ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱟᱦᱤᱨ
0
35192
197528
196644
2026-09-02T06:21:25Z
Editing pg
11564
/* */
197528
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox caste
| image = Ahirs.jpg
| caption = ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱦᱤᱨ
| caste_name = ᱟᱦᱤᱨ
| subdivisions = ᱡᱟᱹᱫᱩᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Yaduvanshi Ahir)<br/>ᱱᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Nandvanshi Ahir)<br/> ᱜᱳᱣᱟᱞᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Gwalvanshi Ahir)
| populated_states = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ
| religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| languages = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
}}'''ᱟᱦᱤᱨ''' ( ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ: ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ)<ref>{{Cite book|last=Shashi|first=Shyam Singh|url=https://books.google.com/books?id=duIjAQAAIAAJ&q=Ahir|title=Encyclopaedia of Indian Tribes: The tribal world in transition|date=1994|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-836-8|language=en}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ '''ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' ᱛᱟᱹᱜᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vkkK6SZOo_gC&pg=PA1551|title=People of India: Uttar Pradesh|date=2005|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7304-114-3|pages=1551|language=en|quote=These Ahir of past, now identify themselves as Yadav or Yadubansi and to support this claim use the surname, Yadav, and thus try to distinguish themselves from other constituent groups forming the large Ahir caste.}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱥᱴᱤ, ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱭᱟᱹᱫᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="AhirSanskritisation">...</ref>
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ]], [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ]], ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱢᱤᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>...</ref>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱟᱦᱤᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱵᱷᱤᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Garg1992">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=w9pmo51lRnYC&pg=PA113|title=Encyclopaedia of the Hindu world|publisher=Concept Publishing Company|year=1992|isbn=978-81-7022-374-0|editor-last=Garg|editor-first=Gaṅga Ram|volume=1|pages=113–114}}</ref><ref>{{Cite web|title=People of Maharashtra|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20%26%20P%20pdf/Chapter%20II/2%20Major%20Castes%20and%20Tribes.pdf?}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ (History) ==
[[ᱨᱮᱫ:AheersAroundDelhi1868.jpg|right|thumb|305x305px|ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱑᱘᱖᱘]]
=== ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ===
ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱫ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Bhattacharya1996p126">{{cite book|title=Krishna – Cult in Indian Art|first=Sunil Kumar|last=Bhattacharya|publisher=M.D. Publications|year=1996|isbn=978-81-7533-001-6|page=126|url=https://books.google.com/books?id=SyyNIL7Ug2kC}}</ref>
ᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱟᱨᱢᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱩᱨᱟᱬ'' ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ "''ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱚᱥᱷ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱤᱨᱤᱛᱷᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ"'' ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Bhattacharya1996p126" /> ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱮᱢ. ᱪᱚᱱᱫᱳᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[Yadava|ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|first=Sumit|last=Guha|title=Environment and Ethnicity in India, 1200–1991|url=https://books.google.com/books?id=GSa5blriOYcC&pg=PA47|year=2006|publisher=University of Cambridge|page=47|isbn=978-0-521-02870-7}}</ref><ref>{{Cite book|first=M. S. A.|last=Rao|title=Social Movements in India|volume=1|url=https://books.google.com/books?id=SODZAAAAMAAJ&q=124|year=1978|publisher=Manohar|pages=124, 197, 210}}</ref>
ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱱᱰᱳ-ᱥᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱭᱚ ᱥᱮ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳ-ᱟᱨᱭᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ-ᱰᱟᱹᱠᱟᱹᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite book|first=Aditya|last=Malik|chapter=The Puskara Mahatmya: A Short Report|page=200|title=The History of Sacred Places in India As Reflected in Traditional Literature|editor-first=Hans|editor-last=Bakker|location=Leiden|year=1990|isbn=978-90-04-09318-8|publisher=BRILL and the International Association of Sanskrit Studies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wPgBdyxD5MkC&pg=PA200}}</ref>
=== ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ===
* ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱽ<ref>{{cite book|first=Punam|last=Yadav|title=Social Transformation in Post-conflict Nepal: A Gender Perspective|url=https://books.google.com/books?id=3QQRDAAAQBAJ&pg=PT57|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-35389-8|page=57}}</ref>
* ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ-ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ<ref>{{cite book|first=A N|last=Sharma|page=13|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|url=https://books.google.com/books?id=YX1siOYKthgC&dq=ahir+Rajas+sagar&pg=PA13|isbn=81-7625-714-1|year=2006|publisher=Sarup & Sons}}</ref>
* ᱜᱟᱣᱨᱳᱨ ᱠᱤᱞᱟ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nAO2AAAAIAAJ&q=ahir++rajas|title=Historical Researches Series|date=1963|language=en}}</ref>
=== ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ===
[[ᱨᱮᱫ:'B'_Company_(Ahir),_1st_Battalion,_The_5th_Light_Infantry.jpg|thumb|'ᱵᱤ' ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ (ᱟᱦᱤᱨ), ᱑ ᱞᱚᱫᱷᱟᱢ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱠᱳᱭᱮᱴᱟ, ᱑᱙᱑᱘]]
[[ᱨᱮᱫ:Indian_officers,_'B'_Company_(Ahir),_1st_Battalion,_5th_Light_Infantry.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ, 'ᱵᱤ' ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ (ᱟᱦᱤᱨ), ᱑ ᱞᱚᱫᱷᱟᱢ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱠᱳᱭᱮᱴᱟ, ᱑᱙᱑᱘]]
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ [[British Raj|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱙᱒᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱪᱟᱥᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱛ" ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=Rajit K.|last=Mazumder|title=The Indian army and the making of Punjab|url=https://books.google.com/books?id=8G8COTxOUkgC&pg=PA105|year=2003|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-7824-059-6|page=105}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ" ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ: ᱢᱤᱫ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱛ" ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="rand">...</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱜᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Peasants and monks in British India|url=https://archive.org/details/peasantsmonksinb0000pinc|first=William R.|last=Pinch|publisher=University of California Press|year=1996|page=[https://archive.org/details/peasantsmonksinb0000pinc/page/90 90]}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱦᱤᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱟᱝ ᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱞᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱑᱑᱔ ᱟᱦᱤᱨ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱾<ref name="Remembering Rezang La heroes">...</ref>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱣᱞᱤ <ref>{{cite book|last=Mehta|first=B. H.|url=https://books.google.com/books?id=gu_cN0MhteMC&pg=PA568|title=Gonds of the Central Indian Highlands|publisher=Concept Publishing Company|year=1994|volume=II|location=New Delhi|pages=568–569}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱷᱳᱥᱤ ᱥᱮ ᱜᱳᱯ ᱾<ref>{{cite web|last=Michelutti|first=Lucia|year=2002|title=Sons of Krishna: the politics of Yadav community formation in a North Indian town|url=http://etheses.lse.ac.uk/2106/1/U613338.pdf|work=PhD Thesis Social Anthropology|publisher=London School of Economics and Political Science|pages=94–95}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨ, ᱜᱳᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>* {{cite book|last=Singh|first=Rajbir|url=https://books.google.com/books?id=Jn3aAAAAMAAJ|title=India's Unequal Citizens: A Study of Other Backward Classes|publisher=Manohar, 1994|year=1994|isbn=978-81-7304-069-6|pages=34, 356, 390}}
* {{cite book|last=Sharma|first=Shish Ram|url=https://books.google.com/books?id=T3PaAAAAMAAJ|title=Protective Discrimination: Other Backward Classes in India|publisher=Raj Publications, 2002|year=2002|isbn=978-81-86208-23-6|pages=153, 312, 410}}</ref> ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱣᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Jain|first=Ravindra K.|url=https://books.google.com/books?id=fghQhiowlycC&pg=PA32|title=Between History and Legend: Status and Power in Bundelkhand|publisher=Orient Blackswan|year=2002|isbn=978-8-12502-194-0|page=30}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Patel|first=Mahendra Lal|url=https://books.google.com/books?id=58G8PPAN48cC&pg=PA33|title=Awareness in Weaker Section: Perspective Development and Prospects|publisher=M. D. Publications Pvt. Ltd|year=1997|isbn=978-8-17533-029-0|page=33}}</ref>
=== ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ===
