ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ 0 273 197538 162332 2026-09-02T16:15:02Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 197538 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.2921 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 10,259 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 723201 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 03254 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[Purulia (Lok Sabha constituency)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[Joypur, Purulia (Vidhan Sabha constituency)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | module ={{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ: M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ center, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ center, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, △: ᱵᱩᱨᱩ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[Chekya]]| numbered1=C| mark-title1= [[Chekya]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[Begunkodor]]| numbered2=C| mark-title2= [[Begunkodor]] (Census Town) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3='''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ'''| numbered3=C| mark-title3= Jaypur, Purulia (Census Town)|shape-color3=black|label-color3=black|label-size3=14 |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[Jhalda]]| numbered4=M| mark-title4= [[Jhalda]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[Agharpur]]| numbered5=R| mark-title5= [[Agharpur]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[Ananda Nagar, Purulia|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[Ananda Nagar, Purulia]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[Baghmundi]]| numbered7=R| mark-title7= [[Baghmundi]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[Jargo, Purulia|Jargo]]| numbered8=R| mark-title8= [[Jargo, Purulia]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[Jiudaru]]| numbered9=R| mark-title9= [[Jiudaru]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[Kotshila]]| numbered10=R| mark-title10= [[Kotshila]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[Masina, Purulia|Masina]]| numbered11=R| mark-title11= [[Masina, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=Patardi| numbered12=R| mark-title12= Patardi (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[Tulin, Purulia|Tulin]]| numbered13=R| mark-title13= [[Tulin, Purulia|Tulin]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[Suisa]]| numbered14=H| mark-title14= [[Suisa]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[Charida]]| numbered15=X| mark-title15= [[Charida]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱳᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= Ajodhya Hills (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[Purulia Pumped Storage Power Station|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[Purulia Pumped Storage Power Station]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= Bamni Falls | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= Ajodhya Hills (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[Murguma Dam]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[Murguma Dam]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= Chamtuburu| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =Chamtuburu Pahar hill|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[Gorgaburu]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =Gorgaburu hill|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= Chandni Hill|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =Chandni Pahar hill|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[census town|ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱲᱤ (ᱯᱩᱯᱷᱰ ᱨᱟᱭᱤᱥ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​== ᱜᱮ graphical/ geographical == ​=== ᱴᱷᱟᱶ === ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[Chota Nagpur Plateau|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟ surface]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ cross-section ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ, [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। [[Subarnarekha River|ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ( urban) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[Ajodhya Hills|ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ tourist attractions ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Charida|ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱳᱥ (mask) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[Chhau dance|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐,᱒᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕,᱓᱔᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱕ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖.᱓᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 October 2016 }}</ref> ​== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{cvt|230.5|km2}} ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱓,᱒᱔᱐ ᱦᱚᱲ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|52|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/joypur-ps/ |title = Joypur PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref> ​== ᱯᱨᱟᱹᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ/ Infrastructure == ''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{cvt|8.2921|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱯ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱕᱗ ᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟ trade ᱠᱮ lead ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ, {{cvt|0.5|km}} ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮ-ᱟ formal ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ( ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ core ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ Cock ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱲᱤ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 30 January 2020}}</ref> ​== ᱭᱟ communication / Transport == [[State Highway 4A (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔A]] ᱫᱚ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NSC Bose Gomoh-Hatia line|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​== ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[Bikramjit Goswami Memorial College|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ। [[Sidho Kanho Birsha University|ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.bgmcollegejoypur.in/ | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = BGMC |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/bikramjeet-goswami-memorial-college-joypur | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = Careers360|access-date = 21 January 2020}}</ref> ​== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|6|km}} ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱙-᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (9th-10th century) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱑᱕ ᱴᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Archaeological Survey of India) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref name="censushandbook">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​== ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ == [[Joypur, Purulia|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱴᱤ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Joypur Rural Hospital) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩ linen ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ​== References == {{reflist|3}} ​{{Purulia District}} ​[[Category:Cities and towns in Purulia district]] nt6w21ckj5244luubbx751u5bgfc8d8 197539 197538 2026-09-02T16:18:04Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 197539 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.2921 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 10,259 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 723201 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 03254 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[Purulia (Lok Sabha constituency)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[Joypur, Purulia (Vidhan Sabha constituency)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | module ={{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ: M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ center, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ center, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, △: ᱵᱩᱨᱩ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[Chekya]]| numbered1=C| mark-title1= [[Chekya]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[Begunkodor]]| numbered2=C| mark-title2= [[Begunkodor]] (Census Town) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3='''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ'''| numbered3=C| mark-title3= Jaypur, Purulia (Census Town)|shape-color3=black|label-color3=black|label-size3=14 |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[Jhalda]]| numbered4=M| mark-title4= [[Jhalda]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[Agharpur]]| numbered5=R| mark-title5= [[Agharpur]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[Ananda Nagar, Purulia|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[Ananda Nagar, Purulia]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[Baghmundi]]| numbered7=R| mark-title7= [[Baghmundi]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[Jargo, Purulia|Jargo]]| numbered8=R| mark-title8= [[Jargo, Purulia]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[Jiudaru]]| numbered9=R| mark-title9= [[Jiudaru]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[Kotshila]]| numbered10=R| mark-title10= [[Kotshila]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[Masina, Purulia|Masina]]| numbered11=R| mark-title11= [[Masina, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=Patardi| numbered12=R| mark-title12= Patardi (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[Tulin, Purulia|Tulin]]| numbered13=R| mark-title13= [[Tulin, Purulia|Tulin]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[Suisa]]| numbered14=H| mark-title14= [[Suisa]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[Charida]]| numbered15=X| mark-title15= [[Charida]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱳᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= Ajodhya Hills (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[Purulia Pumped Storage Power Station|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[Purulia Pumped Storage Power Station]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= Bamni Falls | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= Ajodhya Hills (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[Murguma Dam]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[Murguma Dam]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= Chamtuburu| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =Chamtuburu Pahar hill|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[Gorgaburu]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =Gorgaburu hill|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= Chandni Hill|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =Chandni Pahar hill|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[census town|ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱲᱤ (ᱯᱩᱯᱷᱰ ᱨᱟᱭᱤᱥ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​== ᱚᱛᱱᱚᱜ == ​== ᱴᱷᱟᱶ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[Chota Nagpur Plateau|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟ surface]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ cross-section ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ, [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। [[Subarnarekha River|ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ( urban) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[Ajodhya Hills|ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ tourist attractions ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Charida|ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱳᱥ (mask) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[Chhau dance|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐,᱒᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕,᱓᱔᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱕ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖.᱓᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 October 2016 }}</ref> ​== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == == ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{cvt|230.5|km2}} ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱓,᱒᱔᱐ ᱦᱚᱲ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|52|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/joypur-ps/ |title = Joypur PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref> ​== ᱯᱨᱟᱹᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ/ Infrastructure == ''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{cvt|8.2921|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱯ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱕᱗ ᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟ trade ᱠᱮ lead ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ, {{cvt|0.5|km}} ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮ-ᱟ formal ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ( ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ core ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ Cock ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱲᱤ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 30 January 2020}}</ref> ​== ᱭᱟ communication / Transport == [[State Highway 4A (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔A]] ᱫᱚ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NSC Bose Gomoh-Hatia line|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[Bikramjit Goswami Memorial College|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ। [[Sidho Kanho Birsha University|ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.bgmcollegejoypur.in/ | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = BGMC |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/bikramjeet-goswami-memorial-college-joypur | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = Careers360|access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|6|km}} ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱙-᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (9th-10th century) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱑᱕ ᱴᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Archaeological Survey of India) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref name="censushandbook">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ == [[Joypur, Purulia|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱴᱤ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Joypur Rural Hospital) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩ linen ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ​ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(References) == {{reflist|3}} ​{{Purulia District}} ​[[Category:Cities and towns in Purulia district]] hevs3qtbiz4h9779l14p90wsh1rxsa2 197540 197539 2026-09-02T16:18:40Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 197540 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 8.2921 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 10,259 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 723201 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = 03254 | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[Purulia (Lok Sabha constituency)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[Joypur, Purulia (Vidhan Sabha constituency)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | module ={{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ: M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ center, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ center, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, △: ᱵᱩᱨᱩ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[Chekya]]| numbered1=C| mark-title1= [[Chekya]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[Begunkodor]]| numbered2=C| mark-title2= [[Begunkodor]] (Census Town) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3='''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ'''| numbered3=C| mark-title3= Jaypur, Purulia (Census Town)|shape-color3=black|label-color3=black|label-size3=14 |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[Jhalda]]| numbered4=M| mark-title4= [[Jhalda]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[Agharpur]]| numbered5=R| mark-title5= [[Agharpur]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[Ananda Nagar, Purulia|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[Ananda Nagar, Purulia]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[Baghmundi]]| numbered7=R| mark-title7= [[Baghmundi]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[Jargo, Purulia|Jargo]]| numbered8=R| mark-title8= [[Jargo, Purulia]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[Jiudaru]]| numbered9=R| mark-title9= [[Jiudaru]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[Kotshila]]| numbered10=R| mark-title10= [[Kotshila]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[Masina, Purulia|Masina]]| numbered11=R| mark-title11= [[Masina, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=Patardi| numbered12=R| mark-title12= Patardi (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[Tulin, Purulia|Tulin]]| numbered13=R| mark-title13= [[Tulin, Purulia|Tulin]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[Suisa]]| numbered14=H| mark-title14= [[Suisa]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[Charida]]| numbered15=X| mark-title15= [[Charida]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱳᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= Ajodhya Hills (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[Purulia Pumped Storage Power Station|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[Purulia Pumped Storage Power Station]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= Bamni Falls | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= Ajodhya Hills (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[Murguma Dam]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[Murguma Dam]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= Chamtuburu| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =Chamtuburu Pahar hill|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[Gorgaburu]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =Gorgaburu hill|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= Chandni Hill|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =Chandni Pahar hill|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[census town|ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱲᱤ (ᱯᱩᱯᱷᱰ ᱨᱟᱭᱤᱥ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​== ᱚᱛᱱᱚᱜ == ​== ᱴᱷᱟᱶ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ​== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[Chota Nagpur Plateau|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟ surface]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ cross-section ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ, [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। [[Subarnarekha River|ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ( urban) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[Ajodhya Hills|ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ tourist attractions ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Charida|ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱳᱥ (mask) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[Chhau dance|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐,᱒᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕,᱓᱔᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱕ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖.᱓᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 October 2016 }}</ref> ​== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == == ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{cvt|230.5|km2}} ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱓,᱒᱔᱐ ᱦᱚᱲ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|52|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://puruliapolice.org/ps/joypur-ps/ |title = Joypur PS | publisher= Purulia District Police | access-date = 5 October 2016}}</ref> ​== ᱯᱨᱟᱹᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ/ Infrastructure == ''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{cvt|8.2921|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱯ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱕᱗ ᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟ trade ᱠᱮ lead ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ, {{cvt|0.5|km}} ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮ-ᱟ formal ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ( ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ core ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ Cock ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱲᱤ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 30 January 2020}}</ref> ​== ᱭᱟ communication / Transport == [[State Highway 4A (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔A]] ᱫᱚ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NSC Bose Gomoh-Hatia line|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 6 October 2016}}</ref> ​ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[Bikramjit Goswami Memorial College|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ। [[Sidho Kanho Birsha University|ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.bgmcollegejoypur.in/ | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = BGMC |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/bikramjeet-goswami-memorial-college-joypur | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = Careers360|access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|6|km}} ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱙-᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (9th-10th century) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱑᱕ ᱴᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Archaeological Survey of India) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref name="censushandbook">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref> ​ == ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ == [[Joypur, Purulia|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱴᱤ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Joypur Rural Hospital) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩ linen ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ​ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(References) == {{reflist|3}} ​{{Purulia District}} ​[[Category:Cities and towns in Purulia district]] 4kjmqoc8419gsqbkqjmpqqt9vdhykps ᱢᱤᱜᱩᱭᱮᱞ ᱰᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱛᱮᱥ 0 1092 197555 188327 2026-09-03T06:52:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197555 wikitext text/x-wiki [[File:Cervantes Jáuregui.jpg|thumb|Cervantes Jáuregui]] ''' ᱢᱤᱜᱩᱭᱮᱞ ᱰᱤ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱥᱟᱵᱷᱮᱫᱨᱟ '''<ref>https://www.uh.edu/engines/epi2368.htm</ref>(/sərˈvæntiːz/;<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Random_House_Webster%27s_Unabridged_Dictionary</ref>Spanish: [miˈɣel de θerˈβantes saaˈβeðɾa]; ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱕᱔᱗ (ᱚᱱᱩᱢᱟᱱ) – ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱖᱑᱖ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱹᱠᱩᱲ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥᱴ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</br> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ [[ᱠᱟᱹᱢᱤ]], ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ <ref>{{Cite news |last=Bloom |first=Harold |date=2003-12-13 |title=The knight in the mirror |url=https://www.theguardian.com/books/2003/dec/13/classics.miguelcervantes |access-date=2026-03-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ , ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱜᱹ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱞ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱱᱟᱹᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱡᱮ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟ ᱞᱤᱱᱜᱩᱣᱟ ᱰᱤ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ (" ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ")ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱤ ᱰᱮ ᱞᱚᱥ ᱤᱱᱜᱤᱱᱤᱭᱳᱥ ( ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱴᱥ ) ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱟᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ ᱾ </br> ᱑᱕᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱦᱲᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱤᱱᱟᱹᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱳᱢ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡ ᱠᱟᱨᱰᱤᱱᱟᱞ ᱤᱡ ᱪᱟᱢᱵᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟᱭ , ᱑᱕᱗᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱤ ᱫᱳᱨᱭᱟ ᱰᱟᱠᱟᱛ ᱴᱷᱮᱫ ᱚᱰᱜᱟ ᱦᱚᱪᱚᱮᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤ ᱟᱡ ᱩᱠᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ,ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱩᱠᱩᱢ)ᱜᱚᱱᱝ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱫᱩᱜ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ </br> ᱑᱕᱘᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱞᱟ ᱜᱟᱞᱟᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱴᱳᱨᱟᱞ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱜᱹᱫᱤᱱ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱡᱱᱟ ᱟᱫᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱕᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱵᱟᱝ ᱯᱚᱨᱛᱟᱲ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱷᱤᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾</br> ᱑᱖᱐᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱮᱥ ᱵᱷᱟᱞᱚᱰᱳᱞᱤᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱳᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱼᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱵᱷᱩᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱨᱚᱯᱷᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱑᱖᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟᱥ ᱮᱡᱮᱢᱯᱞᱟᱨᱥ,᱑᱖᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱟᱡᱮ ᱯᱟᱨᱱᱟᱥᱳ, ᱳᱠᱳ ᱪᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱭ ᱳᱠᱳ ᱮᱱᱴᱨᱮᱢᱮᱥᱮᱥ ᱟᱨ᱑᱖᱑᱕ ᱨᱮ ᱰᱳᱱ ᱠᱩᱼᱤᱠᱥᱳᱴ ᱦᱟᱜ ᱫᱳᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱞ ᱞᱚᱥ ᱴᱨᱟᱵᱟᱡᱚᱥ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱥᱤᱞᱮᱥ ᱣᱟᱭ ᱥᱤᱜᱤᱥᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱖᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ==ᱜᱩᱡᱩᱜ== ᱒᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱖᱑᱖ ᱟᱡ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱟᱭ , ᱟᱨ ᱫᱳᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱰᱟᱠᱛᱳᱨ ᱟᱱᱴᱳᱱᱤᱭᱚ ᱞᱳᱯᱮᱡ ᱟᱞᱳᱱᱥᱳ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥᱼ᱒ ᱞᱤᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.cervantesvirtual.com/ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220034047/http://www.cervantesvirtual.com/ |date=2009-12-20 }} Spanish web site with multiple Cervantes links and audio of whole of Don Quixote *[http://coloquio.com/famosos/alpha.htm Famous Hispanics] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html The Cervantes Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901185529/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/V2/CPI/index.html |date=2009-09-01 }} with biographies and chronology *[http://www.donquichote.org/cervantes.php Information about Miguel de Cervantes] *[http://cataleg.bnc.cat/search*spi/?searchtype=a&searcharg=Col%C2%B7lecci%C3%B3+Cervantina&sortdropdown=-&searchscope=13&searchscope2=13&SORT=D Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya] *[http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html Miguel de Cervantes (1547–1616): Life and Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060808/http://www.csdl.tamu.edu/cervantes/biography/new_english_cerv_bio.html |date=2009-12-12 }} The Cervantes Project.Jean Canavaggio *[http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ Cervantes' Birthplace Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507223133/http://www.museocasanataldecervantes.org/information/ |date=2019-05-07 }} *[https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/cervantes.html Miguel de Cervantes Collection] From the Rare Book and Special Collection Division at the Library of Congress *[http://cervantes.bne.es/ficheros/CRONOLOGIAaa/vida_cervantes.pdf Cervantes' short biography in Spanish] *[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.antakirasoftware.hablaconcervantes Cervantes' chatbot in Spanish] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[Category:!Main category]] 3smnxawyiqsx4zukune23wn2f69j1up ᱦᱤᱱᱫᱩ 0 1113 197571 181924 2026-09-03T10:31:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197571 wikitext text/x-wiki [[File:Aum_calligraphy_Red.svg|thumb|Aum calligraphy Red]] '''ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱹᱱ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (सनातन धर्म) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ᱾<ref>The Concise Oxford Dictionary of World Religions. Ed. John Bowker. Oxford University Press, 2000;</ref> <ref>The term "Dharma" connotes much more than simply "law". It is not only the doctrine of religious and moral rights, but also the set of religious duties, social order, right conduct and virtuous things and deeds. As such Dharma is the Code of Ethics.