ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ
0
13375
197497
98883
2026-09-01T04:04:09Z
~2026-47267-70
11562
197497
wikitext
text/x-wiki
{{About|the men's team|the women's team|Argentina women's national football team}}
{{Infobox national football team
| Name = Argentina
| Badge = Argentina national football team logo.svg
| Badge_size = 120px
| FIFA Trigramme = ARG
| Nickname = ''La Albiceleste'' <br> (The White and Sky Blues)
| Association = {{nowrap|[[Argentine Football Association]]}} (AFA)
| Confederation = [[CONMEBOL]] (South America)
| Coach = [[Lionel Scaloni]]
| Captain =
| Most caps = [[Javier Mascherano]] (147)
| Top scorer = [[Lionel Messi]] ([[List of international goals scored by Lionel Messi|71]])
| Home Stadium = [[Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti|Antonio Vespucio Liberti]]<br>[[Estadio Alberto J. Armando|Alberto J. Armando]]<br>[[Estadio Malvinas Argentinas|Malvinas Argentinas]]<br>[[Estadio Mario Alberto Kempes|Mario Alberto Kempes]]<br>[[Estadio San Juan del Bicentenario|Bicentenario de San Juan]]<br>[[Estadio Ciudad de La Plata|Ciudad de La Plata]]
| FIFA Rank =
| FIFA max = 1
| FIFA min = 24
| FIFA max date = March 2007, October 2007–June 2008, July–October 2015, April 2016–April 2017
| FIFA min date = August 1996
| Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|Argentina}}
| Elo max = 1
| Elo max date = [[World Football Elo Ratings|29 times between 1902 and 2016]]
| Elo min = 26
| Elo min date = June 1990
<!-- First Kit -->
| pattern_la1 = _arg19h
| pattern_b1 = _arg19h
| pattern_ra1 = _arg19h
| pattern_sh1 = _adidascondivo20wb
| pattern_so1 = _arg19h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
<!-- Second Kit -->
| pattern_la2 = _arg20a
| pattern_b2 = _arg20a
| pattern_ra2 = _arg20a
| pattern_sh2 = _arg20a
| pattern_so2 = _arg20a
| leftarm2 = 163656
| body2 = 163656
| rightarm2 = 163656
| shorts2 = 163656
| socks2 = 163656
| First game = {{fb|URU}} 2–3 {{fb-rt|ARG}}<br>([[Montevideo]], [[Uruguay]]; 16 May 1901)<ref name = "First match">{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesa/argurures.html |title=Argentina-Uruguay Matches 1902–2009 |publisher=RSSSF |first=Héctor Darío |last=Pelayes |date=24 September 2010 |accessdate= 7 November 2010 }}</ref>
| Largest win = {{fb|ARG}} 12–0 {{fb-rt|ECU}}<br> ([[Montevideo]], [[Uruguay]]; 22 January 1942)
| Largest loss = {{fb|Czechoslovakia}} 6–1 {{fb-rt|ARG}}<br>([[Helsingborg]], [[Sweden]]; 15 June 1958)<br>{{fb|URU}} 5-0 {{fb-rt|ARG}}<br>([[Guayaquil]], [[Ecuador]]; 16 December 1959)<br>{{fb|ARG}} 0-5 {{fb-rt|COL}}<br>([[Buenos Aires]], [[Argentina]]; 5 September 1993)<br>{{fb|BOL}} 6–1 {{fb-rt|ARG}}<br>([[La Paz]], [[Bolivia]]; 1 April 2009)<br>{{fb|ESP}} 6{{ndash}}1 {{fb-rt|ARG}}<br>([[Madrid]], [[Spain]]; 27 March 2018)
| World cup apps = 17
| World cup first = 1930
| World cup best = Champions ([[1978 FIFA World Cup|1978]], [[1986 FIFA World Cup|1986]])
| Confederations cup apps = 3
| Confederations cup first = [[1992 King Fahd Cup|1992]]
| Confederations cup best = Champions ([[1992 King Fahd Cup|1992]])
| Regional name = [[Copa América]]
| Regional cup apps = 42
| Regional cup first = [[1916 South American Championship|1916]]
| Regional cup best = Champions ([[1921 South American Championship|1921]], [[1925 South American Championship|1925]], [[1927 South American Championship|1927]], [[1929 South American Championship|1929]], [[1937 South American Championship|1937]], [[1941 South American Championship|1941]], [[1945 South American Championship|1945]], [[1946 South American Championship|1946]], [[1947 South American Championship|1947]], [[1955 South American Championship|1955]], [[1957 South American Championship|1957]], [[1959 South American Championship (Argentina)|1959]], [[1991 Copa América|1991]], [[1993 Copa América|1993]])
| 2ndRegional name = [[Panamerican Championship]]
| 2ndRegional cup apps = 2
| 2ndRegional cup first = [[1956 Panamerican Championship|1956]]
| 2ndRegional cup best = Champions ([[1960 Panamerican Championship|1960]])
| 3rdRegional name = [[Artemio Franchi Trophy|Intercontinental Cup of Nations]]
| 3rdRegional cup apps = 1
| 3rdRegional cup first = [[Artemio Franchi Trophy#Editions##1993|1993]]
| 3rdRegional cup best = Champions ([[Artemio Franchi Trophy#1993|1993]])
| medaltemplates =
{{MedalTop|}}
{{MedalSport|Men's [[Football at the Summer Olympics|football]]}}
{{MedalSilver|[[1928 Summer Olympics|1928 Amsterdam]]|[[Football at the 1928 Summer Olympics|Team]] {{ not the senior squad, as ruled by the IOC.|}} }}
{{MedalBottom|}}
|website=[http://www.afa.com.ar/ afa.com.ar]
}}
'''ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱱᱤᱢ''' (ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱟᱲᱟᱝ: Selección de fútbol de Argentina, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱲᱟᱝ: Argentina national football team) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ [[ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ᱾ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟ [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟ [[ᱯᱷᱤᱯᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱖ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱟᱧᱪᱚᱞᱤᱠ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟ [[ᱠᱚᱱᱢᱮᱵᱚᱞ]] ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱛᱟᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱚᱨᱩᱜᱩᱭᱮ]] [[ᱢᱚᱱᱛᱮᱵᱤᱫᱚ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱮᱪᱨᱮ [[ᱚᱨᱩᱜᱩᱭᱮ]] ᱜᱮᱴᱷᱮᱱ ᱒-᱓ ᱜᱚᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱥᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱢ ᱢᱮᱪ-ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱨᱡᱚᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ [[ᱵᱩᱭᱮᱱᱚᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱮᱥᱠᱟᱞᱚᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ [[ᱵᱟᱨᱥᱚᱞᱚᱱᱟ]] [[Forward (association football)]] ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱹ [[ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ|ᱢᱮᱥᱤ]]᱾
==ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ===
ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱨᱫᱤᱭ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱜᱮᱛ ᱫᱚᱞ-ᱫᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱨᱮ [[ᱩᱨᱩᱜᱩᱭᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱫᱚᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ-ᱨᱮ᱾ ᱩᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱓ᱼ᱒ ᱜᱳᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ᱸᱟᱨᱡᱮᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱯᱟ ᱱᱤᱯᱮᱛᱚᱱ᱾ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱩᱨᱩᱜᱩᱭᱮ]] ᱠᱚ ᱒-᱐ ᱜᱳᱞ-ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱣᱜ ᱱᱤᱭᱟᱸᱹ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱱᱤᱣᱴᱚᱱ ᱠᱟᱯ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱨᱩᱜᱩᱭᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱒-᱑ ᱜᱚᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ-ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨᱦᱚᱸ ᱑᱙᱐᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱽ ᱴᱤᱣᱴᱚᱱ ᱠᱟᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱡᱟᱹᱥᱤᱠᱚ==
ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱞᱤᱧ ᱛᱮ ᱯᱩᱴ ᱨᱚᱝ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱦᱟᱯᱷ ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱩᱰ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱢᱳᱡᱟ᱾ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱴᱤ-ᱥᱟᱨᱴ, ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱳᱡᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ==
[[ᱯᱜᱤᱯᱟ ᱦᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱝ ᱨᱮ᱾ ᱡᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ-ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱥᱨ ᱨᱮ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
85on7ijmwlu5317ifxt86nrmy8yr76s
ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ
0
19353
197509
180594
2026-09-01T07:10:17Z
Ziv
8921
([[c:GR|GR]]) [[File:ISKCON Banglaore Temple.jpg]] → [[File:ISKCON Bangalore Temple.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.
197509
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ
| official_name = ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_type = ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| blank_emblem_size = 100px
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT guideline. -->
| native_name_lang = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a=Ubcity2.jpg
| photo3b=Lalbagh Glasshouse night panorama.jpg
| photo5a=Vidhana Souda Bangalore.jpg
| photo4b=ISKCON Bangalore Temple.jpg
| photo3a=Bangalore Palace - Jayamahal.jpg
| photo4a=BangaloreInfosys.jpg
| spacing = 3
| color_border = #FFFFFF
| color =
| size = 250
}}
| image_alt =
| image_caption = ''From top, left to right:'' [[UB City]], [[Bangalore Palace]], [[Lal Bagh]] Glass House, [[Infosys]] pyramid, [[ISKCON Temple, Bangalore|ISKCON Temple]] at night, [[Vidhana Soudha]]
| nicknames = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ,<ref name="cnn-Dec2012" /> ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ,<ref name="Basavaraja" /> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=India/Karnataka/Bangalore Urban.map}}
| map_caption = Interactive map outlining Bangalore
| pushpin_map = India
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱢᱤᱨᱛᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12|58|44|N|77|35|30|E|type:city_region:IN-KA|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = ᱵᱚᱭᱟᱞᱩᱥᱤᱢᱟ
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱕᱓᱗
| founder = [[ᱠᱮᱢᱯᱮ ᱜᱳᱣᱰᱟ ᱑]]
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
* ᱵᱨᱤᱦᱟᱛ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱬ
| leader_title1 = Administrator <br />{{small|(In absence of Mayor)}}
| leader_name1 = ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱥᱤᱝ, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = [[ᱵᱨᱤᱦᱟᱛ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ|ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]]
| leader_name2 = ᱜᱚᱣᱨᱟᱵᱽ ᱜᱩᱯᱛᱟ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/gaurav-gupta-is-new-bbmp-commissioner/article34208951.ece |title=Gaurav Gupta is new BBMP Commissioner |newspaper=The Hindu |date=31 March 2021}}</ref>
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web |title=History of BBMP |url=https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |website=Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike (BBMP) |access-date=20 May 2021 |archive-date=2 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102002519/https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Introduction - BMRDA |url=https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |website=Bangalore Metropolitan Region Development Authority |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520173907/https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |url-status=dead }}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 741
| area_metro_km2 = 8005
| elevation_m = 920
| population_as_of = 2011
| population_total = 8443675
| population_footnotes = <ref name="census2011.co.in Bangalore" />
| population_rank = ᱛᱮᱥᱟᱨ
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 10,456,000
| population_urban_footnotes = <ref name="UNcities2016" />
| population_blank1_title = ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱕ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank1_footnotes = <ref name="ua_2011">{{cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |website=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=National Informatics Centre | access-date=20 August 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 | archive-date=30 June 2015 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
| population_demonym = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱩ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱜᱟ
| blank_name_sec1 = [[Gross metropolitan product|Metro GDP]] <!-- GDP consensus approach, per [[Wikipedia talk:WikiProject Indian Economy#City economy size and rank claims – a consensual approach|WikiProject Indian Economy talk]] -->
| blank_info_sec1 = $᱑᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=gdp />
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]]
| postal_code = ᱕᱖᱐ xxx
| area_code = +᱙᱑-(᱐)᱘᱐
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#KA—Karnataka|KA]]-01, 02, 03, 04, 05, 41, 50, 51, 52, 53, 57, 58, 59, 60, 61
| blank2_name = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank2_info = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref>
| website = {{URL|www.bbmp.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ/ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="2011 pp tableA2">{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/india-karnataka.php |title=Karnataka (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱠᱚᱱ ᱯᱚᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
''ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ'' ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱜᱮᱦᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯᱮ ᱜᱚᱣᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ "ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨ ᱜᱚᱞᱞᱩ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ: ವೀರಗಲ್ಲು; ᱥᱟᱦᱟᱵᱽᱫᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱴᱳᱱ', ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱰᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱞᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ" ᱫᱚ ᱘᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="OtherNames">{{cite news |first=K |last=Chandramouli |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm |title=The city of boiled beans |newspaper=[[The Hindu]] |date=25 July 2002 |access-date=10 June 2012 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505010927/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm |archive-date=5 May 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="TheHinduinscription">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm |title=Inscription reveals Bengaluru is over 1,000 years old |date=20 August 2004 |access-date=10 June 2012 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213021302/http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm |archive-date=13 February 2012 |url-status=dead |newspaper=[[The Hindu]] }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:BangaloreLake.jpg|thumb|ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱥᱚᱨᱚᱜᱷᱚᱴᱴᱟ ᱡᱷᱤᱞ]]
ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱙᱕᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱮᱴᱮᱥᱤᱭᱚᱥ ᱰᱮᱠᱠᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ground water">
{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/karnataka/BANGALORE_URBAN_BROCHURE.pdf |title=Ground water information booklet |publisher=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of India |access-date=16 June 2012 |date=December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517230107/http://cgwb.gov.in/District_Profile/karnataka/BANGALORE_URBAN_BROCHURE.pdf |archive-date=17 May 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Coord|12|58|44|N|77|35|30|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱗᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="area">{{cite web |url=http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |title=Finance budget for 2007–08 |publisher=Government of Karnataka |access-date=28 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628141329/http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |archive-date=28 June 2007 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=District census handbook- Bangalore rural |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2929_PART_A_DCHB_BANGALORE%20RURAL.pdf |publisher=Directorate of census operations Karnataka| access-date=26 October 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20161114052450/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2929_PART_A_DCHB_BANGALORE%20RURAL.pdf| archive-date=14 November 2016| url-status=live}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
<!-- [[File:Bangalore Nandi Temple.jpg|thumb|left|upright|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱱᱚᱜᱩᱰᱤ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] -->
{{IndiaCensusPop
| title= Population growth
| state=
| 1941= 406760
| 1951= 778977
| 1961= 1207000
| 1971= 1654000
| 1981= 2922000
| 1991= 4130000
| 2001= 5101000
| 2011= 8425970
| estimate=
| estyear=
| estref=
| footnote= Source: [[Census of India]]<ref name="Census population">
{{cite web |url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf |title=Census population |work=Census of India |page=21 | access-date=7 June 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120519132559/http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf | archive-date=19 May 2012 | url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title=Provisional population totals, Census of India 2011 | access-date=29 November 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}}
[[File:Sunset at Nagawara, Bangalore (2019).jpg|thumb|Sunset over the city from Nagawara|alt=|left]]
[[File:Shivoham Shiva Statue.jpg|thumb|200px|Lord [[Shiva]] statue at [[Shivoham Shiva Temple]]|alt=|left]]
ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱘,᱔᱔᱓,᱖᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱐,᱔᱕᱖,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="UNcities2016">{{cite web |title=The World's Cities in 2016 |url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf |publisher=[[United Nations]] |access-date=4 March 2017 |page=4 |date=October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112211410/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf |archive-date=12 January 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="census2011.co.in Bangalore">Bangalore Metropolitan/City Population section of {{cite web |title=Bangalore Population Sex Ratio in Bangalore Literacy rate Bangalore |url=http://www.census2011.co.in/census/city/448-bangalore.html |website=[[2011 Census of India]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126061217/http://www.census2011.co.in/census/city/448-bangalore.html |archive-date=26 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱘.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱾<ref name="2011UA">{{cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |work=Censusindia |publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=17 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="census11">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=censusindia.gov.in |title=Cities having population 1 lakh and above | access-date=24 July 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱓᱘% ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤᱭᱚᱸᱥ", [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱛᱮᱫᱚ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱩᱨᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱩ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱩᱨᱤᱜᱟᱨᱩ" ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱛᱮᱫᱚ "ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-09-13|title=Banglori Dakhni: How a language associated with Hyderabad thrives in Bengaluru too|url=https://www.thenewsminute.com/article/banglori-dakhni-how-language-associated-hyderabad-thrives-bengaluru-too-108850|access-date=2021-07-25|website=The News Minute|language=en}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="kannadapop">{{Cite news |url=http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm |title=Kannadigas assured of all support |date=23 July 2004 |access-date=10 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630035953/http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm |archive-date=30 June 2011 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all}}</ref>
{{bar box
| title=ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="GISData" />
| titlebar=#Fcd666
| left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
| float=right
| bars=
{{bar percent|ᱦᱤᱱᱫᱩ|darkorange|78.87}}
{{bar percent|ᱤᱥᱞᱟᱢ|green|13.90}}
{{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|dodgerblue|5.61}}
{{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.97}}
{{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|darkkhaki|0.15}}
{{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|0.06}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|black|0.44}}
}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱗᱘.᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="GISData">{{cite web |title=Population By Religious Community – Karnataka |year=2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |format=XLS |publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=13 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 |url-status=live}}.Click on arrow adjacent to state Karnataka so that a Microsoft excel document is downloaded with district wise population of different religious groups. Scroll down to BBMP (M. Corp. + OG) in the document at row no. '''596'''.</ref> ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓.᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱭᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕.᱖% ᱟᱨ ᱑.᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱫᱩᱜᱩᱱᱟ ᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=[[Government of India]] | access-date=28 December 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=13 November 2011}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱷᱩᱯᱲᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="indiancityslums">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/ |title=Total Population, Slum Population ... | archive-url=https://web.archive.org/web/20070806121833/http://www.censusindia.net/results/slum/slum2.html | archive-date=6 August 2007}} Census of India, 2001. 2006. [[Government of India]]</ref>
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ===
{{Pie chart
|caption = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)
|label1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |value1 = 44.5 |color1 = blue
|label2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |value2 = 15 |color2 = navy
|label3 = [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] |value3 = 14|color3 = aqua
|label4 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value4 = 12 |color4 = green
|label5 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value5 = 6|color5 = orange
|label6 = [[ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ]] |value6 = 3|color6 = teal
|label7 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] |value7 = 2.07 |color7 = red
|label8 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value8 = 4.42 |color8=grey}}
ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱔.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕.᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], ᱑᱒% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱖% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱓% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱒.᱐᱗% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=C-16 Population By Mother Tongue - Town Level|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html|access-date=2021-07-27|website=censusindia.gov.in}} See BBMP (M Corp. +OG) (Part)</ref><ref>{{cite book |last1=Kaminsky |first1=Arnold P. |last2=Long |first2=Roger D. |title=India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: An Encyclopedia of Life in the Republic |volume=1 |edition=reprint |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |page=75 |isbn=978-0-313-37463-0}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ 'ᱳᱞᱰ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱨᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Keith |last2=Ogilvie |first2=Sarah |title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |edition=revised |publisher=Elsevier |year=2010 |page=577 |isbn=978-0-08-087775-4}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
{{wide image|Bangalore Panorama edit1.jpg|780px|align-cap=center|Bangalore city skyline showing UB City to the left and Richmond Town area to the right|1020px|center|alt=The Bangalore Skyline}}ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|date=2019-03-22|title=Bengaluru: Economy, Industries, and Infrastructure|url=https://www.india-briefing.com/news/city-spotlight-bangalore-6371.html/|access-date=2021-08-24|website=India Briefing News|language=en}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱓᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='Bangalore will become the world's largest IT cluster by 2020'|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/%E2%80%98Bangalore-will-become-the-world%E2%80%99s-largest-IT-cluster-by-2020%E2%80%99/article20909098.ece|access-date=2021-08-16|website=@businessline|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='Bangalore will become the world's largest IT cluster by 2020'|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/%E2%80%98Bangalore-will-become-the-world%E2%80%99s-largest-IT-cluster-by-2020%E2%80%99/article20909098.ece|access-date=2021-08-16|website=@businessline|language=en}}</ref>ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱴᱮᱠᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ (ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ, ᱢᱟᱥᱤᱱᱟᱨᱤᱢ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ, ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱷᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱽᱨᱤᱡᱽ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-22|title=Bengaluru: Economy, Industries, and Infrastructure|url=https://www.india-briefing.com/news/city-spotlight-bangalore-6371.html/|access-date=2021-08-16|website=India Briefing News|language=en}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱜᱳᱰᱤ, ᱵᱤᱫᱟᱫᱤ, ᱵᱳᱢᱢᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱢᱢᱟᱥᱟᱸᱫᱽᱨᱟ, ᱰᱚᱢᱞᱩᱨ, ᱦᱩᱰᱤ, ᱣᱚᱦᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱰᱳᱰᱰᱟᱵᱚᱞᱞᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱦᱳᱥᱠᱳᱴᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱴᱴᱤᱦᱚᱞᱞᱤ, ᱭᱮᱞᱚᱦᱚᱸᱠᱟ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱤᱱᱭᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱞᱚᱱᱫᱩᱨ, ᱱᱚᱨᱥᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱤᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brief Industrial Profile of Bangalor Rural District|url=https://msmedibangalore.gov.in/files/Bengaluru%20Rural.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Brief Industrial Profile of Bangalor District|url=https://msmedibangalore.gov.in/files/Bengaluru%20Urban.pdf|url-status=live}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱚᱨᱪᱭᱩᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮᱞᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Bengaluru has become the hotspot for Fortune 500 giants, global companies to set up innovation centres|url=https://www.businessinsider.in/bengaluru-has-become-the-hotspot-for-fortune-500-giants-global-companies-to-set-up-innovation-centres/articleshow/52567790.cms|access-date=2021-08-16|website=Business Insider}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[File:Infosys_(4911287704).jpg|left|thumb|ᱤᱱᱯᱷᱚᱥᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ]]
[[File:Mercedes-Whitefield-1.jpg|left|thumb|ᱣᱦᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱤᱞᱰ , ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱥᱤᱰᱤᱡᱽᱼᱵᱮᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱰᱤ]]
[[File:World Trade Center Bangalore.jpg|thumb|ᱨᱟᱡᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]]]]
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-06-24|title=How Bangalore Became Asia's Silicon Valley|url=https://thescalers.com/how-bangalore-became-asias-silicon-valley/|access-date=2021-08-16|website=The Scalers|language=en-US}}</ref> ᱤᱱᱯᱷᱚᱥᱤᱥ, ᱣᱤᱯᱨᱳ, ᱢᱟᱭᱤᱸᱰᱴᱨᱤ, ᱮᱢᱯᱷᱮᱥᱤᱥ, ᱯᱷᱞᱤᱯᱠᱟᱨᱴ, ᱢᱤᱱᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Shubham|date=2021-03-09|title=Top 10 IT Companies in Bangalore in 2021 - StartUpCrow|url=https://startupcrow.com/top-it-companies-in-bangalore/|access-date=2021-08-16|language=en-US|archive-date=2021-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816123855/https://startupcrow.com/top-it-companies-in-bangalore/|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱟᱦᱟᱨ ===
[[File:Bengaluru-airport.jpg|thumb|The [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|left]]
ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ ᱜᱩᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴᱤᱭᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ managed ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ ᱢᱚᱵᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱮᱴᱤᱥᱤ) ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.bbmp.gov.in/ Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100225072009/http://www.bbmp.gov.in/ |date=25 February 2010 }}
* [http://www.bdabangalore.org/ Official website of Bangalore Development Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705010621/http://www.bdabangalore.org/ |date=2022-07-05 }}
* {{curlie|Regional/Asia/India/Karnataka/Localities/Bangalore/}}
* [https://www.britannica.com/place/Bangalore-India "Bengaluru"]—''Encyclopædia Britannica'' entry
{{Geographic location
|Centre=ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ
|North=[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
|East=[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|South=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
|West=''[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
}}
{{Navboxes
| title=Articles related to Bangalore
| list =
{{Bangalore topics|left}}
{{Navboxes
| title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale
| list =
'''[[Geographic coordinate system|Lat. and Long.]] {{Coord|12|58|44|N|77|35|30|E|display=inline}}'''
}}
{{ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ}}
{{Megacities}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{World's most populated urban areas}}
}}
{{Portalbar|India|Bangalore|Geography}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1537 establishments in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:High-technology business districts in India]]
[[Category:Indian capital cities]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
[[Category:Populated places established in 1537]]
[[Category:Geographical articles missing image alternative text]]
4yfr4r89g0mmwtmp4lvakyiazwy1iwf
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ
0
37974
197455
197445
2026-08-31T12:36:56Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197455
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|36|00.0|N|86|28|19.2|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 4678
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = WB
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ( Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ
map ᱨᱮ strict boundary matrix ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ limit positioning ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}}| label-pos1=right|label1= ᱠᱟᱝᱠᱤ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱠᱟᱝᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|50|N|86|28|0|E}} | label-pos2=right|label2=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (CT)|shape-color2=black| label-size2=13|label-color2=black
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|50|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ''ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱑ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱒᱓᱗ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱞᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ। ᱛᱚᱵᱮ, ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya| work= Series 20, Part XII A | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 18 January 2020}}</ref>
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱳ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ (ᱮᱛᱚᱢ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱛᱚᱵᱮ, ᱠᱷᱟ an ᱠᱷᱟ an ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟ make ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟ visual ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ – ᱕᱐᱐ MW [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ MW [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref name="Item no. 134">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱣᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟ face ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ( Demographics ) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱐᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱓᱗᱑ (᱕᱕%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱓᱖ (᱔᱕%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱒᱐᱘ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱒᱑᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱒.᱔᱙%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 September 2016 }}</ref>
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙᱖᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱓᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱑᱑᱐ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱑᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011/>
{{As of|2001}} ᱥᱤᱧᱚᱛ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]],<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱔᱖᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱖% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱮᱥ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ ᱘᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱙᱓% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱮᱥ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ, ᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ( Infrastructure ) ==
''ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱔.᱙᱕ km<sup>2</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱝᱠᱤ ( overhead tank ) ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ narrow ( tap ) ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ domestic ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱓,᱙᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ( medical ) ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤ ( ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ) ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱔ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( educational ) ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱱᱚᱱ-ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨᱟᱞ ᱠᱽᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ( Civic administration ) ==
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ( jurisdiction ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ। ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱙᱘.᱓᱔ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔,᱖᱖᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ (ᱮᱛᱚᱢ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱟ surface ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 2 October 2016 |url-status = usurped |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archivedate = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = [suspicious link removed] |title = Santaldih PS | publisher= Purulia District Police | accessdate = 2 October 2016}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ( Economy ) ==
[[WBPDCL|ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ 2 X 250 MW [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wbpdcl.co.in/ |title=WBPDCL website |access-date=4 September 2011 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107013541/http://wbpdcl.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱣᱟᱥᱚᱨᱤ ( Coal washery ) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ-ᱟ।
== ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ( Transport ) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( Education ) ==
[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱩᱥᱤᱨ]], PO ᱪᱟᱛᱟᱨᱢᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/|title = Santaldih College |publisher= SC | accessdate = 17 January 2020 }}</ref>
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱵᱳᱭᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/s-t-p-boys-high-school-h-s-2qwel7 | title = STP Boys High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/s-t-p-girls-high-school-h-s-740ego | title = STP Girls' High School| publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱪᱟᱠᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( coeducational ) ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/chakbad-high-school-h-s-pv48r2 | title = Chakbad High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ( Culture ) ==
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=":0" /><ref name="Item no. 134"/>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ( Healthcare ) ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics - Hospitals | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 18 January 2020 | archive-date = 14 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | url-status = dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ( References ) ==
{{reflist|3}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ( External links ) ==
* [http://wikimapia.org/1012587/ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱧᱮᱱᱮᱞ]
{{Purulia District}}
[[Category:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
blvkb2nqm9ojv23sxfi674uivd24ruu
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ
0
37975
197493
197451
2026-08-31T18:55:57Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ
197493
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Malana Village during sunset.jpg
| image_caption =
| pushpin_map = India Himachal Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|32|03|46|N|77|15|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 4700