ᱵᱮᱦᱨᱳᱨ, ᱟᱞᱣᱟᱨ, ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱨᱱᱚᱣᱞ, ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱚᱲ, ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ<ref name="nannak$">{{cite book|last1=Guru Nanak Dev University|first1=Sociology Dept|title=Guru Nanak Journal of Sociology|publisher=Sociology Department, Guru Nanak Dev University|pages=5, 6|url=https://books.google.com/books?id=03_ZAAAAMAAJ&q=ahir|date=2003|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=Dip Chand|last=Verma|title=Haryana|url=https://books.google.com/books?id=6JY5AQAAIAAJ|year=1975|publisher=National Book Trust, India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱞ ᱥᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8OIUAQAAIAAJ&q=ahirwal|title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste, and Religion in India|last=Michuletti|first=Lucia|publisher=Routledge|year=2008|pages=41, 42|isbn=978-0-415-46732-2}}</ref>
=== ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ===
ᱟᱦᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱜᱟᱶ, ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ, ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱮᱱᱤ, ᱞᱟᱴᱤ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟᱪᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite periodical|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20&%20P%20pdf/Chapter%20III/3%20Distinctive%20Features%20of%20Sub-regional%20Culture%20of%20Maharashtra.pdf|title=Maharashtra: Land and its people|last=Pathak|first=A. S.|publisher=Government of Maharashtra|year=2009|periodical=Maharashtra State Gazetteer}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>.{{cite book|last=danielou|first=Alain|url=https://books.google.com/books?id=Ua6yuxBPQdQC&q=ahir|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|publisher=Inner Traditions / Bear & Co|year=2005|isbn=978-1-59477-048-7|page=56}}</ref>ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠᱚᱨᱚᱬ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ' ᱛᱟᱹᱜᱩᱢ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱭᱟᱹᱫᱩᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱱᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟᱞᱵᱚᱝᱥᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱭᱟᱹᱫᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Michelutti2002" />
=== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ===
᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱹᱢᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ-ᱜᱮᱰᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ln6_PodhWC0C&pg=PA60|title=New Dimensions in Agricultural ...|first=Noor|last=Mohammad|page=60|isbn=978-81-7022-403-7|year=1992|publisher=Concept Publishing Company}}</ref>
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ===
ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>.{{cite book|first=Alain|last=danielou|page=56|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|year=2005|publisher=Inner Traditions / Bear & Co}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱟᱦᱤᱨᱟᱱᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ; ᱟᱨ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱴᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
=== ᱦᱚᱲ-ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ===
ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱥᱮ ᱦᱤᱨᱳ ᱵᱤᱨ ᱞᱳᱨᱤᱠ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱤᱲᱤ ᱯᱤᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Magahi Folklore and Folk Tales|first=Sheela|last=Verma|publisher=Manohar|date=2008|page=88|isbn=9788173048043}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱞᱟ ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱦᱤᱨ ᱞᱚᱠ-ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?isbn=0415994047|title=The Concise Garland Encyclopedia of World Music|year=2008|page=1026}}</ref>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱟᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱴᱤ ᱠᱚ
* ᱟᱦᱤᱨ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱱᱫᱚᱲᱟᱱ
== ᱱᱳᱴᱥ (Notes) ==
{{notelist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
5ea2nqbg3brdpou335zzb4bw0uqsbe2
197529
197528
2026-09-02T06:23:42Z
Editing pg
11564
/* ᱱᱟᱜᱟᱢ (History) */
197529
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox caste
| image = Ahirs.jpg
| caption = ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱦᱤᱨ
| caste_name = ᱟᱦᱤᱨ
| subdivisions = ᱡᱟᱹᱫᱩᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Yaduvanshi Ahir)<br/>ᱱᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Nandvanshi Ahir)<br/> ᱜᱳᱣᱟᱞᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱦᱤᱨ (Gwalvanshi Ahir)
| populated_states = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ
| religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| languages = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ
}}'''ᱟᱦᱤᱨ''' ( ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ: ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ)<ref>{{Cite book|last=Shashi|first=Shyam Singh|url=https://books.google.com/books?id=duIjAQAAIAAJ&q=Ahir|title=Encyclopaedia of Indian Tribes: The tribal world in transition|date=1994|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-836-8|language=en}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ '''ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' ᱛᱟᱹᱜᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vkkK6SZOo_gC&pg=PA1551|title=People of India: Uttar Pradesh|date=2005|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7304-114-3|pages=1551|language=en|quote=These Ahir of past, now identify themselves as Yadav or Yadubansi and to support this claim use the surname, Yadav, and thus try to distinguish themselves from other constituent groups forming the large Ahir caste.}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱥᱴᱤ, ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱭᱟᱹᱫᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱼᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="AhirSanskritisation">...</ref>
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ]], [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ]], ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱢᱤᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>...</ref>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱟᱦᱤᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱵᱷᱤᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Garg1992">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=w9pmo51lRnYC&pg=PA113|title=Encyclopaedia of the Hindu world|publisher=Concept Publishing Company|year=1992|isbn=978-81-7022-374-0|editor-last=Garg|editor-first=Gaṅga Ram|volume=1|pages=113–114}}</ref><ref>{{Cite web|title=People of Maharashtra|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20%26%20P%20pdf/Chapter%20II/2%20Major%20Castes%20and%20Tribes.pdf?}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ (History) ==
[[ᱨᱮᱫ:Ahirs of Gujarat.jpg|thumb|300x300px|Ahirs of Gujarat ]]
=== ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ===
ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱫ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Bhattacharya1996p126">{{cite book|title=Krishna – Cult in Indian Art|first=Sunil Kumar|last=Bhattacharya|publisher=M.D. Publications|year=1996|isbn=978-81-7533-001-6|page=126|url=https://books.google.com/books?id=SyyNIL7Ug2kC}}</ref>
ᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱟᱨᱢᱟᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱩᱨᱟᱬ'' ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ "''ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱚᱥᱷ ᱚᱯ ᱫᱟ ᱤᱨᱤᱛᱷᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ"'' ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Bhattacharya1996p126" /> ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱮᱢ. ᱪᱚᱱᱫᱳᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[Yadava|ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|first=Sumit|last=Guha|title=Environment and Ethnicity in India, 1200–1991|url=https://books.google.com/books?id=GSa5blriOYcC&pg=PA47|year=2006|publisher=University of Cambridge|page=47|isbn=978-0-521-02870-7}}</ref><ref>{{Cite book|first=M. S. A.|last=Rao|title=Social Movements in India|volume=1|url=https://books.google.com/books?id=SODZAAAAMAAJ&q=124|year=1978|publisher=Manohar|pages=124, 197, 210}}</ref>
ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱫᱟᱬᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱱᱰᱳ-ᱥᱤᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱭᱚ ᱥᱮ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱼ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳ-ᱟᱨᱭᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱵᱷᱤᱨᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ; ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ-ᱰᱟᱹᱠᱟᱹᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite book|first=Aditya|last=Malik|chapter=The Puskara Mahatmya: A Short Report|page=200|title=The History of Sacred Places in India As Reflected in Traditional Literature|editor-first=Hans|editor-last=Bakker|location=Leiden|year=1990|isbn=978-90-04-09318-8|publisher=BRILL and the International Association of Sanskrit Studies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wPgBdyxD5MkC&pg=PA200}}</ref>
=== ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ===
* ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱟᱡᱽ<ref>{{cite book|first=Punam|last=Yadav|title=Social Transformation in Post-conflict Nepal: A Gender Perspective|url=https://books.google.com/books?id=3QQRDAAAQBAJ&pg=PT57|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-35389-8|page=57}}</ref>
* ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ-ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ<ref>{{cite book|first=A N|last=Sharma|page=13|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|url=https://books.google.com/books?id=YX1siOYKthgC&dq=ahir+Rajas+sagar&pg=PA13|isbn=81-7625-714-1|year=2006|publisher=Sarup & Sons}}</ref>
* ᱜᱟᱣᱨᱳᱨ ᱠᱤᱞᱟ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nAO2AAAAIAAJ&q=ahir++rajas|title=Historical Researches Series|date=1963|language=en}}</ref>
=== ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ===
[[ᱨᱮᱫ:'B'_Company_(Ahir),_1st_Battalion,_The_5th_Light_Infantry.jpg|thumb|'ᱵᱤ' ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ (ᱟᱦᱤᱨ), ᱑ ᱞᱚᱫᱷᱟᱢ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱠᱳᱭᱮᱴᱟ, ᱑᱙᱑᱘]]
