punediary.com/html/upside_local.html ᱯᱩᱱᱮ–ᱞᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007170001/https://www.punediary.com/html/upside_local.html |date=2022-10-07 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱯᱩᱱᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] er6c9c5onjzd4vdf9rj9rjxaoe0aqah ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 33668 197391 193330 2026-08-29T09:34:55Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197391 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = {{nowrap|ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ}}<ref name="project">{{Cite web|url=https://caanepal.gov.np/aerodromes/airport-projects/gautam-buddha|title=Gautam Buddha International Airport|publisher=Civil Aviation Authority of Nepal|access-date=2025-11-28|archive-date=2025-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112084007/https://caanepal.gov.np/aerodromes/airport-projects/gautam-buddha|url-status=dead}}</ref> | nativename-a = | image = Gautam Buddha International Airport in evening.jpg | image2 = Gautam Buddha International Airport ATC view.jpg | IATA = BWA | ICAO = VNBW | pushpin_map = Nepal Lumbini Province# Nepal | pushpin_map_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_label = BWA | pushpin_label_position = top | type = ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ | owner = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | operator = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] | location = [[ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] | opened = {{start date and age|1958|07|08|df=yes}} | elevation-f = 344 | elevation-m = 105 | metric-elev = yes | coordinates = {{coord|27|30|20|N|083|24|58|E|region:NP_type:airport}} | website = {{URL|gbia.caanepal.gov.np}} | r1-number = 10/28f | r1-length-m = 3,000 | r1-length-f = 9,843 | r1-surface = [[Asphalt concrete|ᱯᱤᱪ]] | metric-rwy = yes | stat1-header = ᱚᱛ ᱮᱨᱤᱭᱟ | stat1-data = ᱕᱔᱓.᱗᱘ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ{{Importance inline|date=November 2022}} | footnotes = ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: [[DAFIF]]<ref name="WAD">{{usurped|1=[https://archive.today/20130217022908/http://www.worldaerodata.com/wad.cgi?airport=VNBW Airport information for VNBW]}} from [[DAFIF]] (effective October 2006)</ref><ref name="GCM">{{GCM|BWA|Bhairawa, Nepal - Gautam Buddha International Airport (VNBW / BWA)|source=DAFIF}}</ref> }} '''ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|BWA|VNBW}} — ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱦᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ — ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱴᱣᱟᱞ-ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱦᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)<ref name="GCM" /> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=15 July 2020|last1=Prasain |first1=Sangam|title=Tourism Ministry drops plan to name Munich Airport as operator of Bhairahawa airport|url=https://kathmandupost.com/money/2020/07/15/tourism-ministry-drops-plan-to-name-munich-airport-as-operator-of-bhairahawa-airport|access-date=17 July 2020|website=kathmandupost.com|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=BD |first1=Dipen |title=Gautam Buddha International Airport Due to Open Near Lumbini, Nepal, in Mid-2020 |url=https://www.buddhistdoor.net/news/gautam-buddha-international-airport-due-to-open-near-lumbini-nepal-in-mid-2020 |access-date=4 March 2020 |agency=buddhistdoor |date=2019-12-06 |ref=government target of commencing operations in mid-2020}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ '''ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱦᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gautam Buddha Airport |url=http://www.caanepal.gov.np/wp-content/uploads/2016/03/GAUTAM-BUDDHA-AIRPORT.pdf |publisher=Civil Aviation Authority of Nepal |access-date=31 January 2019 |archive-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907083235/http://www.caanepal.gov.np/wp-content/uploads/2016/03/GAUTAM-BUDDHA-AIRPORT.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱚᱢ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>webindia123. ''[http://news.webindia123.com/news/Articles/Asia/20060528/346900.html Indian freedom fighters behind Nepal revolution?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528201107/https://news.webindia123.com/news/Articles/Asia/20060528/346900.html |date=28 May 2019 }}''</ref><ref>Dangol, Sanu Bhai. ''[https://books.google.com/books?id=bXtuAAAAMAAJ The Palace in Nepalese Politics: With Special Reference to the Politics of 1951 to 1990]''. Kathmandu: [[Ratna Pustak Bhandar]], 1999. pp. 128-129</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, [[ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ '''ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Bringing travellers to the birth place of Lord Buddha |url=https://nepaltraveller.com/travel/airports-in-nepal/gautam-buddha-airport-bhairahawa |publisher=Nepal Traveller |access-date=1 January 2021|last1=Mandal |first1=Rina Kumar|date=27 September 2020 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== mxwpv2qldo274aq7lecjisunoi3kvgr ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ 0 36155 197375 192502 2026-08-28T13:45:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197375 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ | image_skyline = Railway stations in West Bengal 18.jpg | image_alt = | image_caption = ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.4781|N|87.3928|E|display=inline, title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱑᱓᱒᱑᱒ (ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱸᱫᱷ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱔᱓ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱯᱩᱨᱵᱟ]] | website = {{URL|paschimbardhaman.co.in/}} | footnotes = }} '''ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱠᱥᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=550| height=400| zoom=11 | coord={{coord|23|33|20|N|87|19|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ'''<br/>MC: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, A: ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, B: ᱵᱟᱸᱫᱽ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱦᱮᱫ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1= {{coord|23|31|34|N|87|22|24|E}} | label-pos1=left|label1= Arra| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱲᱟ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|30|32|N|87|23|40|E}} | label-pos2=right|label2= Gopalpur| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|30|4|N|87|21|48|E}} | label-pos3=right|label3= Bamunara| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱵᱟᱢᱩᱱᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|27|58|N|87|23|0|E}} | label-pos4=right|label4= Amlajora| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱟᱢᱞᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|27|40|N|87|27|45|E}} | label-pos5=right|label5= Kanksa| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱟᱱᱠᱥᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|27|22|N|87|27|14|E}} | label-pos6=left|label6= Debipur| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ]] (CT)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord7={{coord|23|26|57|N|87|26|52|E}} | label-pos7=left|label7= Prayagpur| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱯᱨᱟᱭᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|39|18|N|87|12|28|E}} | label-pos8=right|label8= Siduli| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱥᱤᱫᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|38|30|N|87|13|31|E}} | label-pos9=right|label9= Khandra| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱠᱷᱟᱱᱫᱨᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|39|14|N|87|14|34|E}} | label-pos10=right|label10= Ukhra| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱩᱠᱷᱨᱟ]] (CT) |mark-coord11={{coord|23|37|44|N|87|13|10|E}} | label-pos11=left|label11= Mahira| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱢᱟᱦᱤᱨᱟ]] (CT) |mark-coord12={{coord|23|37|11|N|87|13|1|E}} | label-pos12=left|label12= Dakshin Khanda| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟ]] (CT) |mark-coord13={{coord|23|36|51|N|87|8|51|E}} | label-pos13=right|label13= Kajora| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ]] (CT) |mark-coord14={{coord|23|36|16|N|87|10|45|E}} | label-pos14=right|label14= Harishpur| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱦᱟᱨᱤᱥᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord15={{coord|23|35|50|N|87|9|47|E}} | label-pos15=right|label15= Palashban| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱯᱟᱞᱟᱥᱵᱚᱱ]] (CT) |mark-coord16={{coord|23|35|24|N|87|11|56|E}} | label-pos16=right|label16= Dignala| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱫᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱟ]] (CT) |mark-coord17={{coord|23|35|0|N|87|11|7|E}} | label-pos17=right|label17= Andal| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱟᱱᱰᱟᱞ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ|ᱟᱱᱰᱟᱞ]] (CT) |mark-coord18={{coord|23|34|40|N|87|10|45|E}} | label-pos18=right|label18= Baska| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱵᱟᱥᱠᱟ, ᱟᱱᱰᱟᱞ|ᱵᱟᱥᱠᱟ]] (CT) |mark-coord19={{coord|23|33|54|N|87|17|38|E}} | label-pos19=right|label-color19=#800000| label19=Durgapur | numbered19=MC| mark-title19=[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (MC)|shape-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|27|7|N|87|28|6|E}} | label-pos20=right| label20= Panagarh | numbered20=R| mark-title20=[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ]] (R)|shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|28|41|N|87|23|34|E}} | label-pos21=left| label21= Rajbandh | numbered21=R| mark-title21=ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ (R)|shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|38|54|N|87|9|41|E}} | label-pos22=right|label22=ECL Kajora|labela22= Area Office | numbered22=0| mark-title22=[[ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱟᱡᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] (A)| shape-color22=#AA6666| label-size22=13| |mark-coord23={{coord|23.619389|87.244333}}| label23= Kazi Nazrul|labela23= Islam Airport| label-color23 = #C42222 | label-angle23=0| label-pos23=top| label-size23=10| mark-size23=12|numbered23= A| mark-title23 = [[ᱠᱟᱡᱤ ᱱᱟᱡᱽᱨᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color23=#C42222 |mark-coord24={{coord|23.474444|87.4275}}| label24= Panagarh Airport| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=top| label-size24=10| mark-size24=12| numbered24=A|mark-title24 =[[ᱯᱟᱱᱟᱜᱟᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]| shape-color24=#C42222 |mark-coord25={{coord|23.4754|87.3023}}| label25= Durgapur|labela25= Barrage| label-color25 = #C42222 | label-angle25=0| label-pos25=right| label-size25=10| mark-size25=12| numbered25=B|mark-title25 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱸᱫᱷ]]| shape-color25=#C42222 |mark-coord26={{coord|23.5648|87.2367}}| label26= Durgapur|labela26= Steel |labelb26 =Plant| label-color26 = #C42222 | label-angle26=0| label-pos26=bottom| label-size26=10| mark-size26=0| mark-title26 =none |mark-coord27={{coord|23.5386|87.2693}}| label27= Alloy|labela27= Steels |labelb27 =Plant| label-color27 = #C42222 | label-angle27=0| label-pos27=bottom| label-size27=10| mark-size27=0| mark-title27 =none |mark-coord28={{coord|23.5186|87.2983}}| label28= Durgapur|labela28= Projects |labelb28 =Limited| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=bottom| label-size28=10| mark-size28=0| mark-title28 =none |mark-coord29={{coord|23.6374|87.4243}}| label29=Ajay River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=47| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.4984|87.2623}}| label30=Damodar River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=40| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23|36|29|N|87|27|13|E}} | label-pos31=top|label31=Gourangapur| numbered31=H| mark-title31= [[ᱜᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (H)| shape-color31=#AA6666 |mark-coord32={{coord|23|36|0|N|87|29|19|E}} | label-pos32=left| label32= Bankati | numbered32=R| mark-title32=[[ᱵᱟᱱᱠᱟᱴᱤ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color32=#C42222 |mark-coord33={{coord|23|33|51|N|87|24|6|E}} | label-pos33=left| label33= Malandighi | numbered33=R| mark-title33=[[ᱢᱟᱞᱟᱱᱰᱤᱜᱷᱤ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|37|43|N|87|24|28|E}} | label-pos34=left| label34= Sibpur | numbered34=R| mark-title34=[[ᱥᱤᱵᱽ, ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (R)|shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|36|22|N|87|25|46|E}} | label-pos35=left| label35= Garh Jungle | numbered35=H| mark-title35=[[ᱜᱟᱲ ᱡᱚᱝᱜᱚᱞ]] (H)|shape-color35=#AA6666}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.distancesbetween.com/distance-between/distance-from-durgapur-to-rajbandh/62140/r3/ | title = Distance between Durgapur to Rajbandh | publisher = Distances Between | access-date = 24 March 2017}}</ref> ===ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱗᱙.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐.᱗᱘% ᱫᱚ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ (+᱑ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ) ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ) ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Burdwan |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 September 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱭᱤᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱰᱤᱯᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=hbl>{{cite web | url = http://www.thehindubusinessline.com/2004/06/05/stories/2004060502570600.htm | title = Rajbandh depot fire: IOC rules out disruption in supplies | publisher = The Hindu Business Line, 5 June 2004 | access-date = 24 March 2017}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱭᱤᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱣᱨᱤᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱑᱙᱗᱒-᱗᱔ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ ᱨᱟᱯᱟᱭᱤᱱᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱟᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.infraline.com/Details/December-2011-haldia-mourigram-rajbandh-pipeline-151872.htm | title = Oil & Gas Downstream | publisher = Infraline Energy | access-date = 24 March 2017}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.iocl.com/Aboutus/PetroleumProductPipelines.aspx | title = Petroleum Products Pipeline | work = Haldia-Mourigram-Rajbadh Pipeline | publisher = Indian Oil Corporation | access-date = 24 March 2017}}</ref> [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=hbl/> ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱞ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱵᱳᱴᱞᱤᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.industryabout.com/country-territories-3/920-india/other-petrochemical-industry/11159-bharat-petroleum-rajbandh-lpg-bottling-plant | archive-url = https://web.archive.org/web/20170326140059/http://www.industryabout.com/country-territories-3/920-india/other-petrochemical-industry/11159-bharat-petroleum-rajbandh-lpg-bottling-plant | url-status = usurped | archive-date = 26 March 2017 | title = Bharat Petroleum - Rajbandh LPG Bottling Plant| publisher = Industry About | access-date = 24 March 2017}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/barddhaman-asansol-memu-63509/14847/2/7 |title = 63509 Bardhaman-Asansol MEMU |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 9 February 2017}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞᱮᱞ ᱮᱱ. ᱮᱪ. ᱒) / ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱳᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=10 February 2017|location=New Delhi|archive-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱵᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱡᱽᱫᱟᱫᱽ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.diatm.rahul.ac.in/ |title = Durgapur Institute of Advanced Technology and Management | publisher= DIATM | access-date = 26 March 2017}}</ref> ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.collegeadmission.in/DurgapurCollegeofCommerce%26Science/DurgapurCollegeofCommerce%26Science.shtml |title=Durgapur College of Commerce and Science |publisher=College Admission |access-date=26 March 2017 |archive-date=4 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304035418/http://www.collegeadmission.in/DurgapurCollegeofCommerce%26Science/DurgapurCollegeofCommerce%26Science.shtml |url-status=dead }}</ref> ᱜᱩᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱸᱫᱷ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://gdhri.rahul.ac.in/ | title = Gouri Devi Hospital and Research Institute | publisher = GDHRI | access-date = 24 March 2017 | archive-date = 17 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161217012035/http://gdhri.rahul.ac.in/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 2xwdhzow6pss0ocq6ji7ozyeufinb0f ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ 0 37566 197383 195999 2026-08-28T19:04:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197383 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 32em | name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ–ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ) | color = | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c --> | logo_width = 100 px | image = New Alipurduar Railway station.jpg | image_width = | caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | type = | system = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | start = [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] | end = ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ | stations = ᱒᱔ | routes = | open = ᱑᱙᱕᱐ | close = | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | character = | depot = | stock = | linelength = {{convert|182|km|mi|0|abbr=on}} | tracklength = | gauge = {{track gauge|1676mm|lk=on}} | electrification = ᱦᱳᱭ | minradius = | racksystem = | speed = | elevation = | website = | map = {{ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed }} '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}-[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱫᱳᱣᱟᱨᱥ ᱛᱟᱨᱟᱭ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱥᱮᱵᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱞᱰᱷᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱳᱨᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ, ᱴᱩᱱᱮᱞ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱓-᱑᱙᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱳᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐-᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=cbsrly>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/history/cooch-behar-railway.html|title = The Cooch Behar State Railways (1903)|work= "The Cooch Behar state and its land revenue settlements" by H. N. Chaudhuri, Cooch Behar State Press, 1903 – Review by R Sivaramakrishnan | publisher= [[IRFCA]]| access-date = 2013-02-19 }}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ-ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=elephant>{{cite web |url=http://himalnews.wordpress.com/2010/08/18/wildlife-elephant-blocks-trains-in-dooars/ |title=Elephant blocks trains in Dooars |publisher=News from Darjeeling, Dooars and Sikkim| date=18 August 2010 |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=njp>{{cite web |url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html |author=Alastair Boobyer |title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri |publisher=IRFCA| access-date = 2011-12-10 }}</ref> ᱑᱘᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ/ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘-᱕᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=timeline/><ref>{{cite news |url= http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20140502032659/http://hindu.com/2003/02/27/stories/2003022704221300.htm |url-status= dead |archive-date= 2014-05-02 |title= Focus on safety and security of trains | access-date=2012-01-24 |location=Chennai|work= [[The Hindu]] |date=2003-02-27}}</ref> ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ== [[File:Kalimpong teesta.jpg|thumb|250 px|left|ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱥᱮ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱳᱨᱩᱢᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱫᱟᱯᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱪᱤᱞᱟᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱥᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://coochbehar.nic.in/htmfiles/dooars.html |title=Dooars |access-date=2011-11-20 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ - ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ== {{see also|ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱥᱚᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮ [[ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗.᱖ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ-ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱚᱝᱯᱳ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Financial Express. [https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-new-sivok-rangpo-rail-project-travel-from-west-bengal-to-sikkim-in-just-2-hours-watch-video/1691100 Indian Railways new Sivok-Rangpo rail project: Travel from West Bengal to Sikkim in just 2 hours]. (30 August 2019).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Times of India''. [https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel/destinations/very-soon-travelling-to-sikkim-by-train-will-be-a-possibility/as71172425.cms Very soon, travelling to Sikkim by train will be a possibility]. (17 September 2019).</ref> ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ== ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ-ᱪᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱵᱚᱸᱫᱷᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ-ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱞᱴ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱩᱨᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/international-links.html |title=International Links from India |author=Mohan Bhuyan |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref><ref name=faq-inter>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |title=Geography – International |publisher=IRFCA |access-date=2011-12-10 }}</ref> ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱦᱟᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱟᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱨᱞᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱝᱠ [[ᱜᱤᱛᱟᱞᱫᱟᱦᱟ]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱵᱟᱢᱚᱱᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | title = Role of Engineering Deptt in Meeting Corporate Objectives of Indian Railways | first = V. P. | last = Srivastava | access-date = 2013-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140330160317/http://wiki.iricen.gov.in/doku/lib/exe/fetch.php?media=11301:vps.pdf | archive-date = 30 March 2014 | url-status = dead }}</ref> ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱟᱣᱟ-ᱡᱟᱭᱱᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://timesofindia.indiatimes.com/business/budget-2012/rail-budget/What-is-new-in-Railway-Budget-2012-13/articleshow/12267354.cms |title = What is new in Railway Budget 2012-13|work=The Times of India|date=14 March 2012| access-date = 2012-11-10 }}</ref> ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ}} * '''[[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * {{rws|ᱜᱩᱞᱢᱟ}} * [[ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱵᱷᱳᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * {{rws|ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ}} * {{rws|ᱳᱰᱞᱟᱵᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱫᱟᱢᱫᱤᱱ}} * '''[[ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ''' * {{rws|ᱪᱟᱞᱥᱟ}} *{{rws|ᱪᱟᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ}} * [[ᱠᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱚᱱ]] * {{rws|ᱪᱮᱸᱜᱽᱢᱟᱨᱤ}} * {{rws|ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ}} * '''[[ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱱᱱᱟᱜᱩᱲᱤ]]''' * {{rws|ᱫᱟᱞᱜᱟᱶ}} * {{rws|ᱢᱩᱡᱽᱱᱟᱭ}} * {{rws|ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ}} * '''{{rws|ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ}}''' * {{rws|ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱳᱝᱜᱚᱸᱡᱽ}} * {{rws|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ}} * {{rws|ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱚᱴᱠᱷᱟᱣᱟ}} * '''[[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]''' * ᱥᱟᱞᱥᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ * [[ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124195135/http://www.makemytrip.com/railways/jalpaiguri-hasimara-train-tickets.html |date=2025-01-24 }} {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱥᱟᱢᱩᱠᱛᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] 2sf7awslnie94ppwal4ynlab7eukwz5 ᱵᱷᱚᱱᱫᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ 0 37749 197387 196754 2026-08-28T20:59:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197387 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Use dmy dates|date=ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙}} '''ᱵᱷᱚᱱᱫᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱚᱱᱫᱟᱡᱷᱤ (ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ)|ᱵᱷᱚᱱᱫᱟᱡᱷᱤ]]<!--intentional link to DAB page--> ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱞᱞᱤᱭᱚᱢᱯᱚᱛᱷᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ''ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ'' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=2013-10-13 |title=Neolithic settlements in Gayathripuzha river valley |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/neolithic-settlements-in-gayathripuzha-river-valley/article5231210.ece |access-date=2025-11-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=EFI |first=Aparna |date=2023-08-01 |title=The Story of Bharathapuzha, Kerala’s Silent but Mighty River |url=https://lakesofindia.com/2023/08/01/the-story-of-bharathapuzha-keralas-silent-but-mighty-river/ |access-date=2025-11-15 |website=Lakes of India |language=en |archive-date=26 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126224835/https://lakesofindia.com/2023/08/01/the-story-of-bharathapuzha-keralas-silent-but-mighty-river/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ ᱡᱳᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱥᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" /> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == *[[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] - ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ **[[ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ]] - [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ === ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ === * [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱞᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ]] * ᱵᱷᱚᱱᱫᱟᱡᱷᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟ * [[ᱢᱤᱱᱠᱟᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] * [[ᱪᱩᱞᱞᱤᱭᱟᱨ]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] o55jow6e1kjw1jgirtnvkdxw5nrsibk ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ 0 37809 197377 196892 2026-08-28T15:52:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197377 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ | image = Dileesh Pothan 2019.jpg | image_caption = ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|2|19}} | birth_place = ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = {{ubl|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ (MPhil)|ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ (M.A)}} | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}} | years_active = ᱒᱐᱐᱘–ᱱᱤᱛ | parents = | spouse = {{marriage|ᱡᱤᱢᱥᱤ|2013}} | known_for = {{ubl|''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ''|''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ''|''ᱡᱳᱡᱤ''}} | children = ᱒ | organisation = ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ<br>[[#ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ]] }} '''ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Sree Prasad |last=Nair |title=Cinema Paradiso Awards 2018: Fahadh Faasil, Parvathy win 'best actor' trophies, legendary filmmaker KG George honored with 'special award'|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/cinema-paradiso-awards-2018-fahadh-faasil-parvathy-win-best-actor-trophies-legendary-filmmaker-kg-george-honored-with-special-award-99936.html|newspaper=CatchNews |publisher=catchnews.com |date=20 February 2018 |access-date=21 February 2018 |quote="Versatile actor Fahadh Faasil bags the best actor award for portraying the titular role of a thief, Prasad in Dileesh Pothan's Thondimuthalum Driksakshiyum."