| population_as_of = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗<ref name="HT"/>
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Hindi language|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ
| demographics1_info2 = [[Kullui|ᱠᱩᱞᱞᱩ traditional]]<ref>{{cite web| website=Literary Herald |title=Language and dialect of Himachal Pradesh |url=https://tlhjournal.com/uploads/products/35.shradha-shandil-article.pdf?utm_}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| website =
| population_demonym = ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱥ,<ref name = toii /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ<ref name = bbcc />
}}
'''ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱠᱤᱠᱳᱣᱥᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱷᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣ ᱴᱤᱵᱽᱵᱟ]] ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2652|m|ft}} ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟ cloud ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Malana: Globalization of a Himalayan Village''<ref>[http://www.veverkabros.com/Projects.html Malana: Globalization of a Himalayan Village, 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628154944/http://www.veverkabros.com/Projects.html |date=28 June 2010 }}</ref> ᱟᱨ ''Malana, A Lost Identity''<ref>{{cite web | url=http://www.cultureunplugged.com/play/1212/-Malana--A-Lost-Identity | title=Documentary Film makers & Film Productions. Watch Documentaries Online }}</ref>᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ/ local ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ (᱕᱖᱓) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱜᱩᱬ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟ central tight ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://www.ignca.nic.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟ an ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ₹᱒,᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓,᱕᱐᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱚᱸᱰ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱢᱩᱜᱼᱟ<ref name = toii>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/watch-this-bizarre-tradition-of-malana-in-kasol-doesnt-let-you-touch-anything-details-inside/articleshow/98969179.cms|work=[[Times of India]]|title=Why tourists are not allowed to touch anything in this Kasol village|date=2023-03-24|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱞᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱮᱱᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱱ-ᱫᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚᱛᱟ" ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟ tight ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ<ref name = bbcc>{{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth | date = 2018-08-21|work=BBC|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
local ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ''[[rishi]]'' ( we support/ ᱨᱤ context) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ-ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ Local ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱲᱤ-ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ 'ᱫᱮᱣᱛᱟ' (Deity) ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (parliamentary system) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Kulu The End of the Habitable World By Penelope Chetwode page 89 {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾ ᱡᱩᱫᱤ standard ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱭᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ (pre-Aryan) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚ direct ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[G. M. Young]] ᱟᱨ [[Penelope Chetwood]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ [[Brahmin]] ᱱᱟ structure ᱟᱜ [[#The tale of the Brahmin priest| ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ]] ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ local ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ<ref name="Young" /><ref>Penelope Chetwode (1972). "Kulu The End of the Habitable World. p. 90. {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[Western Himalayas]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟ anti frame ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟ an ᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ local ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ [[Jamadagni|ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ]] (Jamadagni Rishi) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ practice ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱳᱱ (Bon) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟ coordinate ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟ ᱵᱟ (cultural bridge) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[Kullu]], [[Ladakh]], [[Tibet]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ— ᱡᱟᱢᱞᱩ, ᱡᱟᱭᱢᱳ, ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱟ ᱨᱮᱬᱩᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱩᱨᱤ (consort) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱦौल ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱷᱮᱯᱟᱱ (Raja Ghepan), ᱵᱳᱱᱟᱞᱤ ([[Hidimba Devi Temple|ᱦᱤᱰᱤᱢᱵᱟ]], [[Manali, Himachal Pradesh|ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[Hampta Pass|ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ]] ᱚ an ᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ 'Jetha Hampta- Kona Malana', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱥᱟ coordinate ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ (basket) ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱠᱚ [[Kullu Valley|ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ('Tharah Kardu')᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ' (oldest democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |title=Malana - World's Oldest Democracy - Kullu |website=kullutourism.com |access-date=2018-01-09}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.amarujala.com/shimla/malana-village-of-kullu-has-oldest-democracy-in-world |title=यहां सदियों से गांव की संसद ही तय करती है कायदा कानून - Amarujala |work=Amar Ujala |access-date=2018-01-09 |language=en}}</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander the Great)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ an ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟ injection/ ᱪᱚᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Experts-to-study-Alexanders-last-descendants-in-Himachal/articleshow/4832428.cms |title=Experts to study Alexander's 'last descendants' in Himachal - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-01-09}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[Malana Hydro Power Station|ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ computer ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ b ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱦᱩ an ᱲ ᱞᱮᱱᱟ<ref name=fire>{{cite news |last1=Joshi |first1=Namratha |title=Jamlu's fire |url=https://books.google.com/books?id=SjEEAAAAMBAJ&q=malana+village&pg=PA52 |accessdate=12 July 2015 |publisher=Outlook magazine. M/s Kasturi ad sons |date=26 January 2008}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟ ᱢ ᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟ structure ᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ we/ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱟ n ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟ an ᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾
== ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ plan ᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (judiciary system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Bicameralism|ᱫᱚ product ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ]] (bicameral parliament) ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (lower house) ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱤᱥᱴᱷᱟᱝ (Kanishthang) ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ (upper house) ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱮᱥᱴᱷᱟᱝ (Jayeshthang) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[Panchayati raj|ᱯᱚ n ᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤ ᱨᱟᱢ (Bhagi Ram) ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="HT"/>᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[Kanashi|ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ]]/ ᱨᱟᱠᱥ (Kanashi/Raksh) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ<ref>"About Malana" {{cite web |url=http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |title=About Malana |accessdate=2010-07-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320103650/http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |archivedate=20 March 2011 |df=dmy-all }}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱵᱟ special ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ<ref>Dr. Virendra Bangroo, "Malana: A Lost Utopia In The Himalayas," http://ignca.nic.in/nl002401.htm</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ (Tibetan-Burmese) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns>{{e25|xns|Kanashi}}</ref>᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱱᱚ ᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ soft ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟ center ᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns/>᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱸᱡᱟ/ ᱜᱟ inter (hemp) ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ, ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱟᱦᱤ (slippers) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{cite magazine |quote=Local lawmakers and officials say the plant is part of their tradition and empathize with people in steep, remote villages who consider cannabis the only cash crop they can grow in harsh weather and geographic conditions. Maheshwar Singh, a local lawmaker and the descendant head of the royal family of Kullu, said a look at the old tax books shows that the plant was legally cultivated and sold for decades before India's drug law. |title=For this Himachal village, banned cannabis is its source of livelihood |first=Prabhash K. |last=Dutta |date=December 4, 2016 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-village-malana-himachal-pradesh-cannabis-livelihood-355610-2016-12-04 |magazine=[[India Today]]}}</ref>᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[recreational drug tourism]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚ white (maize) ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟ ᱲᱟ ᱱ ᱦᱚᱲ (tourism) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ==
[[File:Aerial picture of Malana, Himachal Pradesh.jpg|thumb|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱩᱯ]]
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ location ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ( गणतंत्र) ᱠᱟᱱᱟ<ref name="autogenerated1">{{cite journal |last1 = Giroti |first1 = R |last2 = Talwar |first2 = I |date = Apr 2010 |title = The Most Ancient Democracy in the World is a Genetic Isolate: An Autosomal and Y-Chromosome Study of the Hermit Village of Malana (Himachal Pradesh, India) |journal = Hum. Biol. |volume = 82 |issue = 2 |pages = 123–41 |pmid=20649396 |doi=10.3378/027.082.0201 |s2cid = 22324205 |jstor=41466666}}</ref>᱾
[[Kullu|ᱠᱩᱞᱞᱩ]] ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ [[Pahari language| Pahari ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ layout/ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ (Jamlu Devta) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱣᱟᱱ ᱫᱮᱣᱛᱟ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (village council) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱷᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ (Athens of the Himalayas) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://voyageforum.com/voyage/inde_malana_manali_athenes_himalaya_D762971/ Malana (Manali): Athènes de l'Himalaya]</ref>᱾
ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ( oracle) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ/ ᱠᱚ ᱟ optical ᱟᱭᱟ<ref name="HT">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |title='Deity orders' closure of joints, guest houses at Malana village famous for hash |first=Gaurav |last=Bisht |date=July 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714004314/http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |archive-date=July 14, 2017}}</ref>᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱫᱚ [[Jamdagni| ᱨᱤᱥᱤ ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱭᱟ᱾
==== ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ (tale of the Brahmin priest) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[G. M. Young]] ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱱᱟ n ᱭᱚᱠ ( ᱯᱚ n ᱰᱤᱛ) ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚ b ᱥᱚ ( Jamadagni) ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ('Ra Deo') ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ- ᱨᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚ system ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ/ focus ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ<ref name="Young">{{cite journal |last1=Young |first1=George Malcolm |title=Malana and the Akbar-Jamlu Legend |journal=Journal of the Panjab Historical Society |date=1916 |volume=4 |issue=2 |pages=77–149}}</ref>᱾
==== ᱟᱠᱵᱚᱨ- ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ(The Akbar-Jamlu legend) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[G.M. Young]] ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[Akbar the Great| ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ (Phaggan) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠᱟ᱾
ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱟ dangerous/ strict ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱴᱮᱠᱥ (tax) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ an ᱪᱷᱤ align ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱟᱹ see/ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟ an ᱡᱟᱨ ᱵᱮ composite ( ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱳᱜᱽ/ leprosy) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref name="Young"/>᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮ composite ᱫᱚ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱞᱟ positioning ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮ code ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟ direct/ sacred ᱴᱟᱠᱟ ( ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟ) ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱭᱥᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ, ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱫᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱵᱮ disease ᱵᱮᱥ ᱮᱱᱟ<ref name="Young"/>᱾
=== ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ (Hellenic connection) ===
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ precise ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟ discrete ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟ core ᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ<ref name = bbcc />᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ (genetic) ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ (Y-DNA haplotypes J2 ᱟᱨ R1a) ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ sequence ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ( Indo-Aryan) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟ direct ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ<ref name="autogenerated1"/>᱾
=== ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (Temples) ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ internal ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟ ᱴᱷ ᱠᱩᱱᱤ (Kathkuni) ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱵᱚ standard ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ<ref name=fire/> ᱟᱨ [[Rukmini| ᱨᱩᱠᱢᱤᱬᱤ]] ᱵᱚ complex ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ (Malana Cream) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱟᱨᱮ (cannabis plants) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |newspaper=[[Hindustan Times]] |title=Hash through hashtag: Himachal's famed marijuana on sale via Instagram, Speed Post |first=Aarish |last=Chhabra |date=March 21, 2017 |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hash-through-hashtag-himachal-s-famed-marijuana-on-sale-via-instagram-speed-post/story-BosATt2zX028mUC3rhzS0K.html |quote=Other photos had an entry gate of Malana, considered to have the best quality of cannabis in the world.}}</ref><ref name="HT"/>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ/ primary ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱥ (hash) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |url=https://qz.com/1026188/malana-an-ancient-himalayan-village-known-for-indias-best-hash-is-now-off-limits-for-tourists/ |work=[[Quartz (publication) |Quartz]] |quote=An isolated village nestled in the Himalayas, Malana is popular for Malana Cream, a strain of cannabis with a high oil content and intense aroma [...] Malana Cream is among the most expensive hashish on the famed cannabis menus of Amsterdam. A tola, or 11.66 grams, sells for over $250 there and over Rs4,000 ($60) in India. |title=An ancient Himalayan village known for India's best hash is now off limits for tourists |date=July 11, 2017 |first=Manu |last=Balachandran}}</ref>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱟᱥᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱛᱤ-ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱴᱷᱟ/ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/travel/among-the-world-s-top-stoner-spots-malana-now-cannot-do-without-marijuana/story-rbiWwsRw44NcIjcCQyIvjM.html |title = Among the world's top stoner spots, Malana now cannot do without marijuana |date = 4 December 2016}}</ref>᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth |work=bbc.com }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Malana, Himachal Pradesh}}
* [http://www.ignca.gov.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]
* [http://www.ignca.gov.in/bangru04.htm Himalayan Culture and Mountaineering Museum]
7tqmp5gjkxpgzhvba1ptsn533a92s0n
197494
197493
2026-08-31T18:57:29Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
197494
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Malana Village during sunset.jpg
| image_caption =
| pushpin_map = India Himachal Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|32|03|46|N|77|15|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 4700
| population_as_of = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗<ref name="HT"/>
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Hindi language|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ
| demographics1_info2 = [[Kullui|ᱠᱩᱞᱞᱩ traditional]]<ref>{{cite web| website=Literary Herald |title=Language and dialect of Himachal Pradesh |url=https://tlhjournal.com/uploads/products/35.shradha-shandil-article.pdf?utm_}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| website =
| population_demonym = ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱥ,<ref name = toii /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ<ref name = bbcc />
}}
'''ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱠᱤᱠᱳᱣᱥᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱷᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣ ᱴᱤᱵᱽᱵᱟ]] ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2652|m|ft}} ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Malana: Globalization of a Himalayan Village''<ref>[http://www.veverkabros.com/Projects.html Malana: Globalization of a Himalayan Village, 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628154944/http://www.veverkabros.com/Projects.html |date=28 June 2010 }}</ref> ᱟᱨ ''Malana, A Lost Identity''<ref>{{cite web | url=http://www.cultureunplugged.com/play/1212/-Malana--A-Lost-Identity | title=Documentary Film makers & Film Productions. Watch Documentaries Online }}</ref>᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ/ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ (᱕᱖᱓) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱜᱩᱬ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://www.ignca.nic.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ₹᱒,᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓,᱕᱐᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱚᱸᱰ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱢᱩᱜᱼᱟ<ref name = toii>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/watch-this-bizarre-tradition-of-malana-in-kasol-doesnt-let-you-touch-anything-details-inside/articleshow/98969179.cms|work=[[Times of India]]|title=Why tourists are not allowed to touch anything in this Kasol village|date=2023-03-24|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱞᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱮᱱᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱱ-ᱫᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚᱛᱟ" ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟ tight ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ<ref name = bbcc>{{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth | date = 2018-08-21|work=BBC|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
local ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ''[[rishi]]'' ( we support/ ᱨᱤ context) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ-ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ Local ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱲᱤ-ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ 'ᱫᱮᱣᱛᱟ' (Deity) ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (parliamentary system) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Kulu The End of the Habitable World By Penelope Chetwode page 89 {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾ ᱡᱩᱫᱤ standard ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱭᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ (pre-Aryan) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚ direct ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[G. M. Young]] ᱟᱨ [[Penelope Chetwood]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ [[Brahmin]] ᱱᱟ structure ᱟᱜ [[#The tale of the Brahmin priest| ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ]] ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ local ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ<ref name="Young" /><ref>Penelope Chetwode (1972). "Kulu The End of the Habitable World. p. 90. {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[Western Himalayas]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟ anti frame ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟ an ᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ local ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ [[Jamadagni|ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ]] (Jamadagni Rishi) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ practice ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱳᱱ (Bon) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟ coordinate ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟ ᱵᱟ (cultural bridge) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[Kullu]], [[Ladakh]], [[Tibet]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ— ᱡᱟᱢᱞᱩ, ᱡᱟᱭᱢᱳ, ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱟ ᱨᱮᱬᱩᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱩᱨᱤ (consort) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱦौल ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱷᱮᱯᱟᱱ (Raja Ghepan), ᱵᱳᱱᱟᱞᱤ ([[Hidimba Devi Temple|ᱦᱤᱰᱤᱢᱵᱟ]], [[Manali, Himachal Pradesh|ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[Hampta Pass|ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ]] ᱚ an ᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ 'Jetha Hampta- Kona Malana', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱥᱟ coordinate ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ (basket) ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱠᱚ [[Kullu Valley|ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ('Tharah Kardu')᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ' (oldest democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |title=Malana - World's Oldest Democracy - Kullu |website=kullutourism.com |access-date=2018-01-09}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.amarujala.com/shimla/malana-village-of-kullu-has-oldest-democracy-in-world |title=यहां सदियों से गांव की संसद ही तय करती है कायदा कानून - Amarujala |work=Amar Ujala |access-date=2018-01-09 |language=en}}</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander the Great)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ an ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟ injection/ ᱪᱚᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Experts-to-study-Alexanders-last-descendants-in-Himachal/articleshow/4832428.cms |title=Experts to study Alexander's 'last descendants' in Himachal - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-01-09}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[Malana Hydro Power Station|ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ computer ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ b ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱦᱩ an ᱲ ᱞᱮᱱᱟ<ref name=fire>{{cite news |last1=Joshi |first1=Namratha |title=Jamlu's fire |url=https://books.google.com/books?id=SjEEAAAAMBAJ&q=malana+village&pg=PA52 |accessdate=12 July 2015 |publisher=Outlook magazine. M/s Kasturi ad sons |date=26 January 2008}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟ ᱢ ᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟ structure ᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ we/ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱟ n ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟ an ᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾
== ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ plan ᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (judiciary system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Bicameralism|ᱫᱚ product ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ]] (bicameral parliament) ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (lower house) ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱤᱥᱴᱷᱟᱝ (Kanishthang) ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ (upper house) ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱮᱥᱴᱷᱟᱝ (Jayeshthang) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[Panchayati raj|ᱯᱚ n ᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤ ᱨᱟᱢ (Bhagi Ram) ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="HT"/>᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[Kanashi|ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ]]/ ᱨᱟᱠᱥ (Kanashi/Raksh) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ<ref>"About Malana" {{cite web |url=http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |title=About Malana |accessdate=2010-07-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320103650/http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |archivedate=20 March 2011 |df=dmy-all }}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱵᱟ special ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ<ref>Dr. Virendra Bangroo, "Malana: A Lost Utopia In The Himalayas," http://ignca.nic.in/nl002401.htm</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ (Tibetan-Burmese) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns>{{e25|xns|Kanashi}}</ref>᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱱᱚ ᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ soft ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟ center ᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns/>᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱸᱡᱟ/ ᱜᱟ inter (hemp) ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ, ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱟᱦᱤ (slippers) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{cite magazine |quote=Local lawmakers and officials say the plant is part of their tradition and empathize with people in steep, remote villages who consider cannabis the only cash crop they can grow in harsh weather and geographic conditions. Maheshwar Singh, a local lawmaker and the descendant head of the royal family of Kullu, said a look at the old tax books shows that the plant was legally cultivated and sold for decades before India's drug law. |title=For this Himachal village, banned cannabis is its source of livelihood |first=Prabhash K. |last=Dutta |date=December 4, 2016 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-village-malana-himachal-pradesh-cannabis-livelihood-355610-2016-12-04 |magazine=[[India Today]]}}</ref>᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[recreational drug tourism]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚ white (maize) ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟ ᱲᱟ ᱱ ᱦᱚᱲ (tourism) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ==
[[File:Aerial picture of Malana, Himachal Pradesh.jpg|thumb|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱩᱯ]]
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ location ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ( गणतंत्र) ᱠᱟᱱᱟ<ref name="autogenerated1">{{cite journal |last1 = Giroti |first1 = R |last2 = Talwar |first2 = I |date = Apr 2010 |title = The Most Ancient Democracy in the World is a Genetic Isolate: An Autosomal and Y-Chromosome Study of the Hermit Village of Malana (Himachal Pradesh, India) |journal = Hum. Biol. |volume = 82 |issue = 2 |pages = 123–41 |pmid=20649396 |doi=10.3378/027.082.0201 |s2cid = 22324205 |jstor=41466666}}</ref>᱾
[[Kullu|ᱠᱩᱞᱞᱩ]] ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ [[Pahari language| Pahari ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ layout/ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ (Jamlu Devta) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱣᱟᱱ ᱫᱮᱣᱛᱟ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (village council) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱷᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ (Athens of the Himalayas) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://voyageforum.com/voyage/inde_malana_manali_athenes_himalaya_D762971/ Malana (Manali): Athènes de l'Himalaya]</ref>᱾
ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ( oracle) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ/ ᱠᱚ ᱟ optical ᱟᱭᱟ<ref name="HT">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |title='Deity orders' closure of joints, guest houses at Malana village famous for hash |first=Gaurav |last=Bisht |date=July 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714004314/http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |archive-date=July 14, 2017}}</ref>᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱫᱚ [[Jamdagni| ᱨᱤᱥᱤ ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱭᱟ᱾
==== ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ (tale of the Brahmin priest) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[G. M. Young]] ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱱᱟ n ᱭᱚᱠ ( ᱯᱚ n ᱰᱤᱛ) ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚ b ᱥᱚ ( Jamadagni) ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ('Ra Deo') ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ- ᱨᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚ system ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ/ focus ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ<ref name="Young">{{cite journal |last1=Young |first1=George Malcolm |title=Malana and the Akbar-Jamlu Legend |journal=Journal of the Panjab Historical Society |date=1916 |volume=4 |issue=2 |pages=77–149}}</ref>᱾
==== ᱟᱠᱵᱚᱨ- ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ(The Akbar-Jamlu legend) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[G.M. Young]] ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[Akbar the Great| ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ (Phaggan) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠᱟ᱾
ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱟ dangerous/ strict ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱴᱮᱠᱥ (tax) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ an ᱪᱷᱤ align ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱟᱹ see/ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟ an ᱡᱟᱨ ᱵᱮ composite ( ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱳᱜᱽ/ leprosy) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref name="Young"/>᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮ composite ᱫᱚ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱞᱟ positioning ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮ code ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟ direct/ sacred ᱴᱟᱠᱟ ( ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟ) ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱭᱥᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ, ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱫᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱵᱮ disease ᱵᱮᱥ ᱮᱱᱟ<ref name="Young"/>᱾
=== ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ (Hellenic connection) ===
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ precise ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟ discrete ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟ core ᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ<ref name = bbcc />᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ (genetic) ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ (Y-DNA haplotypes J2 ᱟᱨ R1a) ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ sequence ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ( Indo-Aryan) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟ direct ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ<ref name="autogenerated1"/>᱾
=== ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (Temples) ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ internal ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟ ᱴᱷ ᱠᱩᱱᱤ (Kathkuni) ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱵᱚ standard ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ<ref name=fire/> ᱟᱨ [[Rukmini| ᱨᱩᱠᱢᱤᱬᱤ]] ᱵᱚ complex ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ (Malana Cream) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱟᱨᱮ (cannabis plants) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |newspaper=[[Hindustan Times]] |title=Hash through hashtag: Himachal's famed marijuana on sale via Instagram, Speed Post |first=Aarish |last=Chhabra |date=March 21, 2017 |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hash-through-hashtag-himachal-s-famed-marijuana-on-sale-via-instagram-speed-post/story-BosATt2zX028mUC3rhzS0K.html |quote=Other photos had an entry gate of Malana, considered to have the best quality of cannabis in the world.}}</ref><ref name="HT"/>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ/ primary ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱥ (hash) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |url=https://qz.com/1026188/malana-an-ancient-himalayan-village-known-for-indias-best-hash-is-now-off-limits-for-tourists/ |work=[[Quartz (publication) |Quartz]] |quote=An isolated village nestled in the Himalayas, Malana is popular for Malana Cream, a strain of cannabis with a high oil content and intense aroma [...] Malana Cream is among the most expensive hashish on the famed cannabis menus of Amsterdam. A tola, or 11.66 grams, sells for over $250 there and over Rs4,000 ($60) in India. |title=An ancient Himalayan village known for India's best hash is now off limits for tourists |date=July 11, 2017 |first=Manu |last=Balachandran}}</ref>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱟᱥᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱛᱤ-ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱴᱷᱟ/ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/travel/among-the-world-s-top-stoner-spots-malana-now-cannot-do-without-marijuana/story-rbiWwsRw44NcIjcCQyIvjM.html |title = Among the world's top stoner spots, Malana now cannot do without marijuana |date = 4 December 2016}}</ref>᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth |work=bbc.com }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Malana, Himachal Pradesh}}
* [http://www.ignca.gov.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]
* [http://www.ignca.gov.in/bangru04.htm Himalayan Culture and Mountaineering Museum]
on86ui0ecvfz8mr43ngwkda3ickfz9t
ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ
0
37976
197452
2026-08-31T12:33:27Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Short description| ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ), ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox settlement | name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ | other_name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Kuldhara, an abandoned village (30738705327).jpg | image_..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197452
wikitext
text/x-wiki
{{Short description| ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ), ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}}
{{Use dmy dates|date=July 2018}}
{{Use Indian English|date=July 2018}}
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ
| other_name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Kuldhara, an abandoned village (30738705327).jpg
| image_caption = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ
| pushpin_map = India Rajasthan#India
| pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|52|12|N|70|47|06|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ]]
| unit_pref = Metric
| elevation_m = 266