[[ᱨᱮᱫ:Indian_officers,_'B'_Company_(Ahir),_1st_Battalion,_5th_Light_Infantry.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ, 'ᱵᱤ' ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ (ᱟᱦᱤᱨ), ᱑ ᱞᱚᱫᱷᱟᱢ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱠᱳᱭᱮᱴᱟ, ᱑᱙᱑᱘]]
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ [[British Raj|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱙᱒᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱪᱟᱥᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱛ" ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=Rajit K.|last=Mazumder|title=The Indian army and the making of Punjab|url=https://books.google.com/books?id=8G8COTxOUkgC&pg=PA105|year=2003|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-7824-059-6|page=105}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ" ᱥᱮ "ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ" ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ: ᱢᱤᱫ "ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱛ" ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="rand">...</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱞᱜᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Peasants and monks in British India|url=https://archive.org/details/peasantsmonksinb0000pinc|first=William R.|last=Pinch|publisher=University of California Press|year=1996|page=[https://archive.org/details/peasantsmonksinb0000pinc/page/90 90]}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱦᱤᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱟᱝ ᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱞᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱑᱑᱔ ᱟᱦᱤᱨ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱾<ref name="Remembering Rezang La heroes">...</ref>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱣᱞᱤ <ref>{{cite book|last=Mehta|first=B. H.|url=https://books.google.com/books?id=gu_cN0MhteMC&pg=PA568|title=Gonds of the Central Indian Highlands|publisher=Concept Publishing Company|year=1994|volume=II|location=New Delhi|pages=568–569}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱷᱳᱥᱤ ᱥᱮ ᱜᱳᱯ ᱾<ref>{{cite web|last=Michelutti|first=Lucia|year=2002|title=Sons of Krishna: the politics of Yadav community formation in a North Indian town|url=http://etheses.lse.ac.uk/2106/1/U613338.pdf|work=PhD Thesis Social Anthropology|publisher=London School of Economics and Political Science|pages=94–95}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨ, ᱜᱳᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>* {{cite book|last=Singh|first=Rajbir|url=https://books.google.com/books?id=Jn3aAAAAMAAJ|title=India's Unequal Citizens: A Study of Other Backward Classes|publisher=Manohar, 1994|year=1994|isbn=978-81-7304-069-6|pages=34, 356, 390}}
* {{cite book|last=Sharma|first=Shish Ram|url=https://books.google.com/books?id=T3PaAAAAMAAJ|title=Protective Discrimination: Other Backward Classes in India|publisher=Raj Publications, 2002|year=2002|isbn=978-81-86208-23-6|pages=153, 312, 410}}</ref> ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱣᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Jain|first=Ravindra K.|url=https://books.google.com/books?id=fghQhiowlycC&pg=PA32|title=Between History and Legend: Status and Power in Bundelkhand|publisher=Orient Blackswan|year=2002|isbn=978-8-12502-194-0|page=30}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Patel|first=Mahendra Lal|url=https://books.google.com/books?id=58G8PPAN48cC&pg=PA33|title=Awareness in Weaker Section: Perspective Development and Prospects|publisher=M. D. Publications Pvt. Ltd|year=1997|isbn=978-8-17533-029-0|page=33}}</ref>
=== ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ===
ᱵᱮᱦᱨᱳᱨ, ᱟᱞᱣᱟᱨ, ᱨᱮᱣᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱨᱱᱚᱣᱞ, ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱚᱲ, ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ<ref name="nannak$">{{cite book|last1=Guru Nanak Dev University|first1=Sociology Dept|title=Guru Nanak Journal of Sociology|publisher=Sociology Department, Guru Nanak Dev University|pages=5, 6|url=https://books.google.com/books?id=03_ZAAAAMAAJ&q=ahir|date=2003|language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱡᱽᱡᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=Dip Chand|last=Verma|title=Haryana|url=https://books.google.com/books?id=6JY5AQAAIAAJ|year=1975|publisher=National Book Trust, India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱞ ᱥᱮ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8OIUAQAAIAAJ&q=ahirwal|title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste, and Religion in India|last=Michuletti|first=Lucia|publisher=Routledge|year=2008|pages=41, 42|isbn=978-0-415-46732-2}}</ref>
=== ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ===
ᱟᱦᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱜᱟᱶ, ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱟᱜᱚᱫᱷᱤ, ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱮᱱᱤ, ᱞᱟᱴᱤ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟᱪᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite periodical|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20&%20P%20pdf/Chapter%20III/3%20Distinctive%20Features%20of%20Sub-regional%20Culture%20of%20Maharashtra.pdf|title=Maharashtra: Land and its people|last=Pathak|first=A. S.|publisher=Government of Maharashtra|year=2009|periodical=Maharashtra State Gazetteer}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>.{{cite book|last=danielou|first=Alain|url=https://books.google.com/books?id=Ua6yuxBPQdQC&q=ahir|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|publisher=Inner Traditions / Bear & Co|year=2005|isbn=978-1-59477-048-7|page=56}}</ref>ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠᱚᱨᱚᱬ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ' ᱛᱟᱹᱜᱩᱢ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱭᱟᱹᱫᱩᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱱᱚᱱᱫᱚᱵᱚᱝᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟᱞᱵᱚᱝᱥᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱭᱟᱹᱫᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Michelutti2002" />
=== ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ===
᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱹᱢᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ-ᱜᱮᱰᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ln6_PodhWC0C&pg=PA60|title=New Dimensions in Agricultural ...|first=Noor|last=Mohammad|page=60|isbn=978-81-7022-403-7|year=1992|publisher=Concept Publishing Company}}</ref>
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ===
ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>.{{cite book|first=Alain|last=danielou|page=56|title=The Beria (Rai Dancers)A Socio-demographic, Reproductive, and Child Health Care Practices Profile|year=2005|publisher=Inner Traditions / Bear & Co}}</ref> ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱟᱦᱤᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱟᱦᱤᱨᱟᱱᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ; ᱟᱨ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱴᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱦᱤᱨᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
=== ᱦᱚᱲ-ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ===
ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱦᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱥᱮ ᱦᱤᱨᱳ ᱵᱤᱨ ᱞᱳᱨᱤᱠ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱤᱲᱤ ᱯᱤᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Magahi Folklore and Folk Tales|first=Sheela|last=Verma|publisher=Manohar|date=2008|page=88|isbn=9788173048043}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱞᱟ ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱦᱤᱨ ᱞᱚᱠ-ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?isbn=0415994047|title=The Concise Garland Encyclopedia of World Music|year=2008|page=1026}}</ref>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱟᱦᱤᱨ ᱜᱳᱥᱴᱤ ᱠᱚ
* ᱟᱦᱤᱨ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱱᱫᱚᱲᱟᱱ
== ᱱᱳᱴᱥ (Notes) ==
{{notelist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
f91kctyjw2ddqkd84xkap25so3lvztv
ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ
0
37996
197512
2026-09-01T16:48:24Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱝᱜᱟ direct/ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ | native_name = ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ | native_name_lang = sat | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal | pushpin_label_position = | pushpi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197512
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱮᱝᱜᱟ direct/ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ
| native_name = ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.94595|N|87.6885|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱔,᱖᱗᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱒᱖᱑᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = ᱙᱒᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== भूगोल ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟᱹ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟᱹ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ (R)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫᱤᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱫᱚ {{coord|22.94595|N|87.6885|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟ rough ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱚᱛ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔,᱖᱗᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱓᱗᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱓᱐᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱖᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱓᱑᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱘.᱗᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 1 July 2017 }}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
* [[ᱚᱜᱷᱳᱨᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]], ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://akpcmahavidyalaya.org/ | title = Aghorekamini Prakashchandra Mahavidyalaya | publisher = AKPCM |access-date = 30 June 2017}}</ref>
* ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱱᱚᱜᱚᱨ ITI
* ᱥᱟᱨᱚᱛ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ
* ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ
* ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱣᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ
* ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱣᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
e6vmbux4nyhane8na548fb47lf0jcjm
197513
197512
2026-09-01T16:49:33Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* भूगोल */
197513
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱮᱝᱜᱟ direct/ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ
| native_name = ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.94595|N|87.6885|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱔,᱖᱗᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱒᱖᱑᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = ᱙᱒᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ II]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟᱹ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟᱹ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ (R)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫᱤᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱳᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱫᱚ {{coord|22.94595|N|87.6885|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟ rough ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱚᱛ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔,᱖᱗᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱓᱗᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱓᱐᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱖᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱓᱑᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱘.᱗᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 1 July 2017 }}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
* [[ᱚᱜᱷᱳᱨᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]], ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://akpcmahavidyalaya.org/ | title = Aghorekamini Prakashchandra Mahavidyalaya | publisher = AKPCM |access-date = 30 June 2017}}</ref>
* ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ
* ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱱᱚᱜᱚᱨ ITI
* ᱥᱟᱨᱚᱛ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ
* ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ
* ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱣᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ
* ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱣᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
86blfk921caa42njqsc4n1kl340x4us
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
0
37997
197514
2026-09-01T17:06:33Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = sat | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197514
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== भूगोल ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱥᱟ health ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
ggzxgncranpy7p0p8dcma9nxkowio1y
197515
197514
2026-09-01T17:42:59Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197515
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== भूगोल ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱥᱟ health ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
f2ow2424endcajiwdfvfmf4vy6b9mjd
197516
197515
2026-09-01T17:43:59Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* भूगोल */
197516
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱥᱟ health ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
o356n2i0qxueckf8s7biag9igwyxxre
197517
197516
2026-09-01T17:45:50Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱟ health ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ */
197517
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
6rqeb40uuodkgudawr1dkk7230kddjb
197518
197517
2026-09-01T17:46:26Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ */
197518
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
npbywxt0ycdnatk6e8lhfxlse526161
197519
197518
2026-09-01T17:47:23Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱭᱟᱛᱟᱭᱟᱛ */
197519
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
ac95a4pcxnh063ie63atc4s6bt6i9be
197520
197519
2026-09-01T17:48:26Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ */
197520
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
eoaraxq49yadf88frmkd9o5kupnzn3e
197521
197520
2026-09-01T17:49:00Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ */
197521
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Shankra picture gallery) ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
gl6i10x59y0q9dzixrd92y32umpf6rm
197522
197521
2026-09-01T17:49:22Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ */
197522
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ(Culture) ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Shankra picture gallery) ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
bspdx3hghizfja8zjzvpffmgeeim9rv
197523
197522
2026-09-01T17:50:22Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱦᱚᱲ ᱮᱞ */
197523
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ(Culture) ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Shankra picture gallery) ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
pebo50ccqo3u1ly8bn2rpjhyqundzuj
197524
197523
2026-09-01T17:51:25Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ */
197524
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang = sat
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) ==
{{OSM Location map
| width=450| height=300| zoom=10
| coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT)
|mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT)
|mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666
|mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222
|mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222
|mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT)
|mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT)
|mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)
|mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000
|mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green
|mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222
|mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666
|mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222
|mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222
|mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222
|mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222
|mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222
|mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222
|mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none
|mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none
|mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none
|arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(Demographics) ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ(Infrastructure) ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref>
== ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) ==
[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) ==
ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ(Culture) ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref>
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul)| publisher = ASI, Kolkata Circle |accessdate = 1 February 2020}}</ref>
[[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref>
== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Shankra picture gallery) ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ
</gallery>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) ==
[[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Shankra}}
{{Purulia District}}
{{Authority control}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
p4pf2qzpjjxtk2rcuhkhvs3niu2l3du
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
0
37998
197525
2026-09-01T18:03:00Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ''' (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ "''' ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ '''") ᱫᱚ [[:en:Haripal (community development block)|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)]], [[:en:Chandannagore subdivision|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], [[:en:Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]] :en:We..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197525
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ''' (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ "''' ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ '''") ᱫᱚ [[:en:Haripal (community development block)|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)]], [[:en:Chandannagore subdivision|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], [[:en:Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]] [[:en:West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| other_name = ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|47|34|N|88|09|08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and union territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[District|ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Panchayati raj in India|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ(ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)]]
| governing_body = [[Panchayet|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1019
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ([[:bn:বাংলা ভাষা|বাংলা]]), [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = [[Mother tongue|ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ]]
| demographics1_info2 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| demographics1_title3 = [[Bengali dialects|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱩᱯ/ standard]]
| demographics1_info3 = [[Rarhi dialect|ᱨᱟᱲᱦᱤ]] ([[:bn:রাঢ়ী উপভাষা|রাঢ়ী]])