[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Dharma <nowiki>[১]</nowiki>] The modern use of the term can be traced to late 19th century Hindu reform movements (J. Zavos, ''Defending Hindu Tradition: Sanatana Dharma as a Symbol of Orthodoxy in Colonial India'', Religion (Academic Press), Volume 31, Number 2, April 2001, pp. 109–123; see also R. D. Baird, "Swami Bhaktivedanta and the Encounter with Religions", ''Modern Indian Responses to Religious Pluralism'', edited by Harold Coward, State University of New York Press, 1987); less literally also rendered "eternal way" (so Harvey, Andrew (২০০১)। ''Teachings of the Hindu Mystics''। Boulder: Shambhala। xiii। আইএসবিএন 1-57062-449-6।). See also René Guénon, ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, আইএসবিএন০-৯০০৫৮৮-৭৪-৮, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also René Guénon, ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, আইএসবিএন০-৯০০৫৮৮-৬৯-৩ ISBN বৈধ নয়, chapter 5, p. 45</ref> ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ,ᱯᱩᱛᱲᱟᱹ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱡᱩᱲᱩ ᱠᱟᱛᱮᱡᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Osborne 2005, পৃ. 9</ref> ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱣᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱠᱩ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱡ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱢᱳᱨᱤᱥᱟᱥ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱥᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱫᱚ [[ᱵᱮᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱡ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱩᱯᱳᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]], [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]], [[ᱢᱚᱦᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛ ᱜᱤᱛᱟ]]᱾ == Etymology == ==ᱧᱤᱛᱩᱢ (Definition) ==ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱛᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ,ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱝᱜᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩ ᱫᱚ ᱡᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱦᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ | ==ᱱᱟᱜᱟᱢ == ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱠᱩ == * ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (Makar Sankranti) * ᱯᱚᱱᱜᱟᱞ (Pongal) * ᱛᱷᱟᱭᱯᱩᱥᱚᱢ (Thaipusam) * ᱵᱷᱚᱥᱚᱱᱛ ᱯᱚᱧᱪᱚᱢᱤ (Vasant Panchami) * ᱢᱚᱦᱟ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱛᱨᱤ (Maha Shivaratri) * [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱳ]] (Shigmo) * [[ᱦᱳᱞᱤ]] (Holi) * ᱜᱤᱰᱤ ᱯᱟᱫᱣᱟ (Gudi Padwa) * ᱩᱜᱟᱰᱤ (Ugadi) * ᱵᱤᱦᱩ (Bihu) * ᱵᱷᱤᱥᱩ (Vishu) * ᱨᱟᱢ ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ (Ram Navami) * ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ (Guru Purnima) * ᱨᱟᱹᱠᱷᱤ ᱛᱚᱞ (Raksha Bandhan) * ᱡᱚᱱᱢᱟᱥᱴᱷᱚᱢᱤ (Krishna Janmastami) * ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱦᱟᱵᱵᱟ (Gowri Habba) * ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱳᱛᱩᱨᱛᱷᱤ (Ganesh Chaturthi) * ᱚᱱᱟᱢ (Onam) * ᱱᱚᱵᱚᱨᱟᱛᱨᱤ (Navaratri) * ᱫᱩᱥᱥᱮᱨᱟ (Dussera) * ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ (Durga Puja or Durga Ashtami) * ᱠᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ (Diwali) * ᱪᱷᱚᱴ (Chhath) * ᱵᱚᱱᱟᱞᱩ (Bonalu) * [[ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ]] (Rath Yatra) <gallery caption="ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱠᱩ" widths="154px" heights="108px" perrow="5"> File:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg| [[ᱤᱣᱴᱟ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱳᱞᱡᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] File:Diwali fireworks and lighting celebrations India 2012.jpg| [[ᱢᱳᱦᱤᱥᱩᱨ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱤᱯᱟᱵᱳᱞᱤ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ File:Navarathri at Parashakthi Temple.jpg|[[ᱯᱚᱨᱟᱥᱳᱠᱛᱤ ᱢᱳᱱᱫᱤᱨ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱲᱮ, ᱯᱳᱱᱴᱤᱭᱟᱠ, [[ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]; [[ᱱᱟᱣᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ]]-ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ [[ᱞᱳᱠᱠᱷᱤ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ File:Srisita ram laxman hanuman manor.JPG|[[ᱨᱟᱢ ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ]] ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱦᱩᱛᱟᱭ [[ᱥᱤᱛᱟ]], ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱟ [[ᱦᱳᱱᱩᱢᱟᱱ]]- ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱨᱟᱢ]](ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ) File:Rath Yatra Puri 07-11027.jpg| [[ᱯᱩᱨᱤ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱫᱮᱵᱽ]] ᱨᱚᱛᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱮᱵᱽᱠᱩ ᱥᱟᱶ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱱᱫᱤᱨ, ᱯᱩᱨᱤ|ᱡᱟᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ]] File:Saraswati f. Strassenpuja.JPG|[[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱚ]] ᱰᱟᱦᱟᱨᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]]-ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ]] File:Kumbh Mela2001.JPG|[[ᱮᱞᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱯᱨᱟᱭᱚᱜᱽ]]-ᱨᱮ [[ᱠᱩᱢᱵᱷᱳ ᱢᱮᱞᱟ|ᱢᱚᱦᱟᱠᱩᱢᱵᱷᱳ ᱢᱮᱞᱟ]], [[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ File:Anant Chaturdashi.jpg|[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱹᱭ]]-ᱨᱮ [[ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱳᱛᱩᱨᱛᱷᱤ|ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱵᱤᱥᱚᱨᱡᱚᱱ]] File:Durga, Burdwan, 2011.JPG|[[ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱨᱮ]] [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] ᱢᱩᱨᱛᱤ File:Bangalore Shiva.jpg| [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]-ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ|ᱥᱤᱵᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ]]-ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽ|ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ]] </gallery> ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ == ==ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱮᱵᱤᱠᱩ == <gallery caption="ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱮᱵᱤᱠᱩ" widths="154px" heights="108px" perrow="5"> File:Agni deva.JPG|[[অগ্নি|ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱮᱵᱽ]] File:Avatars.jpg|[[ᱫᱚᱥᱟᱵᱚᱛᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ]] File:Ganapati20120901 183229.jpg|[[ᱜᱚᱱᱮᱥ]] File:Prasat Ban Phluang-009.jpg|[[ᱤᱱᱫᱨᱚ]] File:Dakshineswar Bhavatarini Kali.jpg|[[ᱠᱟᱹᱞᱤ]] File:GOD CAVE 3 0271.jpg|[[ᱠᱟᱹᱨᱛᱤᱠ]] File:Garden of Kama by Byam Shaw01.jpg|[[ᱠᱟᱢ ᱫᱮᱵᱽ]] File:Statue of lord shiva.jpg|[[ᱥᱤᱵᱽ]] File:Durga Puja DS.jpg|[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] File:A Hanuman temple at Haridwar.jpg|[[ᱦᱳᱱᱩᱢᱟᱱ]] </gallery> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱢᱮ == * * * * * * * * * * * ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.britannica.com/topic/Hinduism "Hinduism"]. ''Encyclopædia Britannica'' Online. * [http://www.iep.utm.edu/hindu-ph/ Hindu Philosophy and Hinduism], IEP, Shyam Ranganathan, York University * [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vedica.pdf Vedic Hinduism] SW Jamison and M Witzel, Harvard University * The Hindu Religion, Swami Vivekananda (1894), Wikisource * [http://www.ramakrishna.org/catalog/archive/Spirit_of_Hinduism.htm Hinduism by Swami Nikhilananda], The Ramakrishna Mission (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf |date=2019-12-22 }}, The Divine Life Society (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.iep.utm.edu/adv-veda/ Advaita Vedanta Hinduism by Sangeetha Menon], IEP (one of the non-Theistic school of Hindu philosophy) * [http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ |date=2005-11-03 }}, ISKCON (Hare Krishna Movement) * [http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 What is Hinduism?], Editors of Hinduism Today Magazine * [http://www.pluralism.org/religion/hinduism/bibliography Hinduism outside India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420084630/http://pluralism.org/religion/hinduism/bibliography |date=2015-04-20 }}, A Bibliography, Harvard University (The Pluralism Project) * [https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00196705/ What's in a Name? Agama Hindu Bali in the Making - Hinduism in Bali, Indonesia] Michel Picard, Le CNRS (Paris, France) '''Research on Hinduism''' * [http://www.ochs.org.uk/ The Oxford Center for Hindu Studies], University of Oxford * [http://jhs.oxfordjournals.org/content/current Latest issue of The Journal of Hindu Studies], Oxford University Press * [https://link.springer.com/journal/volumesAndIssues/11407 Latest issue of the International Journal of Hindu Studies], Springer * [http://digitalcommons.butler.edu/jhcs/ Latest issue of The Journal of Hindu-Christian Studies], Butler University * [http://jewishstudies.fiu.edu/about-us/initiative-for-global-jewish-communities/society-for-indo-judaic-studies/journal-archives/ Latest issue of The Journal of Indo-Judaic Studies]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Florida International University * [http://www.internationaljournaldharmastudies.com/ Latest issue of the International Journal of Dharma Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131101153/http://www.internationaljournaldharmastudies.com/ |date=2016-01-31 }}, Springer (Topical publications on Hinduism, other Indic religions) '''Audio on Hinduism''' * [[iarchive:SwamiVivekanandaSwamiVivekananda1893Speech|Hinduism as a Religion, by Swami Vivekananda]], ''World Parliament of Religion'', Chicago in 1893 (Audio Version, [http://www.parliamentofreligions.org/_includes/FCKcontent/file/Vivekananda.pdf Text]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [http://www.ochs.org.uk/lectures/previous Scholarly lectures on Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620013322/http://www.ochs.org.uk/lectures/previous |date=2015-06-20 }}, OCHS, University of Oxford == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱦᱚᱨ == [[Category:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] 6hnalxrrdmrwhzqiaqtgfquz17hebkn ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ 0 2837 197552 197431 2026-09-03T03:52:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197552 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ== ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ== {|class = "wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ ! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ !colspan=4| Snatch (kg) !colspan=4| Clean & Jerk (kg) !rowspan=2 width=40| Total !rowspan=2 width=40| Rank |- ! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank |- ! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- |[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7 |- |[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5 |- |[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5 |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55 http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] roq1cuv84uh8zi1v1wvdxjfajha2x10 ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ 0 9873 197567 197322 2026-09-03T09:20:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197567 wikitext text/x-wiki {{For|upazila with same name|Shibganj Upazila (disambiguation){{!}}Shibganj Upazila}} {{Infobox settlement | official_name = Shibganj | native_name = শিবগঞ্জ | settlement_type = [[Upazilas of Bangladesh|Upazila]] | image_skyline = Govinda Bhita, Bogura, Bangladesh 09.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Govinda Bhita, [[Mahasthangarh]] | image_map = Shibganj, Bogra in Rajshahi division (Bangladesh).svg | coordinates = {{coord|25|1|N|89|19|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|Bangladesh}} | subdivision_type1 = [[Divisions of Bangladesh|Division]] | subdivision_name1 = [[Rajshahi Division|Rajshahi]] | subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]] | subdivision_name2 = [[Bogra District|Bogra]] | subdivision_type3 = <!-- Capital --> | subdivision_name3 = | area_footnotes = <ref name=census2011/> | area_total_km2 = 314.92 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=401}}</ref> | population_total = 400456 | population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]] | population_density_km2 = auto | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]] | utc_offset = +6 | postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]] | postal_code = 5810<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/4694b7b6-0cab-4172-9fc7-dbc949f62841 |title=Bangladesh Postal Code |date=21 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka |access-date=26 August 2026 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203154337/https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/4694b7b6-0cab-4172-9fc7-dbc949f62841 |url-status=dead }}</ref> | area_code = 05020<ref name="areacode">{{Cite web |url=https://en.chahaoba.com/Bangladesh |title=Bangladesh Area Code |date=18 October 2024 |publisher=Chahaoba.com |location=China}}</ref> | website = {{URL|http://shibganj.bogra.gov.bd/}} {{in lang|bn}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱢ ᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱓᱑᱕.᱓᱓ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱭᱵᱟᱱᱫᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱦᱟᱞᱩ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱫᱩᱯᱪᱟᱪᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ [[ᱠᱟᱞᱟᱭ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱮᱛᱞᱟᱞ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱜᱟᱝᱱᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱛᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱼᱟ᱾ == ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ == ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ([[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ]]),᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱔᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ‌ᱠᱚ ᱴᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ *ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱨᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱵᱩᱲᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱢᱟᱡᱷᱤᱦᱚᱴᱴᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱯᱤᱨᱚᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱟᱴᱢᱩᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱠᱤᱪᱚᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱢᱚᱭᱫᱟᱱᱦᱟᱴᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱢᱚᱠᱟᱢᱛᱚᱞᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ *ᱥᱳᱭᱳᱫᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Reflist}} == ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ == {{Bogra District}} {{Upazilas of Rajshahi Division}} [[Category:Upazilas of Bogra District]] b1bbo0d48chafa9kla0xmc3zxkt2ra6 ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱥᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱚᱸᱡᱚᱱ 0 14155 197575 158185 2026-09-03T10:58:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197575 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱟᱡᱮᱣᱚᱨᱤ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱨᱚᱸᱡᱚᱱ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱕᱐ | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ | alma mater = [[Bombay University]], [[George Washington University]] | other_names = | occupation = Professor of English, editor and author | years_active = | known_for = | notable_works = ''Scandal of the State: Women, Law and Citizenship in Postcolonial India' }} ''' ᱨᱟᱡᱮᱣᱚᱨᱤ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱨᱟᱡᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱐) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱡᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱚᱯᱪᱟᱨᱤᱠ ᱢᱩᱫ᱘ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ ᱭᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱠᱟᱞᱤᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱥᱴᱥ ᱠᱚ "ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱤᱥᱭᱩᱡᱽ ᱤᱱ ᱯᱚᱥᱴ - ᱤᱱᱰᱤᱳᱣᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱨᱤᱝᱠᱷᱚᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱠᱮᱭᱱᱰᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱫᱽ ᱥᱴᱮᱴ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱱᱰ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥᱤᱯ ᱤᱱ ᱯᱚᱥᱴᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱚᱞ ᱮᱱᱰ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ, ᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱮᱱᱰ ᱯᱚᱥᱴᱚᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱞᱤᱡᱚᱢ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name=New>{{Cite web|url=http://english.fas.nyu.edu/object/RajeswariSunderRajan.html|title=Rajeswari Sunder Rajan:Global Distinguished Professor of English|accessdate=9 March 2016|publisher=New York University|archive-date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314010855/http://english.fas.nyu.edu/object/RajeswariSunderRajan.html|url-status=dead}}</ref><ref name=Limit>{{Cite web|url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_rajeswarisunderrajan.htm|title=Rajeswari Sunder Rajan|accessdate=13 March 2016|publisher=Womenunlimited.net|archive-date=16 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516015440/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_rajeswarisunderrajan.htm|url-status=dead}}</ref> == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱛ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ (ᱵᱤ ᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ( ᱮᱢ ᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱣᱚᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱣᱚᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱡᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱨᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱮᱪ ᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ == ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱜ ᱠᱚ == • ᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤ ᱟᱯᱷ ᱫᱽ ᱠᱮᱭᱱᱰ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ (᱑᱙᱙᱒)</br> • ᱫᱽ ᱯᱨᱚᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱣᱣᱥᱚᱱ(ᱥ): ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ, ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱣᱚᱨᱠ (᱑᱙᱙᱖)</br> • ᱤᱡᱽ ᱫᱽ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱚᱰᱮᱥ ᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ?</br> • ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱥᱴᱥ : ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱭᱝᱜᱤᱠ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟ ᱠᱚ (᱑᱙᱙᱙)</br> • ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ: ᱡᱟᱱᱟᱝ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱚᱯᱱᱳᱣᱮᱥᱤᱠᱛᱟ (᱒᱐᱐᱓) </br> • ᱫᱽ ᱥᱠᱮᱭᱱᱰᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱫᱽ ᱥᱴᱮᱴ: ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱛᱟ (᱒᱐᱐᱔)</br> • ᱯᱚᱥᱴᱚᱠᱚᱞᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱱ ᱳᱥᱴᱮᱱ (ᱭᱩ-ᱢᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱟᱶ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} bisbpq4j62z7ps54v0n20rikpe1tv6x ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 18204 197560 178162 2026-09-03T07:52:11Z Joy sagar Murmu 381 197560 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱚᱥᱩᱨ | image = Chotni_Asur.jpg |nativename= |states=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |region= |ethnicity=[[ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ|ᱚᱥᱩᱨ]] |speakers={{sigfig|᱗,᱐᱐᱐|᱑}} (᱓᱐᱐᱗) |date= |ref=e18 |familycolor=Austro-Asiatic |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] |fam3=ᱠᱚᱸᱭᱮ |fam4=ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲᱤ |fam5=ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤᱠ |iso3=asr |glotto=asur1254 |glottorefname=Asuri }} '''ᱚᱥᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref>Chaudhuri, Sarit Kumar & Chaudhuri, Sucheta Sen (2005). Primitive Tribes in Contemporary India: Concept, Ethnography and Demography, Volume 1, pp.50-59. Mittal Publications. {{ISBN|8183240267}} [https://books.google.com/books?id=oG9_QkvmUKMC&pg=PA50&dq=%22asuri%22&hl=en&sa=X&ei=Q9ErUY-ONPGX0gGD8IGIDw&ved=0CF0Q6AEwCTge#v=onepage&q=%22asuri%22&f=false]</ref> [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱞᱳᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Prasad, Narmadeshwar (1961). Land and People of Tribal Bihar, p.305. Bihar Tribal Research Institute, Government of Bihar</ref> ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱜᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Baskaran, S. G. (2015). Consonant Sequence and Syllable Formation in Asuri. ''Language In India'', ''15''(5), 23-34.</ref> ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (᱑᱙᱖᱒:᱓᱑᱔) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ (᱒᱐᱐᱘:᱑᱙᱕) ᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱡᱮ [[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]] (ᱵᱤᱱᱡᱷᱤᱭᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬ ᱚᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ [[ᱢᱟᱡᱷᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱡᱷᱣᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱞᱩ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱥᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Endangered language|ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 60-61. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱩᱯ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱲᱼᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 60-61. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ [[ᱟᱲᱟᱝᱪᱤᱠᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱮᱼᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱱ "ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴᱟᱞ" ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ "ᱥᱩᱯᱨᱟ-ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴᱟᱞ"ᱟᱲᱟᱝᱪᱤᱠᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 62. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱮᱼᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 62. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ *[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]: [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱸᱭᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]: [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]: [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] *[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] 85ulhmiqhvwzeh9moxrktm6zzfnd8u6 ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 36454 197563 193798 2026-09-03T08:55:19Z Joy sagar Murmu 381 197563 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ <br>Nathaniel Murmu | native_name = | native_name_lang = | image = Nathaniel Murmu.png | caption = | birth_date = {{Birth date|1926|09|03|df=y}} | birth_place = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | death_date = {{Death date and age|1989|10|12|25|df=yes}} | death_place = ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ | alma_mater = | spouse = | children = | relatives = | awards = | signature = | years_active = }} '''ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ'''ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ [[ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱢᱩᱨᱢᱩ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="cite1" /><ref name="cite2" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="cite2" /> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Revolutionary Socialist Party (RSP) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒, ᱑᱙᱖᱗, ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == * ᱑᱙᱕᱔-᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱪᱷᱟᱯᱟᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱨᱮ "All India Santali Linguistic Committee" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱟᱲᱟᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * "ᱟᱱᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱜᱳ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱵᱩᱨᱥᱤ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱤᱥᱛᱟᱦᱟᱨ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱜᱩᱱᱤᱡᱚᱱ"ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references> <ref name="cite1"> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ, ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'', ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ, ᱒᱐᱒᱐ (᱒nd Edition), Page 97.</ref> <ref name="cite2"> ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱞ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ, ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱛᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ'', ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱮᱢᱮᱱᱥᱤ, ᱒᱐᱒᱓ (᱗th Edition), Page 205-206.</ref> </references> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] 2s9xiy5lcy40ojiogwv0w5d355evipm 197564 197563 2026-09-03T09:00:19Z Joy sagar Murmu 381 197564 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ <br>Nathaniel Murmu | native_name = | native_name_lang = | image = Nathaniel Murmu.png | caption = | birth_date = {{Birth date|1926|09|03|df=y}} | birth_place = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | death_date = {{Death date and age|1989|10|12|25|1926|09|03|df=yes}} | death_place = ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ | alma_mater = | spouse = | children = | relatives = | awards = | signature = | years_active = }} '''ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ'''ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ [[ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱢᱩᱨᱢᱩ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="cite1" /><ref name="cite2" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="cite2" /> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Revolutionary Socialist Party (RSP) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒, ᱑᱙᱖᱗, ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == * ᱑᱙᱕᱔-᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱪᱷᱟᱯᱟᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱨᱮ "All India Santali Linguistic Committee" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱟᱲᱟᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * "ᱟᱱᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱜᱳ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱵᱩᱨᱥᱤ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱤᱥᱛᱟᱦᱟᱨ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱜᱩᱱᱤᱡᱚᱱ"ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references> <ref name="cite1"> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ, ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'', ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ, ᱒᱐᱒᱐ (᱒nd Edition), Page 97.</ref> <ref name="cite2"> ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱞ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ, ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱛᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ'', ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱮᱢᱮᱱᱥᱤ, ᱒᱐᱒᱓ (᱗th Edition), Page 205-206.</ref> </references> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] pdqbwfx4tczq8bd0ip2vc85vy2vpy9n 197565 197564 2026-09-03T09:01:02Z Joy sagar Murmu 381 197565 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ <br>Nathaniel Murmu | native_name = | native_name_lang = | image = Nathaniel Murmu.png | caption = | birth_date = {{Birth date|1926|09|03|df=y}} | birth_place = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | death_date = {{Death date and age|1989|10|25|1926|09|03|df=yes}} | death_place = ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ | alma_mater = | spouse = | children = | relatives = | awards = | signature = | years_active = }} '''ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ'''ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ [[ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱢᱩᱨᱢᱩ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="cite1" /><ref name="cite2" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="cite2" /> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Revolutionary Socialist Party (RSP) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒, ᱑᱙᱖᱗, ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == * ᱑᱙᱕᱔-᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱪᱷᱟᱯᱟᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱨᱮ "All India Santali Linguistic Committee" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱟᱲᱟᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * "ᱟᱱᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱜᱳ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱵᱩᱨᱥᱤ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱤᱥᱛᱟᱦᱟᱨ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱜᱩᱱᱤᱡᱚᱱ"ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references> <ref name="cite1"> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ, ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'', ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ, ᱒᱐᱒᱐ (᱒nd Edition), Page 97.</ref> <ref name="cite2"> ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱞ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ, ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱛᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ'', ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱮᱢᱮᱱᱥᱤ, ᱒᱐᱒᱓ (᱗th Edition), Page 205-206.