| timezone1 = [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| official_name = ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ
}}
'''ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ-ᱟ, ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ, ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (ভূমিকম্প), ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ।
ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ (haunted site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱨᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱘᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱒᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱟᱨᱠᱚᱬᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮ external-ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ (mother goddess) ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱰᱮ ᱜᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱜᱟ network ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱵᱷᱤᱛ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
== ᱵᱮᱱᱟᱣ / ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ==
ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=313}} ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱑᱘᱙ map ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱩ ᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱞᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ (cremation grounds) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' (memorial stones) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=315}} ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱴᱤᱠ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱖᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱓᱕ ᱟᱨ ᱑᱒᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=313-314}}
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:KuldharaKartWheelPrd.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱪᱟᱠᱟ]]
=== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}} ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' (᱑᱘᱙᱙) ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓.᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱕᱘᱘ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱴᱚᱰ ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱐᱐ (᱒᱐᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱑᱘᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱑᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=321}}
=== ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ; ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ("ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ "ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱠᱟᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ (sub-caste) ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱨᱚ (clan) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱦᱚᱨᱡᱚᱞ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩᱱᱤ, ᱢᱩᱫᱽᱜᱚᱞ, ᱡᱤᱥᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱛᱷᱤ, ᱞᱚᱦᱴᱷᱤ, ᱞᱚᱠᱷᱟᱨ, ᱥᱟᱦᱟᱨᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱽ, ᱠᱚᱞᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱡᱚᱞᱟᱨ। ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱟᱥᱟᱢᱟᱨ, ᱥᱩᱛᱫᱷᱟᱱᱟ, ᱜᱟᱨᱜᱽᱣᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱜᱳ। ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱣᱟᱜ ᱠᱩᱞ (ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ/ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ) 'ᱜᱳᱱᱟᱞᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ''ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨ'' (ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ/architects) ᱫᱷᱚᱱᱢᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱳ ᱜᱳᱯᱟᱞᱱᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ/ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[File:KuldharaInscriptionPrd.jpg|thumb|ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ (Inscription)]]
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱥᱬᱚᱵ (Vaishnavite) ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱬᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱢᱚᱨᱫᱤᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱞ ᱜᱮ ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (Nandi bull) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
=== ᱯᱚᱨᱚᱯᱚᱨᱛᱷᱟ / ᱞᱟ we ᱞᱮ use ===
ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟ (ᱞᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱩᱨᱛᱟ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱽ (ᱯᱟᱴᱠᱟ/ᱵᱮᱞᱴ) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱡᱚᱨ (dagger) ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱦᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
== ᱟᱨᱡᱟᱣ / ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱯᱟᱹᱴᱤ (pottery) ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ 'ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ' (khareen) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱟᱨ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱩᱴ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=322}}
ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ "ᱢᱟᱥᱩᱨᱫᱤ ᱱᱟᱹᱰᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ; ᱵᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱛᱩ (seasonal) ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwells) ᱛᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱑᱕ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱑᱗᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮ ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwell) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=321-322}}
== ᱫᱷᱚᱥᱚ / ᱵᱟᱹᱜᱤ ==
᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱱ ᱮᱱᱟ ( deserted)। ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=323-324}}
᱑᱘᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱟ। ᱑᱘᱕᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱮ native ᱵᱟᱣᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱮᱨᱟ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱠᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ (tax) ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ।
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱕᱘᱘; ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱘᱐᱐; ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱐ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ। ᱟᱫᱚ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓ ᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮ. ᱵᱤ. ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ''Current Science'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱵᱟ) ᱫᱚ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (earthquake) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱥᱚ ᱫᱚ ᱥᱟ distribution ᱦᱚᱭ-ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ( tectonic activities) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|A. B. Roy|2017|p=404}}
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ (Tourism) ==
ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱯ ( curse) ᱠᱚ ᱮᱢ ᱚᱴᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ (paranormal activities) ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ। ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ Indian Paranormal Society ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱑᱘ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱢᱩᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ, ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱸᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱚ standard ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ "Jurassic Cactus Park" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ''[[Agent Vinod (2012 film)|Agent Vinod]]'' ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Theeran Adhigaaram Ondru]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ।
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ Jindal Steel Works (JSW) ᱥᱟᱶ Public-Private Partnership ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Gupt: The Hidden Truth]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "Meri Aankhon Mein Tu Hai" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ''[[Kaalo]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[The Eken: Ruddhaswas Rajasthan]]'' ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[List of reportedly haunted locations in India]]
* [[Akal Wood Fossil Park]]
* [[Desert National Park]]
* [[Rajkumari Ratnavati Girls School]]
* [[Sam, Jaisalmer|Sam]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|2}}
=== ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ===
{{Portal|India}}
* {{cite journal |author1=A. B. Roy |author2=Harsh Bhu |author3=Pankaj Sharma |author4=Kishan Vaishnav |title=Deserted nineteenth century Paliwal villages around Jaisalmer, western Rajasthan, India: historical evidence of palaeoseismicity |journal=[[Current Science]] |year=2017 |volume=112 |issue=2 |url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/112/02/0402.pdf |ref={{harvid|A. B. Roy|2017}} }}
* {{cite journal |author=S. Ali Nadeem Rezavi |url=https://archive.org/stream/TheMedievalSiteOfKuldharaInJaisalmer/KuldharaSocEconImplications#page/n0/mode/2up |title=Kuldhara in Jaisalmer State — Social and Economic Implications of the remains of Medieval Settlement |journal=Proceedings of the Indian History Congress, 56th Session |year=1995 |pages=312–338 }}
[[Category:Reportedly haunted locations in India]]
[[Category:Former populated places in India]]
[[Category:Villages in Jaisalmer district]]
[[Category:Medieval Indian cities]]
8zrau2zc7r486ea0nqll40rsqocnz8i
197453
197452
2026-08-31T12:34:02Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ (Tourism) */
197453
wikitext
text/x-wiki
{{Short description| ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ), ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}}
{{Use dmy dates|date=July 2018}}
{{Use Indian English|date=July 2018}}
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ
| other_name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Kuldhara, an abandoned village (30738705327).jpg
| image_caption = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ
| pushpin_map = India Rajasthan#India
| pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|52|12|N|70|47|06|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ]]
| unit_pref = Metric
| elevation_m = 266
| timezone1 = [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| official_name = ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ
}}
'''ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ-ᱟ, ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ, ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (ভূমিকম্প), ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ।
ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ (haunted site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱨᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱘᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱒᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱟᱨᱠᱚᱬᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮ external-ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ (mother goddess) ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱰᱮ ᱜᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱜᱟ network ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱵᱷᱤᱛ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
== ᱵᱮᱱᱟᱣ / ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ==
ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=313}} ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱑᱘᱙ map ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱩ ᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱞᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ (cremation grounds) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' (memorial stones) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=315}} ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱴᱤᱠ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱖᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱓᱕ ᱟᱨ ᱑᱒᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=313-314}}
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:KuldharaKartWheelPrd.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱪᱟᱠᱟ]]
=== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}} ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' (᱑᱘᱙᱙) ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓.᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱕᱘᱘ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱴᱚᱰ ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱐᱐ (᱒᱐᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱑᱘᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱑᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=321}}
=== ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ; ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ("ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ "ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱠᱟᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ (sub-caste) ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱨᱚ (clan) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱦᱚᱨᱡᱚᱞ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩᱱᱤ, ᱢᱩᱫᱽᱜᱚᱞ, ᱡᱤᱥᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱛᱷᱤ, ᱞᱚᱦᱴᱷᱤ, ᱞᱚᱠᱷᱟᱨ, ᱥᱟᱦᱟᱨᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱽ, ᱠᱚᱞᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱡᱚᱞᱟᱨ। ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱟᱥᱟᱢᱟᱨ, ᱥᱩᱛᱫᱷᱟᱱᱟ, ᱜᱟᱨᱜᱽᱣᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱜᱳ। ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱣᱟᱜ ᱠᱩᱞ (ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ/ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ) 'ᱜᱳᱱᱟᱞᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ''ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨ'' (ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ/architects) ᱫᱷᱚᱱᱢᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱳ ᱜᱳᱯᱟᱞᱱᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ/ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[File:KuldharaInscriptionPrd.jpg|thumb|ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ (Inscription)]]
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱥᱬᱚᱵ (Vaishnavite) ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱬᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱢᱚᱨᱫᱤᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱞ ᱜᱮ ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (Nandi bull) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
=== ᱯᱚᱨᱚᱯᱚᱨᱛᱷᱟ / ᱞᱟ we ᱞᱮ use ===
ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟ (ᱞᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱩᱨᱛᱟ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱽ (ᱯᱟᱴᱠᱟ/ᱵᱮᱞᱴ) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱡᱚᱨ (dagger) ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱦᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
== ᱟᱨᱡᱟᱣ / ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱯᱟᱹᱴᱤ (pottery) ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ 'ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ' (khareen) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱟᱨ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱩᱴ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=322}}
ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ "ᱢᱟᱥᱩᱨᱫᱤ ᱱᱟᱹᱰᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ; ᱵᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱛᱩ (seasonal) ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwells) ᱛᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱑᱕ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱑᱗᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮ ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwell) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=321-322}}
== ᱫᱷᱚᱥᱚ / ᱵᱟᱹᱜᱤ ==
᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱱ ᱮᱱᱟ ( deserted)। ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=323-324}}
᱑᱘᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱟ। ᱑᱘᱕᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱮ native ᱵᱟᱣᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱮᱨᱟ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱠᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ (tax) ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ।
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱕᱘᱘; ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱘᱐᱐; ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱐ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ। ᱟᱫᱚ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓ ᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮ. ᱵᱤ. ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ''Current Science'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱵᱟ) ᱫᱚ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (earthquake) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱥᱚ ᱫᱚ ᱥᱟ distribution ᱦᱚᱭ-ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ( tectonic activities) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|A. B. Roy|2017|p=404}}
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱯ ( curse) ᱠᱚ ᱮᱢ ᱚᱴᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ (paranormal activities) ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ। ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ Indian Paranormal Society ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱑᱘ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱢᱩᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ, ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱸᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱚ standard ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ "Jurassic Cactus Park" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ''[[Agent Vinod (2012 film)|Agent Vinod]]'' ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Theeran Adhigaaram Ondru]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ।
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ Jindal Steel Works (JSW) ᱥᱟᱶ Public-Private Partnership ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Gupt: The Hidden Truth]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "Meri Aankhon Mein Tu Hai" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ''[[Kaalo]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[The Eken: Ruddhaswas Rajasthan]]'' ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[List of reportedly haunted locations in India]]
* [[Akal Wood Fossil Park]]
* [[Desert National Park]]
* [[Rajkumari Ratnavati Girls School]]
* [[Sam, Jaisalmer|Sam]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|2}}
=== ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ===
{{Portal|India}}
* {{cite journal |author1=A. B. Roy |author2=Harsh Bhu |author3=Pankaj Sharma |author4=Kishan Vaishnav |title=Deserted nineteenth century Paliwal villages around Jaisalmer, western Rajasthan, India: historical evidence of palaeoseismicity |journal=[[Current Science]] |year=2017 |volume=112 |issue=2 |url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/112/02/0402.pdf |ref={{harvid|A. B. Roy|2017}} }}
* {{cite journal |author=S. Ali Nadeem Rezavi |url=https://archive.org/stream/TheMedievalSiteOfKuldharaInJaisalmer/KuldharaSocEconImplications#page/n0/mode/2up |title=Kuldhara in Jaisalmer State — Social and Economic Implications of the remains of Medieval Settlement |journal=Proceedings of the Indian History Congress, 56th Session |year=1995 |pages=312–338 }}
[[Category:Reportedly haunted locations in India]]
[[Category:Former populated places in India]]
[[Category:Villages in Jaisalmer district]]
[[Category:Medieval Indian cities]]
89xloknd08ro62umg0ogsskm82g6q0y
197454
197453
2026-08-31T12:34:41Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197454
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ
| other_name = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Kuldhara, an abandoned village (30738705327).jpg
| image_caption = ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ
| pushpin_map = India Rajasthan#India
| pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|52|12|N|70|47|06|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ]]
| unit_pref = Metric
| elevation_m = 266
| timezone1 = [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| official_name = ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ
}}
'''ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ-ᱟ, ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ, ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (ভূমিকম্প), ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ।
ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱛᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ (haunted site) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱨᱤ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱘᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱒᱖᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱟᱨᱠᱚᱬᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮ external-ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱵᱚᱸᱜᱟ (mother goddess) ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱰᱮ ᱜᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱜᱟ network ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱸᱪᱟ ᱵᱷᱤᱛ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
== ᱵᱮᱱᱟᱣ / ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ==
ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=313}} ᱯᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ᱑᱘᱙ map ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱩ ᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱞᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}}
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ (cremation grounds) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' (memorial stones) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=315}} ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱴᱤᱠ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱖᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱓᱕ ᱟᱨ ᱑᱒᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=313-314}}
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[File:KuldharaKartWheelPrd.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱪᱟᱠᱟ]]
=== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=312}} ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱜ ''ᱛᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱷ-ᱤ-ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ'' (᱑᱘᱙᱙) ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱓.᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱕᱘᱘ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱡᱮᱢᱥ ᱴᱚᱰ ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱐᱐ (᱒᱐᱐ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱑᱘᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱑᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=321}}
=== ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ''ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ'' ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ" ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ; ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ("ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ") ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ "ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱠᱟᱞᱫᱷᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ (sub-caste) ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱨᱚ (clan) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱦᱚᱨᱡᱚᱞ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩ, ᱦᱚᱨᱡᱚᱞᱩᱱᱤ, ᱢᱩᱫᱽᱜᱚᱞ, ᱡᱤᱥᱩᱛᱤᱭᱟ, ᱞᱚᱦᱟᱨᱛᱷᱤ, ᱞᱚᱦᱴᱷᱤ, ᱞᱚᱠᱷᱟᱨ, ᱥᱟᱦᱟᱨᱚᱱ, ᱡᱚᱜᱽ, ᱠᱚᱞᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱡᱚᱞᱟᱨ। ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱟᱥᱟᱢᱟᱨ, ᱥᱩᱛᱫᱷᱟᱱᱟ, ᱜᱟᱨᱜᱽᱣᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱜᱳ। ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱣᱟᱜ ᱠᱩᱞ (ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ/ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ) 'ᱜᱳᱱᱟᱞᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ''ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱷᱟᱨ'' (ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ/architects) ᱫᱷᱚᱱᱢᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱳ ᱜᱳᱯᱟᱞᱱᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ/ᱜᱚᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=314}}
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[File:KuldharaInscriptionPrd.jpg|thumb|ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ (Inscription)]]
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱥᱬᱚᱵ (Vaishnavite) ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱬᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱢᱚᱨᱫᱤᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱞ ᱜᱮ ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ (Nandi bull) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
=== ᱯᱚᱨᱚᱯᱚᱨᱛᱷᱟ / ᱞᱟ we ᱞᱮ use ===
ᱫᱮᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟ (ᱞᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱩᱨᱛᱟ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱽ (ᱯᱟᱴᱠᱟ/ᱵᱮᱞᱴ) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱡᱚᱨ (dagger) ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱦᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=319}}
== ᱟᱨᱡᱟᱣ / ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱯᱟᱹᱴᱤ (pottery) ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=320}}
ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ 'ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ' (khareen) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱛᱮ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱸᱡᱮᱫ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱟᱨ, ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱩᱴ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱨᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=322}}
ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ "ᱢᱟᱥᱩᱨᱫᱤ ᱱᱟᱹᱰᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ; ᱵᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱟᱠᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱛᱩ (seasonal) ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwells) ᱛᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱑᱕ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ (᱑᱗᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮ ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱢᱬᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱣᱲᱤ (stepwell) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|pp=321-322}}
== ᱫᱷᱚᱥᱚ / ᱵᱟᱹᱜᱤ ==
᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱱ ᱮᱱᱟ ( deserted)। ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ (ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ᱾{{sfn|S. Ali Nadeem Rezavi|1995|p=323-324}}
᱑᱘᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱞᱮᱱᱟ। ᱑᱘᱕᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱮ native ᱵᱟᱣᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱮᱨᱟ ᱠᱩᱸᱭ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱥ. ᱮ. ᱮᱱ. ᱨᱮᱡᱟᱵᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱠᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ (tax) ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱥᱚᱞᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ।
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱕᱘᱘; ᱑᱘᱑᱕ ᱨᱮ ᱘᱐᱐; ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱐ ᱨᱮ ᱓᱗ ᱦᱚᱲ। ᱟᱫᱚ, ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓ ᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮ. ᱵᱤ. ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ''Current Science'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱵᱟ) ᱫᱚ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ (earthquake) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱥᱚ ᱫᱚ ᱥᱟ distribution ᱦᱚᱭ-ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱠᱴᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ( tectonic activities) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾{{sfn|A. B. Roy|2017|p=404}}
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱤᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱯ ( curse) ᱠᱚ ᱮᱢ ᱚᱴᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ (paranormal activities) ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱛ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ। ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ Indian Paranormal Society ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱑᱘ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱢᱩᱞ ᱪᱟᱞᱟᱜ, ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱸᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱚ standard ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ "Jurassic Cactus Park" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ''[[Agent Vinod (2012 film)|Agent Vinod]]'' ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ। ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Theeran Adhigaaram Ondru]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ।
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ Jindal Steel Works (JSW) ᱥᱟᱶ Public-Private Partnership ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Gupt: The Hidden Truth]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "Meri Aankhon Mein Tu Hai" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ''[[Kaalo]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
* ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[The Eken: Ruddhaswas Rajasthan]]'' ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ।
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[List of reportedly haunted locations in India]]
* [[Akal Wood Fossil Park]]
* [[Desert National Park]]
* [[Rajkumari Ratnavati Girls School]]
* [[Sam, Jaisalmer|Sam]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|2}}
=== ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ===
{{Portal|India}}
* {{cite journal |author1=A. B. Roy |author2=Harsh Bhu |author3=Pankaj Sharma |author4=Kishan Vaishnav |title=Deserted nineteenth century Paliwal villages around Jaisalmer, western Rajasthan, India: historical evidence of palaeoseismicity |journal=[[Current Science]] |year=2017 |volume=112 |issue=2 |url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/112/02/0402.pdf |ref={{harvid|A. B. Roy|2017}} }}
* {{cite journal |author=S. Ali Nadeem Rezavi |url=https://archive.org/stream/TheMedievalSiteOfKuldharaInJaisalmer/KuldharaSocEconImplications#page/n0/mode/2up |title=Kuldhara in Jaisalmer State — Social and Economic Implications of the remains of Medieval Settlement |journal=Proceedings of the Indian History Congress, 56th Session |year=1995 |pages=312–338 }}
[[Category:Reportedly haunted locations in India]]
[[Category:Former populated places in India]]
[[Category:Villages in Jaisalmer district]]
[[Category:Medieval Indian cities]]
d2bbawun2lroj2bn4x1mpocw3u2clhq
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ
0
37977
197456
2026-08-31T12:43:27Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Short description| ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ, ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} '''ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ''' (Thembang) ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197456
wikitext
text/x-wiki
{{Short description| ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ, ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}}
'''ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ''' (Thembang) ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name="google.co.in">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K_bLCQAAQBAJ&q=thembang&pg=PA29|title=Himalayan Nature and Tibetan Buddhist Culture in Arunachal Pradesh, India|isbn=9784431554929|last1=Mizuno|first1=Kazuharu|last2=Tenpa|first2=Lobsang|date=June 2015}}</ref>
[[File:Thembang arial view.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ (aerial view)]]
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[file:Thembang-ArunachalPradesh-DSC003.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱡᱚᱝ (Thembang dzong)]]
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (1st century AD) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱪᱷᱳ-ᱯᱮᱢᱟ-ᱪᱮᱱ' (Yuchho-Pema-Chen) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱟᱦᱟ (Lotus) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ"। ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱱ ᱥᱟᱛ-ᱛᱥᱤ (Sat-Tsi) ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱡᱟᱨ (epidemic) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱙᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱐ dot ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।
ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ (Cha-Cha-Nye) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱰᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱥᱟᱢᱟᱨᱤ]], [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ (tax) ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟ (Nyila) ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ (Yonpu) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ। ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮ processes map map-ᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱚ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱤᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ (doubt) ᱛᱮᱵᱤᱱ ᱜᱩᱡᱩᱜ-ᱟ। ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ। ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱚᱰᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱤᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ। ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱵᱟᱠᱤᱱ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱯᱤ (sword) ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱫᱩ-ᱢᱟᱸᱛᱟᱨ (black magic) ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ।
ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱰᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ - ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ (drought), ᱵᱟ direct, ᱟᱡᱟᱨ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ। ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ (sage) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱯᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ (sin) ᱯᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱯᱮ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱤᱠᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ। ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱫᱚ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱡᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱚᱛᱟᱢ (pigeons) ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ, "ᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱ?" ᱯᱚᱛᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱮᱭᱟ, "ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱞᱚᱢ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ।" "ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱨᱮᱧᱟ?" ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ। "ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ, ᱟᱢ ᱡᱚᱢ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱟᱭ ᱢᱮ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ।"
ᱯᱚᱛᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ। ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱨ ᱠᱩᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱫᱚ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ, ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱩᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।
ᱱᱚᱸᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ (soul) ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱞᱤ-ᱵᱚᱝ-ᱠᱷᱟᱭ (Kuli-bong-khai) ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱫᱚ ᱵᱟᱯᱩ (Bapu) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ। ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱫᱷᱚᱥᱚ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟ।
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱟᱭᱟᱢ (royal blood) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ (Tibet) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱣᱟᱝᱢᱟ-ᱯᱮᱞᱮ-ᱫᱷᱟᱨ (Wangma-Pele-Dhar) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Sadnalegs|ᱥᱟᱫᱽᱱᱟᱞᱮᱜᱽᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Songtsen Gampo|ᱥᱚᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱟᱢᱯᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩ direct ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।
ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱮᱸ-ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ। ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱣᱟᱝᱢᱳ-ᱯᱮᱞᱮ-ᱫᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱧᱟ।" ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ (challenge) ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟ computer-ᱟ। ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱮ ᱛᱩᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱛᱩᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱮ ᱛᱩᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱵᱟᱯᱩ' (Bapu) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱵᱟᱵᱩ' (Babu) ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ 'ᱵᱟᱯᱩ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱟᱝᱛᱷᱟᱝ ᱪᱷᱩᱡᱩᱵᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱟ ᱯᱟᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱰ-ᱡᱮᱨᱤᱜᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ।
[[File:Northern gate of Thembang fort.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱮᱞᱟ/ᱜᱚᱲ (fort) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]]