}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Maheshinte prathikaaram">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/fahadh-play-photographer-maheshinte-prathikaram-607246|title=Fahadh to Play Photographer in 'Maheshinte Prathikaram'|first=Nicy|last=V.P|date=20 August 2014|website=www.ibtimes.co.in}}</ref><ref name="Director">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anusree-is-a-nurse-in-maheshinte-prathikaram/articleshow/47372557.cms|title=Anusree is a nurse in Maheshinte Prathikaram - Times of India|website=The Times of India|last1=Karthikeyan |first1=Shruti }}</ref> ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''᱙ ᱠᱮᱠᱮ ᱨᱳᱰ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' (᱒᱐᱑᱗) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Thondimuthalum Driksakshiyum ">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|title='Driksakshiyum' scores big at multiplexes|date=6 July 2017|website=The News Minute}}</ref> ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' ᱫᱚ ᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱳᱡᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ OTT ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Fahadh Faasil's 'Joji' premiered April 7th on Amazon Prime Video |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/fahadh-faasils-joji-to-premiere-april-7-on-amazon-prime-video/article34204428.ece |access-date=12 April 2021 |work=The Hindu |date=31 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|first=Anupama|last=Chopra|title=Joji Review On Amazon Prime Video: Dileesh Pothan's Loose Adaptation Of Macbeth Is Deeply Unsettling|date=April 7, 2021 |accessdate=12 April 2021|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/malayalam-review/joji-malayalam-movie-review-fahadh-faasil-amazon-prime-a-deeply-unsettling-adaptation-dileesh-pothan-macbeth-anupama-chopra/}}</ref> ''ᱡᱳᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱰᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (SIFF 2021) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Joji">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dileesh-pothan-and-fahadhs-joji-wins-big-swedish-international-film-festival-155639|title=Dileesh Pothan and Fahadh's Joji wins big at Swedish International Film Festival|first=TNM|last=Staff|date=23 September 2021|website=www.thenewsminute.com}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱡᱩᱨ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱳᱛᱷᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱤ-ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱳᱢᱮᱱᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ M.A. ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ M.Phil. ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱢᱥᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name="purushan">{{cite news|title=അഭിനയമല്ല, സത്യമായും സംവിധായകനാണ്|url=http://www.manoramaonline.com/movies/interview/interview-with-dileesh-pothan.html|access-date=30 June 2017|work=Malayala Manorama|date=20 January 2016}}</ref><ref name="pothettan">{{cite news|title=സന്ദേശം നൽകാനല്ല ഞാൻ സിനിമ ചെയ്യുന്നത്.|url=http://www.madhyamam.com/movies/movie-interviews/dileesh-pothen-interview-madhyamam/2017/jul/25/299431|access-date=26 July 2017|work=Madhyamam|date=25 July 2017}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ''᱙ ᱠᱮᱠᱮ ᱨᱳᱰ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱑᱒), ᱟᱨ ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Aashiq Abu">{{Cite web|url=https://fwdlife.in/aashiq-abu-uncooked|title=Aashiq Abu Uncooked|date=6 December 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ (chief) ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Thondimuthalum Driksakshiyum review: magically realistic |work=OnManorama |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/06/30/thondimuthalum-driksakshiyum-review-the-good-bad-and-the-ugly.html |access-date=1 July 2017}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱᱩᱫᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟ ᱫᱤᱠᱠᱤᱞ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱑), ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒), ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' (᱒᱐᱑᱓), ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱔), ᱟᱨ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' (᱒᱐᱑᱕) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Dileesh Pothan and Shyam Pushkar announce production company, first movie - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dileesh-pothan-and-shyam-pushkar-announce-production-company-first-movie/articleshow/64161173.cms|access-date=2020-07-16|website=The Times of India|language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == *''ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ'' ᱾ === ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱑᱖ || ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' || |- | ᱒᱐᱑᱗ || ''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' || |- | ᱒᱐᱒᱑ || ''ᱡᱳᱡᱤ'' ||<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/03/joji-fahadh-faasil-movie-with-dileesh-pothan-shyam-pushkaran.html|title=Joji: Fahadh Faasil announces next movie with Dileesh Pothan|website=OnManorama}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dileesh-pothans-next-inspired-macbeth-will-have-fahadh-lead-134452|title=Dileesh Pothan's next is inspired by 'Macbeth', will have Fahadh in the lead|date=3 October 2020|website=The News Minute}}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱗ || {{Pending film| ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ ᱢᱤᱨᱟᱠᱟᱞ}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-07-03 |title=Mohanlal-Dileesh Pothan film titled Nedumkandam Miracle |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jul/03/mohanlal-dileesh-pothan-film-titled-nedumkandam-miracle |access-date=2026-07-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} === ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {|class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱱᱳᱴᱥ |- |᱒᱐᱑᱙ |''ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ'' |ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ |- |᱒᱐᱒᱑ |''ᱡᱳᱡᱤ'' |ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref name="auto" /><ref name="auto1" /> |- |᱒᱐᱒᱒ |''ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ'' |ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ |- |᱒᱐᱒᱓ |''ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ'' |ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |title='Thankam': Biju Menon - Vineeth Sreenivasan starrer crime drama starts rolling - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thankam-biju-menon-vineeth-sreenivasan-starrer-crime-drama-starts-rolling/articleshow/91883204.cms |access-date=2022-06-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=അവാർഡ് തിളക്കത്തിൽ 'തങ്കത്തുടക്കം' |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/state-film-award-winners-biju-menon-unnimaya-vineeth-sreenivasan-syam-pushkaran-dileesh-pothen-in-thankam-shoot-begins-655814/ |access-date=2022-06-03 |website=Indian Express Malayalam |language=ml}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱔ |''ᱯᱨᱮᱢᱟᱞᱩ'' |ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=Naslen-Mamitha Baiju's rom-com titled 'Premalu', first look out! |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/naslen-mamitha-baijus-rom-com-titled-premalu-first-look-out/articleshow/105647639.cms?from=mdr |access-date=2023-12-06 |issn=0971-8257}}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱖ || {{Pending film| ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ}} || ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ<ref>{{Cite web |date=2026-01-02 |title=Bethlehem Kudumba Unit: Girish AD's next with Nivin Pauly and Mamitha Baiju begins |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jan/02/bethlehem-kudumba-unit-girish-ads-next-with-nivin-pauly-and-mamitha-baiju-begins |access-date=2026-03-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} === ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {|class="wikitable sortable" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | ᱒᱐᱑᱑ || ''ᱥᱚᱞᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱯᱚᱨ'' || ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ || |- | ᱒᱐᱑᱒ || ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' || ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (Advocate) || |- | rowspan=2|᱒᱐᱑᱓ || ''᱕ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱟᱞ'' || ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ (Security) (ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ: ''ᱠᱩᱞᱞᱟᱱᱴᱮ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ)''|| ''ᱥᱮᱛᱷᱩᱞᱚᱠᱥᱢᱤ'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ |- | ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' || 'ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ|| |- | rowspan=4|᱒᱐᱑᱔ || ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' || DySP ᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟᱛᱷ || |- |''ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ'' ||ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ || |- |''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ''||ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱱᱩᱨ || |- | ''ᱤᱭᱳᱵᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' || ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ || |- | rowspan=3|᱒᱐᱑᱕ || ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱮᱴᱴᱟᱱ ᱮᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱟ'' || ᱱᱟᱫᱤ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤᱥᱤ || |- | ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'' || ᱫᱤᱯᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴ (client) ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ || |- | ''ᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱫᱽᱢᱤᱱᱤ'' || ᱩᱞᱞᱟᱥ ᱢᱮᱱᱚᱱ || |- | rowspan=2|᱒᱐᱑᱖ || ''ᱜᱟᱯᱯᱤ'' || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ || |- | ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' || ᱮᱞᱰᱷᱳ ||ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ |- | rowspan=9|᱒᱐᱑᱗ || ''ᱮᱵᱤ'' || CI ᱡᱚᱨᱡᱽ || |- | ''ᱨᱚᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱳᱯᱯᱩ''|| ᱡᱚᱨᱡᱽ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ |- | ''ᱠᱚᱢᱨᱮᱰ ᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ'' || ᱦᱚᱨᱤ || |- | ''ᱨᱳᱞ ᱢᱚᱰᱮᱞᱥ'' || ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱥ (boss)|| |- |''ᱱᱡᱟᱱᱰᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱴᱴᱤᱞ ᱳᱨᱤᱰᱟᱵᱷᱮᱞᱟ'' ||ᱵᱷᱟᱨᱠᱤᱪᱟᱱ|| |- |''ᱯᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨᱟ'' ||ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱ / "ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ"|| |- |''ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' ||ᱵᱚᱸᱜᱟ || |- |''ᱯᱳᱠᱠᱤᱨᱤ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ'' || CI ᱮᱞᱮᱠᱥ|| |- |''ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤ ᱒.