</ref> </references> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] fsat93r081wedit0ik18rjj1yrim3jh 197566 197565 2026-09-03T09:07:42Z Joy sagar Murmu 381 197566 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ <br>Nathaniel Murmu | native_name = | native_name_lang = | image = Nathaniel Murmu.png | caption = | birth_date = {{Birth date|1926|09|03|df=y}} | birth_place = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | death_date = {{Death date and age|1989|10|25|1926|09|03|df=yes}} | death_place = ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ | alma_mater = | spouse = | children = | relatives = | awards = | signature = | years_active = }} '''ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ'''ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ [[ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ (ᱢᱩᱨᱢᱩ) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref name="cite1" /><ref name="cite2" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="cite2" /> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Revolutionary Socialist Party (RSP) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒, ᱑᱙᱖᱗, ᱑᱙᱖᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == * ᱑᱙᱕᱔-᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱪᱷᱟᱯᱟᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨᱥᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱨᱮ "All India Santali Linguistic Committee" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱟᱲᱟᱝ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ * ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱞ" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ * ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱩᱛ" ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * "ᱟᱱᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱜᱳ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱵᱩᱨᱥᱤ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ" ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱤᱥᱛᱟᱦᱟᱨ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ * "ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ "ᱜᱩᱱᱤᱡᱚᱱ"ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references> <ref name="cite1"> ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ, ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ'', ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱚᱛᱤ ᱴᱩᱰᱩ, ᱒᱐᱒᱐ (᱒nd Edition), Page 97.</ref> <ref name="cite2"> ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱞ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ, ''ᱥᱟᱶᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱛᱮᱨ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ'', ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱮᱢᱮᱱᱥᱤ, ᱒᱐᱒᱓ (᱗th Edition), Page 205-206.</ref> </references> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] mnjr2z38ymuwg5ha10em642pzh2nrsk ᱨᱟᱥᱟᱢ 0 37665 197577 196263 2026-09-03T11:18:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197577 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱨᱟᱥᱟᱢ | image = Rasam.JPG | caption = | alternate_name = ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ, ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ, ᱪᱟᱨᱩ, ᱪᱟᱛᱟᱢᱵᱽᱫᱮ | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | region = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | creator = | course = | served = ᱞᱚᱞᱚ | main_ingredient = [[ᱠᱳᱠᱩᱢ]], [[ᱜᱟᱨᱥᱤᱱᱤᱭᱟ ᱜᱩᱢᱢᱤ-ᱜᱩᱴᱴᱟ|ᱠᱟᱫᱟᱢ]], [[ᱜᱩᱲ]], [[ᱡᱚᱡᱚ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, [[ᱫᱟᱹᱞ]] | variations = | calories = | other = }} '''ᱨᱟᱥᱟᱢ''', ([[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]: ரசம்) ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ), ᱪᱟᱨᱩ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ), ᱪᱟᱛᱟᱢᱵᱽᱫᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ ([[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]: சாற்றமுது) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="independent">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091102032513/http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-date=2009-11-02 |url-status=dead |title=Rasam - Recipes, Food & Drink - The Independent |access-date=4 April 2014 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱯᱮᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=" The Times Of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/NRN-funded-startup-to-retail-rasam-sattu-in-packs/articleshow/45635440.cms|title=NRN-funded startup to retail rasam, sattu in packs|newspaper=The Times Of India|access-date=25 December 2014}}</ref> ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱢᱤᱞᱟᱜᱩ ᱛᱷᱟᱱᱱᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mulligatawny soup, meatball curry and more: The hybrid culinary inventions of Anglo-Indians |url=https://www.newindianexpress.com/web-only/2023/may/06/mulligatawny-soup-meatball-curry-and-more-the-hybrid-culinary-inventions-of-anglo-indians-2572697.html |access-date=2023-11-01 |website=The New Indian Express}}</ref> == ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == [[File:Puli Rasam.jpg|thumb|right|ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱥᱟᱢ]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ''{{Transliteration|ta|ᱨᱟᱥᱟᱢ}}'', [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱨᱮ ''{{Transliteration|kn|ᱛᱷᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ}}'' (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱪᱤᱠᱤ: {{lang|kn|ತಿಳಿ ಸಾರು}}), ''ᱛᱷᱤᱞᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ''ᱥᱟᱨᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱩᱛᱩ/ᱥᱴᱤᱣ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ''{{Transliteration|te|ᱪᱟᱨᱩ}}'' (చారు) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨ" ᱟᱨ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, "ᱨᱟᱥᱮ" ᱥᱮ "ᱥᱩᱯ" ᱾<ref>{{Cite web |last=Kitchen |first=Hebbars |date=2019-12-20 |title=thili saaru recipe {{!}} karnataka style instant tomato rasam {{!}} dal rasam |url=https://hebbarskitchen.com/thili-saaru-recipe-karnataka-style/ |access-date=2025-03-06 |website=Hebbar's Kitchen |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aruna |date=2013-02-06 |title=Chaaru (Andhra Rasam) - 1 |url=https://aahaaramonline.com/chaaru-andhra-rasam-1/ |access-date=2025-03-06 |website=ãhãram |language=en-GB}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ-ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ [[ᱫᱟᱹᱞ|ᱫᱟᱹᱞ]], ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-09-24 |title=Tomato rasam/ Tomato Thili Saaru |url=https://ruchii.wordpress.com/2007/09/24/tomato-rasam-tomato-thili-saaru/ |access-date=2025-03-06 |website=Ruchii |language=en}}</ref> ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ({{lang|sa|रस}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ: {{transl|sa|ᱨᱟᱥᱟ}}, ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱨᱟᱥᱮ, ᱫᱟᱜ, ᱥᱮ ᱥᱟᱨ ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱟᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱨᱮ ᱾ == ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ == ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱮᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱠᱩᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ''(ᱠᱩᱰᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤ)'', ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱷᱮᱴ ᱦᱩᱞᱤ (ᱵᱷᱮᱴ ᱦᱩᱞᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ), ᱟᱢᱵᱩᱞᱟ ᱥᱮ ᱟᱢᱪᱩᱨ (ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ) ᱨᱟᱥᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱹᱞ|ᱫᱟᱹᱞ]] ᱨᱟᱥᱮ (ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱮ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱲ]], ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱞᱮᱢᱵᱩ, ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ == [[File:Chaaru Paani.jpg|thumb|right|ᱨᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ {{div col|colwidth=20em}} *ᱵᱮᱞᱞᱮ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ]] *ᱵᱟᱥᱥᱟᱨᱩ/ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱨᱩ – ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ/ᱟᱲᱟᱜ/ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱚ *ᱵᱤᱴᱨᱩᱴ ᱨᱟᱥᱟᱢ *ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ([[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱛᱮ ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱮᱱᱟᱥᱩ'')<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/03/nursing-mother-foods-black-pepper-rasam-recipe.html|title=Nursing Mother Foods-black-pepper rasam recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *ᱮᱞᱩᱢᱤᱪᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱮ *ᱦᱮᱥᱟᱨᱩ ᱠᱟᱞᱩ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ]] *ᱦᱩᱨᱩᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ - [[ᱦᱳᱨᱥᱜᱨᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ (ᱛᱩᱞᱩ ᱛᱮ ''ᱠᱩᱫᱩ'')<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/01/horse-gram-recipes-horse-gram-rasam-recipe.html|title=Horsegram Rasam, Huruli Saaru, Kudu Saaru recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *ᱤᱱᱡᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱟᱫᱟ *ᱡᱤᱨᱟᱜᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱡᱤᱨᱟᱹ]] *ᱠᱟᱱᱫᱟᱛᱷᱤᱯᱯᱤᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ *ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱨᱩ – ᱛᱳᱜᱟᱨᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱭᱟᱫᱽᱜᱤ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ]]<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2012/11/tovvekattu-saarutoor-dal-rasam-recipe.html|title=Tovve, Kattu Saaru, Dal recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *ᱠᱟᱰᱟᱞᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱪᱟᱱᱟ *ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱟ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱜᱩᱲ]] *ᱠᱤᱞᱞᱩ ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭ ᱥᱟᱛᱨᱟᱢᱩᱫᱷᱩ - ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ *ᱠᱳᱡᱷᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ *ᱢᱩᱫᱟᱠᱟᱛᱷᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱵᱮᱞᱩᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱱ]] *ᱢᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ *ᱢᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱭ ᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]] ᱵᱟᱦᱟ *ᱢᱤᱞᱟᱜᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ ([[ᱢᱩᱞᱞᱤᱜᱟᱴᱟᱣᱱᱤ]]) – ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ *ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱫᱟᱹᱞ<ref name="rasam">{{cite web|url=http://rasam.co.in/mysore-rasam-recipe/|title=Mysore Rasam Recipe, Mysore Soup, Mysore Charu, Yogari Bele Saaru, Mysore Sathamudhu, Mysore Dal Tamarind Curry, Mysore Saru, Mysore Chaaru, Mysore Lentil Soup|publisher=Rasam.co.in|access-date=18 January 2014|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804093218/http://rasam.co.in/mysore-rasam-recipe/|url-status=dead}}</ref> *ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱭ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱟᱢᱞᱟ (ᱡᱚ)|ᱟᱢᱞᱟ]] *ᱯᱟᱱᱟᱥᱟ ᱛᱳᱱᱟ ᱪᱟᱨᱩ - ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ (ᱵᱤᱞᱤ) *ᱯᱩᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱠᱳᱠᱩᱢ]] ᱥᱮ [[ᱡᱚᱡᱚ]] ᱨᱟᱥᱮ *ᱯᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ/ᱯᱟᱯᱯᱩ ᱥᱟᱨᱩ – [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱥᱮ *ᱯᱩᱱᱰᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ *ᱛᱤᱞᱤ ᱥᱟᱨᱩ – ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱺᱰᱤ ᱫᱟᱜ *ᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱤ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱯᱤᱭᱩᱨᱤ *ᱵᱷᱮᱯᱟᱢ ᱯᱩ ᱨᱟᱥᱟᱢ – [[ᱱᱤᱢ]] ᱵᱟᱦᱟ *ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭᱟ ᱨᱟᱥᱟᱢ – ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ {{div col end}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱡᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱠᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] j2ujf709a7yryyl8nxn9cr2ncyc076j ᱦᱩᱲᱟ 0 37859 197572 197373 2026-09-03T10:34:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197572 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱲᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg | image_alt = | image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓,᱔᱑᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://skbu.ac.in/ |title = Sidho-Kano-Birsha University |publisher= SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ | title = Hura PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 8 October 2016 | archive-date = 22 August 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190822204342/https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ | url-status = dead }}</ref> === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016 |archive-date= 6 October 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161006190618/http://mahatmagandhicollege.org/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] tdeko95n8s764hlg9n1p4crtz3v6144 ᱟᱲᱥᱟ 0 37860 197551 197197 2026-09-03T02:06:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197551 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱟᱲᱥᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | pushpin_map = India West Bengal# India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱕,᱙᱕᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱖ (ᱟᱲᱥᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱟᱲᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=450| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666 |mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color7=black| label-size7=13|label-color7=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117 |mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117 |mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱟᱲᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23|19|52.0|N|86|10|20.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (urbanization) ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱝᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead | archive-date = 20 May 2011 | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite news | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| newspaper = The Times of India| date = 16 December 2019| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱕,᱙᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱕᱗ (᱕᱑%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱙0᱑ (᱔᱙%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱔᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱗᱒᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱕᱕.᱔᱙% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 5 October 2016 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱟᱲᱥᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱲᱥᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱲᱥᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱕ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/page/3/ | title = Arsha PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 5 October 2016 | archive-date = 17 November 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191117210040/https://puruliapolice.org/ps/page/3/ | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == [[ᱟᱲᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://arshacollege.org/ | title = Arsha College| publisher = AC |access-date = 19 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.collegeadmission.in/ArshaCollege/ArshaCollege.shtml | title = Arsha College| publisher = College Admission |access-date = 19 January 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱟᱲᱥᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] f7hmmtlj988vg16qi6be7hgw5ybt9pw ᱟᱥᱤᱥ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ 0 37905 197550 197280 2026-09-03T01:36:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197550 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱑)}} {{Infobox person | name = ᱟᱥᱤᱥ ᱡᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ | image = Global Citizen 2015 Earth Day (17026227049) (Ashish Thakkar).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1981|8|5|df=yes}} | birth_place = [[ᱞᱤᱥᱮᱥᱴᱟᱨ]], [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱮᱝᱰᱚᱢ]] | occupation = ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ | organization = ᱢᱟᱨᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ | years_active = ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | known_for = {{unbulleted list|ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]| ᱠᱚ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ]]}} | spouse = {{Marriage | ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ |2009 |2014 |end=ᱰᱤᱵᱷ.}} | children = ᱭᱟᱜᱽᱱᱟ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ, ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤ ᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ | parents = {{Unbulleted list|ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ| ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ}} | website = {{URL |www.AshishJThakkar.com}} {{Dead link|date=November 2025}} }} '''ᱟᱥᱤᱥ ᱡᱮ. ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱳᱨᱚᱵᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱱ-ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ashish J. Thakkar: Shaking Africa's business universe|url=https://africanbusinessmagazine.com/features/profile/ashish-j-thakkar-shaking-africas-business-universe|publisher=African Business Magazine|date=4 April 2013|accessdate=10 February 2014}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.howwemadeitinafrica.com/why-ashish-thakkars-mara-group-has-its-head-office-in-dubai/43875/ | title = Why Ashish Thakkar's Mara Group has its head office in Dubai | publisher = How We Made It in Africa | date = 5 October 2014 | accessdate = 27 November 2014 | first = Jaco | last = Maritz | archive-date = 21 October 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141021171209/http://www.howwemadeitinafrica.com/why-ashish-thakkars-mara-group-has-its-head-office-in-dubai/43875/ | url-status = dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱵᱮᱠᱥ: ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱥ ᱤᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱥ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱢᱤᱨᱮᱠᱮᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=Goodreads |url=https://www.goodreads.com/book/show/23014837-the-lion-awakes |access-date=2025-10-11 |website=Goodreads |isbn=978-1-137-28014-5 |language=en}}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱚᱝ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="forbes2012">{{cite magazine |title=Young, Successful And African: Ashish J.Thakkar, CEO of Mara Group |url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/06/18/young-successful-and-african-ashish-thakkar-ceo-of-mara-group/ |accessdate=24 April 2013 |magazine=Forbes}}</ref><ref>{{cite web|title=Ashish Thakkar|url=http://www.weforum.org/young-global-leaders/ashish-j-thakkar|publisher=World Economic Forum|accessdate=24 April 2013}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ "᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱔᱐" ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = fortune40>{{cite magazine | url = http://fortune.com/40-under-40/2013/ashish-thakkar-19/ | title = 40 Under 40 2013: 19. Ashish Thakkar | magazine = [[Forbes]] | date = 2013 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ MTV ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱞᱤᱰᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/480/114499.html | title=2014 MTV Africa Music Awards winners | publisher=Bizcommunity.com | date=9 June 2014 | accessdate=11 June 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ''ᱮᱥᱠᱣᱟᱭᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱟᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Lessons from an entrepreneur: Ashish J. Thakkar {{!}} Esquire Middle East – The Region's Best Men's Magazine |url=https://www.esquireme.com/brief/business/19132-lessons-from-an-entrepreneur-ashish-j-thakkar |access-date=12 June 2024 |work=Esquire Middle East – The Region’s Best Men’s Magazine |date=26 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱭᱚᱨᱥ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda | archive-url = https://web.archive.org/web/20140127061157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda | url-status = dead | archive-date = 27 January 2014 | title = Mara group's Ashish Thakkar: How he established a multi-million dollar, pan-African group | newspaper = [[The Economic Times]] | date = 26 January 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = G. Seetharaman }}</ref><ref>{{cite web|author1=G Seetharaman|title=Mara group's Ashish Thakkar: How he established a multi-million dollar, pan-African group|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda|archive-url=https://web.archive.org/web/20140127061157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-26/news/46601958_1_uganda-africa-rwanda|url-status=dead|archive-date=27 January 2014|website=The economic times|accessdate=24 October 2015|quote=Thakkar's paternal great grandfather moved from Gujarat to Uganda in 1890 to trade in maize, cotton and other commodities. But his family had to leave Uganda in 1972 when the country's dictatorial leader Idi Amin ordered the expulsion of Asians. His parents moved to the UK, where they set up a business trading women's fashion goods and where Thakkar was born.}}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱮᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name = financialtimes>{{cite news | url = http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3ab56de2-f55d-11e3-91a8-00144feabdc0.html#axzz3IOxGN0nF | title = Ashish Thakkar: Bob Diamond's African partner | newspaper = [[Financial Times]] | date = 22 June 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Blas, Javier }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱩᱥᱮ ᱢᱤᱰ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱜᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱭᱩᱜᱟᱸᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱠᱴᱚᱨ ᱤᱰᱤ ᱟᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱜᱟᱸᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name = bbcnews>{{cite news | url = https://www.bbc.com/news/business-26420868 | title = Ashish Thakkar: Child refugee who built business empire | work = [[BBC News]] | date = 9 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Matt Symonds }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱳᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱨᱳᱣᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱱᱚᱥᱟᱭᱤᱰ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩᱰᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱜᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱷᱭᱩᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name = fortune40/><ref name = bbcnews/> ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱕,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = fortune40/> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = financialtimes/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱵᱚᱨᱰ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱥ, ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱠᱴᱚᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://venturebeat.com/2012/08/07/ugandan-accelerator-mara-startups/ | title = Genocide refugee, CEO, and astronaut-to-be gives back to Africa with accelerator | publisher = [[Venture Beat]] | date = 7 August 2012 | accessdate = 27 November 2014 | author = Christina Farr | archive-date = 5 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141205035423/http://venturebeat.com/2012/08/07/ugandan-accelerator-mara-startups/ | url-status = dead }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ,<ref name =ibtimes>{{cite news | url = http://www.ibtimes.com/mara-groups-ashish-thakkar-what-investors-get-wrong-about-africa-1559158 | title = Mara Group's Ashish Thakkar on What Investors Get Wrong About Africa | newspaper = [[International Business Times]] | date = 4 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Kathleen Caulderwood }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://edition.cnn.com/2013/04/24/business/ashish-thakkar-mara-africa/ | title = Tycoon to fly African flags in space | publisher = [[CNN]] | date = 24 April 2013 | access-date = 27 November 2014 | author1 = Ayesha Durgahee | author2 = Jessica Ellis }}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name = bbcnews/><ref name = thenational>{{cite news | url = http://www.thenational.ae/uae/education/businessman-hopes-to-inspire-youth | archive-url = https://web.archive.org/web/20141105040807/http://www.thenational.ae/uae/education/businessman-hopes-to-inspire-youth | url-status = dead | archive-date = 5 November 2014 | title = Businessman hopes to inspire youth | newspaper = [[The National (Abu Dhabi)|The National]] | date = 4 November 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Roberta Pennington }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱵᱽ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱞᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{ cite web | url = https://dealbook.nytimes.com/2013/12/09/robert-diamond-to-make-banking-comeback-in-africa/?_r=0 | title = Robert Diamond Aims to Make Banking Comeback – in Africa | work = [[The New York Times]] Dealbook | date = 9 December 2013 | accessdate = 27 November 2014 | author = Chad Bray }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name =ibtimes/> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱓᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱡᱩᱢᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite magazine | url = https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2014/05/14/bob-diamond-and-ashish-j-thakkar-seek-400-million-to-fund-deals/ | title = Bob Diamond And Ashish J. Thakkar To Raise $400 Million to Fund Deals | magazine = [[Forbes]] | date = 14 May 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Mfonobong Nsehe }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-atlas-mara-acquisition-idUSBREA2U1UV20140331 | title = Bob Diamond-backed Atlas Mara to expand in Africa via acquisitions | work = [[Reuters]] | date = 31 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱯᱤ ᱳ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱙᱕% ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.barchart.com/stocks/quotes/ATMA.LN/technical-chart?plot=BAR&volume=0&data=MO&density=X&pricesOn=1&asPctChange=0&logscale=0&sym=ATMA.LN&grid=1&height=500&studyheight=100|title=ATMA.LN - Atlas Mara Limited Stock Technical Chart}}</ref> ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ATMA.LN, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ AAMAF ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.siliconbeat.com/2013/05/16/ashish-thakkar-and-the-mara-group-take-a-flying-leap-at-becoming-the-skype-facebook-google-talk-of-africa/ | title = Ashish Thakkar and the Mara Group Take A Flying Leap at Becoming The Skype Facebook, Google Talk of Africa | publisher = [[Silicon Beat]] | date = 16 May 2013 | accessdate = 27 November 2014 | author = Mike Cassidy | archive-date = 5 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141205071318/http://www.siliconbeat.com/2013/05/16/ashish-thakkar-and-the-mara-group-take-a-flying-leap-at-becoming-the-skype-facebook-google-talk-of-africa/ | url-status = dead }}</ref><ref name = bbcnews/> ᱢᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Forbes Young">{{cite magazine |last=Nsehe |first=Mfonobong |date=7 August 2012 |title=Young African Millionaire Launches Mara.com, Africa's First Online Mentorship Network |url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/08/07/young-african-millionaire-launches-mara-com-africas-first-online-mentorship-network/ |accessdate=1 August 2014 |magazine=[[Forbes Magazine]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ "ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱴᱚᱨ" ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱟᱞ ᱰᱮᱞ, ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱟ ᱵᱩᱥ, ᱟᱨ ᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱟᱯᱷᱤᱝᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{ cite web | url = https://www.un.org/partnerships/ | title = Welcome to the United Nations Office for Partnerships | publisher = United Nations Office of Partnerships | accessdate = 27 November 2014}}</ref>᱒᱐᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱟᱛᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱞᱤᱱᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ-ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.c-span.org/video/?c4506084/ashish-j-thakkar-us-africa-leaders-summit | title = Ashish J. Thakkar, US-Africa Leader's Summit | publisher = [[C-SPAN]] | date = 8 August 2014 | accessdate = 27 November 2014 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ UN ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{cite magazine | url = http://www.inc.com/donna-fenn/ashish-thakkar-on-building-big-businesses-in-africa.html | title = How Ashish Thakkar Built an African Business Empire | magazine = [[Inc. (magazine)|Inc.]] | date = 11 March 2014 | accessdate = 27 November 2014 | author = Donna Fenn }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱥᱟᱢᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱲᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name = thenational/> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ, ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱛᱤᱛᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/jun/08/bob-diamonds-african-business-partner-ashish-thakkar-accused-hiding-assets-high-court | title = Bob Diamond's African business partner accused of hiding assets | work = [[The Guardian]]| date = 8 June 2016 | accessdate = 9 August 2016 | author = Lisa O'Carroll }}</ref> ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱔᱕,᱕᱓᱒ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱦᱤᱥ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱚᱲᱮᱡ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://qz.com/africa/902221/africas-youngest-billionaire-ashish-thakkar-is-actually-worth-less-than-600000 |title=Africa's "youngest billionaire" is actually worth less than $600,000 |publisher=Quartz Media |date=July 21, 2022 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/indian-origin-businessman-who-is-africas-youngest-billionaire-loses-divorce-case/articleshow/57305343.cms?from=mdr |title=Indian-origin businessman, who is Africa's youngest billionaire, loses divorce case |date=February 23, 2017 |publisher=Economic Times }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/indian-origin-couple-fight-on-space-ticket-in-divorce-battle-1656021 |title=Indian-Origin Couple Fight On Space Ticket In Divorce Battle |date=February 4, 2017 |publisher=NDTV }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=46292 ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱟᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱮᱥ ᱥᱴᱚᱰᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250514093316/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=46292 |date=2025-05-14 }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱴᱷᱚᱠᱠᱚᱨ, ᱟᱥᱤᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱱᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 7bsjqzz7cxg26jb1jjr4qpgm8rrs5ng ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ 0 37911 197562 197368 2026-09-03T08:49:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197562 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}} {{Infobox person | name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ | image =Sheela Murthy.jpg | birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}} | birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | education = [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ]] | spouse = ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ | citizenship = ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ }} '''ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱱᱴ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ-ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=rediff>{{cite news|last=Haniffa|first=Aziz|title=Attorney Sheela Murthy wins top awards|newspaper=India Abroad|date=23 Oct 2009|pages=A42, A49}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name='Bizmonthly'>{{cite web | url = http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | title = Attorney Sheela Murthy: Where Excellence Meets Humility | access-date = 1 May 2012 | last = Kim | first = Susan | date = 4 Mar 2011 | work = The Business Monthly | quote = As a child in India, she was the middle of three sisters. | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103051840/http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ, ᱮᱪᱮᱢᱮᱥ (ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ) ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="rediff"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff"/> ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱞᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name='Daily Record 2008'>{{cite news | title = Leadership in Law 2008 | date = 30 Dec 2008 | url = http://thedailyrecord.com/wp-files/_pdf/publications/LIL%202008%20lo.pdf | work = The Daily Record | pages = 23 | access-date = 7 May 2012}}</ref><ref name=Femina>{{cite news|last=Shridhar|first=Lalitha|title=Dream Made True|publisher=[[Femina (India)|Femina magazine]]|date=Dec 2000}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name='India Abroad'>{{cite web | url = http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | title = Sheela Murthy wins Children's Guild Award | access-date = 2 May 2012 | last = Haniffa | first = Aziz | date = 13 Apr 2012 | work = India Abroad | quote = ...my father came from a very, very poor home...throughout my growing up...he would say to me, 'It's a curse and a crime if somebody who has money does not share it with other people.' | archive-date = 13 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150313205641/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=rediff/> ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Top 100">{{cite magazine |agency= Sheela Murthy |url= http://www.murthy.com/pdf/daily_record.pdf |title= Maryland's Top 100 Women |magazine= The Daily Record |access-date= 15 May 2012 |date= May 2007 |archive-date= 17 November 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111117142327/http://murthy.com/pdf/daily_record.pdf |url-status= dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Top 100"/> ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Book>{{cite book |last=Pearce |first= Susan |title= Immigration and Women: Understanding the American Experience |date=May 2011 |publisher= NYU Press |isbn= 978-0814767399 |url= http://www.nyupress.org/webchapters/Pearce_women_intro.pdf |author2=Clifford, Elizabeth |author3=Tandon, Reena |access-date=15 May 2012|page=1}}</ref><ref name=Hindu/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref name=E&Y/> ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱯ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱥᱯ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='IndUS'>{{cite web | url = http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | title = Immigration law firm continues to thrive | access-date = 2 May 2012 | last = Desmarais | first = Martin | date = 30 Sep 2009 | work = IndUS Business Journal | quote = Murthy impressed finishing first in the Jessup Moot Court competition for law students in India. She then went on to represent India internationally in the competition, which was organized by the American Society of Law, finishing third individually and second with her Indian team. | archive-date = 27 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130927133107/http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='Lawyers Weekly 97'>{{cite news | title = Lawyer Behind the Website | date = 15 Dec 1997 | work = Lawyers Weekly USA}}</ref> ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ (LL.M.) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Femina/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ<ref name="Top 100"/> ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name='MSN Money'>{{cite web | url = http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1| title = 6 secrets of successful immigrants | access-date = 7 May 2012 | last = Lewis | first = Marilyn | date = 11 Sep 2007 | publisher = MSN Money |archive-url= https://web.archive.org/web/20071105225637/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1 |archive-date=5 November 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Top 100"/> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱴᱴᱚᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Femina"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱚᱴᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ" ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/><ref name=Newsweek>{{cite news|last=Childress|first=Sarah|title=Made in America|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/11/13/made-in-america.html|access-date=8 May 2012|newspaper=Newsweek|date=14 Nov 2005}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Hindu>{{cite news|last=Bhumika|first=K.|title=The Spirit of Giving|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031092251/http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|access-date=8 May 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 Oct 2009}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Baltimore Sun Immigrant Women">{{cite news|last=Brewington|first=Kelly|title=An increasing number of immigrant women are entrepreneurs, according to a study by a Towson University professor for the Immigration Policy Center.|url=https://www.baltimoresun.com/2005/06/14/an-increasing-number-of-immigrant-women-are-entrepreneurs-according-to-a-study-by-a-towson-university-professor-for-the-immigration-policy-center/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Baltimore Sun|date=14 Jun 2005|quote=Murthy...remained, working in New York and later Baltimore, where associates frequently asked for her help researching immigration cases. Murthy knew the process all too well, having spent her first 12 years in the United States navigating the labyrinth of immigration paperwork from student visa to citizenship.}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=OMT>{{cite news|last=Strowbridge|first=Linda|title=Attorney wages own immigration campaign|newspaper=Owings Mills Times|date=4 May 2006|page=19}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜ, ᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=HuffPo>{{cite web|last=Karin|first=Kamp|title=Immigrant Entrepreneurs: Is America Losing Its Edge?|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-kamp/immigrant-entrepreneurs-i_b_3583131.html?ir=Business|work=The Huffington Post|access-date=15 July 2013|date=12 July 2013}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱨᱤᱱ [ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ] ᱩᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ... ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref name="Hindu"/> ==ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ== ᱑᱙᱙᱔ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Being Sheela">{{cite book |last1=Rao |first1=Adithi |title=Being Sheela |date=2020 |publisher=HarperCollins |page=97 |edition=1}}</ref><ref name="Newsweek"/><ref name="Working Wonders">{{cite book|last=Gately|first=Gary|title=Maryland: Working Wonders|year=2009|publisher=Cherbo Publishing Group|isbn=978-1882933259}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱠᱚᱯᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ Murthy.com ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/><ref name=NYTimes>{{cite web|last=Gardella|first=Adriana|title=The New York Times|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/06/27/business/smallbusiness/how-the-web-helped-a-law-firm-take-off.html?pagewanted=all&_r=1&|access-date=28 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, 'ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ! ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ!' ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱹᱧ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Super Lawyers Dec 08">{{cite news|title=Sheela Murthy|magazine=Super Lawyers|date=Dec 2008|url=http://www.murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|page=57|quote=Enquiro, an independent marketing researcher, found the Murthy Law Firm to have the world's most popular legal Web site.|access-date=2026-08-23|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117142246/http://murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name='SmartCEO'>{{cite journal | title = The Gift of Giving | journal = Baltimore SmartCEO | date = May 2010 | first = Georgia | last = Patton | volume = 10 | issue = 5 | pages = 38}}</ref><ref name="In Reality">{{cite web|last=Sherman|first=John|title=Episode Six: February 2011|url=http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|publisher=Maryland Chamber – In Reality|access-date=11 May 2012|date=Feb 2011|archive-date=14 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414070057/http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|url-status=dead}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website">{{cite news|last=Bowden|first=Michael|title=World's Best Lawyer Website?|url=http://lawyersusaonline.com/blog/1997/12/15/does-sheela-murthy-have-the-worlds-best-lawyer-website/|access-date=11 May 2012|newspaper=Lawyers Weekly USA|date=15 Dec 1997}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Got Started">{{cite web|title=How I got started with Sheela Murthy|url=http://www.bizjournals.com/baltimore/print-edition/2011/08/05/how-i-got-started-with-sheela-murthy.html?page=all|publisher=Baltimore Business Journal|access-date=17 May 2012|date=5 Aug 2011}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=rediff/><ref name=HLB/> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱚᱨ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱹ (AILA) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=HLB>{{cite web|title=Sheela Murthy LL.M. '87 went from immigrant to expert|url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2008/winter/commitment.php|publisher=Harvard Law Bulletin|access-date=16 May 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "... ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url=http://sayfty.com/sheela-murthy/ | title=Meet the Woman Extraordinaire – Sheela Murthy | date=31 May 2015 | publisher=Sayfty | access-date=16 November 2018 }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref>{{cite web | url = http://www.murthy.com/name.html | title = About MurthyDotCom | access-date = 2012-05-02 | publisher = MurthyDotCom | quote = We are pleased to announce that The Law Office of Sheela Murthy, P.C. is now doing business as the Murthy Law Firm. This change in our name reflects the rapid growth and tireless advancement we have made since our inception in 1994. | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117211902/http://www.murthy.com/name.html | url-status = dead }}</ref> ᱓᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MISPL) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱩᱥ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Book"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱩᱵᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AV-rated law ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/><ref name="Working Wonders"/><ref name=Citybizlist>{{cite news|title=Girl Scouts of Central Maryland Reappoints Sheela Murthy as Chair of Its Board of Directors|url=http://www.citybizlist.com/1/2012/1/6/Girl-Scouts-of-Central-Maryland-Reappoints-Sheela-Murthy-as-Chair-of-Its-Board-of-Directors.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=6 Jan 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱴ2ᱥᱟᱭᱤᱴ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JHPIEGO, ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=CTC>{{cite web|title=Murthy joins Cancer Treatment Centers board|url=http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&AudID=ADF7DD655E7B4CFFB11C070DDEA34A95&tier=4&id=80B2B6DAA9384C91B1A7640551CDBCE0|work=India Business Journal|access-date=11 May 2012|date=1 Feb 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱞ ᱥᱠᱟᱴ,<ref name="Citybizlist"/><ref name="Daily Record Supp"/> ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ,<ref name="Chamber of Commerce">{{cite news|title=Sheela Murthy Confirmed Secretary/Treasurer of the MD Chamber of Commerce|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/5/8/Sheela-Murthy-Confirmed-SecretaryTreasurer-of-the-MD-Chamber-of-Commerce-.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=8 May 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Girl Scouts Profile">{{cite web|title=Sheela Murthy, Esq.|url=http://www.gscm.org/aboutus/boardchair.html|work=Girl Scouts of Central Maryland|access-date=9 May 2012|archive-date=15 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215222026/http://gscm.org/aboutus/boardchair.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ,<ref name=Stevenson>{{cite news|title=Stevenson U. Adds Sheela Murthy to Board of Trustees|url=http://apps.stevenson.edu/mpr/pressreleases/full-release.cfm?id=303|access-date=10 May 2012|newspaper=Stevenson University|date=18 Aug 2008}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱴᱰ ᱣᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name="CityBiz Harvard">{{cite news|title=Sheela Murthy -- Member of the Visiting Committee of Harvard Law School|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/3/28/Sheela-Murthy--Member-of-the-Visiting-Committee-of-Harvard-Law-School.aspx|access-date=10 May 2012|publisher=Citybizlist|date=28 Mar 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Daily Record Harvard">{{cite news|title=Murthy appointed to Harvard Law, AGC peer review committees|url=http://thedailyrecord.com/movers-and-shakers/2012/03/30/murth-appointed-to-harvard-law-agc-peer-review-committees/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Daily Record|date=30 Mar 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ (TiE) (ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱤᱛ) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="AB - TiEDC">{{cite news|title=K. Paul Singh of Rezon8 honored with TiE DC 2017 Legends Award|url=https://www.americanbazaaronline.com/2017/12/17/paul-singh-honored-with-tie-dc-2017-legends-award-431471/|agency=The American Bazaar|publisher=AB Wire|date=17 December 2017}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ== ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Corporate Immigration">{{cite web|last=PTI|title=Indian American attorney Sheila Murthy honoured|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/nri/nris-in-news/indian-american-attorney-sheila-murthy-honoured/articleshow/22147972.cms|work=The Economic Times|access-date=30 August 2013|date=29 Aug 2013|quote=attorney Sheela Murthy has been recognised as one of the world's top international corporate immigration lawyers in the 2013 edition of Corporate Immigration, a prestigious directory of leading advocates in her field.}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Daily Record Influential">{{cite news|last=Smith|first=Mark|title=Influential Marylanders|newspaper=The Daily Record Supplement|date=Apr 2011|page=23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Daily Record Circle">{{cite news|title=23 join Top 100 Circle of Excellence|newspaper=The Daily Record|date=20 May 2011|quote=Sheela Murthy, president and founder of the Murthy Law Firm, a 2011 Circle of Excellence inductee...}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=The 2012 Top 100 MBE Winners for the Mid-Atlantic Region|url=http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|access-date=10 May 2012|publisher=The Center for Business Inclusion and Diversity, The Pinder Group, LLC|archive-date=16 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416233738/http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="citybiz2010">{{cite web|title=Sheela Murthy Honored|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|publisher=citybizlist|access-date=11 May 2012|date=2 Dec 2010|archive-date=26 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226113845/http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chamber of Commerce" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Econ Times">{{cite news|last=Duttagupta|first=Ishani|title=All For a Good Cause|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094541/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=11 May 2012|newspaper=The Economic Times|date=4 Dec 2008}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ CEO" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Most Admired CEO">{{cite news|title=The Daily Record launches Most Admired CEOs event|url=http://thedailyrecord.com/2012/07/19/the-daily-record-launches-most-admired-ceos-event/|access-date=20 July 2012|newspaper=The Daily Record|date=19 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusMonthlyAward">{{cite web|last=Mangus|first=Becky|title=2012 Maryland Entrepreneur of the Year Awards Announced|work=The Business Monthly|date=6 November 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰ ᱜᱤᱞᱰ, ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=E&Y>{{cite web|title=Entrepreneur Of The Year 2009 Road to Palm Springs|url=http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|publisher=Ernst & Young|access-date=11 May 2012|archive-date=24 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224022151/http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|url-status=dead}}</ref><ref name="Baltimore Sun">{{cite news|title=People on the Move|newspaper=The Baltimore Sun|date=7 Sep 2010|page=4|quote=Sheela Murthy...received the Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award in 2009...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱥᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ MD ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱢ ᱰᱤ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Portal|Law|Biography}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱞᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] bvi1ubg8nl6wkx9ez3iff9c8x5sz2i2 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ 0 37974 197561 197455 2026-09-03T08:36:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197561 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|36|00.0|N|86|28|19.2|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4678 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ। == ᱚᱛᱱᱚᱜ( Geography) == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱ, CT: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ map ᱨᱮ strict boundary matrix ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ limit positioning ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}}| label-pos1=right|label1= ᱠᱟᱝᱠᱤ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱠᱟᱝᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|50|N|86|28|0|E}} | label-pos2=right|label2=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (CT)|shape-color2=black| label-size2=13|label-color2=black |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|50|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ''ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱑ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱒᱓᱗ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱞᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ। ᱛᱚᱵᱮ, ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya| work= Series 20, Part XII A | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 18 January 2020}}</ref> === ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱳ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ (ᱮᱛᱚᱢ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱛᱚᱵᱮ, ᱠᱷᱟ an ᱠᱷᱟ an ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟ make ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟ visual ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ – ᱕᱐᱐ MW [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ MW [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref name="Item no. 134">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱣᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟ face ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ।</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ( Demographics ) == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱐᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱓᱗᱑ (᱕᱕%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱓᱖ (᱔᱕%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱒᱐᱘ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱒᱑᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱒.᱔᱙%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 September 2016 }}</ref> [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙᱖᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱓᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱑᱑᱐ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱑᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011/> {{As of|2001}} ᱥᱤᱧᱚᱛ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]],<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱔᱖᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱕᱖% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱔᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱮᱥ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ ᱘᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱙᱓% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱘᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱮᱥ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ, ᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ( Infrastructure ) == ''ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱔.᱙᱕ km<sup>2</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱝᱠᱤ ( overhead tank ) ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ narrow ( tap ) ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ domestic ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱓,᱙᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ( medical ) ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤ ( ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ) ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱔ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( educational ) ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱚᱢ/ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱱᱚᱱ-ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨᱟᱞ ᱠᱽᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ( Civic administration ) == === ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ === ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ II]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ( jurisdiction ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ। ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱙᱘.᱓᱔ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔,᱖᱖᱗ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ (ᱮᱛᱚᱢ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱟ surface ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 2 October 2016 |url-status = usurped |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archivedate = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = [suspicious link removed] |title = Santaldih PS | publisher= Purulia District Police | accessdate = 2 October 2016}}</ref> == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ( Economy ) == [[WBPDCL|ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ 2 X 250 MW [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wbpdcl.co.in/ |title=WBPDCL website |access-date=4 September 2011 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107013541/http://wbpdcl.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱣᱟᱥᱚᱨᱤ ( Coal washery ) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ-ᱟ। == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ( Transport ) == [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref> == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( Education ) == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱩᱥᱤᱨ]], PO ᱪᱟᱛᱟᱨᱢᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/| title = Santaldih College| publisher = SC| accessdate = 17 January 2020| archive-date = 22 August 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190822110909/http://santaldihcollege.org/| url-status = dead}}</ref> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱵᱳᱭᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/s-t-p-boys-high-school-h-s-2qwel7 | title = STP Boys High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/s-t-p-girls-high-school-h-s-740ego | title = STP Girls' High School| publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱪᱟᱠᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ( coeducational ) ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/chakbad-high-school-h-s-pv48r2 | title = Chakbad High School | publisher = ICBSE |accessdate = 1 February 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ( Culture ) == ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=":0" /><ref name="Item no. 134"/> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ( Healthcare ) == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics - Hospitals | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 18 January 2020 | archive-date = 14 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ( References ) == {{reflist|3}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ( External links ) == * [http://wikimapia.org/1012587/ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱧᱮᱱᱮᱞ] {{Purulia District}} [[Category:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]] tf4jr53rjo5llx3vvbibjv0eagoene6 ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ 0 37975 197554 197494 2026-09-03T06:19:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197554 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Malana Village during sunset.jpg | image_caption = | pushpin_map = India Himachal Pradesh#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|32|03|46|N|77|15|38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 4700 | population_as_of = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗<ref name="HT"/> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[Hindi language|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | demographics1_title2 = ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ | demographics1_info2 = [[Kullui|ᱠᱩᱞᱞᱩ traditional]]<ref>{{cite web| website=Literary Herald |title=Language and dialect of Himachal Pradesh |url=https://tlhjournal.com/uploads/products/35.shradha-shandil-article.pdf?utm_}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | website = | population_demonym = ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱥ,<ref name = toii /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ<ref name = bbcc /> }} '''ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱠᱤᱠᱳᱣᱥᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱷᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣ ᱴᱤᱵᱽᱵᱟ]] ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2652|m|ft}} ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Malana: Globalization of a Himalayan Village''<ref>[http://www.veverkabros.com/Projects.html Malana: Globalization of a Himalayan Village, 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628154944/http://www.veverkabros.com/Projects.html |date=28 June 2010 }}</ref> ᱟᱨ ''Malana, A Lost Identity''<ref>{{cite web | url=http://www.cultureunplugged.com/play/1212/-Malana--A-Lost-Identity | title=Documentary Film makers & Film Productions. Watch Documentaries Online }}</ref>᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ/ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ (᱕᱖᱓) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱜᱩᱬ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://www.ignca.nic.