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱰ, ᱠᱷᱟᱣᱱᱟ, ᱨᱟᱦᱩᱝ, ᱟᱨ ᱠᱷᱳᱛᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱞᱟ (fort) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱞᱩ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱮᱞᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱭᱩᱵ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ (warning) ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱯᱟᱴᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱭᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ-ᱟ। ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱯᱤ, ᱵᱽᱨᱟ, ᱟ direct ᱟᱨ ᱟ context ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱨᱟ (guard) ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ।
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱡᱤᱝ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱩᱨᱟᱝ) ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱡᱤ (Miji) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ। ᱟᱭᱵᱤ ᱪᱟᱸᱫᱟᱝᱯᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱥᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱷᱩᱝᱜᱤ (quiver) ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟ direct ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱩᱴᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।
[[File:Ceremonial war.jpg|thumb|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ (Ceremonial war)]]
ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱠᱯᱮᱱᱯᱟ (ᱨᱩᱯᱟ) ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱯᱮᱢᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱫᱚ ᱛᱩᱠᱯᱮᱱ (ᱨᱩᱯᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱲᱤ (stairs) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱷᱩ (spit) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।
᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Frederick Marshman Bailey|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱮᱯᱷ. ᱮᱢ. ᱵᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ [[Henry Morshead|ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮᱪ. ᱴᱤ. ᱢᱳᱨᱥᱦᱮᱰ]] ᱫᱚ "ᱴᱥᱟᱝᱯᱳ ᱥᱟᱸᱜᱟᱨ" (Tsangpo Exploration) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟ we ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ "ᱵᱮᱞᱤ ᱴᱨᱮᱞ" (Bailey Trail) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ। ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ [[Bill Tilman|ᱮᱪ. ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ. ᱛᱤᱞᱢᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ।
[[Sino-Indian War|᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮᱱᱟ ᱵᱮᱞᱤ ᱴᱨᱮᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩ direct ᱜᱮ [[ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[Sela Pass|ᱥᱮᱞᱟ ᱯᱟᱥ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫ ᱮᱱᱟ। ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ। ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱨᱩᱫ (Artillery) ᱠᱚ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ। ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ (Indian Armed Forces) ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱚᱝᱠᱚᱨ (bunkers) ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱨᱟ positioning (war memorial) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ।
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ, ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ। ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ।
ᱪᱮᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱞᱟ (Geela) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱨᱟᱠ (Merak) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱧᱟ pattern/ᱧᱟᱰᱚ cross (yak) ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱯᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱟᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ।
᱙᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱡᱚ, ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱠᱚᱰᱮ (millet), ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ। ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱟ, ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱤᱨᱤ semi-wild ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ (Mithun - Bos frontalis) ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟ cross, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ। ᱧᱟ, ᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟ cross ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱛᱚᱢ (butter) ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱤᱨ (cheese) ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ। ᱧᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱵ (wool) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟ। ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱩᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱹᱞᱤᱪᱟ, ᱞᱤ capture, ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱞᱤ/ᱵᱮᱜᱽ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱟᱝ-ᱟ।
[[File:Ceremonial dance.jpg|thumb|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ (Ceremonial dance)]]
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱵᱟᱯᱩ/Bapu) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ: ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ, ᱥᱮᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱜᱤᱞᱟ/Geela): ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ। ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ, ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ। ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱯᱤ (pastoral) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱜᱩᱯᱤ (agro-pastoral) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ।
== ᱴᱚᱴᱷᱟ / ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ==
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ, ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱫᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱥᱟᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱟᱨ ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Songtsen Gampo|ᱥᱚᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱟᱢᱯᱳ]] (᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ- mathematical ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱵᱤᱨ, ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ, ᱪᱟᱥ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ (ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱥᱟᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ, ᱟᱨ ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱞᱟ (ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ) ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ।
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (urbanisation) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱯᱟ (Monpa) ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (caves) ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤ (Mani) ᱟᱨ ᱪᱳᱨᱛᱮᱱ (Chorten) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱳᱱᱯᱟ (ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱴ ᱠᱷᱚᱫᱟ (wood carvings) ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ, ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮ organic ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱪ (cow dung), ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱤᱡ (sheep scat) ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱤᱛᱟᱹ ᱫᱟᱜ (urine) ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱛ/ᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ M mulching ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱞᱳᱥᱟᱨ (Losar), ᱦᱳᱭᱥᱤᱱᱟ (Hoishina), ᱪᱷᱳᱭᱠᱳᱨ (Choikor) ᱮᱢᱟᱱ।
[[File:The Kangto Peak (The highest peak in the North-east after Kanchenjunga).jpg|thumb|ᱠᱟᱝᱴᱳ ᱪᱩ external (The Kangto Peak) ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱡᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ।]]
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱫᱚ ᱴᱮᱢᱯᱚᱨᱮᱴ (temperate) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ (alpine) ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱚᱨᱠᱤᱰ (orchids), ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (rhododendrons), ᱯᱨᱤᱢᱩᱞᱟ (primula) ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ। ᱡᱤᱣ-ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ (Snow leopard), ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱱᱰᱟ (Red panda), ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱵᱟᱱᱟ (Himalayan black bear), ᱠᱞᱟᱣᱰᱮᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ (Clouded leopard), ᱪᱤᱱᱤ ᱯᱟᱝᱜᱳᱞᱤᱱ (Chinese pangolin), ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱯᱤᱠᱟ (Black pika), ᱞᱤᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤ (Blue sheep) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ। ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Himalayan monal|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]], ᱵᱽᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱᱴ, ᱵᱟᱸᱥ ᱛᱤᱛᱨᱤ, ᱥᱟᱛᱤᱨ ᱛᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ, ᱠᱟᱞᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱩᱝᱜᱽᱨᱤ - ᱪᱟᱝᱞᱟ - ᱯᱳᱨᱥᱤᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[BirdLife International|ᱵᱟᱨᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ]] ᱫᱣᱟᱨᱟ [[Important Bird Area|ᱢᱩᱬ ᱪᱮᬬᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ (IBA)]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ।
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟᱱ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ (Community based eco-tourism) ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|last=Bhatt|first=Seema|date=2012|title=Community-based Homestays: Innovation in Tourism|url=https://vikalpsangam.org/article/community-based-homestays-innovation-in-tourism-1/|website=Vikalp Sangam}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (best Eco-tourism award) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ।
ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱡᱚᱝ/ᱠᱮᱞᱟ (Thembang Dzong) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱬ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ (UNESCO) [[World Heritage Site|ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱭᱤᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ।
{{coord|27|21|N|92|24|E|display=title|region:IN_type:city_source:GNS-enwiki}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-5l1RhMStxgC&q=thembang&pg=PA64|title=Into the Untravelled Himalaya|isbn=9788173871818|last1=Kapadia|first1=Harish|year=2005}}
*{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/T2zS5DucRehRP912lSX7gM/The-Monpas-Of-Thembang.html|title=The Monpas Of Thembang|author=Ananda Banerjee|work=www.livemint.com}}
*{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5913/|title=Thembang Fortified Village|author=UNESCO World Heritage Centre}}
*{{cite web|url=http://www.arunachaltourism.com/circuit1-thembang.php|title=Arunachal Tourism|access-date=25 October 2015|archive-date=21 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121203100/http://www.arunachaltourism.com/circuit1-thembang.php|url-status=dead}}
*{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Arunachal-nominees-to-work-together-for-Unesco-heritage-tag/articleshow/42380023.cms|title=Arunachal nominees to work together for Unesco heritage tag|work=The Times of India}}
*{{cite web|url=https://sites.google.com/site/ecotourismap/about-thembang|title=About Thembang - ecotourismap|access-date=25 October 2015|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012053024/https://sites.google.com/site/ecotourismap/about-thembang|url-status=dead}}
*{{cite web|url=https://bpwange.wordpress.com/about-thembang/|title=About Thembang}}
*{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=hTEEAAAAMBAJ&q=thembang&pg=PT62|title=Outlook Traveller|date=May 2008|publisher=Outlook}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC&q=thembang&pg=PA173|title=Society and Economy in North-East India|isbn=9788189233402|last1=Momin|first1=Mignonette|last2=Mawlong|first2=Cecile A.|last3=Qādrī|first3=Fuz̤ail Aḥmad|year=2006}}
*{{cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/Northeast/Arunachal_Pradesh/Thembang/photo294666.htm|title=Thembang}}
*{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/1567-thembang-west-kameng-arunachal-pradesh.html|title=Villages & Towns in Thembang Circle of West Kameng, Arunachal Pradesh}}
*{{cite web|url=http://www.echoofarunachal.in/newsdetails.php?nid=ECHO20151014154032|title=Echo Of Arunachal|access-date=26 October 2015|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011033214/http://www.echoofarunachal.in/newsdetails.php?nid=ECHO20151014154032|url-status=dead}}
*"[https://www.cbd.int/cepa/cepafair/2012/cepa-fair-2012-fes-11-wwf.pdf Community based Conservation Initiatives in Arunachal Pradesh]"
*{{cite web|url=https://villageinfo.in/arunachal-pradesh/west-kameng/thembang/thembang-h-q.html|title=Thembang H Q Village in Thembang (West Kameng) Arunachal Pradesh - villageinfo.in}}
*{{cite web|url=http://elanadventures.com/destinations/view/thembang-trek|title=Thembang Trek}}
*{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/frontpage/story_18258909.jsp#.Vi4Y-H4rK00|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423110744/http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/frontpage/story_18258909.jsp#.Vi4Y-H4rK00|url-status=dead|archive-date=23 April 2014|title=NE sites on Unesco list|work=The Telegraph}}
*{{cite web|url=http://unesco-world-heritage.silk.co/page/Thembang%20Fortified%20Village%20-%20India|title=Thembang Fortified Village - India|work=UNESCO World Heritage|access-date=26 October 2015|archive-date=8 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508084959/http://unesco-world-heritage.silk.co/page/Thembang%20Fortified%20Village%20-%20India|url-status=dead}}
*{{cite web|url=https://independent.academia.edu/ThembangHeritage|title=Thembang Heritage - Academia.edu}}
*{{cite web|url=http://wikiedit.org/India/Thembang/101195/|title=Thembang}}
*{{cite web|url=http://vlist.in/sub-district/01567.html|title=Thembang Circle Villages, West Kameng, Arunachal Pradesh @VList.in}}
*"[https://indianvillageinfo.in/thembang-h-q-village-in-thembang-arunachal-pradesh-261701 "Thembang H Q Village in Thembang Circle, Arunachal Pradesh"]"
*"[http://www.scienceandsociety-dst.org/TSP%20Scheme%202013-14.pdf List of projects sanctioned under Tribal Sub Plan–TechnologicalInterventions for Tribal Empowerment (TITE) Schemeduring 2013-14]"
*{{cite web|url=http://www.rootvinn.com/thembang-village-32163|title=Thembang History, News, Infrastructure, Members, Photos - Rootvinn}}
*{{cite web|url=http://bengalupdatenews.com/sports/a-trekking-expedition-in-pristine-arunachal/|title=A Trekking Expedition in Pristine Arunachal|access-date=26 October 2015|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506153607/http://bengalupdatenews.com/sports/a-trekking-expedition-in-pristine-arunachal/|url-status=dead}}
*{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=pL_GfLfK3lYC&q=thebengia+bhutia&pg=PA84|title=Report on the Administration of North East India|year=1984}}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC&q=thebengia+bhutia&pg=PA181|title=Society and Economy in North-East India|isbn=9788189233402|last1=Momin|first1=Mignonette|last2=Mawlong|first2=Cecile A.|last3=Qādrī|first3=Fuz̤ail Aḥmad|year=2006}}
*{{cite web|url=https://archive.org/stream/cu31924023240587/cu31924023240587_djvu.txt|title=Full text of "Is Japan a menace to Asia?"}}
*{{cite web|url=http://www.un-spider.org/news-and-events/news/icimod-servir-projects-success-combating-forest-fires|title=ICIMOD: SERVIR project's success in combating forest fires}}
[[Category:Villages in West Kameng district]]
[[Category:World Heritage Tentative List for India]]
makyn8zdgy0qjs8gn5lrvz4xdovuay9
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
0
37978
197457
2026-08-31T16:56:08Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor) | native_name = મૂક્કન્નૂર | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village) | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197457
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor)
| native_name = મૂક્કન્નૂર
| native_name_lang = ml
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 19009
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 683577
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]]
[[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]]
'''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref>
== demographics ( demographic / ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ==
[[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" />
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10}}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== Institutions ( ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ) ==
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational):
* [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]]
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ
* [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ (Industrial / ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ):
* [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]]
* [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]]
* [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious):
* [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]]
* [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
* [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]]
* [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]]
==Gallery ( ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ) ==
<gallery>
File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ
File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
</gallery>
==References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ) ==
{{reflist}}
{{commons category}}
{{Ernakulam district}}
[[Category:Villages in Ernakulam district]]
6yj5c82jbefp2lt9orync2q52xvyimj
197458
197457
2026-08-31T16:57:54Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* demographics ( demographic / ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) */
197458
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor)
| native_name = મૂક્કન્નૂર
| native_name_lang = ml
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 19009
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 683577
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]]
[[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]]
'''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) ==
[[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" />
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10}}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== Institutions ( ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ) ==
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational):
* [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]]
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ
* [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ (Industrial / ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ):
* [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]]
* [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]]
* [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious):
* [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]]
* [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
* [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]]
* [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]]
==Gallery ( ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ) ==
<gallery>
File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ
File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
</gallery>
==References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ) ==
{{reflist}}
{{commons category}}
{{Ernakulam district}}
[[Category:Villages in Ernakulam district]]
oqc4aocpxzwusye63oupptrwjc8dtby
197459
197458
2026-08-31T16:59:12Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* Institutions ( ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ) */
197459
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor)
| native_name = મૂક્કન્નૂર
| native_name_lang = ml
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 19009
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 683577
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]]
[[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]]
'''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) ==
[[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" />
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10}}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ(Institutions) ==
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational):
* [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]]
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ
* [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ(Industrial):
* [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]]
* [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]]
* [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious):
* [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]]
* [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
* [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]]
* [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]]
==Gallery ( ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ) ==
<gallery>
File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ
File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
</gallery>
==References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ) ==
{{reflist}}
{{commons category}}
{{Ernakulam district}}
[[Category:Villages in Ernakulam district]]
gm1jluciyjpopailfk6tiguhvwcx1zm
197460
197459
2026-08-31T16:59:58Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* Gallery ( ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ) */
197460
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor)
| native_name = મૂક્કન્નૂર
| native_name_lang = ml
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 19009
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 683577
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]]
[[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]]
'''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) ==
[[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" />
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10}}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ(Institutions) ==
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational):
* [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]]
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ
* [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ(Industrial):
* [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]]
* [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]]
* [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious):
* [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]]
* [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
* [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]]
* [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]]
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Gallery) ==
<gallery>
File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ
File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
</gallery>
==References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ) ==
{{reflist}}
{{commons category}}
{{Ernakulam district}}
[[Category:Villages in Ernakulam district]]
nufo0hzscqs8qbefgwkw3njxcatb7xd
197461
197460
2026-08-31T17:02:08Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ) */
197461
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor)
| native_name = મૂક્કન્નૂર
| native_name_lang = ml
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 19009
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 683577
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]]
[[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]]
'''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) ==
[[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" />
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10}}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ(Institutions) ==
ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational):
* [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]]
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ
* [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ(Industrial):
* [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]]
* [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]]
* [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]]
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious):
* [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]]
* [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]]
* [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
* [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]]
* [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]]
* [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]]
* [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]]
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Gallery) ==
<gallery>
File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ
File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{reflist}}
{{commons category}}
{{Ernakulam district}}
[[Category:Villages in Ernakulam district]]
reawvk698o0e4luyjwqxgt44xoydgif
ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ
0
37979
197462
2026-08-31T17:24:17Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197462
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1535|N|86.6658|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱗᱕᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ (STD)|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
tqmbqouxjxudlzkpe102zgnk4iu2l80
197463
197462
2026-08-31T17:28:07Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197463
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1535|N|86.6658|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱗᱕᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ (STD)|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=370| height=350| zoom=10
| coord={{coord|23|3|0|N|86|32|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/> ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|1|55|N|86|21|57|E}} | label-pos1=top|label1= ᱵᱚᱲᱟᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱚᱲᱟᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|52|33|N|86|30|25|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|3|41|N|86|39|51|E}} | label-pos3=right|label3=ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|22|56|25|N|86|39|28|E}} | label-pos4=left|label4=ᱵᱟᱨᱜᱚᱨᱤᱭᱟ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱟᱨᱜᱚᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color4=#C42222
|mark-coord5={{coord|22|55|30|N|86|35|31|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱚᱨᱚ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱚᱨᱚ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱚ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|11|36|N|86|31|1|E}} | label-pos6=left|label6=ᱠᱮᱱᱫᱟ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱟ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|10|17|N|86|31|27|E}} | label-pos7=left|label7=ᱠᱩᱨᱩᱠᱴᱚᱯᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱴᱚᱯᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|10|24|N|86|39|46|E}} | label-pos8=right|label8=ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|9|46|N|86|39|7|E}} | label-pos9=left|label9=ᱯᱩᱧᱪᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱯᱩᱧᱪᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] (R)]]|shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|6|34|N|86|39|40|E}} | label-pos10=right|label10= ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|9|12|N|86|39|56|E}} | label-pos11=right|label11= ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ| numbered11=H| mark-title11= ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ (H) |shape-color11=black| label-size11=13|label-color11=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord12={{coord|22|57|22|N|86|36|20|E}} | label-pos12=left|label12= ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|22.9462|N|86.7003|E}} |label13=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ|labela13= Reservoir| label-color13 = #77A1CB| label-angle13=0| label-pos13=top| label-size13=10| mark-size13=0| mark-title13 =none
|mark-coord14={{coord|23.0543|86.5265}}| label14=ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color14 = #77A1CB| label-angle14=12| label-pos14=top| label-size14=10| mark-size14=0| mark-title14 =none
|mark-coord15={{coord|23.1093|86.6365}}| label15=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color15 = #77A1CB| label-angle15=55| label-pos15=top| label-size15=10| mark-size15=0| mark-title15 =none
|arc-coordA={{coord|22|53|0|N|86|19|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.1535|N|86.6658|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱖.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓.᱖᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱠᱩᱴᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱑.᱘᱖% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱒ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱘.᱙৭% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱑ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒.᱐᱓% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱒᱒.᱔᱔% ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔.᱗᱔% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱔.᱕᱔% ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 16 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html|title=Travel and Tourism : Purulia|publisher=The Official Website of Purulia District}}</ref> ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱮᱭᱤᱪ. ᱠᱩᱯᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ (H. Coupland, ICS), ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱱᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱩᱲᱢᱤ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ, ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers – Manbhum by H. Coupland| work= Page 76: Manbhum, Castes and Tribes| publisher = University of California, San Diego |access-date = 10 February 2020}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱗᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱖᱔ (᱔᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱙᱐ (᱕᱑%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱘᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗0.᱔᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 19 January 2020}}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Page 102:Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 19 January 2020}}</ref>
ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱧᱪᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ==
{{Main|ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ}}
ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ.ᱰᱤ (AD) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱗.᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱤᱛᱚᱞᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱱᱟᱛᱷ, ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=1HwDAAAAQAAJ|title=Bradshaw's hand-book to the Bengal presidency, and Western provinces of India|first=George |last=Bradshaw|date=1860|publisher=Oxford University|page=221}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱛᱷ (ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ)#ᱴᱨᱤᱨᱚᱛᱷ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ|ᱴᱨᱤ-ᱨᱚᱛᱷ]] ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱚᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱚᱞᱚᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱩᱯᱟᱹᱞ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱚᱨᱵᱷᱚᱜᱽᱨᱤᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱫ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ]] ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱯᱟᱹᱞ ᱵᱟᱦᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱱᱟᱛᱷ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱽᱱᱟᱛᱷ]], [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ]], [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱠᱠᱷᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱠᱠᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ#ᱟᱭᱟᱜᱚᱯᱟᱴᱟ|ᱟᱭᱟᱜᱚᱯᱟᱴᱟ]] ᱥᱮ ᱵᱷᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱛᱩᱯ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ (ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ)|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ]] ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html|title=Travel and Tourism : Purulia|publisher=The Official Website of Purulia District}}</ref>
==ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Pakbirra_Jain_Shrine_of_Purulia_03.jpg|ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ
File:Large Statue of Padmaprabha at Pakbirra 03.jpg|[[ᱥᱤᱛᱚᱞᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱗.᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Statue_of_Adinath_at_Pakbirra_Jain_Shrine_of_Purulia_05.jpg|ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱔ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Statue_of_Parshwanath_at_Pakbirra.jpg|ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Statue of Ambika at Pakbirra.jpg|ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Pakbirra_Jain_Shrine_of_Purulia_52.jpg|ᱥᱚᱦᱚᱥᱛᱨᱚ ᱯᱟᱴ - ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱯᱞᱮᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱕᱖ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱟᱫᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
ml1nuharo382df2ufgqu1avxfu7g0vt
ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ
0
37980
197464
2026-08-31T17:31:57Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197464
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ
| native_name =
| native_name_lang = bn
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|35|10.0|N|86|49|27.5|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱓᱒᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱖ (ᱢᱩᱨᱟᱨᱰᱤᱦ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ''' (ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱲᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
r2j5klqcu8w5gavkemi4xju90q17lc3
197465
197464
2026-08-31T17:32:44Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
197465
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ
| native_name =
| native_name_lang = bn
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|35|10.0|N|86|49|27.5|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱓᱒᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱖ (ᱢᱩᱨᱟᱨᱰᱤᱦ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ''' (ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
bd5ti81k8p9usqsab7wih8jb466ijs2
197466
197465
2026-08-31T17:38:10Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197466
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ
| native_name =
| native_name_lang = bn
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|35|10.0|N|86|49|27.5|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱓᱒᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱖ (ᱢᱩᱨᱟᱨᱰᱤᱦ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ''' (ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|20|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ (R)|shape-color34=black| label-size34=13|label-color34=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱓᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱑᱕᱔ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱖᱗ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱒᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱓.᱒᱐%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{ᱟᱫᱽᱨᱟ–ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}}
[[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 2 December 2016}}</ref>
==ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ==
ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱪᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱡᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱙᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 |title = Ramchandrapur Dam | publisher= Water Resources Information System of India | access-date = 2 December 2016}}</ref> ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱯᱤ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/muradi-s-r-b-p-high-school-h-s-8qlkee | title = Muradi S.R.B.P. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/muradi-girl-s-high-school-h-s-9q65e9 | title = Muradi Girl's High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱭᱤ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱒ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱗᱙᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱤᱱ-ᱰᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑,᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱟᱣᱩᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ (OPD) ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/netaji_hospital.html |title = Netaji Hospital Ramchandrapur | publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
k3v1su5mq0dce83t2g3ub4sk5z5mafv
ᱥᱩᱭᱥᱟ
0
37981
197467
2026-08-31T17:43:15Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197467
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱭᱥᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1956|N|85.8938|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱖᱔᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=right|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=black|label-color14=black|mark-size14=14
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=right |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=2
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}
|mark-coord22={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape22=l-triangle|numbered22=△|label22= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222| label-pos22=right| mark-title22 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|mark-description22={{cvt|620|m}}
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}