᱕'' ||ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱡᱚᱨᱡᱽ|| |- | rowspan="15" |᱒᱐᱑᱘|| ''ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ'' || ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ|| |- |''ᱤ.ᱢᱟ.ᱭᱟᱣ.''||ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱ|| |- |''ᱨᱳᱥᱟᱯᱩ '' ||ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ|| |- |''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱯᱟᱨᱟᱱᱡᱟ ᱠᱟᱫᱷᱟ''|| || |- | ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' || ᱨᱟᱡᱟᱱ|| |- |''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''||ᱥᱳᱱᱤ ᱡᱚᱨᱡᱽ|| |- |''ᱯᱟᱫᱟᱭᱳᱴᱴᱟᱢ''||ᱥᱮᱱᱟᱱ || |- |''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ''|| ᱵᱮᱱᱱᱤ|| |- |''ᱰᱨᱟᱢᱟ''|| ᱰᱤᱠᱥᱚᱱ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ || |- |''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱯᱨᱟᱥᱤᱫᱷᱟ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱ''|| ᱰᱨ. ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ|| |- |''ᱞᱟᱰᱩ''|| ᱥᱩᱨᱮᱥ|| |- |''ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''|| ᱯᱤᱴᱟᱨ|| |- |''ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱢᱢᱟᱱᱴᱮ ᱯᱮᱨᱩ''||ᱥᱤᱵᱷᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ|| |- |''ᱮᱱᱱᱟᱞᱩᱢ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ''||ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ|| |- |''ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ''|||| |- | rowspan="13" |᱒᱐᱑᱙ |''ᱱᱤᱭᱩᱢ ᱱᱡᱱᱟᱱᱩᱢ''|| || |- |''ᱞᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱳᱰᱤᱥᱟ''|| ᱠᱩᱱᱡᱩᱣᱳᱴᱴᱟᱱ || |- |''ᱠᱩﻤᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ''||ᱥᱟᱨᱠᱟᱞ (Circle) ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ (Inspector) ᱨᱟᱡᱩ ᱩᱱᱱᱤ ||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ |- |''ᱵᱷᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱡᱷᱤᱭᱤᱞᱮ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢ''|| ᱡᱚᱭ || |- |''ᱳᱨᱩ ᱭᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱱ ᱯᱨᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱷᱟ''||ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱠᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱ|| |- |''ᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ'' |ᱡᱚᱱᱟᱯᱯᱟᱱ | |- |''ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ'' |ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ | |- |''ᱩᱱᱰᱟ''||C.I. K. ᱢᱟᱛᱷᱩᱠᱩᱴᱴᱤ|| |- |''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱱᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱠᱟᱫᱟᱞ''|| ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ|| |- |''ᱢᱩᱛᱷᱳᱱ''||ᱢᱩᱥᱟ||ᱵᱟᱭᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟᱞ (Bilingual) ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) |- |''ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱ ᱮᱱᱱᱟ ᱱᱡᱟᱱ''|||| |- |''ᱛᱷᱟᱠᱠᱳᱞ''|| || |- | ''ᱠᱳᱞᱟᱢᱵᱤ''|| ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱥᱟᱱ||<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen-starrer Kolaambi's trailer is here |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/24/nithya-menen-starrer-kolaambis-trailer-is-here-41494.html |access-date=2023-03-30 |website=Cinema Express |date=24 March 2023 |language=en}}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱐ || ''ᱴᱨᱟᱱᱥ'' || ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱪᱟᱱ || |- | rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱑ || ''ᱡᱳᱡᱤ'' || ᱰᱨ. ᱨᱚᱭ || |- | ''ᱢᱟᱞᱤᱠ'' || P. A. ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ || |- | ''ᱰᱤᱡᱤᱵᱩᱴᱤ'' || ᱛᱷᱳᱢᱟᱪᱟᱱ || |- | rowspan=7 | ᱒᱐᱒᱒ || ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱢ'' || TV ᱡᱮᱢᱥ || |- || ''ᱯᱟᱫᱟ'' || ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ || |- || ''ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱮ'' || ᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱟᱱ || |- || ''ᱥᱟᱞᱟᱢᱳᱱ'' || || |- || ''ᱠᱟᱞᱞᱟᱱ ᱰᱤ’ᱥᱩᱡᱟ '' || ᱢᱟᱱᱳᱡᱽ || |- || ''ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ'' || ᱯᱨᱤᱥᱴ (Priest) || |- | ''ᱠᱟᱯᱟ'' || ᱞᱟᱛᱷᱤᱯᱷ ||<ref>{{Cite web |title=Kaapa certified U/A |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/dec/18/kaapa-certified-ua-37866.html |access-date=2023-08-19 |website=Cinema Express |date=18 December 2022 |language=en}}</ref> |- | rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱓ || ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ'' || ADGP ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ IPS || <ref>{{Cite news |title=Mammootty starrer 'Christopher' gets a release date! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammootty-starrer-christopher-gets-a-release-date/articleshow/97514707.cms |access-date=2023-02-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | ''ᱳ.ᱵᱮᱵᱤ'' || ᱳᱛᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱩ ᱵᱮᱵᱤ ||<ref>{{Citation |title=O. Baby (2023) |publisher=IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt27655979/ |access-date=2023-06-23 |language=en-US}}</ref> |- | ''ᱜᱟᱨᱩᱰᱟᱱ'' || IG ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱠ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ IPS ||<ref>{{Cite news |date=26 June 2023 |title='Garudan' teaser: Suresh Gopi bashes up goons with a motorbike helmet |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/garudan-teaser-suresh-gopi-bashes-up-goons-with-a-motorbike-helmet/article67011474.ece |access-date=18 October 2023 |issn=0971-751X}}</ref> |- | rowspan=9 | ᱒᱐᱒᱔ || ''ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ'' || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱛᱷ / ᱰᱨ. ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ||<ref>{{Cite web |title=Jayaram's Abraham Ozler gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/04/jayarams-abraham-ozler-gets-a-release-date-50114.html |access-date=2023-12-07 |website=Cinema Express |date=4 December 2023 |language=en}}</ref> |- | ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱟ ᱵᱷᱟᱪᱟ'' || ᱫᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱᱮᱥ ||<ref>{{cite web |title=Dileesh Pothan to star in 'Manasa Vacha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dileesh-pothan-to-star-in-manasa-vacha/articleshow/104044094.cms?from=mdr |work=The Times of India |access-date=5 March 2024 |date=29 September 2023}}</ref> |- | ''ᱴᱟᱨᱵᱳ'' || ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-13 |title='Turbo' trailer: Mammootty takes on Raj B Shetty in a high-octane action feast |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/turbo-trailer-mammootty-takes-on-raj-b-shetty-in-a-high-octane-action-feast/article68170364.ece |access-date=2024-05-16 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- | ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱱ'' || DySP ᱩᱫᱷᱟᱭᱟᱵᱟᱱᱩ ||<ref>{{Cite web |date=2024-05-08 |title=Biju Menon-Asif Ali starrer Thalavan gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/08/biju-menon-asif-ali-starrer-thalavan-gets-a-release-date |access-date=2024-05-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱜᱳᱞᱟᱢ'' || ᱤᱥᱟᱠ ᱡᱚᱱ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-24 |title='Golam' release: Ranjith Sajeev's investigative thriller to release on THIS date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/golam-release-ranjith-sajeevs-investigative-thriller-to-release-on-this-date/articleshow/110390393.cms |access-date=2024-05-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | ''ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱢ'' || ᱥᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ. ᱡᱟᱶᱟᱭ ||<ref>{{Cite web |date=2024-07-04 |title=Vishesham Trailer: Anand Madhusoodanan and Chinnu Chandni in a comedy entertainer |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/04/vishesham-trailer-anand-madhusoodanan-and-chinnu-chandni-in-a-comedy-entertainer |access-date=2024-07-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱜᱩᱢᱟᱥᱛᱷᱟᱱ'' || Adv. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱞᱟ||<ref>{{Cite web |date=2024-09-24 |title=Gumasthan trailer: Dileesh Pothan and Bibin George's film promises a gripping crime thriller |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/24/gumasthan-trailer-dileesh-pothan-and-bibin-georges-film-promises-a-gripping-crime-thriller |access-date=2024-09-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱟᱭᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱱ'' || ᱪᱟᱠᱳ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱱ ||<ref>{{Cite web |date=2024-07-13 |title=Gireesh AD's I AM Kathalan gets a release window |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/13/gireesh-ads-i-am-kathalan-gets-a-release-window |access-date=2024-07-26 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ'' || ᱠᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱞᱤᱞ ᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱥᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ||<ref>{{Cite web |date=2024-11-03 |title=Dileesh Pothan Is Playing Secretary Avaran In Aashiq Abu's Rifle Club; Character Poster Released |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/dileesh-pothan-is-playing-secretary-avaran-in-aashiq-abus-rifle-club-character-poster-released-article-114914550 |access-date=2024-12-02 |website=Times Now | first=Rohit | last=Panikker}}</ref> |- | rowspan=5 | ᱒᱐᱒᱕ || ''ᱟᱢ ᱟᱦ'' || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-01-03 |title=Dileesh Pothan and Jaffer Idukki's Am Ah gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/03/dileesh-pothan-and-jaffer-idukkis-am-ah-gets-a-release-date |access-date=2025-01-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱢᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ'' || ||<ref>{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Machante Maalakha gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date |access-date=2024-05-07 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱳᱣᱥᱮᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱳᱥᱭᱟᱛᱷ'' || ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ||<ref>{{Cite web |date=2024-08-02 |title=Vijayaraghavan to headline 'Ouseppinte Osyath', shooting progresses |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vijayaraghavan-to-headline-ouseppinte-osyath-shooting-progresses/articleshow/112209514.cms |access-date=2024-11-24 |website=The Times of India}}</ref> |- | ''ᱨᱚᱱᱛᱷ'' || ᱜᱽᱨᱮᱰ SI ᱭᱳᱦᱟᱱᱱᱟᱱ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-05-15 |title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date |access-date=2025-05-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ''ᱪᱮᱨᱩᱠᱠᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ'' || ||<ref>{{Cite web |date=2025-10-30 |title='ചെറുക്കനും പെണ്ണും' ഒക്ടോബർ 31ന് തിയറ്ററുകളിലേക്ക്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/10/30/cherukkanum-pennum-movie-to-release.html |access-date=2026-01-10 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱖ || ''ᱳᱨᱩ ᱫᱩᱨᱩᱦᱟ ᱥᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱭᱟᱛᱷᱤᱞ'' || ᱢᱟᱫᱷᱩ ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-03-08 |title=It's a wrap for Kunchacko Boban's Oru Durooha Saahacharyathil |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/08/its-a-wrap-for-kunchacko-bobans-oru-durooha-saahacharyathil |access-date=2025-03-08 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} === ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === * ''᱓ ᱪᱟᱨ ᱥᱚᱣ ᱵᱤᱥ'' (᱒᱐᱑᱐) * ''᱒᱒ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱒) * ''ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱰᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱑᱒) * ''᱕ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱓) * ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱜᱳᱞᱰ'' (᱒᱐۱۳) * ''ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱓) * ''ᱛᱟᱢᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱔) == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱯᱷᱤᱞᱢ ! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ! ᱱᱳᱴᱥ |- |rowspan=10|᱒᱐᱑᱖ |rowspan=10|''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' |᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ |ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- |᱔᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ |ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- |rowspan=2|᱖᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/jio-64th-filmfare-south-awards-2017-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-live-updates-photos-videos-731122|title=Jio 64th Filmfare South Awards 2017: Here is the complete winners' list|first=Prakash|last=Upadhyaya|date=17 June 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | |- |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | |- |ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/padmarajan-awards-announced/article18410920.ece|title=Padmarajan awards announced|newspaper=The Hindu|date=8 May 2017|via=www.thehindu.com}}</ref> | | |- |CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi & Rajisha win top honors|website=OnManorama}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | |- |rowspan=2|ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/north-american-film-awards-nafa-2017-nivin-pauly-manju-warrier-tovino-thomas-others-winners-714073|title=North American Film Awards (NAFA) 2017: Nivin Pauly, Manju Warrier, Tovino Thomas and others in winners list|first=Anu|last=James|date=30 January 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | |- |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ | |- |ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2017-mohanlal-manju-warrier-win-top-honours-netizens-question-if-they-715259|title=Vanitha Film Awards 2017: Mohanlal, Manju Warrier win top honours; netizens question if they deserve to be in winners' list|first=Anu|last=James|date=8 February 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ |ᱟᱥᱤᱠ ᱟᱵᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | |- | rowspan="12" |᱒᱐᱑᱗ | rowspan="12" |''ᱛᱷᱚᱱᱰᱤᱢᱩᱛᱷᱟᱞᱩᱢ ᱫᱨᱤᱠᱥᱟᱠᱥᱤᱭᱩᱢ'' |᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/65th-national-film-awards-full-winners-list-5135786/|title=65th National Film Awards: Full winners list|date=13 April 2018}}</ref> |ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ |ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱤᱥ ᱮᱢ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/wajib-bags-suvarna-chakoram-at-iffk-117121501296_1.html|title='Wajib' bags Suvarna Chakoram at IFFK|newspaper=Business Standard India|date=15 December 2017|via=Business Standard|agency=Press Trust of India}}</ref> |NETPAC ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | |- |rowspan=2|᱖᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 - Times of India ►|website=The Times of India}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | |- |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | |- |᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/09/15/siima-awards-malayalam-winners-list.html|title=SIIMA Awards: Here are the winners from Malayalam|website=OnManorama}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | |- |ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html|title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards|website=OnManorama}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ | |- |CPC ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels|website=The New Indian Express|date=19 February 2018 }}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ | |- |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece|title=Film critics awards announced|newspaper=The Hindu|date=20 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | |- |ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html|title=വനിത ഫിലിം അവാര്‍ഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681|title=Watch: Mollywood's who's who attend 20th Asianet Film Awards|date=21 May 2018|website=The News Minute}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076|title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS]|first=Anu|last=James|date=28 November 2017|website=www.ibtimes.co.in}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | |- |ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web|url=http://www.nafaawards.com/winners2018|title=North American Film Awards - Winner|website=www.nafaawards.com}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ | |- |᱒᱐᱑᱙ |ᱠᱩᱢᱵᱟᱞᱟᱝᱜᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |date=2020-10-13 |title=Kerala State Film Awards 2019: Here's the complete list of the winners |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-film-awards-2019-heres-the-complete-list-of-the-winners/articleshow/78636880.cms |access-date=2026-02-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ |ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ, ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |- |᱒᱐᱒᱑ |''ᱡᱳᱡᱤ'' |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=2022-05-28 |title=52nd Kerala State Film Awards: The complete winners list |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/52nd-kerala-state-film-awards-the-full-winners-list-live-updates-7939205/ |access-date=2022-06-01 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | |- |᱒᱐᱒᱔ |ᱯᱨᱮᱢᱟᱞᱩ |ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |title=Kerala State Film Awards 2025: Mammootty Best Actor, Shamla Hamza Best Actress, 'Manjummel Boys' is ... |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/11/03/kerala-state-film-awards-2025-list-of-winners-live.html |work=OnManorama}}</ref> |ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱵᱷᱮᱞᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ |ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ, ᱥᱭᱟᱢ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ |} ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ== ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱢᱚᱦᱮᱥᱤᱱᱴᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱠᱟᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ, ᱯᱳᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱴᱮᱞᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ—ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ, ᱥᱮᱴᱤᱝ, ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ—ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=An|first=Arjun|date=2020-08-13|title=Promising directorial debuts in Malayalam cinema (2000-2020)|url=https://www.plumeriamovies.com/promising-directorial-debuts-in-malayalam-cinema-2000-2020/|access-date=2020-08-31|website=Plumeria Movies|language=en-GB|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920094230/https://www.plumeriamovies.com/promising-directorial-debuts-in-malayalam-cinema-2000-2020/|url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{IMDb name|4584004}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] 2ybm1xzz3fe1k4vi2s7wgzka15r8bwh ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ 0 37841 197376 197073 2026-08-28T14:47:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197376 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ | other_name = ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|21|49|26|N|85|49|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | area_total_km2 = 2.18 | elevation_m = 478 | population_total = 1,538 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | demographics1_title2 = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_info2 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | timezone1 = ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 757037 | area_code_type = Telephone code | area_code = 02739-xxxxxx | registration_plate = OD11-X-XXXX | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] | blank2_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] | blank3_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]] }} '''ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ''' ('''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱙]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ [[AH46|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱖]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱟᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/population-finder|title=Population Finder – Census of India|website=Census of India|access-date=2 October 2025}}</ref> ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱪᱤᱛᱨᱚᱯᱳᱥᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱮᱛ'' ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱯ (ᱡᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱥ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ) ᱩᱫᱩᱜᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://gisodisha.nic.in/District/mayurbhanj/mayurbhanjpdf/Blocks/Karanjia%20Block/Karanjia_GP%20Map.pdf|title=Karanjia Block GP Map, Mayurbhanj District|website=GIS Odisha|access-date=2 October 2025}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ ᱨᱮ ᱑,᱕᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ (᱘᱑᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱒᱓ ᱠᱩᱲᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱓᱐ (᱑᱒᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱐᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱘᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓.᱖᱒% (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱗᱗%, ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱖.᱗᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census2011">{{cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/388815-chadhaibhol-orissa.html|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ - ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑|website=census2011.co.in|access-date=2 October 2025}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ, ᱔᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱔᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ, ᱗᱕ ᱠᱩᱲᱤ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ, ᱓᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ" ᱟᱨ ᱑᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ <ref name="census2011" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * ''ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ'' (ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ), ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|url=https://schools.org.in/mayurbhanj/21071204603/new-govt-panchayat-hs.html|title=ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ|website=schools.org.in|access-date=2 October 2025}}</ref> * ''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱤ.ᱮᱥ (ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ)'', ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|url=https://schools.org.in/mayurbhanj/21071204601/chadheibhol-ps.html|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ.ᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ|website=schools.org.in|access-date=2 October 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icbse.com/schools/chadheibhol-ps-5zql43|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱤ.ᱮᱥ – ICBSE ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ|website=ICBSE|access-date=2 October 2025}}</ref> * ''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱦᱩᱥᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ'', ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ)<ref name="Amīn">{{cite web|last=ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱤ|first=ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱩᱦᱩᱞ ᱟᱢᱤᱱ|title=ᱛᱚᱡᱽᱠᱤᱨᱟ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤ (ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱜᱚᱭᱟᱣᱤ)|trans-title=ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤ (ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱜᱚᱭᱟᱣᱤ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|publisher=ᱠᱤᱱᱫᱤᱞ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ|date=27 February 2022|url=https://qindeelonline.com/tazkera-maulana-syed-husain-ahmad-qasmi-by-mohd-ruhul-ameen/|access-date=17 November 2023|language=ur|archive-date=25 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225121817/https://qindeelonline.com/tazkera-maulana-syed-husain-ahmad-qasmi-by-mohd-ruhul-ameen/|url-status=dead}}</ref> [[File:Chadheibhol Primary School.jpg|thumb|ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ ᱤᱭᱩ.ᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] [[File:Darul Uloom Husainia, Madani Nagar, Chadheibhol.jpg|thumb|ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱦᱩᱥᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱙]] / [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱖]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="census2011" /> ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖-᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="census2011" /> [[File:The signboard of Chadheibhol.jpg|thumb|ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱱᱵᱳᱨᱰ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] {{Mayurbhanj-geo-stub}} 01cntwudesn0u6jnu1ayoy61yz7ke1i ᱦᱩᱲᱟ 0 37859 197373 197108 2026-08-28T12:59:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197373 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ |title = Hura PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 8 October 2016}}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016 |archive-date= 6 October 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161006190618/http://mahatmagandhicollege.org/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] cdb8jrm3su31z3o1onp2ot7jq8aa926 ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ 0 37920 197378 197254 2026-08-28T17:06:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197378 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ]] '''ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱡᱟᱞᱟᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/explained-what-palliyodam-and-why-kerala-actor-was-arrested-photoshoot-it-155155|title=Explained: What is a Palliyodam, and why a Kerala actor was arrested for photoshoot on it|newspaper=thenewsminute|access-date=13 September 2021}}</ref> == ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱱᱟᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩᱭ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc"/> == ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱧᱡᱤᱞᱤ (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱫᱽ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱸᱜᱮᱞ (ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱚᱦᱚ) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟ ᱯᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱥ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="Abc"/> == ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ == ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱳᱫᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱨᱛᱷᱩ (ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱸᱰ ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ) ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/mobile/news/kerala/social-media-star-attracts-huge-outcry-over-photoshoot-in-palliyodam-palliyodam-seva-sangham-nimisha-palliyoda-pura-1.5977343|title=Social media star attracts huge outcry over photoshoot in ‘palliyodam’|newspaper=Mathrubhumi|access-date=13 September 2021}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Abc"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱤ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ]] appohu6e91k0ebdvp986i9c18pl62ty ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ 0 37963 197389 2026-08-29T08:45:22Z MT731 2184 "{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ | image = Ness Wadia CN Wadia Cup (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱥᱤ. ᱮᱱ. ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ | birth_name = ᱱᱮᱥ ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ | birth_date..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197389 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ | image = Ness Wadia CN Wadia Cup (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱥᱤ. ᱮᱱ. ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ | birth_name = ᱱᱮᱥ ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ | birth_date = {{birth date and age|1971|5|30|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = [[ᱴᱟᱯᱷᱴᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br>[[ᱣᱟᱨᱣᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | father = [[ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ]] | family = {{hlist |[[ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]|[[ᱡᱤᱱᱱᱟᱦ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]}} }} '''ᱱᱮᱥ ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Bombaydyeingchange">{{cite news|title=Bombay Dyeing Management: Jeh elevated, Ness steps down|date=30 March 2011|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Nusli-springs-Jeh-elevation-surprise/articleshow/7821048.