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ₹᱒,᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓,᱕᱐᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱚᱸᱰ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱢᱩᱜᱼᱟ<ref name = toii>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/watch-this-bizarre-tradition-of-malana-in-kasol-doesnt-let-you-touch-anything-details-inside/articleshow/98969179.cms|work=[[Times of India]]|title=Why tourists are not allowed to touch anything in this Kasol village|date=2023-03-24|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱞᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱮᱱᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱱ-ᱫᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚᱛᱟ" ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟ tight ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ<ref name = bbcc>{{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth | date = 2018-08-21|work=BBC|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == local ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ''[[rishi]]'' ( we support/ ᱨᱤ context) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ-ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ Local ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱲᱤ-ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ 'ᱫᱮᱣᱛᱟ' (Deity) ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (parliamentary system) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Kulu The End of the Habitable World By Penelope Chetwode page 89 {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾ ᱡᱩᱫᱤ standard ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱭᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ (pre-Aryan) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚ direct ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[G. M. Young]] ᱟᱨ [[Penelope Chetwood]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ [[Brahmin]] ᱱᱟ structure ᱟᱜ [[#The tale of the Brahmin priest| ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ]] ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ local ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ<ref name="Young" /><ref>Penelope Chetwode (1972). "Kulu The End of the Habitable World. p. 90. {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[Western Himalayas]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟ anti frame ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟ an ᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ local ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ [[Jamadagni|ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ]] (Jamadagni Rishi) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ practice ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱳᱱ (Bon) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟ coordinate ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟ ᱵᱟ (cultural bridge) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[Kullu]], [[Ladakh]], [[Tibet]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ— ᱡᱟᱢᱞᱩ, ᱡᱟᱭᱢᱳ, ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱟ ᱨᱮᱬᱩᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱩᱨᱤ (consort) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱦौल ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱷᱮᱯᱟᱱ (Raja Ghepan), ᱵᱳᱱᱟᱞᱤ ([[Hidimba Devi Temple|ᱦᱤᱰᱤᱢᱵᱟ]], [[Manali, Himachal Pradesh|ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[Hampta Pass|ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ]] ᱚ an ᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ 'Jetha Hampta- Kona Malana', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱥᱟ coordinate ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ (basket) ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱠᱚ [[Kullu Valley|ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ('Tharah Kardu')᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ' (oldest democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |title=Malana - World's Oldest Democracy - Kullu |website=kullutourism.com |access-date=2018-01-09 |archive-date=2017-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225164611/http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.amarujala.com/shimla/malana-village-of-kullu-has-oldest-democracy-in-world |title=यहां सदियों से गांव की संसद ही तय करती है कायदा कानून - Amarujala |work=Amar Ujala |access-date=2018-01-09 |language=en}}</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander the Great)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ an ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟ injection/ ᱪᱚᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Experts-to-study-Alexanders-last-descendants-in-Himachal/articleshow/4832428.cms |title=Experts to study Alexander's 'last descendants' in Himachal - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-01-09}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[Malana Hydro Power Station|ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ computer ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ b ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱦᱩ an ᱲ ᱞᱮᱱᱟ<ref name=fire>{{cite news |last1=Joshi |first1=Namratha |title=Jamlu's fire |url=https://books.google.com/books?id=SjEEAAAAMBAJ&q=malana+village&pg=PA52 |accessdate=12 July 2015 |publisher=Outlook magazine. M/s Kasturi ad sons |date=26 January 2008}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟ ᱢ ᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟ structure ᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ we/ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱟ n ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟ an ᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ == ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ == ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ plan ᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (judiciary system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Bicameralism|ᱫᱚ product ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ]] (bicameral parliament) ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (lower house) ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱤᱥᱴᱷᱟᱝ (Kanishthang) ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ (upper house) ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱮᱥᱴᱷᱟᱝ (Jayeshthang) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[Panchayati raj|ᱯᱚ n ᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤ ᱨᱟᱢ (Bhagi Ram) ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="HT"/>᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[Kanashi|ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ]]/ ᱨᱟᱠᱥ (Kanashi/Raksh) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ<ref>"About Malana" {{cite web |url=http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |title=About Malana |accessdate=2010-07-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320103650/http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |archivedate=20 March 2011 |df=dmy-all }}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱵᱟ special ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ<ref>Dr. Virendra Bangroo, "Malana: A Lost Utopia In The Himalayas," http://ignca.nic.in/nl002401.htm</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ (Tibetan-Burmese) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns>{{e25|xns|Kanashi}}</ref>᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱱᱚ ᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ soft ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟ center ᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns/>᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ == ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱸᱡᱟ/ ᱜᱟ inter (hemp) ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ, ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱟᱦᱤ (slippers) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{cite magazine |quote=Local lawmakers and officials say the plant is part of their tradition and empathize with people in steep, remote villages who consider cannabis the only cash crop they can grow in harsh weather and geographic conditions. Maheshwar Singh, a local lawmaker and the descendant head of the royal family of Kullu, said a look at the old tax books shows that the plant was legally cultivated and sold for decades before India's drug law. |title=For this Himachal village, banned cannabis is its source of livelihood |first=Prabhash K. |last=Dutta |date=December 4, 2016 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-village-malana-himachal-pradesh-cannabis-livelihood-355610-2016-12-04 |magazine=[[India Today]]}}</ref>᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[recreational drug tourism]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚ white (maize) ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟ ᱲᱟ ᱱ ᱦᱚᱲ (tourism) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ == [[File:Aerial picture of Malana, Himachal Pradesh.jpg|thumb|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱩᱯ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ location ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ( गणतंत्र) ᱠᱟᱱᱟ<ref name="autogenerated1">{{cite journal |last1 = Giroti |first1 = R |last2 = Talwar |first2 = I |date = Apr 2010 |title = The Most Ancient Democracy in the World is a Genetic Isolate: An Autosomal and Y-Chromosome Study of the Hermit Village of Malana (Himachal Pradesh, India) |journal = Hum. Biol. |volume = 82 |issue = 2 |pages = 123–41 |pmid=20649396 |doi=10.3378/027.082.0201 |s2cid = 22324205 |jstor=41466666}}</ref>᱾ [[Kullu|ᱠᱩᱞᱞᱩ]] ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ [[Pahari language| Pahari ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ layout/ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ === ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ (Jamlu Devta) === ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱣᱟᱱ ᱫᱮᱣᱛᱟ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (village council) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱷᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ (Athens of the Himalayas) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://voyageforum.com/voyage/inde_malana_manali_athenes_himalaya_D762971/ Malana (Manali): Athènes de l'Himalaya]</ref>᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ( oracle) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ/ ᱠᱚ ᱟ optical ᱟᱭᱟ<ref name="HT">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |title='Deity orders' closure of joints, guest houses at Malana village famous for hash |first=Gaurav |last=Bisht |date=July 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714004314/http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |archive-date=July 14, 2017}}</ref>᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱫᱚ [[Jamdagni| ᱨᱤᱥᱤ ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱭᱟ᱾ ==== ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ (tale of the Brahmin priest) ==== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[G. M. Young]] ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱱᱟ n ᱭᱚᱠ ( ᱯᱚ n ᱰᱤᱛ) ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚ b ᱥᱚ ( Jamadagni) ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ('Ra Deo') ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ- ᱨᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚ system ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ/ focus ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ<ref name="Young">{{cite journal |last1=Young |first1=George Malcolm |title=Malana and the Akbar-Jamlu Legend |journal=Journal of the Panjab Historical Society |date=1916 |volume=4 |issue=2 |pages=77–149}}</ref>᱾ ==== ᱟᱠᱵᱚᱨ- ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ(The Akbar-Jamlu legend) ==== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[G.M. Young]] ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[Akbar the Great| ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ (Phaggan) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠᱟ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱟ dangerous/ strict ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱴᱮᱠᱥ (tax) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ an ᱪᱷᱤ align ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱟᱹ see/ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟ an ᱡᱟᱨ ᱵᱮ composite ( ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱳᱜᱽ/ leprosy) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref name="Young"/>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮ composite ᱫᱚ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱞᱟ positioning ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮ code ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟ direct/ sacred ᱴᱟᱠᱟ ( ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟ) ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱭᱥᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ, ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱫᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱵᱮ disease ᱵᱮᱥ ᱮᱱᱟ<ref name="Young"/>᱾ === ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ (Hellenic connection) === ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ precise ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟ discrete ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟ core ᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ<ref name = bbcc />᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ (genetic) ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ (Y-DNA haplotypes J2 ᱟᱨ R1a) ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ sequence ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ( Indo-Aryan) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟ direct ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ<ref name="autogenerated1"/>᱾ === ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (Temples) === ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ internal ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟ ᱴᱷ ᱠᱩᱱᱤ (Kathkuni) ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱵᱚ standard ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ<ref name=fire/> ᱟᱨ [[Rukmini| ᱨᱩᱠᱢᱤᱬᱤ]] ᱵᱚ complex ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ (Malana Cream) === ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱟᱨᱮ (cannabis plants) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |newspaper=[[Hindustan Times]] |title=Hash through hashtag: Himachal's famed marijuana on sale via Instagram, Speed Post |first=Aarish |last=Chhabra |date=March 21, 2017 |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hash-through-hashtag-himachal-s-famed-marijuana-on-sale-via-instagram-speed-post/story-BosATt2zX028mUC3rhzS0K.html |quote=Other photos had an entry gate of Malana, considered to have the best quality of cannabis in the world.}}</ref><ref name="HT"/>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ/ primary ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱥ (hash) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |url=https://qz.com/1026188/malana-an-ancient-himalayan-village-known-for-indias-best-hash-is-now-off-limits-for-tourists/ |work=[[Quartz (publication) |Quartz]] |quote=An isolated village nestled in the Himalayas, Malana is popular for Malana Cream, a strain of cannabis with a high oil content and intense aroma [...] Malana Cream is among the most expensive hashish on the famed cannabis menus of Amsterdam. A tola, or 11.66 grams, sells for over $250 there and over Rs4,000 ($60) in India. |title=An ancient Himalayan village known for India's best hash is now off limits for tourists |date=July 11, 2017 |first=Manu |last=Balachandran}}</ref>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱟᱥᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱛᱤ-ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱴᱷᱟ/ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/travel/among-the-world-s-top-stoner-spots-malana-now-cannot-do-without-marijuana/story-rbiWwsRw44NcIjcCQyIvjM.html |title = Among the world's top stoner spots, Malana now cannot do without marijuana |date = 4 December 2016}}</ref>᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth |work=bbc.com }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Malana, Himachal Pradesh}} * [http://www.ignca.gov.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas] * [http://www.ignca.gov.in/bangru04.htm Himalayan Culture and Mountaineering Museum] qpfdpwtjblto6w041fwai896u4v69ql ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ 0 37977 197549 197456 2026-09-02T23:29:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197549 wikitext text/x-wiki {{Short description|‌ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ, ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} '''ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ''' (Thembang) ᱫᱚ [[ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name="google.co.in">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K_bLCQAAQBAJ&q=thembang&pg=PA29|title=Himalayan Nature and Tibetan Buddhist Culture in Arunachal Pradesh, India|isbn=9784431554929|last1=Mizuno|first1=Kazuharu|last2=Tenpa|first2=Lobsang|date=June 2015}}</ref> [[File:Thembang arial view.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ (aerial view)]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[file:Thembang-ArunachalPradesh-DSC003.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱡᱚᱝ (Thembang dzong)]] ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (1st century AD) ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ 'ᱭᱩᱪᱷᱳ-ᱯᱮᱢᱟ-ᱪᱮᱱ' (Yuchho-Pema-Chen) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱟᱦᱟ (Lotus) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ"। ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱝᱜᱤᱱ ᱥᱟᱛ-ᱛᱥᱤ (Sat-Tsi) ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱡᱟᱨ (epidemic) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱙᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱐ dot ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ (Cha-Cha-Nye) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱰᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱥᱟᱢᱟᱨᱤ]], [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ (tax) ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟ (Nyila) ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ (Yonpu) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ। ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮ processes map map-ᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱚ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱤᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱠᱟᱠᱟ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ (doubt) ᱛᱮᱵᱤᱱ ᱜᱩᱡᱩᱜ-ᱟ। ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ। ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱚᱰᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱤᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ। ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱪᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱵᱟᱠᱤᱱ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱯᱤ (sword) ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱫᱩ-ᱢᱟᱸᱛᱟᱨ (black magic) ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ। ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱰᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ - ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ (drought), ᱵᱟ direct, ᱟᱡᱟᱨ, ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ। ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ (sage) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱯᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ (sin) ᱯᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱯᱮ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱤᱠᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ। ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱫᱚ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱡᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱚᱛᱟᱢ (pigeons) ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ, "ᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱ?" ᱯᱚᱛᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱮᱭᱟ, "ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱞᱚᱢ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ।" "ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱨᱮᱧᱟ?" ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ। "ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ, ᱟᱢ ᱡᱚᱢ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱟᱭ ᱢᱮ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ।" ᱯᱚᱛᱟᱢ ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ। ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱨ ᱠᱩᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱫᱚ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ, ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱩᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ (soul) ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱞᱤ-ᱵᱚᱝ-ᱠᱷᱟᱭ (Kuli-bong-khai) ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱫᱚ ᱵᱟᱯᱩ (Bapu) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ। ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱫᱷᱚᱥᱚ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱟᱭᱟᱢ (royal blood) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ (Tibet) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱣᱟᱝᱢᱟ-ᱯᱮᱞᱮ-ᱫᱷᱟᱨ (Wangma-Pele-Dhar) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Sadnalegs|ᱥᱟᱫᱽᱱᱟᱞᱮᱜᱽᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Songtsen Gampo|ᱥᱚᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱟᱢᱯᱳ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩ direct ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱪᱟ-ᱪᱟ-ᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱮᱸ-ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ। ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱣᱟᱝᱢᱳ-ᱯᱮᱞᱮ-ᱫᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱱᱯᱩ ᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱧᱟ।" ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ (challenge) ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟ computer-ᱟ। ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱮ ᱛᱩᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱛᱩᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱮ ᱛᱩᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱵᱟᱯᱩ' (Bapu) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 'ᱵᱟᱵᱩ' (Babu) ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ। ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ 'ᱵᱟᱯᱩ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱟᱝᱛᱷᱟᱝ ᱪᱷᱩᱡᱩᱵᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱟ ᱯᱟᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱰ-ᱡᱮᱨᱤᱜᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। [[File:Northern gate of Thembang fort.jpg|thumb|ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱮᱞᱟ/ᱜᱚᱲ (fort) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱷᱩᱰ, ᱠᱷᱟᱣᱱᱟ, ᱨᱟᱦᱩᱝ, ᱟᱨ ᱠᱷᱳᱛᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱞᱟ (fort) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱞᱩ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱮᱞᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱭᱩᱵ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱣᱱᱤ (warning) ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱯᱟᱴᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱭᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ-ᱟ। ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱟᱹᱯᱤ, ᱵᱽᱨᱟ, ᱟ direct ᱟᱨ ᱟ context ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱨᱟ (guard) ᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱡᱤᱝ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱩᱨᱟᱝ) ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱡᱤ (Miji) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ। ᱟᱭᱵᱤ ᱪᱟᱸᱫᱟᱝᱯᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱥᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱷᱩᱝᱜᱤ (quiver) ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟ direct ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱩᱴᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ। [[File:Ceremonial war.jpg|thumb|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ (Ceremonial war)]] ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱠᱯᱮᱱᱯᱟ (ᱨᱩᱯᱟ) ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱯᱮᱢᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱫᱚ ᱛᱩᱠᱯᱮᱱ (ᱨᱩᱯᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱲᱤ (stairs) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱷᱩ (spit) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[Frederick Marshman Bailey|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱮᱯᱷ. ᱮᱢ. ᱵᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ [[Henry Morshead|ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮᱪ. ᱴᱤ. ᱢᱳᱨᱥᱦᱮᱰ]] ᱫᱚ "ᱴᱥᱟᱝᱯᱳ ᱥᱟᱸᱜᱟᱨ" (Tsangpo Exploration) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟ we ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱞᱟ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ "ᱵᱮᱞᱤ ᱴᱨᱮᱞ" (Bailey Trail) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ। ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ [[Bill Tilman|ᱮᱪ. ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ. ᱛᱤᱞᱢᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ। [[Sino-Indian War|᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ। ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮᱱᱟ ᱵᱮᱞᱤ ᱴᱨᱮᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩ direct ᱜᱮ [[ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[Sela Pass|ᱥᱮᱞᱟ ᱯᱟᱥ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫ ᱮᱱᱟ। ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ। ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱰᱤᱞᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱨᱩᱫ (Artillery) ᱠᱚ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ। ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟ (Indian Armed Forces) ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱚᱝᱠᱚᱨ (bunkers) ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ। ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱨᱟ positioning (war memorial) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫ-ᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ, ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ। ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱪᱮᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱞᱟ (Geela) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ। ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱨᱟᱠ (Merak) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱧᱟ pattern/ᱧᱟᱰᱚ cross (yak) ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱯᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱟᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ। ᱙᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱡᱚ, ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱠᱚᱰᱮ (millet), ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ। ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱟ, ᱜᱟᱹᱭ-ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ, ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱤᱨᱤ semi-wild ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ (Mithun - Bos frontalis) ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟ cross, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ। ᱧᱟ, ᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟ cross ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱛᱚᱢ (butter) ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱤᱨ (cheese) ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ। ᱧᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱵ (wool) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟ। ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱩᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱹᱞᱤᱪᱟ, ᱞᱤ capture, ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱞᱤ/ᱵᱮᱜᱽ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱟᱝ-ᱟ। [[File:Ceremonial dance.jpg|thumb|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ (Ceremonial dance)]] ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱵᱟᱯᱩ/Bapu) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ: ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ, ᱥᱮᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱜᱤᱞᱟ/Geela): ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ। ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ, ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ। ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱱᱛᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱯᱤ (pastoral) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱜᱩᱯᱤ (agro-pastoral) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। == ᱴᱚᱴᱷᱟ / ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ == ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ- ᱜᱚᱱᱛᱷᱩᱝ, ᱯᱟᱝᱢᱟ, ᱥᱮᱢᱱᱟᱠ, ᱪᱮᱨᱚᱝ, ᱛᱟᱝᱪᱷᱮᱱᱢᱩ, ᱞᱟᱜᱟᱢ, ᱪᱟᱱᱫᱮᱨ, ᱟᱨ ᱞᱟᱪᱚᱝ। ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ। == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱥᱟᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ ᱟᱨ ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ- ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[Songtsen Gampo|ᱥᱚᱝᱛᱥᱮᱱ ᱜᱟᱢᱯᱳ]] (᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ- mathematical ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱲᱟᱣᱟ। ᱵᱤᱨ, ᱟᱹᱛᱤᱧ ᱴᱷᱟᱶ, ᱪᱟᱥ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ (ᱠᱷᱳᱪᱤᱞᱩ, ᱥᱟᱨᱪᱷᱳᱠᱯᱟ, ᱟᱛᱟᱡᱟᱭᱯᱩ, ᱟᱨ ᱫᱤᱨᱠᱷᱤᱯᱟ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱞᱟ (ᱞᱷᱳᱯᱟ, ᱢᱮᱨᱟᱠᱯᱟ, ᱧᱤᱢᱩ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱩ) ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (urbanisation) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱠᱮᱞᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱯᱟ (Monpa) ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (caves) ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤ (Mani) ᱟᱨ ᱪᱳᱨᱛᱮᱱ (Chorten) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱳᱱᱯᱟ (ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱴ ᱠᱷᱚᱫᱟ (wood carvings) ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤ, ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱮ organic ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱪ (cow dung), ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱤᱡ (sheep scat) ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱤᱛᱟᱹ ᱫᱟᱜ (urine) ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱛ/ᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ M mulching ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ। ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱞᱳᱥᱟᱨ (Losar), ᱦᱳᱭᱥᱤᱱᱟ (Hoishina), ᱪᱷᱳᱭᱠᱳᱨ (Choikor) ᱮᱢᱟᱱ। [[File:The Kangto Peak (The highest peak in the North-east after Kanchenjunga).jpg|thumb|ᱠᱟᱝᱴᱳ ᱪᱩ external (The Kangto Peak) ᱫᱚ ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱡᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ।]] ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ। ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱫᱚ ᱴᱮᱢᱯᱚᱨᱮᱴ (temperate) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ (alpine) ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱚᱨᱠᱤᱰ (orchids), ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (rhododendrons), ᱯᱨᱤᱢᱩᱞᱟ (primula) ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ। ᱡᱤᱣ-ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ (Snow leopard), ᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱱᱰᱟ (Red panda), ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱵᱟᱱᱟ (Himalayan black bear), ᱠᱞᱟᱣᱰᱮᱰ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ (Clouded leopard), ᱪᱤᱱᱤ ᱯᱟᱝᱜᱳᱞᱤᱱ (Chinese pangolin), ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱯᱤᱠᱟ (Black pika), ᱞᱤᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤ (Blue sheep) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ। ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Himalayan monal|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]], ᱵᱽᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱᱴ, ᱵᱟᱸᱥ ᱛᱤᱛᱨᱤ, ᱥᱟᱛᱤᱨ ᱛᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ, ᱠᱟᱞᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱥᱟᱱᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱩᱝᱜᱽᱨᱤ - ᱪᱟᱝᱞᱟ - ᱯᱳᱨᱥᱤᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[BirdLife International|ᱵᱟᱨᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ]] ᱫᱣᱟᱨᱟ [[Important Bird Area|ᱢᱩᱬ ᱪᱮᬬᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ (IBA)]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟᱱ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ (Community based eco-tourism) ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|last=Bhatt|first=Seema|date=2012|title=Community-based Homestays: Innovation in Tourism|url=https://vikalpsangam.org/article/community-based-homestays-innovation-in-tourism-1/|website=Vikalp Sangam}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (best Eco-tourism award) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ। ᱛᱷᱮᱢᱵᱟᱝ ᱡᱚᱝ/ᱠᱮᱞᱟ (Thembang Dzong) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱬ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ (UNESCO) [[World Heritage Site|ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱭᱤᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। {{coord|27|21|N|92|24|E|display=title|region:IN_type:city_source:GNS-enwiki}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-5l1RhMStxgC&q=thembang&pg=PA64|title=Into the Untravelled Himalaya|isbn=9788173871818|last1=Kapadia|first1=Harish|year=2005}} *{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/T2zS5DucRehRP912lSX7gM/The-Monpas-Of-Thembang.html|title=The Monpas Of Thembang|author=Ananda Banerjee|work=www.livemint.com}} *{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5913/|title=Thembang Fortified Village|author=UNESCO World Heritage Centre}} *{{cite web|url=http://www.arunachaltourism.com/circuit1-thembang.php|title=Arunachal Tourism|access-date=25 October 2015|archive-date=21 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121203100/http://www.arunachaltourism.com/circuit1-thembang.php|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Arunachal-nominees-to-work-together-for-Unesco-heritage-tag/articleshow/42380023.cms|title=Arunachal nominees to work together for Unesco heritage tag|work=The Times of India}} *{{cite web|url=https://sites.google.com/site/ecotourismap/about-thembang|title=About Thembang - ecotourismap|access-date=25 October 2015|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012053024/https://sites.google.com/site/ecotourismap/about-thembang|url-status=dead}} *{{cite web|url=https://bpwange.wordpress.com/about-thembang/|title=About Thembang}} *{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=hTEEAAAAMBAJ&q=thembang&pg=PT62|title=Outlook Traveller|date=May 2008|publisher=Outlook}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC&q=thembang&pg=PA173|title=Society and Economy in North-East India|isbn=9788189233402|last1=Momin|first1=Mignonette|last2=Mawlong|first2=Cecile A.|last3=Qādrī|first3=Fuz̤ail Aḥmad|year=2006}} *{{cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/Northeast/Arunachal_Pradesh/Thembang/photo294666.htm|title=Thembang}} *{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/1567-thembang-west-kameng-arunachal-pradesh.html|title=Villages & Towns in Thembang Circle of West Kameng, Arunachal Pradesh}} *{{cite web|url=http://www.echoofarunachal.in/newsdetails.php?nid=ECHO20151014154032|title=Echo Of Arunachal|access-date=26 October 2015|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011033214/http://www.echoofarunachal.in/newsdetails.php?nid=ECHO20151014154032|url-status=dead}} *"[https://www.cbd.int/cepa/cepafair/2012/cepa-fair-2012-fes-11-wwf.pdf Community based Conservation Initiatives in Arunachal Pradesh]" *{{cite web|url=https://villageinfo.in/arunachal-pradesh/west-kameng/thembang/thembang-h-q.html|title=Thembang H Q Village in Thembang (West Kameng) Arunachal Pradesh - villageinfo.in}} *{{cite web|url=http://elanadventures.com/destinations/view/thembang-trek|title=Thembang Trek}} *{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/frontpage/story_18258909.jsp#.Vi4Y-H4rK00|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423110744/http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/frontpage/story_18258909.jsp#.Vi4Y-H4rK00|url-status=dead|archive-date=23 April 2014|title=NE sites on Unesco list|work=The Telegraph}} *{{cite web|url=http://unesco-world-heritage.silk.co/page/Thembang%20Fortified%20Village%20-%20India|title=Thembang Fortified Village - India|work=UNESCO World Heritage|access-date=26 October 2015|archive-date=8 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508084959/http://unesco-world-heritage.silk.co/page/Thembang%20Fortified%20Village%20-%20India|url-status=dead}} *{{cite web|url=https://independent.academia.edu/ThembangHeritage|title=Thembang Heritage - Academia.edu}} *{{cite web|url=http://wikiedit.org/India/Thembang/101195/|title=Thembang}} *{{cite web|url=http://vlist.in/sub-district/01567.html|title=Thembang Circle Villages, West Kameng, Arunachal Pradesh @VList.in}} *"[https://indianvillageinfo.in/thembang-h-q-village-in-thembang-arunachal-pradesh-261701 "Thembang H Q Village in Thembang Circle, Arunachal Pradesh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215102842/https://indianvillageinfo.in/thembang-h-q-village-in-thembang-arunachal-pradesh-261701 |date=2024-12-15 }}" *"[http://www.scienceandsociety-dst.org/TSP%20Scheme%202013-14.pdf List of projects sanctioned under Tribal Sub Plan–TechnologicalInterventions for Tribal Empowerment (TITE) Schemeduring 2013-14]" *{{cite web|url=http://www.rootvinn.com/thembang-village-32163|title=Thembang History, News, Infrastructure, Members, Photos - Rootvinn|access-date=2026-08-31|archive-date=2016-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605123427/http://www.rootvinn.com/thembang-village-32163|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://bengalupdatenews.com/sports/a-trekking-expedition-in-pristine-arunachal/|title=A Trekking Expedition in Pristine Arunachal|access-date=26 October 2015|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506153607/http://bengalupdatenews.com/sports/a-trekking-expedition-in-pristine-arunachal/|url-status=dead}} *{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=pL_GfLfK3lYC&q=thebengia+bhutia&pg=PA84|title=Report on the Administration of North East India|year=1984}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC&q=thebengia+bhutia&pg=PA181|title=Society and Economy in North-East India|isbn=9788189233402|last1=Momin|first1=Mignonette|last2=Mawlong|first2=Cecile A.|last3=Qādrī|first3=Fuz̤ail Aḥmad|year=2006}} *{{cite web|url=https://archive.org/stream/cu31924023240587/cu31924023240587_djvu.txt|title=Full text of "Is Japan a menace to Asia?"}} *{{cite web|url=http://www.un-spider.org/news-and-events/news/icimod-servir-projects-success-combating-forest-fires|title=ICIMOD: SERVIR project's success in combating forest fires}} [[Category:Villages in West Kameng district]] [[Category:World Heritage Tentative List for India]] 2es6bfw2axnoobvqhi882eq4qy8ss2g ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ 0 37978 197556 197461 2026-09-03T07:01:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197556 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor) | native_name = મૂક્કન્નૂર | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village) | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 19009 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683577 | registration_plate = | website = | footnotes = }} [[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]] [[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]] '''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) == [[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" /> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ], ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326085346/https://www.federalbank.co.in/our-founder |url-status=dead }}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ(Institutions) == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational): * [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]] * [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]] * ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ * [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ(Industrial): * [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]] * [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]] * [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]] * [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious): * [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]] * [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] * [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]] * [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]] * [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]] * [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]] == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Gallery) == <gallery> File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) == {{reflist}} {{commons category}} {{Ernakulam district}} [[Category:Villages in Ernakulam district]] cb2mduhin2ue76wrbn3nbqp53r9njln ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ 0 37980 197557 197466 2026-09-03T07:04:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197557 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ | native_name = | native_name_lang = bn | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|35|10.0|N|86|49|27.5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒,᱓᱒᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱖ (ᱢᱩᱨᱟᱨᱰᱤᱦ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ''' (ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|20|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ (R)|shape-color34=black| label-size34=13|label-color34=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |archive-date = 11 January 2010 |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱓᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱑᱕᱔ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱖᱗ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱒᱗ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱓.᱒᱐%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱟᱫᱽᱨᱟ–ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}} [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | access-date = 2 December 2016}}</ref> ==ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱪᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱡᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱙᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 | title = Ramchandrapur Dam | publisher = Water Resources Information System of India | access-date = 2 December 2016 | archive-date = 3 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161203064925/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱯᱤ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/muradi-s-r-b-p-high-school-h-s-8qlkee | title = Muradi S.R.B.P. High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref> ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/muradi-girl-s-high-school-h-s-9q65e9 | title = Muradi Girl's High School | publisher = ICBSE |access-date = 3 February 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 February 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱭᱤ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱒ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱗᱙᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱤᱱ-ᱰᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑,᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱟᱣᱩᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ (OPD) ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/netaji_hospital.html |title = Netaji Hospital Ramchandrapur | publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|3}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikivoyage-inline|ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] neow7f26qajhmlmdenshtxtnjtjxw0l ᱥᱩᱭᱥᱟ 0 37981 197568 197469 2026-09-03T09:47:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197568 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱩᱭᱥᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.1956|N|85.8938|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒᱖᱔᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | module ={{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C) |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=right|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=black|label-color14=black|mark-size14=14 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=right |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=2 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}} |mark-coord22={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape22=l-triangle|numbered22=△|label22= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222| label-pos22=right| mark-title22 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|mark-description22={{cvt|620|m}} |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}} |mark-coord24={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label24= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color24 = #C42222 | label-angle24=0| label-pos24=bottom| label-size24=14| mark-size24=0| mark-title24 =none |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱥᱩᱭᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱸᱴᱩᱨᱤ-ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱖᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱓᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱑᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱓᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱗.᱙᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 21 January 2020}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|23.1956|N|85.8938|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Suisa - Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ=== *ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ===ᱟᱥᱲᱟ=== *ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ<ref>{{Cite web |title=Suisa High Secondry[Sic] School - Tunturi Suisa / Ix District Puruliya (West Bengal) |url=https://schools.org.in/puruliya/19140205205/suisa-high-secondry-school.html |access-date=2026-02-17 |website=schools.org.in}}</ref> ==ᱥᱩᱭᱥᱟ-ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱚᱨᱥᱚᱝ== ᱑᱐-᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱡᱮ.ᱰᱤ.ᱵᱮᱜᱽᱞᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.purulia.gov.in/tourntravel/tour_archeo.html | title = Archaeological tourist interest | work=Suisa | publisher = District administration |accessdate = 19 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ, [[ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ (ᱫᱮᱵᱤ)|ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ]] (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ), ᱢᱤᱫ ''ᱪᱚᱛᱩᱨᱢᱩᱠᱷᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="suisa"/> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ-ᱢᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/6494/1534/383| title = 58023 Tatanagar-Barkakhana Passenger | work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 21 January 2020}}</ref> ==ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:A ruined Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱮᱣᱞ File:A small Deul at Deuli near Suisa in Purulia district.jpg|ᱥᱩᱭᱥᱟ ᱥᱩᱨ ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱮᱣᱞ File:Deuli 2.jpg|ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱩᱨᱛᱤ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱥᱩᱭᱥᱟ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] l7viv5gndzmepfkvytzxk7je53d8as7 ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ 0 37984 197576 197475 2026-09-03T11:13:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197576 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|57.8|N|86|48|24.1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒,᱖᱔᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱸᱛᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13= left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color35=black| label-size35=13|label-color35=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱖᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱗᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱗᱔ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱗᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱔.᱕᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/oldtrain/3380 |title = Asansol-Kharagpur Passenger 58018 | publisher= indiarailinfo | accessdate = 2 December 2016}}</ref> ==ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ== ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ ᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱪᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱡᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱟᱰᱤᱦ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱟᱜᱯᱟᱴᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱙᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 | title = Ramchandrapur Dam | publisher = Water Resources Information System of India | accessdate = 2 December 2016 | archive-date = 3 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161203064925/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Ramchandrapur_Dam_D00129 | url-status = dead }}</ref> [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]], ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱟᱭᱤ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱒ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐,᱗᱙᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱤᱱ-ᱰᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑,᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱩᱜᱤ ᱟᱣᱩᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/netaji_hospital.html |title = Netaji Hospital Ramchandrapur | publisher= Purulia district administration | accessdate = 2 December 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikivoyage-inline|ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] malsxxqekxshy9ta9ns1zd0rvffahza ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ 0 37985 197569 197477 2026-09-03T10:11:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197569 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱓᱐᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ᱰ᱑᱕᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱞᱵᱷᱤᱴᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|30|N|86|27|5|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ (H)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=https://art-macha.pl/a/sripur.pdf |access-date=11 August 2018 |work=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web| url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL | publisher =WBPDCL |access-date = 2011-08-24 }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒00 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕᱖ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱒.᱖᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 January 2020}}</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ, ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ, ᱞᱳᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011 |url=https://centratalentu.pl/c/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |access-date=29 January 2020 |work=Page 101: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ (ᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱚᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref> ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://asi.nic.in/asi_protected_monu_list.asp | title = Alphabetical list of state protected monuments| work= S-WB-98| publisher = Archaeological Society of India|access-date = 19 January 2020}}</ref> ==ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery widths="230px" heights="170px"> File:Haraktore Mound - Shiva Linga (2).jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱰᱷᱤᱯ File:Haraktore - Stone idols preserved inside a temple (1).jpg|ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ File:Haraktore - Temple board.jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ </gallery> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health|publisher= Purulia district administration | access-date = 1 February 2020 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] gsbp1bomk3hbxkugd1zcckn9dno776f ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ 0 37987 197570 197489 2026-09-03T10:19:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197570 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒᱐᱕ | population_as_of = ᱒᱐᱑૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱖0 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ''' (ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱫᱚ {{coord|23.6081|N|86.7993|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | access-date = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐៥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱒ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱓.᱑᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 3 February 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://panchakotmv.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131010171054/http://www.panchakotmv.com | url-status = usurped | archive-date = 10 October 2013 |title = Panchakot Mahavidyalaya |publisher= PM | access-date = 3 February 2020 }}</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱤᱞᱞᱟ/ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | title = Purulia: Travel and Tourism | access-date = 3 February 2020 | archive-date = 28 January 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200128161209/http://puruliatourism.in/tourism/garhpanchakot.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ]] (ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ|ᱟᱴᱪᱟᱞᱟ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱫᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱨᱴᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Heritage Commission, West Bengal |url=https://wbhc.in/home/place_details/ODNkMWYxZThlMGI1OGU4ZTI3ZDZhM2U2YmY3ZGFlYmUyMzJlYzMyZDRmZDRhZDA1OWMxNmE5ZmY1MzM4YmQ5NTc4YWVhMWM1ZDUyZDMyNWIzZDc0MTFmMGMyNzI1MzhjOTM4ZmMyYWU1NTQ1YWQxNzE2MjBlNjI4OTkzYzI4NzRIZFN1Y3haR0NtMnExc0laVW5KTXZ1QWQvNkJVQWp2UHhkTjR5SXdUSENNPQ==}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] h4nb9n3gt75nez5aw0ehdiqzqbwk28y ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ 0 37989 197541 197492 2026-09-02T23:18:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197541 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱛᱩᱞᱤᱱ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Tulin village in Purulia district 01.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal# India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.3794|N|85.8906|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ| | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ᱗᱖᱑.᱙᱔ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱖᱔ | population_total = ᱙,᱘᱔᱔ | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = | module = {{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C) |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13='''ᱛᱩᱞᱤᱱ'''| numbered13=R| mark-title13= '''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' (R) |shape-color13=black|label-color13=black|label-size13=14 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:Tulin Bridge on Subarnarekha river 03.jpg|left|thumb|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱯᱚᱞ]] === ᱴᱷᱟᱶ === ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱓᱓᱑᱒᱗᱙ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|11.6|km}} ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|54.8|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|761.94|ha|abbr=off}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tulin Village in Jhalda I (Puruliya) West Bengal {{!}} villageinfo.in|url=https://villageinfo.in/west-bengal/puruliya/jhalda-i/tulin.html|website=villageinfo.in|access-date=16 November 2016}}</ref> === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|year=1949|page=170|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙,᱘᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱐᱕᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱒᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱖᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱖.᱕᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 February 2020 }}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == [[File:Tulin railway station in Purulia district 02.jpg|left|thumb|ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 10 February 2020}}</ref> [[ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 10 February 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|3}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Long stubs with short prose]] {{Purulia-geo-stub}} o77nx7p39nes16gqrld2s3fknxrxpus ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ 0 37997 197559 197524 2026-09-03T07:51:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197559 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = sat | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = ᱕.