|mark-coord24={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label24= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=bottom| label-size24=14| mark-size24=0| mark-title24 =none
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱥᱩᱭᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱸᱴᱩᱨᱤ-ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
24r1drz1rfabn6pvhas6pcdizhqg4mo
197468
197467
2026-08-31T17:46:20Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ
197468
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱭᱥᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1956|N|85.8938|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱖᱔᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=right|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=black|label-color14=black|mark-size14=14
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=right |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=2
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}
|mark-coord22={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape22=l-triangle|numbered22=△|label22= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222| label-pos22=right| mark-title22 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|mark-description22={{cvt|620|m}}
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}
|mark-coord24={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label24= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=bottom| label-size24=14| mark-size24=0| mark-title24 =none
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱥᱩᱭᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱸᱴᱩᱨᱤ-ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱖᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱓᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱑᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱓᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱗.᱙᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 21 January 2020}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23.1956|N|85.8938|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Suisa - Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia | work= Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ===
*ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
===ᱟᱥᱲᱟ===
*ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ<ref>{{Cite web |title=Suisa High Secondry[Sic] School - Tunturi Suisa / Ix District Puruliya (West Bengal) |url=https://schools.org.in/puruliya/19140205205/suisa-high-secondry-school.html |access-date=2026-02-17 |website=schools.org.in}}</ref>
==ᱥᱩᱭᱥᱟ-ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱚᱨᱥᱚᱝ==
᱑᱐-᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱡᱮ.ᱰᱤ.ᱵᱮᱜᱽᱞᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Archaeological tourist interest | work=Suisa | publisher = District administration |accessdate = 19 January 2020}}</ref>
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ, [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ (ᱫᱮᱵᱤ)|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ]] (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ), ᱢᱤᱫ ''ᱪᱚᱛᱩᱨᱢᱩᱠᱷᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa"/>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ-ᱢᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/6494/1534/383| title = 58023 Tatanagar-Barkakhana Passenger | work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
==ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:A ruined Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱮᱣᱞ
File:A small Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱮᱣᱞ
File:Deuli 2.jpg|ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱩᱨᱛᱤ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Suisa}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
20kjrs5tlczo1gq5be83dize1puasrx
197469
197468
2026-08-31T17:47:59Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
197469
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱭᱥᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1956|N|85.8938|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱖᱔᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=right|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=black|label-color14=black|mark-size14=14
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=right |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=2
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}
|mark-coord22={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape22=l-triangle|numbered22=△|label22= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222| label-pos22=right| mark-title22 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|mark-description22={{cvt|620|m}}
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}
|mark-coord24={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label24= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=bottom| label-size24=14| mark-size24=0| mark-title24 =none
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱥᱩᱭᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱸᱴᱩᱨᱤ-ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱖᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱓᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱑᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱓᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱗.᱙᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 21 January 2020}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23.1956|N|85.8938|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Suisa - Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia | work= Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ===
*ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ
===ᱟᱥᱲᱟ===
*ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ<ref>{{Cite web |title=Suisa High Secondry[Sic] School - Tunturi Suisa / Ix District Puruliya (West Bengal) |url=https://schools.org.in/puruliya/19140205205/suisa-high-secondry-school.html |access-date=2026-02-17 |website=schools.org.in}}</ref>
==ᱥᱩᱭᱥᱟ-ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱚᱨᱥᱚᱝ==
᱑᱐-᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱡᱮ.ᱰᱤ.ᱵᱮᱜᱽᱞᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Archaeological tourist interest | work=Suisa | publisher = District administration |accessdate = 19 January 2020}}</ref>
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ, [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ (ᱫᱮᱵᱤ)|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ]] (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ), ᱢᱤᱫ ''ᱪᱚᱛᱩᱨᱢᱩᱠᱷᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa"/>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ-ᱢᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/6494/1534/383| title = 58023 Tatanagar-Barkakhana Passenger | work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
==ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:A ruined Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱮᱣᱞ
File:A small Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱮᱣᱞ
File:Deuli 2.jpg|ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱩᱨᱛᱤ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱥᱩᱭᱥᱟ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
s8021k0q08xk2jn27b1s5i1cxl7t98j
ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ
0
37982
197470
2026-08-31T17:49:32Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197470
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1735|N|86.6628|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱗᱔᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
5spl5y09fgj8c1gejoqemy61k4zosqy
197471
197470
2026-08-31T17:49:57Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
197471
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1735|N|86.6628|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱗᱔᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱸᱪᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
hriziucpvvcx3ajxcmw4l1rf7p7mf4l
197473
197471
2026-08-31T17:55:36Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ
197473
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1735|N|86.6628|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱗᱔᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱓
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱞᱟᱣᱞᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱸᱪᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=370| height=350| zoom=10
| coord={{coord|23|3|0|N|86|32|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/> ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|1|55|N|86|21|57|E}} | label-pos1=top|label1= ᱵᱚᱲᱟᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱚᱲᱟᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|52|33|N|86|30|25|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|3|41|N|86|39|51|E}} | label-pos3=right|label3=ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|22|56|25|N|86|39|28|E}} | label-pos4=left|label4=ᱵᱟᱨᱜᱚᱨᱤᱭᱟ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱵᱟᱨᱜᱚᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color4=#C42222
|mark-coord5={{coord|22|55|30|N|86|35|31|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱚᱨᱚ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱚᱨᱚ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱚ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|11|36|N|86|31|1|E}} | label-pos6=left|label6=ᱠᱮᱱᱫᱟ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱱᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱮᱱᱫᱟ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|10|17|N|86|31|27|E}} | label-pos7=left|label7=ᱠᱩᱨᱩᱠᱴᱚᱯᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱴᱚᱯᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|10|24|N|86|39|46|E}} | label-pos8=right|label8=ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ| numbered8=R| mark-title8= ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color8=black| label-size8=13|label-color8=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord9={{coord|23|9|46|N|86|39|7|E}} | label-pos9=left|label9=ᱯᱩᱧᱪᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱯᱩᱧᱪᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱩᱧᱪᱟ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|6|34|N|86|39|40|E}} | label-pos10=right|label10= ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|9|12|N|86|39|56|E}} | label-pos11=right|label11= ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ| numbered11=H| mark-title11= [[ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ]] (H) |shape-color11=#AA6666
|mark-coord12={{coord|22|57|22|N|86|36|20|E}} | label-pos12=left|label12= ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|22.9462|N|86.7003|E}} |label13=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ|labela13= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color13 = #77A1CB| label-angle13=0| label-pos13=top| label-size13=10| mark-size13=0| mark-title13 =none
|mark-coord14={{coord|23.0543|86.5265}}| label14=ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color14 = #77A1CB| label-angle14=12| label-pos14=top| label-size14=10| mark-size14=0| mark-title14 =none
|mark-coord15={{coord|23.1093|86.6365}}| label15=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color15 = #77A1CB| label-angle15=55| label-pos15=top| label-size15=10| mark-size15=0| mark-title15 =none
|arc-coordA={{coord|22|53|0|N|86|19|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23.1735|N|86.6628|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱖.᱓᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓.᱖᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱠᱩᱴᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱑.᱘᱖% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱒ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱘.᱙৭% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱑ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒.᱐᱓% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱒᱒.᱔᱔% ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔.᱗᱔% ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱔.᱕᱔% ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 16 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html|title=Travel and Tourism : Purulia|publisher=The Official Website of Purulia District}}</ref> ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱮᱭᱤᱪ. ᱠᱩᱯᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ, ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱱᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱠᱩᱲᱢᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]], ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://archive.org/stream/manbhum01coup/manbhum01coup_djvu.txt | title = Bengal District Gazetteers – Manbhum by H. Coupland| work= Page 76: Manbhum, Castes and Tribes| publisher = University of California, San Diego |accessdate = 10 February 2020}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱗᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱗᱘ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱖᱕ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱔᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱔.᱒᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 19 January 2020}}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ-ᱯᱩᱧᱪᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱳ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱹ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ramanandacentenarycollege.in/#ad-image-1 | title = Ramananda Centenary College | publisher = RCC|accessdate = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/ramananda-centenary-college-purulia | title = Ramananda Centenary College| publisher = Careers 360 |accessdate = 19 January 2020}}</ref>
ᱞᱟᱣᱞᱟᱲᱟ ᱟᱨ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/loulara-r-c-academy-h-s-ey2gp0 | title = Loulara RC Academy| publisher = ICBSE |accessdate = 19 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
o9e76f4eklmav5ok5fp7t86rdqj98g6
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ
0
37983
197472
2026-08-31T17:51:26Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Furfura Mazar.jpg | image_alt = | image_caption = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱡᱟᱨ | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = right | pu..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197472
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Furfura Mazar.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱡᱟᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7502292|N|88.1320064|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 11
| population_total = 6720
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712706
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 91 3212
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jangipara|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[Bengali Muslims|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱝ ᱱᱟᱢᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ) ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ''[[Pir (Sufism)|ᱯᱤᱨ]]'' (ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ) [[Mohammad Abu Bakr Siddique|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱨᱚ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] (᱑᱘᱔᱖–᱑᱙᱓᱙) ᱭᱟᱜ [[Mazar (mausoleum)|''ᱢᱟᱡᱟᱨ'']] ( shrine ) ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Ghutiari Sharif railway station|ᱜᱷᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱤ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Gazi Pir|ᱜᱟᱡᱤ ᱯᱤᱨ ᱢᱟᱡᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ''ᱢᱟᱡᱟᱨ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|last=hindu|first=the|date=17 January 2021|title=The Hindu e-Paper Today: ePaper replica of the print newspaper|url=https://epaper.thehindu.com/Login/LandingPage?ReturnUrl=%2fHome%2fArticleView|access-date=2021-01-18|website=epaper.thehindu.com}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ (History) ==
᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱞᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ [[masjid|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ [[Pir (Sufism)|ᱯᱤᱨ]] ᱟᱜ ''[[Melā|ᱢᱮᱞᱟ]]'' ( fair ) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.hooghly.gov.in/visit.htm | title= Hooghly District | work= Places of Interest | publisher= District administration | access-date= 2009-02-06 | archive-date= 2 February 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090202122208/http://www.hooghly.gov.in/visit.htm | url-status= dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Urs|ᱩᱨᱥ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱟᱠᱚᱨᱥᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/in_tourismpolicy.html | title= West Bengal Tourism Policy, 2008 | work= Fairs and Festivals Tourism | publisher= Government of West Bengal, Department of Tourism | access-date= 2009-02-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090924031131/http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/in_tourismpolicy.html | archive-date= 24 September 2009 | url-status= dead | df= dmy-all }}</ref> ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ [[Bagdi (caste)|ᱵᱟᱜᱽᱫᱤ]] (ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱷᱚᱛᱨᱤᱭᱚ) ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱦᱚᱞᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱚᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ (tombs) ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=6CA40Uz0vpwC&dq=Phurphura&pg=PA64 | title = A Brief History of the Hughli District By D. G. Crawford | isbn = 9781443766128 | access-date=2009-02-06| last1 = Crawford | first1 = D. G. | date = October 2008 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|last=Kabir|first=Humayun|title=The Moral Economy of the Madrasa: Islam and Education Today|publisher=Routledge|year=2011|isbn=9780203840788|pages=146–7|chapter=Contested notions of being ‘Muslim’: Madrasas, ulama and the authenticity of Islamic schooling in Bangladesh}}</ref>
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱨ [[Mohammad Abu Bakr Siddique|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱨᱚ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Mazar (mausoleum)|''ᱢᱟᱡᱟᱨ'']] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ''ᱯᱚᱸᱪ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱠᱮᱵᱽᱞᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite Banglapedia |author=Choudhury. Dewan Nurul Anwar Hussain |article=Siddiqi, Abdul Hai}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱱ-ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ, ᱴᱩᱣᱟᱹᱨ ᱚᱲᱟᱜ ( orphanages ), ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ, ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ" ᱥᱮ "[[Silsila|ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ]]-ᱮ-ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑, ᱒᱒ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ( ᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱤᱠ ᱕, ᱖ & ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱣᱨᱟ ( religious congregation ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.islamicacademy.org/html/Articles/English/EisaleSawab.htm | title= Conveying Rewards to the Deceased (Isaale Sawaab) |last= Qadri |first= M. Aqib Farid | publisher= Islamic Academy| access-date=2009-05-12}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.thefinancialexpress-bd.com/search_index.php?page=detail_news&news_id=22488 | title=Dariapur Sharif's Isale Sawab on Jan 17 | publisher= Financial Express, 14 January 2008 | access-date=2009-05-12}}</ref>
[[File:JANGIPARA CD BLOCK MAP.svg|thumb|right|300px|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ]]
== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|22.7545|N|88.1301|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ [[Gram Panchayat|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹᱯᱩᱨ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱦᱳᱥᱮᱱᱯᱩᱨ, ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱫᱤᱦᱤ, ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ, ᱛᱳᱨᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱱᱛᱳᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱠ ᱵᱟᱨᱟᱫᱟ, ᱵᱮᱞᱯᱟᱲᱟ, ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱤᱞᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱠᱪᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ᱾<ref name=Jangipara>{{cite web | url =http://www.wbphed.gov.in/applications/Phedweb/Block2Villpdf.php?State_Cd=19&Dist_Cd=12&Blk_Cd=0016 | title =Census Data District Name: Hooghly(12) Block Name: Jangipara (0016) | publisher =West Bengal Govt | access-date = 2009-02-04}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱖,᱗᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱑᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱟᱥᱴ ( Scheduled Castes ) ᱟᱨ ᱑᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ( Scheduled Tribes ) ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Jangipara/>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ( coeducational ) ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱞ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ( philosophy ), ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱢᱮᱛᱷᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbchse.nic.in/admin/Hooghly_school_list.php?page=12&| title = Hooghly district exam venue | publisher = West Bengal Council of Higher Secondary Education |access-date = 6 October 2018}}</ref> ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ [[madrasah|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url = http://wbmadrasahboard.110mb.com/listofmadrasah.htm |title = Contents showing the district-wise total number of different types of Madrasahs recognised by West Bengal Board of Madrasah Education as on 30.04.2001 |access-date = 2009-02-06|work =Hooghly District }}</ref>
[[Aliah University|ᱟᱞᱤᱭᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ" ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ — ᱵᱟᱴᱱᱟ (ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ), ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ" ᱠᱚ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟ subject/ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (Public Service Commission) ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news | url = http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=172088 | title = Finally, Calcutta Madrasa gets status of college | access-date = 2009-02-06 | last = Shamsi | first = Mohammed Shafi | publisher = Indian Express, 3 March 2006 }}{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
[[Furfura Fatehia Senior Madrasah|ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱤᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱤᱪᱚᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱒ dot / ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (National Award for Teachers) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>
{{cite web|url = http://www.education.nic.in/secedu/TEACHERS/WB.pdf|title = National Award to Teachers, 2007|access-date = 2009-02-06|publisher = Government of India, Ministry of Human Resource Development, (Department of School Education & Literacy)|archive-url = https://web.archive.org/web/20090205113650/http://www.education.nic.in/secedu/TEACHERS/WB.pdf|archive-date = 5 February 2009|url-status = dead|df = dmy-all}}
</ref><ref>{{cite news| url =http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | title =16 state teachers to be honoured by Centre | access-date = 2009-02-06| last =Singh | first =Shiv Sahay | publisher = Indian Express, 5 September 2008}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ (Healthcare) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[Primary Health Centre (India)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ( ᱯᱨᱟᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hooghly.gov.in/phc_sri.htm |title=Hooghly.gov.phc |access-date=4 October 2018 |archive-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217134750/http://www.hooghly.gov.in/phc_sri.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url =http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | title =16 state teachers to be honoured by Centre | access-date = 2009-02-06| last =Singh | first =Shiv Sahay | publisher = Indian Express, 5 September 2008}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) ==
* [http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-travel-and-tourism-fur-furah-sharif.html ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]
* [https://wbtourism.gov.in/destination/place/furfura_sharif ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ - ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]
{{Mosques in India}}
{{Srirampore subdivision}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
nr6vra14vuo6ti40695rzwj7fxjb7qi
ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ
0
37984
197474
2026-08-31T17:58:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197474
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|34|57.8|N|86|48|24.1|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱖᱔᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
bd9vrsas6i5fwyrsfjlria6xsw46sa6
197475
197474
2026-08-31T18:02:55Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|34|57.8|N|86|48|24.1|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱖᱔᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13= left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color35=black| label-size35=13|label-color35=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱖᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱗᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱗᱔ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱗᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱔.᱕᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
[[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | accessdate = 2 December 2016}}</ref>
==ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ==
ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱪᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱡᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤᱦ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱙᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 |title = Ramchandrapur Dam | publisher= Water Resources Information System of India | accessdate = 2 December 2016}}</ref> [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱭᱤ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱒ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱗᱙᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱤᱱ-ᱰᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑,᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱟᱣᱩᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/netaji_hospital.html |title = Netaji Hospital Ramchandrapur | publisher= Purulia district administration | accessdate = 2 December 2016}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
4uu4i61zh4o3xprq3x1az205swrtg2i
ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ
0
37985
197476
2026-08-31T18:05:49Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197476
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱓᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓ᱰ᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱞᱵᱷᱤᱴᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
nev2mz21194dnvla459bawqqu2sj7l5
197477
197476
2026-08-31T18:10:48Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197477
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱓᱐᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓ᱰ᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱞᱵᱷᱤᱴᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|30|N|86|27|5|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ (H)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=https://art-macha.pl/a/sripur.pdf |access-date=11 August 2018 |work=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web| url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL | publisher =WBPDCL |access-date = 2011-08-24 }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒00 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕᱖ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱒.᱖᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 January 2020}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ, ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ, ᱞᱳᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011 |url=https://centratalentu.pl/c/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |access-date=29 January 2020 |work=Page 101: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ (ᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱚᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://asi.nic.in/asi_protected_monu_list.asp | title = Alphabetical list of state protected monuments| work= S-WB-98| publisher = Archaeological Society of India|access-date = 19 January 2020}}</ref>
==ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths="230px" heights="170px">
File:Haraktore Mound - Shiva Linga (2).jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱰᱷᱤᱯ
File:Haraktore - Stone idols preserved inside a temple (1).jpg|ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ
File:Haraktore - Temple board.jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ
</gallery>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health|publisher= Purulia district administration | access-date = 1 February 2020 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
0oy049c019prc0yevyuiuuyg4z8tta9
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
0
37986
197478
2026-08-31T18:14:21Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197478
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
elmcn1j3z5yopcd4g86keil28wab7ci
197479
197478
2026-08-31T18:15:31Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ
197479
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
bjbovoshwks14x6s8wb1oyhm0820yon
197480
197479
2026-08-31T18:20:25Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ
197480
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Use dmy dates|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘}}
{{Use Indian English|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ (STD)|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=left|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱘᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱑.᱗᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.neturia.org/home.php | title = Neturia Development Block | work = Neturia Block | publisher = Neturia Block | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 2 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161202101243/http://www.neturia.org/home.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{Adra–Asansol line|collapse=y}}
[[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 21 September 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱᱰᱤᱦ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖,᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/janardandih-high-school-h-s-740enr| title = Janardandih High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/gobag-jr-high-school-o96z06| title = Gobag Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱛᱛᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ|ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱤ-ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ (boys hostel) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purushottamvidyapith.com/Default/Pages/Default.aspx | title = Ramkanali Purushottam Vidyapith | publisher = RPV |access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ (mortuary temples) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
[[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
127urpdc2rlwit01cpdzozvvu73ydor
197481
197480
2026-08-31T18:21:05Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ */ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱚᱞ ᱚᱪᱚᱜ
197481
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{Use dmy dates|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘}}
{{Use Indian English|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ (STD)|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=left|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱘᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱑.᱗᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.neturia.org/home.php | title = Neturia Development Block | work = Neturia Block | publisher = Neturia Block | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 2 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161202101243/http://www.neturia.org/home.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{Adra–Asansol line|collapse=y}}
[[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 21 September 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱᱰᱤᱦ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖,᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/janardandih-high-school-h-s-740enr| title = Janardandih High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/gobag-jr-high-school-o96z06| title = Gobag Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱛᱛᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ|ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱤ-ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ (boys hostel) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purushottamvidyapith.com/Default/Pages/Default.aspx | title = Ramkanali Purushottam Vidyapith | publisher = RPV |access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
[[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
r54hhrgvbzqp2y01f2t196uk5bdmhh0
197485
197481
2026-08-31T18:33:23Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ
197485
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=left|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱘᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱑.᱗᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.neturia.org/home.php | title = Neturia Development Block | work = Neturia Block | publisher = Neturia Block | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 2 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161202101243/http://www.neturia.org/home.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{Adra–Asansol line|collapse=y}}
[[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 21 September 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱᱰᱤᱦ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖,᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/janardandih-high-school-h-s-740enr| title = Janardandih High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/gobag-jr-high-school-o96z06| title = Gobag Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱛᱛᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ|ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱤ-ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ (boys hostel) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purushottamvidyapith.com/Default/Pages/Default.aspx | title = Ramkanali Purushottam Vidyapith | publisher = RPV |access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
[[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
hbpo2c7zpi61mw90edrj6b4pj5uos9f
197486
197485
2026-08-31T18:34:01Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
197486
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐ (ᱟᱫᱽᱨᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes = http://www.neturia.org/home.php
}}
{{For|ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ|ᱵᱟᱜᱽ-ᱟᱣᱩᱴ ᱵᱮᱜᱽ}}
'''ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=left|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ {{coord|23.5979|N|86.7587|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱘᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱑.᱗᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ (ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.neturia.org/home.php | title = Neturia Development Block | work = Neturia Block | publisher = Neturia Block | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 2 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161202101243/http://www.neturia.org/home.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
{{Adra–Asansol line|collapse=y}}
[[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 21 September 2016}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱᱰᱤᱦ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖,᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/janardandih-high-school-h-s-740enr| title = Janardandih High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/gobag-jr-high-school-o96z06| title = Gobag Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref>
ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱛᱛᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ|ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱤ-ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ (boys hostel) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purushottamvidyapith.com/Default/Pages/Default.aspx | title = Ramkanali Purushottam Vidyapith | publisher = RPV |access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
[[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
ib4tld9r6i8tlufz2jq3gqcb1bjwgek
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
0
37987
197482
2026-08-31T18:24:26Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197482
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
si6an6rar17qve6c98k99vuz1dswl44
197483
197482
2026-08-31T18:28:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */
197483
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
kvzeynocgeaf2mqnopk7za33mjwwygt
197484
197483
2026-08-31T18:30:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197484