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5.30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pin]]
| postal_code = 712707
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
== ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22|47|N|88|09|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[:en:Jagatballavpur|ᱡᱚᱜᱚᱛᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[:en:Jangipara|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Prasadpur,+West+Bengal+712707/@22.7922399,88.1490826,1527m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x39f87d4934dd54bb:0xf7b5915c04df1981!8m2!3d22.7924593!4d88.1523157|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=2019-07-31}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱨᱳᱰ ([[State Highway 15 (West Bengal)|State Highway 15]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ km ᱥᱟᱹ network ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱥ ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* 9A [[Haripal railway station|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[Rajbalhat|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱞᱦᱟᱴ]] - [[Howrah Station|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
=== ᱨᱮᱞ ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[Bargachia railway station|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ [[Howrah|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]-[[Amta|ᱟᱢᱛᱟ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ km ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱧ extreme ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{ Pie chart
|thumb = left
|caption = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ
|label1 = ᱠᱚᱲᱟ |value1 = 47.89 |color1 = blue
|label2 = ᱠᱩᱲᱤ |value2 = 52.11 |color2 = pink
}}
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=censusindia.gov.in|access-date=2019-07-31}}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱘ (᱔᱗.᱘᱙%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓᱑ (᱕᱒.᱑᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱕᱒ (᱖᱓.᱘᱙%) ᱫᱚ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱚᱲᱟ: ᱓᱑᱕, ᱠᱩᱲᱤ: ᱓᱓᱗) ᱾ ᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱳᱱᱳ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[:en:Islam|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[:en:Hinduism|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Mosque|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Eidgah|ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[Temple|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ '''''ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (বাবা পঞ্চানন্দ মন্দির)''''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱩ administrative ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ [[Eid al-Fitr|ᱤᱫᱽ]] ᱟᱨ [[Durga Puja|ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[Panjabi (garment)|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[pajamas|ᱯᱟᱡᱟᱢᱟ]], [[Shirt|ᱥᱟᱴ]], [[Dhoti|ᱫᱷᱩᱛᱤ]], [[Lungi|ᱞᱩᱝᱜᱤ]] ᱟᱨ [[Trousers|ᱴᱨᱟᱣᱡᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[Sari|ᱥᱟᱲᱤ]], [[Churidar|ᱪᱩᱲᱤᱫᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Shalwar kameez|ᱥᱟᱞᱣᱟᱨ ᱠᱟ local]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾
== ᱟᱨᱡᱟᱣ/ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ==
ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Irrigation|ᱥᱤᱧ-ᱪᱟᱥ ᱫᱟ structure]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Damodar Valley Corporation|DVC]] ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:en:Damodar River|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱫᱟᱜ (Groundwater) ᱦᱚᱸ ᱵᱮ violent ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2023}}
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱯᱷᱚᱥᱚᱞ ᱠᱚ ===
*[[Rice|ᱪᱟᱣᱞᱮ/ ᱦᱩᱲᱩ]]
*[[Potato|ᱟᱞᱩ]]
*[[Jute|ᱯᱟᱴ]]
*[[Mustard plant|ᱛᱳᱲᱮ]]
*[[Sesame|ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ]]
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ===
* ᱡᱷᱤᱸᱜᱟ (Rubbed Gourd)
* ᱵᱳᱰᱳ (Long Bean)
* [[Moringa oleifera|ᱥᱚᱡ normal (Drumstick)]]
* [[Trichosanthes dioica|ᱯᱚᱴᱳᱞ (Palwal or Potol)]]
* [[Eggplant|ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ (Brinjal)]]
* [[Tomato|ᱴᱚᱢᱟᱴᱚ]]
* [[Trichosanthes cucumerina|ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ (Chicinga or Hopa)]]
* [[Spinach|ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ]]
* [[Cabbage|ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[Cucumber|ᱛᱟ structure/ ᱛᱟᱦᱮᱸ]]
* [[Cauliflower|ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[onion|ᱯᱭᱟᱡᱽ]]
* [[Okra|ᱵᱷᱮᱸᱰᱤ]]
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱳᱱᱳ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery mode="packed">
File:মসজিদ০১.jpg|ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ
File:RedclayroadWiki.jpg|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ
File:ধান জমি.jpg|ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
7q7feqb09ig9stgttd4ls4byrx42b10
197526
197525
2026-09-01T18:05:00Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ */
197526
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ''' (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ "''' ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ '''") ᱫᱚ [[:en:Haripal (community development block)|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)]], [[:en:Chandannagore subdivision|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], [[:en:Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]] [[:en:West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| other_name = ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|47|34|N|88|09|08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and union territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[District|ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Panchayati raj in India|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ(ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)]]
| governing_body = [[Panchayet|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1019
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ([[:bn:বাংলা ভাষা|বাংলা]]), [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = [[Mother tongue|ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ]]
| demographics1_info2 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| demographics1_title3 = [[Bengali dialects|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱩᱯ/ standard]]
| demographics1_info3 = [[Rarhi dialect|ᱨᱟᱲᱦᱤ]] ([[:bn:রাঢ়ী উপভাষা|রাঢ়ী]])
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5.30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pin]]
| postal_code = 712707
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
== ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22|47|N|88|09|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[:en:Jagatballavpur|ᱡᱚᱜᱚᱛᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[:en:Jangipara|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Prasadpur,+West+Bengal+712707/@22.7922399,88.1490826,1527m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x39f87d4934dd54bb:0xf7b5915c04df1981!8m2!3d22.7924593!4d88.1523157|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=2019-07-31}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱨᱳᱰ ([[State Highway 15 (West Bengal)|State Highway 15]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ km ᱥᱟᱹ network ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱥ ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* 9A [[Haripal railway station|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[Rajbalhat|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱞᱦᱟᱴ]] - [[Howrah Station|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
=== ᱨᱮᱞ ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[Bargachia railway station|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ [[Howrah|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]-[[Amta|ᱟᱢᱛᱟ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ km ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱧ extreme ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{ Pie chart
|thumb = left
|caption = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ
|label1 = ᱠᱚᱲᱟ |value1 = 47.89 |color1 = blue
|label2 = ᱠᱩᱲᱤ |value2 = 52.11 |color2 = pink
}}
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=censusindia.gov.in|access-date=2019-07-31}}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱘ (᱔᱗.᱘᱙%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓᱑ (᱕᱒.᱑᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱕᱒ (᱖᱓.᱘᱙%) ᱫᱚ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱚᱲᱟ: ᱓᱑᱕, ᱠᱩᱲᱤ: ᱓᱓᱗) ᱾ ᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱳᱱᱳ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[:en:Islam|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[:en:Hinduism|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Mosque|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Eidgah|ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[Temple|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ '''''ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (বাবা পঞ্চানন্দ মন্দির)''''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱩ administrative ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ [[Eid al-Fitr|ᱤᱫᱽ]] ᱟᱨ [[Durga Puja|ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[Panjabi (garment)|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[pajamas|ᱯᱟᱡᱟᱢᱟ]], [[Shirt|ᱥᱟᱴ]], [[Dhoti|ᱫᱷᱩᱛᱤ]], [[Lungi|ᱞᱩᱝᱜᱤ]] ᱟᱨ [[Trousers|ᱴᱨᱟᱣᱡᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[Sari|ᱥᱟᱲᱤ]], [[Churidar|ᱪᱩᱲᱤᱫᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Shalwar kameez|ᱥᱟᱞᱣᱟᱨ ᱠᱟ local]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾
== ᱟᱨᱡᱟᱣ/ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ==
ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Irrigation|ᱥᱤᱧ-ᱪᱟᱥ ᱫᱟ structure]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Damodar Valley Corporation|DVC]] ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:en:Damodar River|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱫᱟᱜ (Groundwater) ᱦᱚᱸ ᱵᱮ violent ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2023}}
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱯᱷᱚᱥᱚᱞ ᱠᱚ ===
*[[Rice|ᱪᱟᱣᱞᱮ/ ᱦᱩᱲᱩ]]
*[[Potato|ᱟᱞᱩ]]
*[[Jute|ᱯᱟᱴ]]
*[[Mustard plant|ᱛᱳᱲᱮ]]
*[[Sesame|ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ]]
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ===
* ᱡᱷᱤᱸᱜᱟ (Rubbed Gourd)
* ᱵᱳᱰᱳ (Long Bean)
* [[Moringa oleifera|ᱥᱚᱡ normal (Drumstick)]]
* [[Trichosanthes dioica|ᱯᱚᱴᱳᱞ (Palwal or Potol)]]
* [[Eggplant|ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ (Brinjal)]]
* [[Tomato|ᱴᱚᱢᱟᱴᱚ]]
* [[Trichosanthes cucumerina|ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ (Chicinga or Hopa)]]
* [[Spinach|ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ]]
* [[Cabbage|ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[Cucumber|ᱛᱟ structure/ ᱛᱟᱦᱮᱸ]]
* [[Cauliflower|ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[onion|ᱯᱭᱟᱡᱽ]]
* [[Okra|ᱵᱷᱮᱸᱰᱤ]]
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱳᱱᱳ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery mode="packed">
File:মসজিদ০১.jpg|ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ
File:RedclayroadWiki.jpg|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ
File:ধান জমি.jpg|ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
fbdm67uvrbshv9v37taysh4rvsze7ag
197527
197526
2026-09-01T18:05:50Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
/* ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ */
197527
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ''' (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ "''' ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ '''") ᱫᱚ [[:en:Haripal (community development block)|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)]], [[:en:Chandannagore subdivision|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], [[:en:Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]] [[:en:West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| other_name = ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22|47|34|N|88|09|08|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and union territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[West Bengal|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[District|ᱡᱤᱞᱞᱟᱽ]]
| subdivision_name2 = [[Hooghly district|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Panchayati raj in India|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ(ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)]]
| governing_body = [[Panchayet|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1019
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ([[:bn:বাংলা ভাষা|বাংলা]]), [[English language|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = [[Mother tongue|ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ]]
| demographics1_info2 = [[Bengali language|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| demographics1_title3 = [[Bengali dialects|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱩᱯ/ standard]]
| demographics1_info3 = [[Rarhi dialect|ᱨᱟᱲᱦᱤ]] ([[:bn:রাঢ়ী উপভাষা|রাঢ়ী]])
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5.30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pin]]
| postal_code = 712707
| registration_plate = WB
| website = {{URL|wb.gov.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
== ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22|47|N|88|09|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[:en:Jagatballavpur|ᱡᱚᱜᱚᱛᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[:en:Jangipara|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Prasadpur,+West+Bengal+712707/@22.7922399,88.1490826,1527m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x39f87d4934dd54bb:0xf7b5915c04df1981!8m2!3d22.7924593!4d88.1523157|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=2019-07-31}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ(Transport) ==
ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱚᱦᱤᱞᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱨᱳᱰ ([[State Highway 15 (West Bengal)|State Highway 15]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ km ᱥᱟᱹ network ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱥ ===
==== ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ====
* 9A [[Haripal railway station|ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
==== ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱵᱟᱥ ᱨᱩᱴ ====
* [[Rajbalhat|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱞᱦᱟᱴ]] - [[Howrah Station|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[Tarakeswar|ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] - [[Bargachia|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ]]
=== ᱨᱮᱞ ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[Bargachia railway station|ᱵᱚᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ [[Howrah|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]-[[Amta|ᱟᱢᱛᱟ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ km ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱧ extreme ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{ Pie chart
|thumb = left
|caption = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ
|label1 = ᱠᱚᱲᱟ |value1 = 47.89 |color1 = blue
|label2 = ᱠᱩᱲᱤ |value2 = 52.11 |color2 = pink
}}
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=censusindia.gov.in|access-date=2019-07-31}}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱘᱘ (᱔᱗.᱘᱙%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓᱑ (᱕᱒.᱑᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱕᱒ (᱖᱓.᱘᱙%) ᱫᱚ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱠᱚᱲᱟ: ᱓᱑᱕, ᱠᱩᱲᱤ: ᱓᱓᱗) ᱾ ᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱳᱱᱳ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱯᱨᱳᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[:en:Islam|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[:en:Hinduism|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Mosque|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Eidgah|ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[Temple|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ '''''ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (বাবা পঞ্চানন্দ মন্দির)''''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱩ administrative ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ [[Eid al-Fitr|ᱤᱫᱽ]] ᱟᱨ [[Durga Puja|ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[Panjabi (garment)|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[pajamas|ᱯᱟᱡᱟᱢᱟ]], [[Shirt|ᱥᱟᱴ]], [[Dhoti|ᱫᱷᱩᱛᱤ]], [[Lungi|ᱞᱩᱝᱜᱤ]] ᱟᱨ [[Trousers|ᱴᱨᱟᱣᱡᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[Sari|ᱥᱟᱲᱤ]], [[Churidar|ᱪᱩᱲᱤᱫᱟᱨ]] ᱟᱨ [[Shalwar kameez|ᱥᱟᱞᱣᱟᱨ ᱠᱟ local]] ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾
== ᱟᱨᱡᱟᱣ/ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ==
ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱜᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Irrigation|ᱥᱤᱧ-ᱪᱟᱥ ᱫᱟ structure]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[Damodar Valley Corporation|DVC]] ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[:en:Damodar River|ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱫᱟᱜ (Groundwater) ᱦᱚᱸ ᱵᱮ violent ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2023}}
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱯᱷᱚᱥᱚᱞ ᱠᱚ ===
*[[Rice|ᱪᱟᱣᱞᱮ/ ᱦᱩᱲᱩ]]
*[[Potato|ᱟᱞᱩ]]
*[[Jute|ᱯᱟᱴ]]
*[[Mustard plant|ᱛᱳᱲᱮ]]
*[[Sesame|ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ]]
=== ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ===
* ᱡᱷᱤᱸᱜᱟ (Rubbed Gourd)
* ᱵᱳᱰᱳ (Long Bean)
* [[Moringa oleifera|ᱥᱚᱡ normal (Drumstick)]]
* [[Trichosanthes dioica|ᱯᱚᱴᱳᱞ (Palwal or Potol)]]
* [[Eggplant|ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ (Brinjal)]]
* [[Tomato|ᱴᱚᱢᱟᱴᱚ]]
* [[Trichosanthes cucumerina|ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ (Chicinga or Hopa)]]
* [[Spinach|ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ]]
* [[Cabbage|ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[Cucumber|ᱛᱟ structure/ ᱛᱟᱦᱮᱸ]]
* [[Cauliflower|ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱳᱯᱷᱤ]]
* [[onion|ᱯᱭᱟᱡᱽ]]
* [[Okra|ᱵᱷᱮᱸᱰᱤ]]
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱳᱱᱳ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery mode="packed">
File:মসজিদ০১.jpg|ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ
File:RedclayroadWiki.jpg|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ
File:ধান জমি.jpg|ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
1a6peruds2jcuku0evi0yobx54tnhn4
ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ
0
37999
197530
2026-09-02T07:14:19Z
MT731
2184
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱖)}} {{Infobox person | name = ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ | image = Sandip_Sen.jpg | birth_date = {{birth date and age|1966|10|4|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | education = ᱯᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197530
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱖)}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ
| image = Sandip_Sen.jpg
| birth_date = {{birth date and age|1966|10|4|df=y}}
| birth_place = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| education = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
([[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ|ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ]])[[ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]]
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ
| years_active =
| known_for =
| notable_works =
| spouse =
| children =
}}