᱓᱘᱓᱑ | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱑,᱑᱗᱑ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[विधानसभा|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ''' (ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ, ᱥᱟᱸᱠᱲᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ community ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ gram panchayat| gram ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ(Geography) == {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱯᱚᱨᱭᱚᱴᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|5|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱰᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (CT)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=left|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|17|N|86|27|5|E}} | label-pos14=left|label14=ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱲᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱲᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱟᱨᱟᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱟᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱳ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱳ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱚᱧᱪᱮᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷ|labela40= ᱰᱮᱢ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.4824|N|86.5258|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ === ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ === ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ|ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱴ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱟᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟ visual ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web | url = http://www.easterncoal.gov.in/contactus/cugtel/sripur.pdf | title = Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers | work =Sodepur Area | publisher = Eastern Coalfields Limited | accessdate = 11 August 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |accessdate = 2011-08-24 |archive-date = 11 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ/ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱧᱪᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| accessdate = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | accessdate = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(Demographics) == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱑᱗᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕,᱗᱓᱕ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱔᱓᱖ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱕᱒᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐.᱘᱔%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2020}}</ref> == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ(Infrastructure) == ''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕.᱓᱘᱓᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟ structure system ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟ structure ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟ run ᱫᱟ structure ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱩᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱘᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱱᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ/ ᱥᱟ central ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, ᱒ ᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑ ᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱹᱛᱷᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱮ planetary ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱲᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |accessdate = 30 January 2020}}</ref> == ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ(Transport) == [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱛᱟᱛᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ-ᱜᱳᱢᱳ ᱵᱽᱨᱟᱸᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/kharagpur-gomoh-memu-68103/5159/956/1426#st | title = 58603 => 68103 Kharagpur-Gomoh MEMU| work= Time Table| publisher = IndiaRailInfo |accessdate = 1 February 2020}}</ref> == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ(Education) == ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203| title = Sankra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱡᱷᱟᱯᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢ ᱥᱚ align ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (Higher Secondary) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141413603| title = Jhapra High School| publisher = SchoolsWorld.in |accessdate = 1 February 2020}}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ(Culture) == ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ {{Transliteration|hi|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ}} [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://threader.app/thread/1152904616960376832| title = Jainism in Bengal and Purulia | work= P. Mandal| publisher = Threader |accessdate = 1 February 2020}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱪᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ]], ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=1 February 2020}}</ref> [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱹ external ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ/ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archaeological Monuments, Purulia District, Government of West Bengal |url=https://purulia.gov.in/archeological-monuments/}}</ref> ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱮᱣᱩᱞ ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | accessdate = 1 February 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ᱦᱚᱨᱟᱠᱛᱳᱲ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref> == ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Shankra picture gallery) == <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|ᱥᱚᱝᱠᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ File:Jain Statue inside Dharmaraj temple sat Sankra.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ File:Shankara - Dharmaraj Temple.jpg|ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ </gallery> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ(Healthcare) == [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | accessdate = 1 February 2020 }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Shankra}} {{Purulia District}} {{Authority control}} [[Category:Cities and towns in Purulia district]] oueubwph5unz5xop6kru92acwh7uya9 ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ 0 38001 197532 2026-09-02T15:42:55Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197532 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ]] | governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7,225 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|ޕᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | website = {{URL|http://hooghly.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ''' (Pursura ᱢᱮᱱᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=500| height=300| zoom=10 | coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ოდᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ| numbered4=R| mark-title4= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (R)|shape-color4=black| label-size4=13|label-color4=black |mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000 |mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666 |mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫିᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666 |mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666 |mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666 |mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ]] (H) |shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666 |mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666 |mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none |mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none |mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none |mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱫᱚ {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/17730952/Pursurah-Pachim-para-Primary-School | title= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱲᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ | work= ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| publisher= ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱯᱤᱭᱟ | access-date = 10 June 2016}}</ref> =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞᱩᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗,᱒᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱖᱘᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱕᱔᱔ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱓᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒.᱗᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 October 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | archive-date = 5 July 2017 | url-status = dead }}</ref> =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref> ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ {{reflist}} {{Hooghly District}} [[Category:Villages in Hooghly district]] [[Category:Long stubs with short prose]] {{Hooghly-geo-stub}} o06u69pf1xm1348s904dnu43a0994ok 197533 197532 2026-09-02T15:46:03Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 197533 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ]] | governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7,225 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|ޕᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | website = {{URL|http://hooghly.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ''' (Pursura ᱢᱮᱱᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=500| height=300| zoom=10 | coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ოდᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ| numbered4=R| mark-title4= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (R)|shape-color4=black| label-size4=13|label-color4=black |mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000 |mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666 |mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫିᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666 |mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666 |mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666 |mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ]] (H) |shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666 |mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666 |mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none |mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none |mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none |mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱫᱚ {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/17730952/Pursurah-Pachim-para-Primary-School | title= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱲᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ | work= ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| publisher= ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱯᱤᱭᱟ | access-date = 10 June 2016}}</ref> =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞᱩᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗,᱒᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱖᱘᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱕᱔᱔ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱓᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒.᱗᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 October 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | archive-date = 5 July 2017 | url-status = dead }}</ref> =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} {{Hooghly District}} [[Category:Villages in Hooghly district]] [[Category:Long stubs with short prose]] {{Hooghly-geo-stub}} h95jyh60effzxr5xpli8447gig8l5xm 197534 197533 2026-09-02T15:46:38Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 197534 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ]] | governing_body = [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7,225 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|ޕᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | website = {{URL|http://hooghly.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ''' (Pursura ᱢᱮᱱᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map | width=500| height=300| zoom=10 | coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ოდᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1=ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3=ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4=ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ| numbered4=R| mark-title4= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (R)|shape-color4=black| label-size4=13|label-color4=black |mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5=ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6=ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱛᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000 |mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱬ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱚᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666 |mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱝᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫିᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666 |mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱚᱣᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666 |mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666 |mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱚᱛ]] (H) |shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666 |mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱚᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666 |mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none |mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none |mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none |mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱫᱚ {{coord|22|50|30|N|87|57|37|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/17730952/Pursurah-Pachim-para-Primary-School | title= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱲᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ | work= ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ| publisher= ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱯᱤᱭᱟ | access-date = 10 June 2016}}</ref> =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞᱩᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗,᱒᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱖᱘᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱕᱔᱔ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱓᱔᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒.᱗᱐%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 June 2016}}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 15 October 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | title = Hooghly District Police | publisher = West Bengal Police | access-date = 20 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170705234600/http://policewb.gov.in/wbp/district/Hooghly/hglyphone.php | archive-date = 5 July 2017 | url-status = dead }}</ref> =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱥᱩᱨᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Map of Hooghly district with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 June 2017 }}</ref == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} {{Hooghly District}} [[Category:Villages in Hooghly district]] [[Category:Long stubs with short prose]] {{Hooghly-geo-stub}} 501xk4dprax5uaz6hk3gcabm0pfrl1f ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ 0 38002 197535 2026-09-02T15:59:04Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 "{{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197535 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,308 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ Postal Index Number|ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] | postal_code = 722143 (Mejia) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03241 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=450| height=500| zoom=10 | coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ, T: ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱰᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ| numbered5=M| mark-title5 =[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=ᱟᱪᱩᱨᱤ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=ᱵᱤᱠᱱᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱤᱠᱱᱟ]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| numbered15=R| mark-title15= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=ᱳᱱᱰᱟ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱳᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)| shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ| numbered24=T| mark-title24= [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ| numbered25=T| mark-title25= [[ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ| numbered26=T| mark-title26= [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered27=T| mark-title27= [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ|labela28= ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=ᱫᳳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱢᱟ semi- ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟ structure ᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱗᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱕᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱖᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 14 October 2016 }}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱗᱖,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 15 May 2020 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://bankurapolice.org/mejia-ps/ |title = Mejia PS | publisher= Bankura District Police | accessdate = 14 October 2016}}</ref> ᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱤᱛᱤ =ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ ᱠᱚ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟ ᱟᱢᱵᱟ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbidc.com/overview/bankura_district.htm |title = Bankura district | publisher= West Bengal Industrial Development Corporation | accessdate = 25 August 2016}}</ref> == transport == [[ national Highway 14 ( India )| ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔]], ( ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ [[ National Highway 60 ( India , old numbering )| NH ᱖᱐]]), [[ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=14 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ [[ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱜᱚᱫᱽᱨᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ, ᱯᱳᱥᱴ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ structure, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮ structure, ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ContentPage.aspx?pageid=2 | title = Government General Degree College at Mejia (Gopalpur) | work = | publisher = GGDC | accessdate = 13 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218193217/http://www.ggdcmejia.org/office.htm | archive-date = 18 February 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 |title = Kabi Jagadram Government General Degree College |publisher= KJGGDC | accessdate = 4 May 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131202902/mejhia-h-s.html |title = Mejhia HS |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131203002/mejhia-girls-h-s.html |title = Mejhia Girls HS |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ( ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ) ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ V ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [https://schools.org.in/bankura/19131203802/sukanta-smriti-vidyamandir.html ᱟᱨᱦᱚᱸ] == ᱞᱟ standard ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ [[ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ( ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)| ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal|accessdate = 10 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 10 April 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} {{Bankura District}} [[Category:Villages in Bankura district]] 7kwt8hbeafhsngir2jza4w9pz14ooqb 197536 197535 2026-09-02T15:59:52Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 /* transport */ 197536 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,308 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ Postal Index Number|ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] | postal_code = 722143 (Mejia) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03241 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=450| height=500| zoom=10 | coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ, T: ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱰᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ| numbered5=M| mark-title5 =[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=ᱟᱪᱩᱨᱤ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=ᱵᱤᱠᱱᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱤᱠᱱᱟ]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| numbered15=R| mark-title15= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=ᱳᱱᱰᱟ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱳᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)| shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ| numbered24=T| mark-title24= [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ| numbered25=T| mark-title25= [[ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ| numbered26=T| mark-title26= [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered27=T| mark-title27= [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ|labela28= ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=ᱫᳳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱢᱟ semi- ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟ structure ᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱗᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱕᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱖᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 14 October 2016 }}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱗᱖,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 15 May 2020 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://bankurapolice.org/mejia-ps/ |title = Mejia PS | publisher= Bankura District Police | accessdate = 14 October 2016}}</ref> ᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱤᱛᱤ =ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ ᱠᱚ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟ ᱟᱢᱵᱟ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbidc.com/overview/bankura_district.htm |title = Bankura district | publisher= West Bengal Industrial Development Corporation | accessdate = 25 August 2016}}</ref> == ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ (transport) == [[ national Highway 14 ( India )| ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔]], ( ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ [[ National Highway 60 ( India , old numbering )| NH ᱖᱐]]), [[ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=14 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == [[ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱜᱚᱫᱽᱨᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ, ᱯᱳᱥᱴ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ structure, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮ structure, ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ContentPage.aspx?pageid=2 | title = Government General Degree College at Mejia (Gopalpur) | work = | publisher = GGDC | accessdate = 13 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218193217/http://www.ggdcmejia.org/office.htm | archive-date = 18 February 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 |title = Kabi Jagadram Government General Degree College |publisher= KJGGDC | accessdate = 4 May 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131202902/mejhia-h-s.html |title = Mejhia HS |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131203002/mejhia-girls-h-s.html |title = Mejhia Girls HS |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ( ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ) ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ V ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [https://schools.org.in/bankura/19131203802/sukanta-smriti-vidyamandir.html ᱟᱨᱦᱚᱸ] == ᱞᱟ standard ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ [[ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ( ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)| ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal|accessdate = 10 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 10 April 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} {{Bankura District}} [[Category:Villages in Bankura district]] k8wy6n1vo98wou1bq36br6wsaek82dt 197537 197536 2026-09-02T16:01:56Z ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ 7474 /* ᱞᱟ standard ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ */ 197537 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,308 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ Postal Index Number|ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] | postal_code = 722143 (Mejia) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03241 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=450| height=500| zoom=10 | coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ, T: ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱰᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ| numbered5=M| mark-title5 =[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=ᱟᱪᱩᱨᱤ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=ᱵᱤᱠᱱᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱤᱠᱱᱟ]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| numbered15=R| mark-title15= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=ᱳᱱᱰᱟ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱳᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)| shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ| numbered24=T| mark-title24= [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ| numbered25=T| mark-title25= [[ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ| numbered26=T| mark-title26= [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered27=T| mark-title27= [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ|labela28= ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=ᱫᳳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱢᱟ semi- ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟ structure ᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020}}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱗᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱕᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱖᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 14 October 2016 }}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱗᱖,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 15 May 2020 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://bankurapolice.org/mejia-ps/ |title = Mejia PS | publisher= Bankura District Police | accessdate = 14 October 2016}}</ref> ᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱤᱛᱤ =ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ ᱠᱚ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟ ᱟᱢᱵᱟ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbidc.com/overview/bankura_district.htm |title = Bankura district | publisher= West Bengal Industrial Development Corporation | accessdate = 25 August 2016}}</ref> == ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ (transport) == [[ national Highway 14 ( India )| ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔]], ( ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ [[ National Highway 60 ( India , old numbering )| NH ᱖᱐]]), [[ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=14 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == [[ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱜᱚᱫᱽᱨᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ, ᱯᱳᱥᱴ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ structure, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮ structure, ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ContentPage.aspx?pageid=2 | title = Government General Degree College at Mejia (Gopalpur) | work = | publisher = GGDC | accessdate = 13 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218193217/http://www.ggdcmejia.org/office.htm | archive-date = 18 February 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 |title = Kabi Jagadram Government General Degree College |publisher= KJGGDC | accessdate = 4 May 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131202902/mejhia-h-s.html |title = Mejhia HS |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131203002/mejhia-girls-h-s.html |title = Mejhia Girls HS |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ( ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ) ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ V ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [https://schools.org.in/bankura/19131203802/sukanta-smriti-vidyamandir.html ᱟᱨᱦᱚᱸ] == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ(Healthcare) == ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ [[ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ( ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)| ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal|accessdate = 10 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 10 April 2020}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} {{Bankura District}} [[Category:Villages in Bankura district]] nc8pn4sub6kq8bqne7w7sl4vytef04j 197558 197537 2026-09-03T07:08:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197558 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,308 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ Postal Index Number|ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] | postal_code = 722143 (Mejia) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03241 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=450| height=500| zoom=10 | coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ, T: ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱰᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ| numbered5=M| mark-title5 =[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=ᱟᱪᱩᱨᱤ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=ᱵᱤᱠᱱᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱤᱠᱱᱟ]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| numbered15=R| mark-title15= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=ᱳᱱᱰᱟ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱳᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)| shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ| numbered24=T| mark-title24= [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ| numbered25=T| mark-title25= [[ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ| numbered26=T| mark-title26= [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered27=T| mark-title27= [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ|labela28= ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=ᱫᳳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱢᱟ semi- ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟ structure ᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱗᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱕᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱖᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 14 October 2016 }}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱗᱖,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://bankurapolice.org/mejia-ps/ |title = Mejia PS | publisher= Bankura District Police | accessdate = 14 October 2016}}</ref> ᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱤᱛᱤ =ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ ᱠᱚ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟ ᱟᱢᱵᱟ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbidc.com/overview/bankura_district.htm | title = Bankura district | publisher = West Bengal Industrial Development Corporation | accessdate = 25 August 2016 | archive-date = 15 September 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160915230917/http://www.wbidc.com/overview/bankura_district.htm | url-status = dead }}</ref> == ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ (transport) == [[ national Highway 14 ( India )| ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔]], ( ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ [[ National Highway 60 ( India , old numbering )| NH ᱖᱐]]), [[ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=14 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == [[ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱜᱚᱫᱽᱨᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ, ᱯᱳᱥᱴ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ structure, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮ structure, ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ContentPage.aspx?pageid=2 | title = Government General Degree College at Mejia (Gopalpur) | work = | publisher = GGDC | accessdate = 13 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218193217/http://www.ggdcmejia.org/office.htm | archive-date = 18 February 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 |title = Kabi Jagadram Government General Degree College |publisher= KJGGDC | accessdate = 4 May 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131202902/mejhia-h-s.html |title = Mejhia HS |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131203002/mejhia-girls-h-s.html |title = Mejhia Girls HS |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ( ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ) ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ V ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [https://schools.org.in/bankura/19131203802/sukanta-smriti-vidyamandir.html ᱟᱨᱦᱚᱸ] == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ(Healthcare) == ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ [[ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ( ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)| ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} {{Bankura District}} [[Category:Villages in Bankura district]] btv3tbkjhzpewym6bs7cjthymrfnfpx ᱥᱟᱨᱱᱟ ‌ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ 0 38003 197542 2026-09-02T23:19:48Z ~2026-46233-29 11527 "ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197542 wikitext text/x-wiki ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ 0ubjmfsi1hubmt1ld0vum9hcy9cqcuk 197543 197542 2026-09-02T23:21:57Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197543 wikitext text/x-wiki ==ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ== ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ 38r1qsfhq3i0bnw64qty128kv2a1uzr 197544 197543 2026-09-02T23:22:32Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197544 wikitext text/x-wiki =ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ= ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ ghx2la3vdqmzqtpxo1vdk9aawo4dbuz 197545 197544 2026-09-02T23:23:25Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197545 wikitext text/x-wiki = ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ d72cjcykpzl1hhcbqipmyyvbejxwrzr 197546 197545 2026-09-02T23:24:11Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197546 wikitext text/x-wiki === ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ === ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ ijok7iqhtbavc6v3wlrzmuc5v1u1plj 197547 197546 2026-09-02T23:25:29Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197547 wikitext text/x-wiki ```ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ``` ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ 867msathk9d57cz3a9ngm66fzeb6qnj 197548 197547 2026-09-02T23:28:04Z ~2026-46233-29 11527 /* */ 197548 wikitext text/x-wiki ᱡᱟᱭ ᱛᱮᱫ = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ,{{ ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ }} ᱾ cbv9qjg7sbfqarlro3lianydht4fzsr ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ 0 38004 197553 2026-09-03T05:21:16Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙)}} {{Infobox person | name = ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | image = Dilip Piramal, Chairman, VIP Industries, highlighting his recommendations (35219032030).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1949|11|02}} | birth_place = ᱢᱩ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197553 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙)}} {{Infobox person | name = ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | image = Dilip Piramal, Chairman, VIP Industries, highlighting his recommendations (35219032030).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1949|11|02}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | known_for = ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ. ᱞᱟᱜᱮᱡᱽ | education = [[ᱥᱟᱭᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ]] (ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ) | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ | title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ | boards = ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ | spouse = {{ubl | {{marriage|ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ|1975|2005|end=div}} | {{marriage|ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ|2005}} }} | children = ᱓ | relatives = }} '''ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ. ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱜᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱤᱠᱤᱥᱚᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱪᱚᱴᱩᱨᱵᱷᱩᱡᱽ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DNA India">{{cite news |title=I'm not very disciplined: Dilip Piramal |url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-i-m-not-very-disciplined-dilip-piramal-1305505 |work=DNA India |date= 31 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱥᱳᱠ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Forbes India">{{cite web |title= Dilip Piramal lives in the lap of luxury but values his time the most |url=https://www.forbesindia.com/article/best-things-money-can-buy/dilip-piramal-lives-in-the-lap-of-luxury-but-values-his-time-the-most/38973/1 |work=Forbes India |date=11 November 2014}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱠᱳᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dilip Gopikisan Piramal, 69 |url=https://www.wsj.com/market-data/quotes/IN/XBOM/506767/company-people/executive-profile/180115 |website=WSJ |accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Prominent Alumni |url=https://thesydenhamalumniassociation.wordpress.com/prominent-alumni/ |website=Prominent Alumni |date=29 January 2009 |accessdate=8 July 2020}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱪᱚᱴᱩᱨᱵᱷᱩᱡᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱤᱥᱚᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱷᱩᱡᱽ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱢᱤᱞᱥ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱞᱳ ᱯᱞᱟᱥᱴ (ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ ᱞᱟᱜᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ) ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱢᱤᱞᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱜᱽ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=VIP Industries Dilip Piramal |url=https://www.cnbctv18.com/videos/business/vip-industries-dilip-piramal-net-profit-will-go-up-10-due-to-corporate-tax-cuts-4451711.htm |website=CNBCTV18 |date=30 September 2019 |accessdate=1 October 2019}}</ref> ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱤᱥᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱢᱤᱞᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱞᱳ ᱯᱞᱟᱥᱴ/ᱵᱷᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dilip Piramal Sees Opportunity in Crisis |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/expert-view/vip-industries-chairman-sees-opportunity-in-coronavirus-crisis-heres-why/articleshow/74116369.cms |website=Indiatimes |date=13 February 2020 |accessdate=13 February 2020}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱥᱳᱠ ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱥᱴᱚᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Piramal Family">{{cite web |title= Piramal Family |url=https://www.forbes.com/profile/piramal/#7a77de0a21a5 |work=Forbes |date=14 November 2017}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱚᱥᱳᱠ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ (᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Redefining Resilience |url=http://www.marwar.com/redefining-resilience/ |website=Marwar |accessdate=17 March 2016 |archive-date=11 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051846/http://www.marwar.com/redefining-resilience/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱞᱮᱸᱜᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱱᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.outlookindia.com/culture-society/book-excerpt-how-we-have-embraced-mental-illness-as-a-family-news-189856 Aparna Piramal Raje's book]</ref> ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱢᱤᱛ ᱨᱟᱡᱮ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱯᱳᱞᱟᱨ ᱰᱤᱥᱳᱨᱰᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚᱥᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dilip Gita Piramal Divorced |url=https://www.financialexpress.com/archive/dilip-gita-piramal-divorced/139844/ |website=Financial Express |accessdate=4 June 2005}}</ref> ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱕᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Ties in Double Knots |url=https://www.outlookindia.com/business/ties-in-double-knots-news-295400 |website=Outlook India |access-date=5 October 2005}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ ᱾<ref>{{cite web |title=Ties in Double Knots |url=https://www.krazybutterfly.com/magazine/story/ties-in-double-knots/295400 |website=Outlook India |accessdate=15 October 2016 }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱫᱤᱞᱤᱯ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] lopfltscn9kgzgn50m6ws7mfo3s09nm ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ 0 38005 197573 2026-09-03T10:44:22Z MT731 2184 "{{short description|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱘᱓᱑–᱑᱘᱖᱕)}} {{Infobox officeholder | name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ | image = Jagannath_Sunkersett.jpg | image_size = 250px | caption = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197573 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱘᱓᱑–᱑᱘᱖᱕)}} {{Infobox officeholder | name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ | image = Jagannath_Sunkersett.jpg | image_size = 250px | caption = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱥᱤ. ᱑᱘᱖᱓ | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ | honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. | office1 = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ | term1 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕ | governor1 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ | office2 = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] | term2 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕ | governor2 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ | constituency2 = ''ᱱᱚᱢᱤᱱᱮᱴᱰ'' | nickname = ''ᱱᱟᱱᱟ''<br/> ''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ''<ref name=U/> | birth_name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ <ref name=F>{{cite web | url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 | title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref> | birth_date = {{Birth date|1803|02|10|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱤ]] | death_date = {{death date|1865|7|31|df=y}} (ᱩᱢᱮᱨ ᱖᱒) | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ<ref name=U>{{cite web|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686| title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref> | party = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ | known_for = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ }} [[File:Jaganath Shunkerseth 1991 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.15|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] '''ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ - ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱱᱟᱱᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name=":0" /> ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱯᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱩᱨᱠᱩᱴᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=EB1911>{{cite EB1911 |wstitle=Shankarsett, Jagannath |volume=24 |page=801}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Patwardhan |first=G. D. |date=15 August 1995 |title=The Times of India, August 15, 1995 Off the Rails: To The Editor of The Times of India |url=https://theory.tifr.res.in/bombay/docs/toi/aug15-1995.html }}</ref><ref>{{cite book |last1=Egbers |first1=Vera |last2=Kamleithner |first2=Christa |last3=Sezer |first3=Özge |last4=Skedzuhn-Safir |first4=Alexandra |title=Architectures of Colonialism: Constructed Histories, Conflicting Memories |date=4 June 2024 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0356-2670-4 |pages=85 |url=https://books.google.com/books?id=TzYKEQAAQBAJ&dq=Jagannath+Shankarsheth+gipr&pg=PA85 |access-date=13 February 2025 |language=en}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱭᱟ<ref>{{Cite web |title=Jagannath Shankar Sheth Biography |url=https://portal.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/D%20Ward/Heritage-Sites/Heritage-7.pdf}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ (ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱨᱚᱛ ᱩᱫᱩᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nathe|first=Sanjay|title=Kantrati Gramsevak|publisher=Nathe Publication Limited|year=2017|isbn=978-93-85369-97-1|location=Nathe Publication Limited, Medical square, Hanumannagar, [[Nagpur]] – 440024|pages=70}}</ref> ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱟᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.jstor.org/stable/44145538 DEVELOPMENT OF EDUCATION FOR WOMEN IN BOMBAY UNDER THE BRITISH RAJ; THE FIRST GIRL GRADUATE OF THE BOMBAY UNIVERSITY] "In 1849, Jagannath Shankar Sheth started a school for girls"</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Swami |first=V.N. |title=Vidybharti Sampurna Talathi Lekhi Pariksha Margadarshak |publisher=Vidybharti publication, Latur |location=[[Latur]], Maharashtra, India |pages=66 |language=Marathi }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱘᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱟᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱞᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱡᱟᱢᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱨᱟᱱᱚᱰᱮ, ᱟᱨ.ᱡᱤ. ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱳᱠᱷᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱞ ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref name="EB1911" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="EB1911" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CELEBRATING 75 YEARS OF INDEPENDENCE JAGANNATH SHANKARSHETH |url=https://bcajonline.org/journal/celebrating-75-years-of-independence-jagannath-shankarsheth/ |access-date=2025-05-02 |website=BCAJ |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱑᱘᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱦᱮᱸᱫᱽᱥᱟᱲᱟ'' ᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱩᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=सुर्वे |first=धनाजी |date=2022-08-01 |title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! |url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 |access-date=2022-09-07 |website=marathi.abplive.com |language=mr}}</ref> ==ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱚᱨᱰᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱑ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱱ ᱢᱮᱞᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱵ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱩᱰᱩᱣᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱯᱚᱥᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱢᱚᱨᱢᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱨᱜᱚᱸᱰ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Mumbai's Elphinstone Station Renamed, Here Are 9 More Stations That Have Unique History |url=https://www.indiatimes.com/news/india/mumbai-s-elphinstone-station-renamed-here-are-9-more-stations-that-have-unique-stories-about-them-349621.html |access-date=12 December 2018 |work=indiatimes.com |date=19 July 2018 |language=en}}</ref> '''ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴᱷ, ᱱᱚᱨᱳᱡᱤ ᱯᱷᱩᱨᱫᱩᱱᱡᱤ, ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱜᱽᱱᱟᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱩᱞᱥᱮᱴᱷ ᱜᱟᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱵᱳ ᱥᱴᱨᱤᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱩᱥᱛᱚᱢ ᱥᱤᱰᱷᱣᱟ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rustom-sidhwa-marg-it-is-tragic-only-a-few-remember-the-fearless-crusader-let-alone-recall-his-services-to-nation-4945454/|title=Rustom Sidhwa Marg: 'It is tragic only a few remember the fearless crusader, let alone recall his services to nation'|date=2017-11-20|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-03-02}}</ref><ref>{{cite news |last1=DV |first1=Sridharan |title=Love must lie in memories |url=https://medium.com/@goodnewsindia/love-must-lie-in-memories-62aa24926551 |access-date=22 May 2022 |work=Medium |date=3 December 2021 |language=en}}</ref> ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=Shiv temple at Nana Chowk turns 200 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/shiv-temple-at-nana-chowk-turns-200/articleshow/15660140.cms |access-date=2024-11-03 |website=Mumbai Mirror |language=en}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱠᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ, ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱥᱟᱥᱩᱱ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱳᱯᱚᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ-ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ== * ''ᱵᱷᱟᱨᱴᱪᱟ ᱯᱟᱦᱤᱞᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱩᱨᱩᱥ'' ({{Translation|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ}}) ''ᱱᱟ'' ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷ ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱰᱟᱨ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== {{Commons category|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ}} * {{note|name}} ''Jagannath Shankar Shet'', [[Mumbai Meri Jaan]], Mumbai News, ''[[World Press]]'', 30 January 2008. * {{note|name}} ''Who was Hon. Jugonnath Sunkersett?''; Manoj Nair; ''[[Mumbai Mirror]]''; Thursday, 9 March 2006; pg 8. ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://nanasunkersett.com/ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ "ᱱᱟᱱᱟ" ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨᱠᱤᱵᱷ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] jtt6hmmn51lns7yim05o6thfw5fiwja 197574 197573 2026-09-03T10:46:48Z MT731 2184 197574 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱘᱓᱑–᱑᱘᱖᱕)}} {{Infobox officeholder | name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ | image = Jagannath_Sunkersett.jpg | image_size = 250px | caption = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱥᱤ. ᱑᱘᱖᱓ | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ | honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. | office1 = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ | term1 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕ | governor1 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ | office2 = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] | term2 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕ | governor2 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ | constituency2 = ''ᱱᱚᱢᱤᱱᱮᱴᱰ'' | nickname = ''ᱱᱟᱱᱟ''<br/> ''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ''<ref name=U/> | birth_name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ <ref name=F>{{cite web | url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 | title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref> | birth_date = {{Birth date|1803|02|10|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱤ]] | death_date = {{death date|1865|7|31|df=y}} (ᱩᱢᱮᱨ ᱖᱒) | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ<ref name=U>{{cite web|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686| title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref> | party = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ | known_for = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ }} [[File:Jaganath Shunkerseth 1991 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.15|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] '''ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ - ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱱᱟᱱᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name=":0" /> ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱯᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱩᱨᱠᱩᱴᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=EB1911>{{cite EB1911 |wstitle=Shankarsett, Jagannath |volume=24 |page=801}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Patwardhan |first=G. D. |date=15 August 1995 |title=The Times of India, August 15, 1995 Off the Rails: To The Editor of The Times of India |url=https://theory.tifr.res.in/bombay/docs/toi/aug15-1995.html }}</ref><ref>{{cite book |last1=Egbers |first1=Vera |last2=Kamleithner |first2=Christa |last3=Sezer |first3=Özge |last4=Skedzuhn-Safir |first4=Alexandra |title=Architectures of Colonialism: Constructed Histories, Conflicting Memories |date=4 June 2024 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0356-2670-4 |pages=85 |url=https://books.google.com/books?id=TzYKEQAAQBAJ&dq=Jagannath+Shankarsheth+gipr&pg=PA85 |access-date=13 February 2025 |language=en}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱭᱟ<ref>{{Cite web |title=Jagannath Shankar Sheth Biography |url=https://portal.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/D%20Ward/Heritage-Sites/Heritage-7.pdf}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ (ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱨᱚᱛ ᱩᱫᱩᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nathe|first=Sanjay|title=Kantrati Gramsevak|publisher=Nathe Publication Limited|year=2017|isbn=978-93-85369-97-1|location=Nathe Publication Limited, Medical square, Hanumannagar, [[Nagpur]] – 440024|pages=70}}</ref> ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱟᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.jstor.org/stable/44145538 DEVELOPMENT OF EDUCATION FOR WOMEN IN BOMBAY UNDER THE BRITISH RAJ; THE FIRST GIRL GRADUATE OF THE BOMBAY UNIVERSITY] "In 1849, Jagannath Shankar Sheth started a school for girls"</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Swami |first=V.N. |title=Vidybharti Sampurna Talathi Lekhi Pariksha Margadarshak |publisher=Vidybharti publication, Latur |location=[[Latur]], Maharashtra, India |pages=66 |language=Marathi }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱘᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱟᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱞᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱡᱟᱢᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱨᱟᱱᱚᱰᱮ, ᱟᱨ.ᱡᱤ. ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱳᱠᱷᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱞ ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref name="EB1911" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="EB1911" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CELEBRATING 75 YEARS OF INDEPENDENCE JAGANNATH SHANKARSHETH |url=https://bcajonline.org/journal/celebrating-75-years-of-independence-jagannath-shankarsheth/ |access-date=2025-05-02 |website=BCAJ |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱑᱘᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱦᱮᱸᱫᱽᱥᱟᱲᱟ'' ᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱩᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=सुर्वे |first=धनाजी |date=2022-08-01 |title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! |url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 |access-date=2022-09-07 |website=marathi.abplive.com |language=mr}}</ref> ==ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱚᱨᱰᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱑ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱱ ᱢᱮᱞᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱵ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱩᱰᱩᱣᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱯᱚᱥᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱢᱚᱨᱢᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱨᱜᱚᱸᱰ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Mumbai's Elphinstone Station Renamed, Here Are 9 More Stations That Have Unique History |url=https://www.indiatimes.com/news/india/mumbai-s-elphinstone-station-renamed-here-are-9-more-stations-that-have-unique-stories-about-them-349621.html |access-date=12 December 2018 |work=indiatimes.com |date=19 July 2018 |language=en}}</ref> '''ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴᱷ, ᱱᱚᱨᱳᱡᱤ ᱯᱷᱩᱨᱫᱩᱱᱡᱤ, ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱜᱽᱱᱟᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱩᱞᱥᱮᱴᱷ ᱜᱟᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱵᱳ ᱥᱴᱨᱤᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱩᱥᱛᱚᱢ ᱥᱤᱰᱷᱣᱟ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rustom-sidhwa-marg-it-is-tragic-only-a-few-remember-the-fearless-crusader-let-alone-recall-his-services-to-nation-4945454/|title=Rustom Sidhwa Marg: 'It is tragic only a few remember the fearless crusader, let alone recall his services to nation'|date=2017-11-20|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-03-02}}</ref><ref>{{cite news |last1=DV |first1=Sridharan |title=Love must lie in memories |url=https://medium.com/@goodnewsindia/love-must-lie-in-memories-62aa24926551 |access-date=22 May 2022 |work=Medium |date=3 December 2021 |language=en}}</ref> ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=Shiv temple at Nana Chowk turns 200 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/shiv-temple-at-nana-chowk-turns-200/articleshow/15660140.cms |access-date=2024-11-03 |website=Mumbai Mirror |language=en}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱠᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ, ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱥᱟᱥᱩᱱ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱳᱯᱚᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ-ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ== * ''ᱵᱷᱟᱨᱴᱪᱟ ᱯᱟᱦᱤᱞᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱩᱨᱩᱥ'' ({{Translation|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ}}) ''ᱱᱟ'' ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷ ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱰᱟᱨ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== {{Commons category|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ}} * {{note|name}} ''Jagannath Shankar Shet'', [[Mumbai Meri Jaan]], Mumbai News, ''[[World Press]]'', 30 January 2008. * {{note|name}} ''Who was Hon. Jugonnath Sunkersett?''; Manoj Nair; ''[[Mumbai Mirror]]''; Thursday, 9 March 2006; pg 8. ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://nanasunkersett.com/ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ "ᱱᱟᱱᱟ" ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨᱠᱤᱵᱷ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] sbh4v57d53zwk0vivadnrey1f74lwvb