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Use Indian English|date=ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓}}
{{Use dmy dates|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓}}
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖᱐
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ (STD)|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐៥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱒ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱓.᱑᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://panchakotmv.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010171054/http://www.panchakotmv.com | url-status = usurped | archive-date = 10 October 2013 |title = Panchakot Mahavidyalaya |publisher= PM | access-date = 3 February 2020 }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
rva6hl74a0on2h94o84xcfwz51hfrsp
197488
197484
2026-08-31T18:38:41Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ
197488
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐៥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱒ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱓.᱑᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://panchakotmv.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010171054/http://www.panchakotmv.com | url-status = usurped | archive-date = 10 October 2013 |title = Panchakot Mahavidyalaya |publisher= PM | access-date = 3 February 2020 }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
b23mhv9jsy3kc8ax5bpa8mgknl7iwal
197489
197488
2026-08-31T18:39:16Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
197489
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱐᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐៥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱒ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱓.᱑᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 February 2020}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://panchakotmv.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010171054/http://www.panchakotmv.com | url-status = usurped | archive-date = 10 October 2013 |title = Panchakot Mahavidyalaya |publisher= PM | access-date = 3 February 2020 }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
p23tx7536bsg2myfd1btn63alja9hd8
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ
0
37988
197487
2026-08-31T18:35:39Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197487
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.2787|N|86.4424|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱘
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱵᱮᱲᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
nxrquq2yhbc13cduhpl6m0v3fucz3p3
197490
197487
2026-08-31T18:41:00Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197490
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.2787|N|86.4424|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱘
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱵᱮᱲᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱐-᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱟᱵᱽᱦᱟᱣᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ]], [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]], [[ᱥᱩᱭᱥᱟ|ᱫᱮᱣᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱟᱱᱫᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱾<ref name="rangandatta">{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/09/26/jain-temple-mahadeb-berya-purulia/ | title = Jain Temple, Mahadeb Berya, Purulia| publisher = Rangan Dutta |access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ (F): ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ (H)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱚᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱚᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱳ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱳ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{Coord|23.2787|N|86.4424|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱐᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱒ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙᱐ (᱔᱗%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱐᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱕.᱙᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱰᱤ.ᱡᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anai-jambad-p-s-d-j-jr-high-school-r1zpoy | title = Anai Jambad P.S.D.J. Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ "ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱨᱠᱷᱚᱨᱤ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rangandatta"/>
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="rangandatta"/><br/>
᱑. ᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱱᱟᱛᱷ (᱑ ᱞᱩ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱒. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ (᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱓. ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ (᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱔. ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ (᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱕. ᱠᱩᱱᱛᱷᱩᱱᱟᱛᱷ (᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱖. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ (᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
== ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery widths="300px" heights="200px">
File:"1. Tirthankar Jain Statues in Mahadev Berra alias Anai Jambad at Purulia District.jpg|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ
File:Jain rituals at Jain temple in Mahadeberya in Purulia district 12.jpg|ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ
File:Mahadev Berra Jain Temple.jpg|ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references/>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|ᱵᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱵᱮᱨᱭᱟ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
2rcqgvxru9lxuphgfwlpq0fhmk6jvd8
ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
37989
197491
2026-08-31T18:46:04Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197491
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱩᱞᱤᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Tulin village in Purulia district 01.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal# India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3794|N|85.8906|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ|
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱗᱖᱑.᱙᱔
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱖᱔
| population_total = ᱙,᱘᱔᱔
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type =
| postal_code =
| registration_plate =
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| module = {{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13='''ᱛᱩᱞᱤᱱ'''| numbered13=R| mark-title13= '''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' (R) |shape-color13=black|label-color13=black|label-size13=14
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
lihqtnmxa5jm768lxraculgxwjmx87c
197492
197491
2026-08-31T18:50:09Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197492
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱩᱞᱤᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Tulin village in Purulia district 01.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal# India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3794|N|85.8906|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ|
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱗᱖᱑.᱙᱔
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱖᱔
| population_total = ᱙,᱘᱔᱔
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type =
| postal_code =
| registration_plate =
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| module = {{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13='''ᱛᱩᱞᱤᱱ'''| numbered13=R| mark-title13= '''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' (R) |shape-color13=black|label-color13=black|label-size13=14
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Tulin Bridge on Subarnarekha river 03.jpg|left|thumb|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱯᱚᱞ]]
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱓᱓᱑᱒᱗᱙ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|11.6|km}} ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|54.8|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|761.94|ha|abbr=off}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tulin Village in Jhalda I (Puruliya) West Bengal {{!}} villageinfo.in|url=https://villageinfo.in/west-bengal/puruliya/jhalda-i/tulin.html|website=villageinfo.in|access-date=16 November 2016}}</ref>
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|year=1949|page=170|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia | work= Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙,᱘᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱐᱕᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱒᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱖᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱖.᱕᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 February 2020 }}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[File:Tulin railway station in Purulia district 02.jpg|left|thumb|ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 10 February 2020}}</ref>
[[ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 10 February 2020}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Long stubs with short prose]]
{{Purulia-geo-stub}}
59i3z5drnok91tus2xdfvu9djkr2bfu
ᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
37990
197495
2026-08-31T19:03:05Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197495
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱨᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.52|N|86.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ|ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ.]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱨᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱨᱟ]]
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱨᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
pxi0m5k2eeuuc35pr3reqphir5nwrnk
197496
197495
2026-08-31T19:10:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197496
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱟᱨᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.52|N|86.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ|ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ.]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱨᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱨᱟ]]
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱯᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱨᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱽᱜᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱽᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞତᱳᱲᱤ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞତᱳᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱚᱲᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱚᱲᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱚᱱᱟᱲᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱚᱱᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱲᱚᱠᱛᱚᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱲᱚᱠᱛᱚᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (H)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱚᱲᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱲᱤ]] (R) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱚᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱚᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱚᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱚᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱚᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱚᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱚᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱸᱰᱚ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱸᱰᱚ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱚᱰᱽᱜᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱚᱰᱽᱜᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱫᱟᱜᱜᱟᱰᱟ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ଝᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱯᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23.52|N|86.52|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱜᱽᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱸᱲᱠᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱮ-ᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱷᱩᱣᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱩᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱑ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ σηﻤᱤᱛ ᱟᱱ ᱚᱵᱷᱚᱥᱮᱥ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |access-date = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱠᱚᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱚᱥᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮ: ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙,᱖᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛﺎᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱐᱓᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱖᱖᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱑,᱑᱕᱘ ᱜᱤᱨᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱔᱕᱓ (᱖᱓.᱘᱖% ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – Distri ct-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 October 2016 }}</ref>
==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱯᱟᱨᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱞᱚk)|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱗᱐.᱕᱙ ᱠᱤᱢᱤ² ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐,᱖᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/para-ps/ |title = Para PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 2 October 2016}}</ref>
===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
ᱯᱟᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/blocks/block_para/block_para.html |title = Para Development Block | publisher= Purulia district administration | access-date = 12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱞᱚᱜ==
[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱩᱥᱤᱨ]], ᱯᱤ.ᱳ. ᱪᱟᱛᱚᱨᱢᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/|title = Santaldih College |publisher= SC | access-date = 1 February 2020 }}</ref>
ᱯᱟᱨᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚ-ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕00 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/para-s-n-high-school-h-s-2qwey7 | title = Para S.N. High School| publisher =ICBSE |access-date = 1 February 2020}}</ref>
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱦᱚᱲᱚᱠᱛᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱛᱨᱤᱠᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ, ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙, ᱟᱢᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱢ</ref>
===ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱞ===
[[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱮ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ύᱯᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱨᱵᱷᱤᱞᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ “ᱠᱚᱨᱵᱷᱤᱞᱤᱱᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱚᱨ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱪᱚᱭᱛᱚ'' ᱢᱮᱥ ᱰᱮᱠᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ''ᱚᱢᱚᱞᱚᱠᱚ'' ᱟᱨ ''ᱠᱚᱞᱚᱥᱚ'' ᱯᱷᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱝᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱮᱣᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ [[ᱥᱟᱛ ᱫᱮᱣᱞ|ᱥᱟᱛᱫᱮᱣᱞ]] (ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ), [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱᱟᱛᱚᱯᱚᱞ]] (ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ|ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴ]] (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱴᱟᱹ ᱫᱮᱣᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱡᱚᱛᱚᱨ ᱫᱮᱣᱞ|ᱡᱚᱛᱚᱨ]] (᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱟ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ), “ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱴᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱴᱩᱠᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾”<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 3,13. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
==ᱯᱟᱲᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ==
<gallery widths="230px" heights="170px">
File:Deuls of Para in Purulia. 01.jpg|ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱹ ᱫᱮᱣᱞ ᱠᱚ
File:Deuls of Para in Purulia. 11.jpg|ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱮᱣᱞ
File:View of stone temple, east of the village of Para, Manbhum district in 1872-73.jpg|᱑᱘᱗᱒-᱗᱓ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ<br>(ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷ [[ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱵᱮᱜᱽᱞᱟᱨ]])
File:Deuls of Para in Purulia. 16.jpg|ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱚᱞᱯᱪᱚᱨᱟᱞ ᱯᱟᱱᱮᱞ
File:Brick Deul in Para village at Purulia district.jpg|ᱯᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟᱹ ᱫᱮᱣᱞ
File:Deuls of Para in Purulia. 05.jpg|ᱤᱴᱟᱹ ᱫᱮᱣᱞ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
File:Deuls of Para in Purulia. 08.jpg|ᱠᱚᱨᱵᱷᱮᱞᱰ ᱟᱨᱪ ᱥᱟᱶ ᱤᱴᱟᱹ ᱫᱮᱣᱞ
File:Side view of third temple in Para at Purulia.jpg|ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ
</gallery>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|3}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commonscatinline}}
{{Purulia District}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
gsulpxtyvtn7q66cavv7q2t5zcbmptt
ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ
0
37991
197498
2026-09-01T06:32:18Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ (Gourhati) | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ (Village) | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197498
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ (Gourhati)
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7756000|N|87.8083570|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = | established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 5
| population_total = 13,084
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = | postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|ᱞᱤᱝᱜᱚ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = 921 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ''' (Gourhati) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambagh subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Arambagh (community development block)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱜᱮ plan / ᱚᱛᱱᱚᱜ (Geography) ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, R: ᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱱ/ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= [[Kamarpukur]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= Gourhati (H) |shape-color18=black| label-size18=13|label-color18=black
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ===
ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱚ {{Coord|22.7756000|N|87.8083570|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ (Area overview) ===
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ।<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱓,᱐᱘᱔ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖,᱗᱑᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱓᱖᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐–᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱓᱘᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱖᱗%)।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 24 September 2020 }}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ (ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ-᱒) ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ cross ᱫᱟᱥ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱦᱚᱨᱚᱫᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ)।
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
[[David McCutchion|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 38, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ''[[Bengal temple architecture#Chala temple|ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ]]'' ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ( terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
ᱫᱳᱞᱢᱚᱸᱪᱚ ᱫᱚ ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ (Gourhati picture gallery) ==
<gallery widths="180px" heights="150px">
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ'' ᱑᱗᱕᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 20.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ
File:Damodar Jiu temple of Gourhati, Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱡᱤᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
File:Ram Gopal temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 05.jpg|ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
</gallery>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱦᱮᱛᱩᱠ ᱜᱮᱭᱟ। ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) ==
{{commons category|Gourhati}}
{{Hooghly District}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
c2heqls258fpvvg0cbejpf2w9t221qz
197499
197498
2026-09-01T06:34:04Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197499
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ (Gourhati)
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7756000|N|87.8083570|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = | established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 5
| population_total = 13,084
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = | postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|ᱞᱤᱝᱜᱚ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = 921 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ''' (Gourhati) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambagh subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Arambagh (community development block)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱜᱮ plan / ᱚᱛᱱᱚᱜ (Geography) ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, R: ᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱱ/ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= [[Kamarpukur]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= Gourhati (H) |shape-color18=black| label-size18=13|label-color18=black
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ===
ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱚ {{Coord|22.7756000|N|87.8083570|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ (Area overview) ===
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ।<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱓,᱐᱘᱔ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖,᱗᱑᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱓᱖᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐–᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱓᱘᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱖᱗%)।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 24 September 2020 }}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ (ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ-᱒) ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ cross ᱫᱟᱥ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱦᱚᱨᱚᱫᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ)।
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
[[David McCutchion|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 38, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ''[[Bengal temple architecture#Chala temple|ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ]]'' ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ( terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
ᱫᱳᱞᱢᱚᱸᱪᱚ ᱫᱚ ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ (Gourhati picture gallery) ==
<gallery widths="180px" heights="150px">
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ'' ᱑᱗᱕᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 20.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ
File:Damodar Jiu temple of Gourhati, Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱡᱤᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
File:Ram Gopal temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 05.jpg|ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
</gallery>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱦᱮᱛᱩᱠ ᱜᱮᱭᱟ। ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) ==
{{commons category|Gourhati}}
{{Hooghly District}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
ey34pw21ru9xz99g1h3ec8nmm9khyom
197500
197499
2026-09-01T06:34:46Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197500
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ (Gourhati)
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (Village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7756000|N|87.8083570|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = | established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 5
| population_total = 13,084
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = | postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|ᱞᱤᱝᱜᱚ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = 921 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ''' (Gourhati) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambagh subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Arambagh (community development block)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ (Geography) ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, R: ᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱱ/ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= [[Kamarpukur]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= Gourhati (H) |shape-color18=black| label-size18=13|label-color18=black
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ===
ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱚ {{Coord|22.7756000|N|87.8083570|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ (Area overview) ===
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱣᱟᱨᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ।<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱓,᱐᱘᱔ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖,᱗᱑᱖ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱓᱖᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐–᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱓᱘᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱖᱗%)।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 24 September 2020 }}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ (ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ-᱒) ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ cross ᱫᱟᱥ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢ - ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱦᱚᱨᱚᱫᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ)।
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
[[David McCutchion|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 38, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ''[[Bengal temple architecture#Chala temple|ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ]]'' ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ( terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।
ᱫᱳᱞᱢᱚᱸᱪᱚ ᱫᱚ ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ (Gourhati picture gallery) ==
<gallery widths="180px" heights="150px">
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ'' ᱑᱗᱕᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
File:Gangadhar temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 20.jpg|ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ
File:Damodar Jiu temple of Gourhati, Arambagh PS, Hooghly district 01.jpg|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱡᱤᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
File:Ram Gopal temple of Basudebpur in Arambagh PS, Hooghly district 05.jpg|ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱯᱚᱧᱪᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ''
</gallery>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱦᱮᱛᱩᱠ ᱜᱮᱭᱟ। ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) ==
{{commons category|Gourhati}}
{{Hooghly District}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
5sqwz7qo5x3rfwyfhd91kz652vibt3m
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
0
37992
197501
2026-09-01T06:52:24Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ (village) | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=i..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197501
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Municipality]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,121
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712612
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03211
| registration_plate =
| website = https://kamarpukurjayrambati.com/
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ''' (Kamarpukur) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ online [[Goghat II]] [[Community development blocks in India|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Sri Ramakrishna|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱼ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=BDOaddresses>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/bdo_contact.asp?cd=DJ |title=Contact details of Block Development Officers |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal |work=Hooghly district |access-date=2008-12-26 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Geography ( geographic / भूगोल )
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''Cities and towns in Arambagh subdivision in Hooghly district'''
M: municipal city/ town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre
Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= Kamarpukur (R)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= [[Gourhati]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= Dwarakeswar|labela29= River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= Mundeswari|labela30= River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= Rupnarayan |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= Damodar |labela32= River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=Location ( ᱴᱷᱟᱶ )=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.91|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=22.905199&lon=87.648972&zoom=15&q1=Kamarpukur%252C%2520Hooghly%252C%2520West%2520Bengal
|title = Yahoo maps location of Kamarpukur
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 2008-12-21
}}</ref>
= ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ(Area overview) =
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱩᱯᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
=Around Kamarpukur ( ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟ structure / ᱟ optical / ᱟ capture )=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭᱮ Nordic ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱵᱳ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱠᱷᱟᱥᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱤᱥᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱤᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱫᱷᱩᱭ ᱢᱳᱲᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟ touch ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ [[Puri (city)|ᱯᱩᱨᱤ]] ([[Orissa, India|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[Gar Mandaran|ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Pashtun people|ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ) we lead ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ [[Bishnupur subdivision|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Jayrambati|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤ [[Sarada Devi|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
[[File:Goghat-II CD block map.svg|thumb|right|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱱᱚᱠᱥᱟ Gram Panchayat ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ]]
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ''[[gram panchayat|ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]'' (GP) ᱫᱚ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Goghat|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ structure ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web
|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date=2008-03-19
|access-date=2008-12-26
|work=West Bengal
|publisher=National Informatics Centre, India
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc
|archive-date=2009-02-25
}}</ref> ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ: ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖-᱒᱗ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[Government of West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ(History) ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱨᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱵᱟᱸᱫᱷ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟ transport/ glory ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱮ open/ floating ᱴᱟᱯᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[agriculture|ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[cottage industries|ᱠᱩᱴᱤᱨ ᱥᱤᱞᱯᱳ]] ᱨᱮ (cottage industries) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱵᱽᱱᱩᱥ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[hookah|ᱦᱩᱠᱟᱹ]] ᱱᱚᱞ, ᱥᱩᱛᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ [[Chaitra|ᱪᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱨᱪ-ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱜᱳᱰᱮᱥ [[Manasa|ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[Hari|ᱦᱚᱨᱤ]] ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛ পৰᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
=Ramakrishna ( ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ )=
[[File:Kamarpukur Ramakrishna Hut.jpg|right|thumb|ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ)᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ]]
{{main article|Ramakrishna}}
᱑᱘᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ [[Brahmin|ᱵᱟᱢᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ [[Ramakrishna|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱦᱚᱝᱥᱚ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[pilgrimage|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ central/ interior/ spiritual ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟ optical ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Ramakrishna Math|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱴᱷ]] ᱟᱨ [[Ramakrishna Mission|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱ anti/ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (library), ᱨᱟᱱ- we lead/ ᱨᱟᱱ- store (dispensary) ᱟᱨ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱫᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱟ cross ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
'''ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' - ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ/ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱤᱰ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ we lead/ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱦᱴᱟᱛ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ! ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱮᱫ-ᱟᱸᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
[[File:Maa Vishalakshi.jpg|thumb|ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ]]
Demographics ( ᱦᱚᱲ ᱮᱞ )
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱑᱒᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱒᱙ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱓᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
Civic administration ( ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ )
=CD block HQ ( CD ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ )=
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II CD ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
Education ( ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ / ᱮ structure )
*[[Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱦᱟᱯᱤᱴᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ – ᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱᱚᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[University of Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ, ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srsvidyamahapitha.org/ | title = Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith | publisher = SRSMV |access-date = 30 June 2017}}</ref>
*[[Ramakrishna Mission Multipurpose School, Kamarpukur|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
*ᱱᱚᱭᱚᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ
*ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱯᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
Transport ( ᱡᱚ structure / transport )
[[State Highway 7 (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 October 2016}}</ref> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[Ghatal|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]], [[Chandrakona|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ]], [[Bishnupur, Bankura|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ )
{{reflist}}
External links ( ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ )
* [https://kamarpukurjayrambati.com Kamarpukur Jayrambati Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110723114958/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-park-and-picnic-spot-kamarpukur.html Kamarpukur Details]
* [http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html Kamarpukur photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210192702/http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html |date=10 February 2010 }} Childhood locations of Shri Ramakrishna Paramahamsa.