'''ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱺᱱᱤ ᱮᱡᱤᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen Global Chief Executive Officer & Executive Director, Aegis Ltd/India|url=https://www.bloomberg.com/profiles/people/17871763-sandip-sen|website=Bloomberg.com|publisher=bloomberg|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=N V|first1=Vijayakumar|title=Aegis to add 5,000 workers in India by end of 2016|url=http://www.deccanherald.com/content/571876/aegis-add-5000-workers-india.html|accessdate=23 September 2016|work=Deccan Herald|date=23 Sep 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱫᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Aegis announced the appointment of Sandip Sen as its interim CEO from December, 1 2012. He takes over from Aparup Sengupta, who spent about eight years with the company.|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/Aegis-announced-the-appointment-ofSandip-Sen-asits-interim-CEO-from-December-12012-He-takes-over-from-Aparup-Sengupta-who-spent-about-eight-years-with-the-company-/articleshow/17571611.cms|accessdate=3 February 2016|work=timesofindia|issue=11 December 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sengupta-appointed-chairman-of-startek-aegis/articleshow/65098880.cms |title=Sengupta appointed chairman of Startek-Aegis |date=July 23, 2018 |publisher=The Times of India }}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱚᱨᱥ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ - ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱝ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱭᱩᱵᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱪᱤᱥᱚᱱ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱦᱮᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱦᱮᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen Global CEO Aegis Ltd|url=http://www.indiaukbusinessconvention.com/speakers/sandip-sen/|website=India-UK Business Convention|accessdate=3 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Committee Bios|url=http://www.indo-usbposummit.com/committee.cfm|website=indo-usbposummit.com|publisher=Indo-US BPO Summit|accessdate=3 February 2016}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱯ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱟᱭᱠᱚᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen, President of the firm's Global Customer Life-cycle Management Business|url=http://www.nearshoreamericas.com/peru-outsourcing-bpo-bust/|website=nearshoreamericas.com|publisher=Nearshore America|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Sandip Sen, Global CEO, Aegis Limited at the BPO Summit India 2014 Chronicle Daily|url=http://chronicledaily.com/2016/01/13/sandip-sen-global-ceo-aegis-limited-at-the-bpo-summit-india/|accessdate=3 February 2016|work=Chronicle Daily|agency=chronicledaily|publisher=David Chambers|date=13 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216123038/http://chronicledaily.com/2016/01/13/sandip-sen-global-ceo-aegis-limited-at-the-bpo-summit-india/|archivedate=16 February 2016|df=dmy-all}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱮᱡᱤᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱤ.ᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Movers & Shakers Interview with Sandip Sen, Global, Chief Executive Officer, Aegis Limited|url=http://www.frost.com/prod/servlet/exec-brief-movers-feature.pag?mode=open&sid=288661891|website=frost.com|publisher=Frost & Sullivan|accessdate=3 February 2016}}</ref>
᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱮᱡᱤᱥ ᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱕ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱮᱡᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=CNBC TV 18 Interview: Aegis' Future Plans - Growth is Top Priority|url=http://www.veoh.com/watch/yapi-GNQXWAqxjyg?h1=Aegis%27+Future+Plans+-+Growth+is+Top+Priority|website=veoh.com|publisher=VEOH|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Growth top priority, not divestment: Essar BPO|url=http://www.moneycontrol.com/news/cnbc-tv18-comments/growth-top-priority-not-divestment-essar-bpo_895462.html|website=moneycontrol.com|publisher=Moneycontrol|accessdate=3 February 2016}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯ ᱞᱤᱴᱚᱢᱥᱣᱚᱨᱞᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Former Aegis chief Sandip Sen takes over as LitmusWorld head|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/former-aegis-chief-sandip-sen-takes-over-as-litmusworld-head/articleshow/66596316.cms|access-date=2020-12-28}}</ref>
ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Roadmap 2015 – Multi-channel Optimization Utilizing SMAC|url=http://www.communicationstoday.co.in/index.php?option=com_content&task=view&id=14119|website=ADI Media Private Limited|accessdate=3 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Outsourcing Versus Offshoring - Despite common confusion, the two are not one and the same|url=http://www.speechtechmag.com/Articles/Column/Inside-Outsourcing/Outsourcing-Versus-Offshoring-83606.aspx|website=[[Speech Technology Media]]|accessdate=3 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Sandip Sen of Aegis will deliver the welcoming keynote address, The Economic Story of India|url=http://uknow.uky.edu/content/aegis-global-ceo-opens-patterson-school-event|website=uknow.uky.edu|publisher=University of Kentucky|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Aegis's Sandip Sen on BPO Strategies: Go Global and Span the Customer Lifecycle|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article/aegiss-sandip-sen-on-bpo-strategies-go-global-and-span-the-customer-lifecycle/|website=Wharton School of the University of Pennsylvania|accessdate=3 March 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱳ.ᱯᱤ, ᱱᱟᱥᱠᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱳ ᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱾<ref>{{cite web|title=India Leadership Forum 2011|url=http://www.nasscom.in/sit-local-reach-global|website=nasscom.in|publisher=Nasscom|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Nasscom BPM Strategy Summit in Bengaluru|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bs-roundtable-it-s-an-exciting-time-to-be-in-the-bpo-business-115092600025_1.html|accessdate=3 February 2016|agency=business-standard.com|publisher=Business Standard|date=26 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=The 2016 INDO-US BPO SUMMIT|url=http://www.indo-usbposummit.com/index.cfm|website=www.indo-usbposummit.com|accessdate=23 May 2016}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Police Gymkhana Library|url=http://nagpurpolice.info/manage_pages?id=55|website=nagpurpolice.info|publisher=Nagpur Police|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Sankar Sen|url=http://www.sagepub.in/authorDetails.nav?contribId=653975|website=sagepub.in|publisher=SAGE Publications India Pvt Ltd|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Training for transformation - Sankar Sen|url=http://www.india-seminar.com/1999/483/483%20sankar%20sen.htm|website=india-seminar.com|publisher=Seminar|accessdate=3 February 2016}}</ref> ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱩᱯᱨᱩᱢ==
*᱒᱐᱑᱓: ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱓ [[ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱼ ᱪᱟᱵᱷᱟᱱ|ᱥᱤᱹᱮᱢᱹ ᱥᱨᱤ ᱪᱟᱵᱷᱟᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.iaccindia.com/page.asp?pageid=342|title=9th Indo-American Corporate Excellence Awards 2013|website=iaccindia.com|publisher=Indo American Chamber of Commerce (IACC)|accessdate=3 February 2016}}</ref>
*᱒᱐᱑᱓: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ (ᱳᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ)<ref>{{cite web|url=http://asiaoutsourcingcongress.org/Awards_Winner_2013.html|title=Most Talented Leaders (Outsourcing Industry)|website=asiaoutsourcingcongress.org|publisher=Asia Outsourcing Congress and Awards.|accessdate=3 February 2016}}</ref>
*᱒᱐᱑᱔: ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ: ᱮᱪ.ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ <ref>{{cite web|url=http://www.hrexcellenceawards.in/thought-leaders.html|title=Thought Leaders|website=hrexcellenceawards.in|publisher=BW HR Awards|accessdate=3 February 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216041739/http://www.hrexcellenceawards.in/thought-leaders.html|archivedate=16 February 2016|df=dmy-all}}</ref>
*᱒᱐᱑᱖: ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱟᱨᱡᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/aegis-ceo-conferred-synergy-business-excellence-award-xlri/100312/|title=Aegis CEO conferred with Synergy Business Excellence Award at XLRI|date=2016-11-07|work=Avenue Mail|access-date=2017-08-14|language=en-US|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409230819/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/aegis-ceo-conferred-synergy-business-excellence-award-xlri/100312/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱥᱮᱱ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ - ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
bfpb1j1b47icxkfdgbgftrndoroen3e
ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ
0
38000
197531
2026-09-02T11:13:43Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ}} {{Infobox person | name = ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ | image = Dr. Srikumar Rao.jpg | image_size = | caption = | birth_date = ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱑ | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = | death_place = | occupa..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197531
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ
| image = Dr. Srikumar Rao.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_date = ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱑
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date =
| death_place =
| occupation = {{Flatlist|
* ᱥᱚᱱᱜᱚᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
* ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
* ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ
* ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ
}}
| education = {{Plainlist|
* [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]]
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
* [[ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
}}