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2011-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527143832/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-30/india-business/29361452_1_jeh-wadia-bombay-dyeing-ness|archive-date=27 May 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Wadiagroupreshuffle">{{cite news|title=Wadia Group Re-shuffle|date=30 March 2011|url=http://www.moneycontrol.com/news/cnbc-tv18-comments/management-rejig-at-wadia-group-jeh-ness-wadia-switch-roles_533009.html|publisher=MoneyControl.com|access-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408164314/http://www.moneycontrol.com/news/cnbc-tv18-comments/management-rejig-at-wadia-group-jeh-ness-wadia-switch-roles_533009.html|archive-date=8 April 2011|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="Nessbio">{{cite news|title=Preity Zinta, Ness Wadia, Karan Paul, Mohit Burman|date=2 April 2008|url=http://ipl.timesofindia.indiatimes.com/Teams--Profiles/Owners/Preity-Zinta-Ness-Wadia-Karan-Paul-Mohit-Burman/articleshow/2919438.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2009-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523205516/http://ipl.timesofindia.indiatimes.com/Teams--Profiles/Owners/Preity-Zinta-Ness-Wadia-Karan-Paul-Mohit-Burman/articleshow/2919438.cms |archive-date=2009-05-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Promoters of Kings XI Punjab|url=http://www.kxip.in/page/promoters|publisher=[[Kings XI Punjab]]|access-date=2009-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192124/http://www.kxip.in/page/promoters|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱱᱮᱥ ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱩᱥᱞᱤ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱢᱳᱨᱤᱱ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/articleshow/4085327.cms|title=Ness Wadia: Photoshoot|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2009-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209212931/http://photogallery.indiatimes.com/articleshow/4085327.cms|archive-date=9 February 2009|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤᱞ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱡᱤᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱤᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱡᱤᱱᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱤᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱨᱚᱛᱚᱱᱵᱟᱭ ᱯᱮᱴᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱮᱸᱰ ᱡᱚᱱ ᱠᱚᱱᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱨᱮᱱᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ, ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱯᱴᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱣᱟᱨᱣᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Nessbio"/> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱴᱮᱠᱥᱯᱨᱳᱠᱤᱞ) (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ), ᱢᱤᱞ ᱳᱱᱚᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ (MOA), [[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Week">{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=13446428&ric=BDYN.BO|title=Bombay Dyeing & Manufacturing Co. Ltd. (BDYN:Bombay Stock Exchange)|publisher=[[Businessweek.com]]|access-date=2009-05-10}}{{dead link|date=April 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱨᱣᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ" ᱥᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Nessbio"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱱᱜᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Wadiagroupreshuffle"/> ᱑᱙᱙᱘, ᱑᱙᱙᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Week"/> ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱮᱨᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Week"/> ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ]], [[ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱴᱮᱠᱱᱳ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤᱭᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱳ ᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱰᱤᱴᱤᱥᱟᱱ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱠᱚᱨᱮ; ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱭᱱᱟᱥ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱠᱚᱨᱮ; ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱰᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱥᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ (MES) ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Week"/> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ [[ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱡᱤᱸᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱳᱦᱤᱛ ᱵᱚᱨᱢᱟᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ (IPL) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱣᱤᱴᱤ ᱒᱐ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Bollywood Hungama News Network|title=King Khan, Preity Zinta bag teams in IPL bidding|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/2008-30-screens-in-u-k/|publisher=[[indiaFM]]|date=24 January 2008|access-date=2009-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503130111/http://www.bollywoodhungama.com/news/2008/01/24/10788/index.html|archive-date=3 May 2009|url-status=live}}</ref> ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱸᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱤᱝᱥ ᱤᱞᱮᱵᱚᱱ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kings XI Punjab|url=https://www.kxip.in/|publisher=kxip|access-date=2009-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402010617/https://www.kxip.in/|archive-date=2 April 2020|url-status=live}}</ref> ==ᱵᱳᱨᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ== ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://bbtcl.com/list-of-directors/|title=list of directors|publisher=bbtcl.com|access-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724025617/http://bbtcl.com/list-of-directors/|archive-date=24 July 2017|url-status=live}}</ref> ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨ ᱱᱮᱥ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{cn|date=April 2020}} ᱟᱨ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪᱟᱨᱛᱷ ᱱᱟᱥᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.wadiahospitals.org/NWMH.aspx|title=Nowrosjee Wadia Maternity Hospital|access-date=27 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327101439/http://www.wadiahospitals.org/NWMH.aspx|archive-date=27 March 2020|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ [[ᱯᱨᱤᱭᱴᱤ ᱡᱤᱸᱴᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱰᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Shaikh, Jamal|title=Preity woman's man|date=3 February 2005|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/preity-womans-man/articleshow/1010644.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2009-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110170737/http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Preity-womans-man/articleshow/1010644.cms|archive-date=10 November 2012|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱟᱢᱤᱥᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱡᱤᱢ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱢᱤᱥᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-in/lifestyle/relationships/meet-hrithik-roshan-s-co-star-who-dated-4-married-men-even-lived-with-her-ex-and-his-wife-she-is-her-last-film-was/ar-AA1LM7ju?ocid=msedgdhp&pc=EDGEESS&cvid=68b80ccba8304e36b8b5493c29eb3113&ei=16 |access-date=2025-09-03 |website=www.msn.com}}</ref> ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱤᱸᱴᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱮᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ [[ᱣᱟᱱᱠᱷᱮᱲᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-preity-zinta-files-711891|title=Bollywood Actress Preity Zinta Files Molestation Case Against Business Tycoon (Report)|work=The Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media|date=14 June 2014|access-date=14 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207154749/http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-preity-zinta-files-711891|archive-date=7 February 2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱕ ᱜᱨᱟᱢ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱨᱟᱥᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-05-01 |title=Ness Wadia given jail term in Japan on drug charges |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ness-wadia-sent-to-two-years-in-jail-in-japan-over-drugs-possession-report/articleshow/69108170.cms |access-date=2025-04-01 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.uniindia.com/ness-wadia-joins-sikkim-s-battle-keeping-coronavirus-at-bay/east/news/1964328.html|title=Ness Wadia joins Sikkim's battle keeping Coronavirus at bay|access-date=22 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002084105/http://www.uniindia.com/ness-wadia-joins-sikkim-s-battle-keeping-coronavirus-at-bay/east/news/1964328.html|archive-date=2 October 2020|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤᱠᱭᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/kanika-dhillon-amit-sharma-ness-wadia-garima-arora-help-lgbtqia-community-sex-workers-hiv-infected-people-amidst-covid-19-crisis/|title=Kanika Dhillon, Amit Sharma, Ness Wadia, Garima Arora to help LGBTQIA community, sex workers and HIV infected people amidst COVID-19 crisis|work=Bollywood Hungama | access-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604205801/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/kanika-dhillon-amit-sharma-ness-wadia-garima-arora-help-lgbtqia-community-sex-workers-hiv-infected-people-amidst-covid-19-crisis/|archive-date=4 June 2020|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱱᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱨᱣᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱷᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱨᱮᱱᱥ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱟᱣᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] scv8ute8b0g88d7h784qtmjlvtjlrl9