{{Hooghly District}}
{{Ramakrishna}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Ramakrishna]]
[[Category:Villages in Hooghly district]]
s9pk6xg2x7718xtzd9pg9allr0pp6k2
197502
197501
2026-09-01T06:54:55Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* Location ( ᱴᱷᱟᱶ ) */
197502
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Municipality]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,121
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712612
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03211
| registration_plate =
| website = https://kamarpukurjayrambati.com/
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ''' (Kamarpukur) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ online [[Goghat II]] [[Community development blocks in India|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Sri Ramakrishna|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱼ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=BDOaddresses>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/bdo_contact.asp?cd=DJ |title=Contact details of Block Development Officers |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal |work=Hooghly district |access-date=2008-12-26 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Geography ( geographic / भूगोल )
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''Cities and towns in Arambagh subdivision in Hooghly district'''
M: municipal city/ town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre
Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= Kamarpukur (R)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= [[Gourhati]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= Dwarakeswar|labela29= River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= Mundeswari|labela30= River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= Rupnarayan |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= Damodar |labela32= River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
= ᱴᱷᱟᱶ(Location)=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.91|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=22.905199&lon=87.648972&zoom=15&q1=Kamarpukur%252C%2520Hooghly%252C%2520West%2520Bengal
|title = Yahoo maps location of Kamarpukur
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 2008-12-21
}}</ref>
= ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ(Area overview) =
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱩᱯᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
=Around Kamarpukur ( ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟ structure / ᱟ optical / ᱟ capture )=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭᱮ Nordic ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱵᱳ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱠᱷᱟᱥᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱤᱥᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱤᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱫᱷᱩᱭ ᱢᱳᱲᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟ touch ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ [[Puri (city)|ᱯᱩᱨᱤ]] ([[Orissa, India|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[Gar Mandaran|ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Pashtun people|ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ) we lead ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ [[Bishnupur subdivision|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Jayrambati|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤ [[Sarada Devi|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
[[File:Goghat-II CD block map.svg|thumb|right|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱱᱚᱠᱥᱟ Gram Panchayat ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ]]
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ''[[gram panchayat|ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]'' (GP) ᱫᱚ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Goghat|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ structure ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web
|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date=2008-03-19
|access-date=2008-12-26
|work=West Bengal
|publisher=National Informatics Centre, India
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc
|archive-date=2009-02-25
}}</ref> ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ: ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖-᱒᱗ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[Government of West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ(History) ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱨᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱵᱟᱸᱫᱷ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟ transport/ glory ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱮ open/ floating ᱴᱟᱯᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[agriculture|ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[cottage industries|ᱠᱩᱴᱤᱨ ᱥᱤᱞᱯᱳ]] ᱨᱮ (cottage industries) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱵᱽᱱᱩᱥ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[hookah|ᱦᱩᱠᱟᱹ]] ᱱᱚᱞ, ᱥᱩᱛᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ [[Chaitra|ᱪᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱨᱪ-ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱜᱳᱰᱮᱥ [[Manasa|ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[Hari|ᱦᱚᱨᱤ]] ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛ পৰᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
=Ramakrishna ( ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ )=
[[File:Kamarpukur Ramakrishna Hut.jpg|right|thumb|ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ)᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ]]
{{main article|Ramakrishna}}
᱑᱘᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ [[Brahmin|ᱵᱟᱢᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ [[Ramakrishna|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱦᱚᱝᱥᱚ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[pilgrimage|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ central/ interior/ spiritual ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟ optical ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Ramakrishna Math|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱴᱷ]] ᱟᱨ [[Ramakrishna Mission|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱ anti/ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (library), ᱨᱟᱱ- we lead/ ᱨᱟᱱ- store (dispensary) ᱟᱨ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱫᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱟ cross ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
'''ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' - ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ/ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱤᱰ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ we lead/ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱦᱴᱟᱛ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ! ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱮᱫ-ᱟᱸᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
[[File:Maa Vishalakshi.jpg|thumb|ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ]]
Demographics ( ᱦᱚᱲ ᱮᱞ )
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱑᱒᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱒᱙ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱓᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
Civic administration ( ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ )
=CD block HQ ( CD ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ )=
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II CD ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
Education ( ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ / ᱮ structure )
*[[Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱦᱟᱯᱤᱴᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ – ᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱᱚᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[University of Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ, ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srsvidyamahapitha.org/ | title = Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith | publisher = SRSMV |access-date = 30 June 2017}}</ref>
*[[Ramakrishna Mission Multipurpose School, Kamarpukur|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
*ᱱᱚᱭᱚᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ
*ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱯᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
Transport ( ᱡᱚ structure / transport )
[[State Highway 7 (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 October 2016}}</ref> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[Ghatal|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]], [[Chandrakona|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ]], [[Bishnupur, Bankura|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ )
{{reflist}}
External links ( ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ )
* [https://kamarpukurjayrambati.com Kamarpukur Jayrambati Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110723114958/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-park-and-picnic-spot-kamarpukur.html Kamarpukur Details]
* [http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html Kamarpukur photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210192702/http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html |date=10 February 2010 }} Childhood locations of Shri Ramakrishna Paramahamsa.
{{Hooghly District}}
{{Ramakrishna}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Ramakrishna]]
[[Category:Villages in Hooghly district]]
bvdnt3oozwzefmwbw5x33tf5tupbbwi
197503
197502
2026-09-01T06:55:40Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* Ramakrishna ( ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ) */
197503
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Municipality]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,121
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712612
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03211
| registration_plate =
| website = https://kamarpukurjayrambati.com/
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ''' (Kamarpukur) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ online [[Goghat II]] [[Community development blocks in India|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Sri Ramakrishna|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱼ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=BDOaddresses>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/bdo_contact.asp?cd=DJ |title=Contact details of Block Development Officers |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal |work=Hooghly district |access-date=2008-12-26 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Geography ( geographic / भूगोल )
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''Cities and towns in Arambagh subdivision in Hooghly district'''
M: municipal city/ town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre
Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= Kamarpukur (R)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= [[Gourhati]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= Dwarakeswar|labela29= River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= Mundeswari|labela30= River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= Rupnarayan |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= Damodar |labela32= River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
= ᱴᱷᱟᱶ(Location)=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.91|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=22.905199&lon=87.648972&zoom=15&q1=Kamarpukur%252C%2520Hooghly%252C%2520West%2520Bengal
|title = Yahoo maps location of Kamarpukur
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 2008-12-21
}}</ref>
= ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ(Area overview) =
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱩᱯᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
=Around Kamarpukur ( ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟ structure / ᱟ optical / ᱟ capture )=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭᱮ Nordic ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱵᱳ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱠᱷᱟᱥᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱤᱥᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱤᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱫᱷᱩᱭ ᱢᱳᱲᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟ touch ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ [[Puri (city)|ᱯᱩᱨᱤ]] ([[Orissa, India|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[Gar Mandaran|ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Pashtun people|ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ) we lead ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ [[Bishnupur subdivision|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Jayrambati|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤ [[Sarada Devi|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
[[File:Goghat-II CD block map.svg|thumb|right|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱱᱚᱠᱥᱟ Gram Panchayat ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ]]
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ''[[gram panchayat|ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]'' (GP) ᱫᱚ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Goghat|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ structure ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web
|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date=2008-03-19
|access-date=2008-12-26
|work=West Bengal
|publisher=National Informatics Centre, India
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc
|archive-date=2009-02-25
}}</ref> ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ: ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖-᱒᱗ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[Government of West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ(History) ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱨᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱵᱟᱸᱫᱷ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟ transport/ glory ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱮ open/ floating ᱴᱟᱯᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[agriculture|ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[cottage industries|ᱠᱩᱴᱤᱨ ᱥᱤᱞᱯᱳ]] ᱨᱮ (cottage industries) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱵᱽᱱᱩᱥ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[hookah|ᱦᱩᱠᱟᱹ]] ᱱᱚᱞ, ᱥᱩᱛᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ [[Chaitra|ᱪᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱨᱪ-ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱜᱳᱰᱮᱥ [[Manasa|ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[Hari|ᱦᱚᱨᱤ]] ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛ পৰᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
= ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ(Ramakrishna)=
[[File:Kamarpukur Ramakrishna Hut.jpg|right|thumb|ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ)᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ]]
{{main article|Ramakrishna}}
᱑᱘᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ [[Brahmin|ᱵᱟᱢᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ [[Ramakrishna|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱦᱚᱝᱥᱚ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[pilgrimage|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ central/ interior/ spiritual ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟ optical ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Ramakrishna Math|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱴᱷ]] ᱟᱨ [[Ramakrishna Mission|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱ anti/ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (library), ᱨᱟᱱ- we lead/ ᱨᱟᱱ- store (dispensary) ᱟᱨ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱫᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱟ cross ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
'''ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' - ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ/ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱤᱰ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ we lead/ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱦᱴᱟᱛ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ! ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱮᱫ-ᱟᱸᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
[[File:Maa Vishalakshi.jpg|thumb|ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ]]
Demographics ( ᱦᱚᱲ ᱮᱞ )
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱑᱒᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱒᱙ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱓᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
Civic administration ( ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ )
=CD block HQ ( CD ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ )=
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II CD ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
Education ( ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ / ᱮ structure )
*[[Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱦᱟᱯᱤᱴᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ – ᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱᱚᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[University of Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ, ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srsvidyamahapitha.org/ | title = Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith | publisher = SRSMV |access-date = 30 June 2017}}</ref>
*[[Ramakrishna Mission Multipurpose School, Kamarpukur|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
*ᱱᱚᱭᱚᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ
*ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱯᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
Transport ( ᱡᱚ structure / transport )
[[State Highway 7 (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 October 2016}}</ref> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[Ghatal|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]], [[Chandrakona|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ]], [[Bishnupur, Bankura|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
References ( ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ )
{{reflist}}
External links ( ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ )
* [https://kamarpukurjayrambati.com Kamarpukur Jayrambati Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110723114958/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-park-and-picnic-spot-kamarpukur.html Kamarpukur Details]
* [http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html Kamarpukur photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210192702/http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html |date=10 February 2010 }} Childhood locations of Shri Ramakrishna Paramahamsa.
{{Hooghly District}}
{{Ramakrishna}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Ramakrishna]]
[[Category:Villages in Hooghly district]]
bt8obslrdwrrogr1znjd2rl0v5w9x0i
197504
197503
2026-09-01T06:58:04Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* CD block HQ ( CD ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ) */
197504
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Municipality]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,121
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712612
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03211
| registration_plate =
| website = https://kamarpukurjayrambati.com/
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ''' (Kamarpukur) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ online [[Goghat II]] [[Community development blocks in India|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Sri Ramakrishna|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱼ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=BDOaddresses>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/bdo_contact.asp?cd=DJ |title=Contact details of Block Development Officers |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal |work=Hooghly district |access-date=2008-12-26 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Geography ( geographic / भूगोल )
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''Cities and towns in Arambagh subdivision in Hooghly district'''
M: municipal city/ town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre
Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= Kamarpukur (R)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= [[Gourhati]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= Dwarakeswar|labela29= River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= Mundeswari|labela30= River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= Rupnarayan |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= Damodar |labela32= River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
= ᱴᱷᱟᱶ(Location)=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.91|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=22.905199&lon=87.648972&zoom=15&q1=Kamarpukur%252C%2520Hooghly%252C%2520West%2520Bengal
|title = Yahoo maps location of Kamarpukur
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 2008-12-21
}}</ref>
= ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ(Area overview) =
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱩᱯᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
=Around Kamarpukur ( ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟ structure / ᱟ optical / ᱟ capture )=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭᱮ Nordic ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱵᱳ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱠᱷᱟᱥᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱤᱥᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱤᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱫᱷᱩᱭ ᱢᱳᱲᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟ touch ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ [[Puri (city)|ᱯᱩᱨᱤ]] ([[Orissa, India|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[Gar Mandaran|ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Pashtun people|ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ) we lead ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ [[Bishnupur subdivision|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Jayrambati|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤ [[Sarada Devi|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
[[File:Goghat-II CD block map.svg|thumb|right|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱱᱚᱠᱥᱟ Gram Panchayat ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ]]
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ''[[gram panchayat|ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]'' (GP) ᱫᱚ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Goghat|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ structure ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web
|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date=2008-03-19
|access-date=2008-12-26
|work=West Bengal
|publisher=National Informatics Centre, India
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc
|archive-date=2009-02-25
}}</ref> ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ: ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖-᱒᱗ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[Government of West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ(History) ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱨᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱵᱟᱸᱫᱷ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟ transport/ glory ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱮ open/ floating ᱴᱟᱯᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[agriculture|ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[cottage industries|ᱠᱩᱴᱤᱨ ᱥᱤᱞᱯᱳ]] ᱨᱮ (cottage industries) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱵᱽᱱᱩᱥ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[hookah|ᱦᱩᱠᱟᱹ]] ᱱᱚᱞ, ᱥᱩᱛᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ [[Chaitra|ᱪᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱨᱪ-ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱜᱳᱰᱮᱥ [[Manasa|ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[Hari|ᱦᱚᱨᱤ]] ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛ পৰᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
= ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ(Ramakrishna)=
[[File:Kamarpukur Ramakrishna Hut.jpg|right|thumb|ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ)᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ]]
{{main article|Ramakrishna}}
᱑᱘᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ [[Brahmin|ᱵᱟᱢᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ [[Ramakrishna|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱦᱚᱝᱥᱚ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[pilgrimage|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ central/ interior/ spiritual ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟ optical ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Ramakrishna Math|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱴᱷ]] ᱟᱨ [[Ramakrishna Mission|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱ anti/ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (library), ᱨᱟᱱ- we lead/ ᱨᱟᱱ- store (dispensary) ᱟᱨ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱫᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱟ cross ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
'''ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' - ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ/ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱤᱰ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ we lead/ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱦᱴᱟᱛ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ! ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱮᱫ-ᱟᱸᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
[[File:Maa Vishalakshi.jpg|thumb|ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ]]
Demographics ( ᱦᱚᱲ ᱮᱞ )
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱑᱒᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱒᱙ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱓᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
Civic administration ( ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ )
= ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ(CD block HQ)=
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II CD ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
Education ( ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ / ᱮ structure )
*[[Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱦᱟᱯᱤᱴᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ – ᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱᱚᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[University of Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ, ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srsvidyamahapitha.org/ | title = Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith | publisher = SRSMV |access-date = 30 June 2017}}</ref>
*[[Ramakrishna Mission Multipurpose School, Kamarpukur|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
*ᱱᱚᱭᱚᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ
*ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱯᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
Transport ( ᱡᱚ structure / transport )
[[State Highway 7 (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 October 2016}}</ref> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[Ghatal|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]], [[Chandrakona|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ]], [[Bishnupur, Bankura|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(References) ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ(External links) ==
* [https://kamarpukurjayrambati.com Kamarpukur Jayrambati Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110723114958/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-park-and-picnic-spot-kamarpukur.html Kamarpukur Details]
* [http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html Kamarpukur photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210192702/http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html |date=10 February 2010 }} Childhood locations of Shri Ramakrishna Paramahamsa.
{{Hooghly District}}
{{Ramakrishna}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Ramakrishna]]
[[Category:Villages in Hooghly district]]
n5gwlxcbudh5xymi6uiuw2fi0wuwzni
197505
197504
2026-09-01T06:59:28Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* Around Kamarpukur ( ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟ structure / ᱟ optical / ᱟ capture ) */
197505
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ (village)
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| coordinates = {{coord|22.91|N|87.65|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Municipality]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 3,121
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[English language|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712612
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03211
| registration_plate =
| website = https://kamarpukurjayrambati.com/
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ''' (Kamarpukur) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Hooghly District|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ online [[Goghat II]] [[Community development blocks in India|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Sri Ramakrishna|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱼ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=BDOaddresses>{{cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/bdo_contact.asp?cd=DJ |title=Contact details of Block Development Officers |publisher=Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal |work=Hooghly district |access-date=2008-12-26 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Geography ( geographic / भूगोल )
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''Cities and towns in Arambagh subdivision in Hooghly district'''
M: municipal city/ town, R: rural/ urban centre, H: historical/ religious centre
Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=Goghat | numbered1=R| mark-title1= [[Goghat]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=Khanakul | numbered2=R| mark-title2= [[Khanakul]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=Kamarpukur | numbered3=R| mark-title3= Kamarpukur (R)|shape-color3=black| label-size3=13|label-color3=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=Pursurah| numbered4=R| mark-title4= [[Pursurah]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=Bengai| numbered5=R| mark-title5= [[Bengai]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=Keshabpur| numbered6=R| mark-title6= [[Keshabpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= Radhanagore| numbered7=R| mark-title7= [[Radhanagore]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= Shrirampur| numbered8=R| mark-title8= [[Shrirampur, Arambagh]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= Natibpur| numbered9=R| mark-title9= [[Natibpur, Hooghly]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= Dakshin Narayanpur| numbered10=R| mark-title10= [[Dakshin Narayanpur]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= Arambag| numbered11=M| mark-title11= [[Arambag]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= Gar Mandaran| numbered12=H| mark-title12= [[Gar Mandaran]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= Badanganj| numbered13=H| mark-title13= [[Badanganj]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= Bali Dewanganj| numbered14=H| mark-title14= [[Bali Dewanganj]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= Bhalia| numbered15=H| mark-title15= [[Bhalia]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= Dihi|labela16= Bayara| numbered16=H| mark-title16= [[Dihi Bayara]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= Fului| numbered17=H| mark-title17= [[Fului]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= Gourhati| numbered18=H| mark-title18= [[Gourhati]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= Hamirbati| numbered19=H| mark-title19= [[Hamirbati]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= Hat Basantapur| numbered20=H| mark-title20= [[Hat Basantapur]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= Kayapat| numbered21=H| mark-title21= [[Kayapat]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= Kanpur| numbered22=H| mark-title22= [[Kanpur, Hooghly]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= Madhabpur| numbered23=H| mark-title23= [[Madhabpur, Hooghly]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= Mamudpur| numbered24=H| mark-title24= [[Mamudpur, Arambagh]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= Memanpur| numbered25=H| mark-title25= [[Memanpur]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= Parul| numbered26=H| mark-title26= [[Parul, Hooghly]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= Satberia| numbered27=H| mark-title27= [[Satberia]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= Shyambazar| numbered28=H| mark-title28= [[Shyambazar, Hooghly]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= Dwarakeswar|labela29= River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= Mundeswari|labela30= River| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= Rupnarayan |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= Damodar |labela32= River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
= ᱴᱷᱟᱶ(Location)=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.91|N|87.65|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
|url = http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat=22.905199&lon=87.648972&zoom=15&q1=Kamarpukur%252C%2520Hooghly%252C%2520West%2520Bengal
|title = Yahoo maps location of Kamarpukur
|publisher = Yahoo maps
|access-date = 2008-12-21
}}</ref>
= ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ(Area overview) =
ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱚᱛ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱩᱯᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱟᱲᱮᱯᱟᱥᱮ(Around Kamarpukur)=
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱭᱮ Nordic ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱵᱳ ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱠᱷᱟᱥᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱤᱥᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ-ᱵᱤᱪᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱫᱷᱩᱭ ᱢᱳᱲᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱤᱨ-ᱠᱷᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟ touch ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] (ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ [[Puri (city)|ᱯᱩᱨᱤ]] ([[Orissa, India|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[Gar Mandaran|ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Pashtun people|ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ) we lead ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱨ [[Bishnupur subdivision|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] (ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱩᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱦᱚ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[Jayrambati|ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] ᱟᱛᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱟᱭᱳ ᱥᱨᱤ [[Sarada Devi|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱮᱵᱤ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
[[File:Goghat-II CD block map.svg|thumb|right|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱱᱚᱠᱥᱟ Gram Panchayat ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ]]
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ''[[gram panchayat|ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]]'' (GP) ᱫᱚ [[Arambag subdivision|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Goghat|ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ-II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ structure ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=blocdir>{{cite web
|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc
|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008
|date=2008-03-19
|access-date=2008-12-26
|work=West Bengal
|publisher=National Informatics Centre, India
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc
|archive-date=2009-02-25
}}</ref> ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ: ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖-᱒᱗ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[Government of West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱱᱟ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ(History) ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ-ᱵᱷᱨᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ, ᱵᱟᱸᱫᱷ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟ transport/ glory ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱮ open/ floating ᱴᱟᱯᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[agriculture|ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[cottage industries|ᱠᱩᱴᱤᱨ ᱥᱤᱞᱯᱳ]] ᱨᱮ (cottage industries) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹᱯᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱵᱽᱱᱩᱥ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[hookah|ᱦᱩᱠᱟᱹ]] ᱱᱚᱞ, ᱥᱩᱛᱟᱹ, ᱜᱟᱢᱪᱷᱟ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[Kolkata|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ [[Chaitra|ᱪᱟᱹᱛ]] (ᱢᱟᱨᱪ-ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱜᱳᱰᱮᱥ [[Manasa|ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱚ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[Hari|ᱦᱚᱨᱤ]] ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟ cross ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛ পৰᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
= ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ(Ramakrishna)=
[[File:Kamarpukur Ramakrishna Hut.jpg|right|thumb|ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ)᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ]]
{{main article|Ramakrishna}}
᱑᱘᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ [[Brahmin|ᱵᱟᱢᱬᱮ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ [[Ramakrishna|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱦᱚᱝᱥᱚ]] ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ-ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[pilgrimage|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ central/ interior/ spiritual ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟ optical ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ [[Ramakrishna Math|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱴᱷ]] ᱟᱨ [[Ramakrishna Mission|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱ anti/ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (library), ᱨᱟᱱ- we lead/ ᱨᱟᱱ- store (dispensary) ᱟᱨ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱫᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱟ cross ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
'''ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' - ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ/ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (ᱢᱤᱰ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟᱹᱜᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ we lead/ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱦᱴᱟᱛ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱨᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱢᱚᱱᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ! ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱢᱮᱫ-ᱟᱸᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2020}}
[[File:Maa Vishalakshi.jpg|thumb|ᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱵᱤᱥᱟᱞᱟᱠᱷᱤ]]
Demographics ( ᱦᱚᱲ ᱮᱞ )
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱑᱒᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱕᱙᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱒᱙ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱓᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱙.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
Civic administration ( ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ )
= ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ(CD block HQ)=
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II CD ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
Education ( ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ / ᱮ structure )
*[[Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱦᱟᱯᱤᱴᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ – ᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱᱚᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[University of Burdwan|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ, ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ, ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srsvidyamahapitha.org/ | title = Sri Ramkrishna Sarada Vidyamahapith | publisher = SRSMV |access-date = 30 June 2017}}</ref>
*[[Ramakrishna Mission Multipurpose School, Kamarpukur|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
*ᱱᱚᱭᱚᱱᱛᱟᱨᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ
*ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱯᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
Transport ( ᱡᱚ structure / transport )
[[State Highway 7 (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱗ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)]] ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 15 October 2016}}</ref> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱟᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[Ghatal|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]], [[Chandrakona|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱳᱱᱟ]], [[Bishnupur, Bankura|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(References) ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ(External links) ==
* [https://kamarpukurjayrambati.com Kamarpukur Jayrambati Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110723114958/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-park-and-picnic-spot-kamarpukur.html Kamarpukur Details]
* [http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html Kamarpukur photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210192702/http://www.shaktipeethas.org/ramakrishna-paramahamsa-photos-t154.html |date=10 February 2010 }} Childhood locations of Shri Ramakrishna Paramahamsa.