| organization = ᱨᱟᱣ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ
| spouse = ᱢᱤᱱᱟ ᱨᱟᱣ
| website = {{URL|http://www.theraoinstitute.com/}}
}}
'''ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱑) ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Srikumar |title=Change can happen rapidly, even overnight. |url=https://nextbigideaclub.com/magazine/modern-wisdom-ancient-roots-movers-shakers-guide-unstoppable-success-bookbite/39073/ |access-date=2025-07-29 |website=Next Big Idea Club |language=en-US}}</ref><ref name="Businessweek" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱰ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱷᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=2004-03-07 |title=Business; Emotional Striptease, and Other Paths to Ethics (Published 2004) |url=https://www.nytimes.com/2004/03/07/business/business-emotional-striptease-and-other-paths-to-ethics.html |access-date=2025-07-29 |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱮᱸᱰ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱚᱱᱤᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=2015-03-10 |title=Srikumar S. Rao |url=https://www.cnbc.com/2015/03/10/srikumar-s-rao.html |access-date=2025-07-29 |publisher=CNBC |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱨ ᱭᱩ ᱨᱮᱰᱤ ᱴᱩ ᱥᱟᱠᱥᱤᱰ: ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="TED">{{cite web |title=Srikumar Rao: Happiness Teacher |url=https://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043504/http://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |archive-date=22 February 2014 |accessdate=3 February 2020 |publisher=TED}}</ref>,'' ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱥᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="CATALUNYA">{{cite news |title=No Ficción Castellano |work=El Periodico De Cataluñya |url=http://servidor.edicionesurano.com/i_prensa/1269/URANO_EXIT_(EL_PERIODICO_DE_CATALU%C3%91A)_07-12-2006_P%C3%A1g54.pdf. |date=7 December 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111101032/http://servidor.edicionesurano.com/i_prensa/1269/URANO_EXIT_(EL_PERIODICO_DE_CATALU%C3%91A)_07-12-2006_P%C3%A1g54.pdf |archive-date=11 November 2013}}</ref> ᱟᱨ ''ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ: ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱢᱮ - ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ'', ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ''ᱤᱱᱠ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱩᱠ ᱵᱮᱥᱥᱮᱞᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ" ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Inc. List">{{cite web |title=The Business Book Bestseller List |url=http://800ceoread.com |date=April 2010}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱣᱤᱡᱰᱚᱢ, ᱮᱱᱥᱤᱭᱮᱸᱴ ᱨᱚᱴᱥ: ᱫᱟ ᱢᱩᱣᱚᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱮᱠᱚᱨᱥ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱴᱩ ᱮᱱᱥᱴᱚᱯᱮᱵᱞ ᱥᱠᱮᱥ'' ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱮᱞᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱫᱟ ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛ ᱡᱟᱨ - ᱭᱚᱨ ᱯᱟᱛᱷ ᱴᱩ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ ᱮᱸᱰ ᱥᱠᱮᱥ'' ᱫᱚ ᱵᱞᱩᱢᱥᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Srikumar |title=Change can happen rapidly, even overnight. |url=https://nextbigideaclub.com/magazine/modern-wisdom-ancient-roots-movers-shakers-guide-unstoppable-success-bookbite/39073/ |access-date=2025-08-06 |website=Next Big Idea Club |language=en-US}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱠᱳᱨᱥ ''ᱫᱤ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-04-11 |title=CPM – Creativity personal Mastery by Dr Srikumar Rao - Ujjaval Buch |url=https://ujjavalbuch.com/cpm-creativity-personal-mastery-by-dr-srikumar-rao/ |access-date=2025-07-29 |language=en-US}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ==
ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱭᱟᱝᱜᱚᱱ|ᱨᱚᱝᱜᱩᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Michaelis |first=Connie Mason |title=Great joy can be found in giving to others. As we age, we should adopt 'giveful' attitude |url=https://www.cjonline.com/story/news/local/2023/10/02/we-should-adopt-giveful-attitude-in-sharing-with-others-as-we-age/70985996007/ |access-date=2025-07-29 |website=The Topeka Capital-Journal |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Srikumar Rao |url=https://www.penguin.co.nz/authors/srikumar-rao |access-date=2025-07-29 |publisher=Penguin |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱟᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]], ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮᱭ. ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Columbia University's Srikumar Rao: The Arab Spring Has Revealed the Wolves Among Middle East Leadership |url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/columbia-universitys-srikumar-rao-the-arab-spring-has-revealed-the-wolves-among-middle-east-leadership/ |access-date=2025-07-29 |publisher=Wharton |language=en-US}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]], ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱨᱟᱣ ᱑᱙᱗᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱣᱟᱨᱱᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱚᱨᱥᱤᱥᱴ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2013-07-30 |title=How To Play Bigger Than Yourself |url=https://www.fastcompany.com/3014945/how-to-play-bigger-than-yourself |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925195032/https://www.fastcompany.com/3014945/how-to-play-bigger-than-yourself |archive-date=2021-09-25 |access-date=2025-07-29 |work=Fast Company |language=en-US}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ, ᱤᱱᱠ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱜᱨᱚ-ᱦᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Can We Find Happiness at Work? |url=https://greatergood.berkeley.edu/article/item/happiness_at_work |access-date=2025-07-29 |website=Greater Good |language=en}}</ref>
ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨᱩᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱤᱴᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱝᱜᱽ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ. ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱳᱦᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱳᱨᱡᱤᱢᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ'', ''[[ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱟᱨᱞᱰ]]'', ᱟᱨ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱠ'', ''ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ'', ᱟᱨ ''ᱦᱮᱢᱤᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨᱥ'' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭ-ᱥᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ "ᱫᱟ ᱥᱮᱯ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱴᱩ ᱠᱚᱢ" ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱨᱚᱞᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱣᱩᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱟᱭᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱯᱮᱯᱟᱨᱥ" ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Citation of Excellence.">{{cite web |title=Citation of Excellence |website=Emerald Management Reviews 2009 |url=http://www.emeraldinsight.com/products/reviews/awards.htm?id=2009 |access-date=15 August 2012}}</ref>
==ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱭᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱚᱝ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Giordano |first=Christine |date=2015-10-18 |title=Executive Suite: Srikumar Rao, The Rao Institute, Commack |url=https://www.newsday.com/business/executive-suite-srikumar-rao-commack-g79339 |access-date=2025-07-29 |website=Newsday |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=A business course that puts personal growth on the bottom line |url=https://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2010/0705/A-business-course-that-puts-personal-growth-on-the-bottom-line |access-date=2025-07-29 |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱱᱚᱨᱛᱷᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱞᱚᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱠᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="CSMonitor">{{cite news |last=Van Slambrouch |first=Paul |title=A business course that puts personal growth on the bottom line |newspaper=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/The-Culture/Home/2010/0705/A-business-course-that-puts-personal-growth-on-the-bottom-line/ |date=5 July 2010}}</ref>
ᱨᱟᱣ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ, ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱥᱤᱱᱤᱝ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Businessweek">{{cite news |last=O'Connell |first=Patricia |title=Q&A with Srikumar S. Rao |work=Business Week |url=http://www.businessweek.com/managing/content/may2010/ca2010057_583306.htm |date=7 May 2010}}</ref>
''ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱭ/ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Training Mag">{{cite web |last=Wu |first=Amy |title=The Search for Self |work=Training |url=http://www.trainingmag.com/content/search-self/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021235711/https://trainingmag.com/content/search-self/ |archive-date=21 October 2020 |date=29 May 2012}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ==
ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱟᱨᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱠ ᱠᱮᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱮᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.theraoinstitute.com ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱴ]
*[https://www.ted.com/talks/srikumar_rao_plug_into_your_hard_wired_happiness?language=en ᱴᱮᱰ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ]
* [http://www.thinkers50.com/video/74 ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱕᱐ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱛᱮᱞᱟ]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱣ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
8bjhfsedyu0x3c6wltjw2k70oivjaai