{{Hooghly District}}
{{Ramakrishna}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[Category:Ramakrishna]]
[[Category:Villages in Hooghly district]]
sde9o4pycmmaqru09eh34yirg8cg1ir
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ
0
37993
197506
2026-09-01T07:05:10Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ | native_name = Haripal | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = File:Raj Rajeswar temple at Dwarahatta 20141003 122641.jpg | image_alt = | image_caption = ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197506
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ
| native_name = Haripal
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = File:Raj Rajeswar temple at Dwarahatta 20141003 122641.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ network / ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| governing_body = [[ gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱑᱒᱔᱐᱕
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ, [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ᱾
== geography ( geographical/ ᱚᱛᱱᱚᱜ) ==
{{OSM Location map
| width=330| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|54|10|N|88|13|40|E}}| float=left|caption='''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ/ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ,
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1={{coord|22|52|12|N|88|21|46|E}} | label-pos1=left|label1= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ | numbered1=M| mark-title1= [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|49|50|N|88|20|44|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered2=M| mark-title2= [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord3={{coord|22|48|40|N|88|20|35|E}} | label-pos3=right|label3=ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ| numbered3=M| mark-title3= [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ]] (M)
|mark-coord4={{coord|22|53|20|N|88|0|54|E}} | label-pos4=right|label4=ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered4=M| mark-title4= [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord5={{coord|22|50|10|N|88|10|43|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]] (CT)| shape-color5=#A40000
|mark-coord6={{coord|22|49|17|N|88|13|2|E}} | label-pos6=left|label6=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] (CT)| shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|22|49|22|N|88|14|9|E}} | label-pos7=right|label7=ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ]] (CT)| shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|22|48|10|N|88|15|30|E}} | label-pos8=right|label8=ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)| shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|22|47|20|N|88|13|26|E}} | label-pos9=right|label9=ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)| shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|22|46|5|N|88|14|30|E}} | label-pos10=left|label10=ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ| numbered10=CT| mark-title10= [[ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ]] (CT)| shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|22|46|30|N|88|15|25|E}} | label-pos11=right|label11=ᱵᱚᱲᱟᱭ| numbered11=CT| mark-title11= [[ᱵᱚᱲᱟᱭ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱚᱲᱟᱭ]] (CT)| shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|22|58|26|N|88|6|30|E}} | label-pos12=right|label12=ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ]] (R)| shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|2|13|N|88|7|17|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱩᱨᱟᱯ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱩᱨᱟᱯ]] (R)| shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|22|57|41|N|88|18|23|E}} | label-pos14=right|label14=ᱯᱚᱞᱵᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱯᱚᱞᱵᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|22|56|13|N|88|11|42|E}} | label-pos15=right|label15=ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|22|56|4|N|88|18|19|E}} | label-pos16=right|label16=ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|22|49|40|N|88|6|16|E}} | label-pos17=left|label17=ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ| numbered17=R| mark-title17= ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (R)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23.0433|88.4298}}| label18=ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ |labela18=ᱜᱟᱰᱟ| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=0| label-pos18=bottom| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|47|28|N|88|4|21|E}} | label-pos19=right|label19=ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ]] (R)| shape-color19=#C42222}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/190952/Haripal-Station-Hooghly | title= Haripal station, Hooghly | work= Hooghly district| publisher= Wikimapia | access-date = 12 June 2016}}</ref>
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 3 October 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-date = 5 July 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | url-status = dead }}</ref>
=== ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱢᱟᱨᱪᱚᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
=== ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ (Urbanisation) ===
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱕᱘.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱑.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱓ ᱭᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.1, 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 27 September 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ( map ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ( ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱓᱙᱕ ᱡᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱗᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱔ ᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ( ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱚᱜ) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱗᱐᱔ ᱡᱚᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱗.᱒᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱑), ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱵᱟᱴᱤ (᱑,᱐᱔᱗), ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ (᱑,᱔᱕᱔), ᱠᱷᱟᱢᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤ (᱓,᱓᱒᱐) ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱔,᱕᱑᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011/>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ vital (Economy / ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ) ==
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱛᱷᱨᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱘ ᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| title = The Suburban Railway Network of Kolkata: A Geographical Apprisal| first = Teesta| last = Dey| publisher = eTraverse, the Indian journal of spatial science, 2012| access-date = 8 October 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20171118122331/http://indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| archive-date = 18 November 2017| url-status = dead}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
[[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱚᱛᱟ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢᱤ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ( ᱱᱟᱜᱟᱢ), ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱡᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ( ᱚᱛᱱᱚᱜ), ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ( ᱜᱮ design/ ᱞᱮᱠᱷᱟ), ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱠᱞᱟᱥ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱴᱨᱤᱢ - ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱟᱨᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱵᱟᱥᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ( ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱠᱟᱨ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱲᱚᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://vmharipal.ac.in/vmhome.php | title = Vivekananda Mahavidyalaya, Haripal | publisher = VMH | access-date = 30 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170701015551/http://www.vmharipal.ac.in/vmhome.php | archive-date = 1 July 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/VivekanandaMahavidyalayaHooghly/Vivekananda_Mahavidyalaya_Hooghly.shtml | title = Vivekananda Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 30 June 2017}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱤᱠᱟ ᱪᱚᱱᱰᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ (Terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ-ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱚᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://templesofbengal.blogspot.com/2016/12/dwarika-chandi-temple-dwarhatta-haripal.html| title = In Search of Temples of Bengal |language=bn| publisher = Temples of Bengal |access-date = 23 March 2019}}</ref>
[[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 15, 33 & 73, 34-35, 44, 48, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ [[ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ (ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱛᱭᱚ)|ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱖᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ (Porch) ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱗᱒᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱟᱱ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱳᱞ ᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
* ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱱᱟᱱ-ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
== ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ (Transport) ==
=== ᱵᱟᱥ (Bus) ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* ᱙ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱙A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
* ᱑᱐ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱑᱘ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
* ᱑᱘A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – ᱫᱟᱥᱜᱷᱚᱨᱟ
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
=== ᱴᱨᱮᱱ (Train) ===
[[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] – [[ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ]] ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
kdr9b3l38w245aig1gy3r9pokkmn0am
197507
197506
2026-09-01T07:05:54Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ vital (Economy / ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ) */
197507
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ
| native_name = Haripal
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = File:Raj Rajeswar temple at Dwarahatta 20141003 122641.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ network / ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| governing_body = [[ gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱑᱒᱔᱐᱕
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ, [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ᱾
== geography ( geographical/ ᱚᱛᱱᱚᱜ) ==
{{OSM Location map
| width=330| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|54|10|N|88|13|40|E}}| float=left|caption='''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ/ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ,
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1={{coord|22|52|12|N|88|21|46|E}} | label-pos1=left|label1= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ | numbered1=M| mark-title1= [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|49|50|N|88|20|44|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered2=M| mark-title2= [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord3={{coord|22|48|40|N|88|20|35|E}} | label-pos3=right|label3=ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ| numbered3=M| mark-title3= [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ]] (M)
|mark-coord4={{coord|22|53|20|N|88|0|54|E}} | label-pos4=right|label4=ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered4=M| mark-title4= [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord5={{coord|22|50|10|N|88|10|43|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]] (CT)| shape-color5=#A40000
|mark-coord6={{coord|22|49|17|N|88|13|2|E}} | label-pos6=left|label6=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] (CT)| shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|22|49|22|N|88|14|9|E}} | label-pos7=right|label7=ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ]] (CT)| shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|22|48|10|N|88|15|30|E}} | label-pos8=right|label8=ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)| shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|22|47|20|N|88|13|26|E}} | label-pos9=right|label9=ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)| shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|22|46|5|N|88|14|30|E}} | label-pos10=left|label10=ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ| numbered10=CT| mark-title10= [[ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ]] (CT)| shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|22|46|30|N|88|15|25|E}} | label-pos11=right|label11=ᱵᱚᱲᱟᱭ| numbered11=CT| mark-title11= [[ᱵᱚᱲᱟᱭ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱚᱲᱟᱭ]] (CT)| shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|22|58|26|N|88|6|30|E}} | label-pos12=right|label12=ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ]] (R)| shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|2|13|N|88|7|17|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱩᱨᱟᱯ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱩᱨᱟᱯ]] (R)| shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|22|57|41|N|88|18|23|E}} | label-pos14=right|label14=ᱯᱚᱞᱵᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱯᱚᱞᱵᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|22|56|13|N|88|11|42|E}} | label-pos15=right|label15=ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|22|56|4|N|88|18|19|E}} | label-pos16=right|label16=ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|22|49|40|N|88|6|16|E}} | label-pos17=left|label17=ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ| numbered17=R| mark-title17= ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (R)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23.0433|88.4298}}| label18=ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ |labela18=ᱜᱟᱰᱟ| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=0| label-pos18=bottom| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|47|28|N|88|4|21|E}} | label-pos19=right|label19=ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ]] (R)| shape-color19=#C42222}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/190952/Haripal-Station-Hooghly | title= Haripal station, Hooghly | work= Hooghly district| publisher= Wikimapia | access-date = 12 June 2016}}</ref>
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 3 October 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-date = 5 July 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | url-status = dead }}</ref>
=== ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱢᱟᱨᱪᱚᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
=== ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ (Urbanisation) ===
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱕᱘.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱑.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱓ ᱭᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.1, 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 27 September 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ( map ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ( ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱓᱙᱕ ᱡᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱗᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱔ ᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ( ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱚᱜ) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱗᱐᱔ ᱡᱚᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱗.᱒᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱑), ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱵᱟᱴᱤ (᱑,᱐᱔᱗), ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ (᱑,᱔᱕᱔), ᱠᱷᱟᱢᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤ (᱓,᱓᱒᱐) ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱔,᱕᱑᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011/>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ==
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱛᱷᱨᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱘ ᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| title = The Suburban Railway Network of Kolkata: A Geographical Apprisal| first = Teesta| last = Dey| publisher = eTraverse, the Indian journal of spatial science, 2012| access-date = 8 October 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20171118122331/http://indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| archive-date = 18 November 2017| url-status = dead}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
[[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱚᱛᱟ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢᱤ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ( ᱱᱟᱜᱟᱢ), ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱡᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ( ᱚᱛᱱᱚᱜ), ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ( ᱜᱮ design/ ᱞᱮᱠᱷᱟ), ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱠᱞᱟᱥ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱴᱨᱤᱢ - ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱟᱨᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱵᱟᱥᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ( ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱠᱟᱨ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱲᱚᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://vmharipal.ac.in/vmhome.php | title = Vivekananda Mahavidyalaya, Haripal | publisher = VMH | access-date = 30 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170701015551/http://www.vmharipal.ac.in/vmhome.php | archive-date = 1 July 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/VivekanandaMahavidyalayaHooghly/Vivekananda_Mahavidyalaya_Hooghly.shtml | title = Vivekananda Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 30 June 2017}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱤᱠᱟ ᱪᱚᱱᱰᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ (Terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ-ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱚᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://templesofbengal.blogspot.com/2016/12/dwarika-chandi-temple-dwarhatta-haripal.html| title = In Search of Temples of Bengal |language=bn| publisher = Temples of Bengal |access-date = 23 March 2019}}</ref>
[[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 15, 33 & 73, 34-35, 44, 48, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ [[ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ (ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱛᱭᱚ)|ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱖᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ (Porch) ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱗᱒᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱟᱱ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱳᱞ ᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
* ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱱᱟᱱ-ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
== ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ (Transport) ==
=== ᱵᱟᱥ (Bus) ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* ᱙ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱙A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
* ᱑᱐ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱑᱘ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
* ᱑᱘A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – ᱫᱟᱥᱜᱷᱚᱨᱟ
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
=== ᱴᱨᱮᱱ (Train) ===
[[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] – [[ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ]] ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
sd4jwe7uuo8jrhxykrh8z7ibcfgsqq3
197508
197507
2026-09-01T07:06:43Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ (Transport) */
197508
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ
| native_name = Haripal
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = File:Raj Rajeswar temple at Dwarahatta 20141003 122641.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ network / ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| governing_body = [[ gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓,᱓᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱑᱒᱔᱐᱕
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ, [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ᱾
== geography ( geographical/ ᱚᱛᱱᱚᱜ) ==
{{OSM Location map
| width=330| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|54|10|N|88|13|40|E}}| float=left|caption='''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ/ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ,
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1={{coord|22|52|12|N|88|21|46|E}} | label-pos1=left|label1= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ | numbered1=M| mark-title1= [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] (M)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#800000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|49|50|N|88|20|44|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered2=M| mark-title2= [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord3={{coord|22|48|40|N|88|20|35|E}} | label-pos3=right|label3=ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ| numbered3=M| mark-title3= [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ]] (M)
|mark-coord4={{coord|22|53|20|N|88|0|54|E}} | label-pos4=right|label4=ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ| numbered4=M| mark-title4= [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] (M)
|mark-coord5={{coord|22|50|10|N|88|10|43|E}} | label-pos5=right|label5=ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]] (CT)| shape-color5=#A40000
|mark-coord6={{coord|22|49|17|N|88|13|2|E}} | label-pos6=left|label6=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱴᱤ]] (CT)| shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|22|49|22|N|88|14|9|E}} | label-pos7=right|label7=ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ]] (CT)| shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|22|48|10|N|88|15|30|E}} | label-pos8=right|label8=ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱱᱚᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)| shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|22|47|20|N|88|13|26|E}} | label-pos9=right|label9=ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱡᱚᱜᱚᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)| shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|22|46|5|N|88|14|30|E}} | label-pos10=left|label10=ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ| numbered10=CT| mark-title10= [[ᱵᱟᱨᱩᱭᱯᱟᱲᱟ]] (CT)| shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|22|46|30|N|88|15|25|E}} | label-pos11=right|label11=ᱵᱚᱲᱟᱭ| numbered11=CT| mark-title11= [[ᱵᱚᱲᱟᱭ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱵᱚᱲᱟᱭ]] (CT)| shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|22|58|26|N|88|6|30|E}} | label-pos12=right|label12=ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ]] (R)| shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|2|13|N|88|7|17|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱩᱨᱟᱯ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱩᱨᱟᱯ]] (R)| shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|22|57|41|N|88|18|23|E}} | label-pos14=right|label14=ᱯᱚᱞᱵᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱯᱚᱞᱵᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|22|56|13|N|88|11|42|E}} | label-pos15=right|label15=ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|22|56|4|N|88|18|19|E}} | label-pos16=right|label16=ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱱᱟᱯᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|22|49|40|N|88|6|16|E}} | label-pos17=left|label17=ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ| numbered17=R| mark-title17= ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (R)|shape-color17=black| label-size17=13|label-color17=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord18={{coord|23.0433|88.4298}}| label18=ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ |labela18=ᱜᱟᱰᱟ| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=0| label-pos18=bottom| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|22|47|28|N|88|4|21|E}} | label-pos19=right|label19=ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ]] (R)| shape-color19=#C42222}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ {{coord|22|49|53|N|88|7|7|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/190952/Haripal-Station-Hooghly | title= Haripal station, Hooghly | work= Hooghly district| publisher= Wikimapia | access-date = 12 June 2016}}</ref>
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ)]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 3 October 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-date = 5 July 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | url-status = dead }}</ref>
=== ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱢᱟᱨᱪᱚᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
=== ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ (Urbanisation) ===
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱕᱘.᱕᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱔᱑.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱓ ᱭᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱸᱯᱫᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.1, 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 27 September 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱵᱟ ᱫᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱮᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ( map ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ( ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱓᱙᱕ ᱡᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱗᱘ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱔ ᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ( ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱚᱜ) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱗᱐᱔ ᱡᱚᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱗.᱒᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱑), ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱵᱟᱴᱤ (᱑,᱐᱔᱗), ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ (᱑,᱔᱕᱔), ᱠᱷᱟᱢᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤ (᱓,᱓᱒᱐) ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (᱔,᱕᱑᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011/>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ==
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱛᱷᱨᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱔᱘ ᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| title = The Suburban Railway Network of Kolkata: A Geographical Apprisal| first = Teesta| last = Dey| publisher = eTraverse, the Indian journal of spatial science, 2012| access-date = 8 October 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20171118122331/http://indiansss.org/pdf/pdfset-8/issueset-9/Art_017.pdf| archive-date = 18 November 2017| url-status = dead}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
[[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱚᱛᱟ ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱟᱢᱤ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ( ᱱᱟᱜᱟᱢ), ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱡᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ( ᱚᱛᱱᱚᱜ), ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ( ᱜᱮ design/ ᱞᱮᱠᱷᱟ), ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱠᱞᱟᱥ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱴᱨᱤᱢ - ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱟᱨᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱵᱟᱥᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ( ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱠᱟᱨ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱲᱚᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://vmharipal.ac.in/vmhome.php | title = Vivekananda Mahavidyalaya, Haripal | publisher = VMH | access-date = 30 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170701015551/http://www.vmharipal.ac.in/vmhome.php | archive-date = 1 July 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/VivekanandaMahavidyalayaHooghly/Vivekananda_Mahavidyalaya_Hooghly.shtml | title = Vivekananda Mahavidyalaya | publisher = College Admission |access-date = 30 June 2017}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ (Culture) ==
ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱤᱠᱟ ᱪᱚᱱᱰᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ (Terracotta) ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ-ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱚᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://templesofbengal.blogspot.com/2016/12/dwarika-chandi-temple-dwarhatta-haripal.html| title = In Search of Temples of Bengal |language=bn| publisher = Temples of Bengal |access-date = 23 March 2019}}</ref>
[[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, pages 15, 33 & 73, 34-35, 44, 48, 75. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ [[ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ (ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱛᱭᱚ)|ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱖᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ (Porch) ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (᱑᱗᱒᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱟᱱ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱴ-ᱪᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱳᱞ ᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
* ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱱ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ
* ᱫᱩᱣᱟᱹᱨᱦᱟᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱨᱚᱛᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
* ᱨᱟᱫᱷᱟ-ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱣᱟᱜ ᱥᱱᱟᱱ-ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ (Transport) ==
=== ᱵᱟᱥ (Bus) ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* ᱙ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱙A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
* ᱑᱐ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱩᱫᱚᱭᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]]
* ᱑᱘ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
* ᱑᱘A [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] – ᱫᱟᱥᱜᱷᱚᱨᱟ
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] – [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]] ᱠᱳᱨᱴ
=== ᱴᱨᱮᱱ (Train) ===
[[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] – [[ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ]] ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
kiusjcobf8b4gzesl02vpg7epjnpfms
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ
0
37994
197510
2026-09-01T07:12:33Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | native_name = Goghat | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197510
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ
| native_name = Goghat
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|53|16|N|87|42|7|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| governing_body = [[ gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱕,᱔᱙᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ, [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ I]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ (Geography) ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1= {{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}}| label-pos1=left|label1=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos2=right|label2=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered2=R| mark-title2= ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ (R)|shape-color2=black| label-size2=13|label-color2=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱟᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱟᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫᱤᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱳᱲᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱳᱲᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ===
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ {{coord|22|53|16|N|87|42|7|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://wikimapia.org/15755318/GOGHAT-POLICE-STATION | title= Goghat Police Station | work= Hooghly district| publisher= Wikimapia | access-date = 10 June 2016}}</ref>
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ (Area overview) ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜ (physiographic) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱪᱟ structure ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ (alluvial plain) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱪᱮᱛᱟᱱ (flood-control) ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small> ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕,᱔᱙᱕ ᱡᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱗᱙᱘ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱖᱙᱙ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐–᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱘᱐ ᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱑᱓᱕ ᱡᱚᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱔.᱑᱓%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ (Civic administration) ==
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ I]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II]] ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 October 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-date = 5 July 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | url-status = dead }}</ref>
=== ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ I ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref>
== ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ (Transport) ==
[[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ|EMU]] ᱥᱮᱵᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, [[ᱥᱮᱣᱲᱟᱯᱷᱩᱞᱤ–ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱰ ᱵᱽᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ-ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/howrah-goghat-local-37365-hwh-to-ambg/14418/1/9838 |title = 37365 Howrah Goghat Local|publisher= indiarailinfo | access-date = 6 September 2016}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
[[Category:Long stubs with short prose]]
{{Hooghly-geo-stub}}
45yokbezcoraqcwheod7rouk59dkxfp
ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ
0
37995
197511
2026-09-01T10:46:22Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱖–᱒᱐᱒᱑)}} {{Infobox person | name = ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ | birth_date= ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖<ref>{{Cite web|url=https://urdu.news18.com/news/nation/west-india-veteran-journalist-fatima-r-zakaria-and-educational-activist-fatima-zakaria-passes-away-in-aurangabad-moh-snm-35072..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197511
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱖–᱒᱐᱒᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ
| birth_date= ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖<ref>{{Cite web|url=https://urdu.news18.com/news/nation/west-india-veteran-journalist-fatima-r-zakaria-and-educational-activist-fatima-zakaria-passes-away-in-aurangabad-moh-snm-350726.html|title=معروف صحافی اور تعلیمی جہدکار پدم شری فاطمہ زکریا کا انتقال، ملک بھر میں غم کا ماحول– Urdu News|date=7 April 2021|website=News18 Urdu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|title=Trust summary: MDD Trust|website=mddtrust.mahaonline.gov.in}}</ref>
|birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death_date and age|6 April 2021|17 February 1936}}
|death_place = [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| spouse = [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
| children = ᱔, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| relatives = [[ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)
| alma_mater = [[ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ ᱛᱷᱳᱵᱚᱨᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]<ref name="CNN Tribute">{{cite news |last1=Prakash |first1=Meghna |title=Watch: Indian-American Journalist Zakaria's Tribute to His Mother |url=https://www.thequint.com/coronavirus/watch-indian-american-journalist-zakarias-tribute-to-his-mother |access-date=22 April 2021 |work=[[The Quint]] |date=12 April 2021 |language=en}}</ref>
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱖)
}}
'''ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ''' (᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖ - ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ''ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="lokmat">{{cite news |title=Noted educationist, journalist Padmashri Fatma Zakaria passes away |url=https://english.lokmat.com/aurangabad/noted-educationist-journalist-padmashri-fatma-zakaria-passes-away/ |access-date=22 April 2021 |work=[[Lokmat]] English |date=6 April 2021 |language=en}}</ref>
᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱰ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱥᱵᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Benita |title=Former editor Fatma Zakaria dies at 85 |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/former-editor-fatma-zakaria-dies-at-85-7261816/ |access-date=22 April 2021 |work=[[The Indian Express]] |date=7 April 2021 |language=en}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱚᱱᱛᱨᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Siblings - Achievers, not Inheritors | url=http://www.the-south-asian.com/feb%202003/Siblings.htm |date= February 2003 |publisher=the-south-asian.com }}</ref> ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱜᱨᱮᱴ ᱴᱷᱟᱪᱚᱨ]], [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ]], [[ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱫᱟ ᱛᱟᱡᱽ ᱨᱮᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Tata">{{cite web |url=http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33/tt8WA= |title=The new Taj |accessdate=2011-02-14 |date=12 November 2001 |publisher=Tata Sons Ltd |location=Arlington, VA |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716193301/http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33%2Ftt8WA%3D |archivedate=16 July 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Board |url=http://www.ihma.ac.in/board.htm |date= |publisher=Indian Institute of Hotel Management, Aurangabad |access-date=10 May 2012 |archive-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024191038/http://ihma.ac.in/board.htm |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ (MAES) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ (MAET) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="lokmat"/>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ|ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archivedate=2013-05-10 }}</ref>
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2021}}
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dr. Rafiq Zakaria remembered |url=https://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |date=16 July 2010 |publisher=Two Circles }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱭᱩ ᱟᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ<ref name=rediff>{{cite web | url=https://www.rediff.com/money/2001/oct/08zak.htm | title=Arshad Zakaria appointed Merrill Lynch co-president | accessdate=2011-02-14 | date=8 October 2001 | publisher=[[Rediff.com]] India Limited}}</ref> ᱫᱚ ᱦᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱤᱯᱤᱮᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱜᱩᱨ==
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱞᱱᱟᱭᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="CNN Tribute"/><ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=Veteran Journalist, Fareed Zakaria's Mother, Padma Shri Fatima Zakaria Dies Aged 85|url=https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|access-date=2021-04-06|website=The Cognate|language=en-GB|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406194734/https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱬᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
j512l6aybgmrlk0f8m6gvvjzdzoqb9y