ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ 1 13 197692 197634 2026-09-07T13:59:46Z Nacharhopon 1937 /* {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} */ 197692 wikitext text/x-wiki '''''Bold text''''--[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D|2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D]] ᱑᱕:᱑᱖, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)Italic text[[ᱠᱟᱴᱚᱢ ᱠᱩᱞᱦᱤ, ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ)]] [[ [[ᱨᱮᱫ:Hog|Areapx|thumb|alt=Dust|Fury]] {{Stub}}{{Stub documentation}}{{Stub documentation/doc}}{{T}}{{Infobox element/symbol-to-top-image|Four|symbol=Four|linkname=Four|fair use=Four|default=Four}}{{Infobox element/symbol-to-top-image/doc}}{{Infobox element/symbol-to-top-image/caption|Four|symbol=Four|default=Four}}]] ''''''''''Bold text''''--[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/86.190.192.30|86.190.192.30]] ᱑᱑:᱐᱑, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)Italic text[[Hashish|Irish]] [[ [[ᱨᱮᱫ:Husks|Warspx|thumb|alt=Tatar|Userid]] {{Quote/doc/boilerplate|mos-recommended=Irish}}{{C|Four|Four}}{{E|Four|Four}} == === Heading text === ==== ===== Heading text ===== * # Bulleted list item<nowiki><br> Insert non-formatted text here<big><small>Big text</small><sup><sub>Superscript text</sub> <gallery> #REDIRECT [[Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2]] {| class="wikitable sortable" {{USA}}{{!!}}{{ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|state=Four}}{{Item}}{{Ensure AAA contrast ratio|base=Four|other=Four|category=Four}}|} </gallery> </sup></big></nowiki> ==== == == === Heading text === ==== ===== Heading text ===== * # Bulleted list item<nowiki><br> Insert non-formatted text here<big><small>Big text</small><sup><sub>Superscript text</sub> <gallery> #REDIRECT [[Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2]] {| class="wikitable sortable" |+ Caption text |- ! Header text !! Header text !! Header text |- | Example || Example || Example |- | Example || Example || Example |- | Example || Example || Example |} </gallery> </sup></big></nowiki> ==== == ]] '''''<big> '''''This is a page for discussing <u>the Main Page</u> of the Santali Wikipedia.<br />For general community discussions and announcements, please go to the page [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱠᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱨ]].''''' </big> == Santal Wikipedia: Someone deleted main page == It's disappointing, someone deleted our main page from incubator (https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sat/Main_Page). We created our pages and contents in roman/latin script.But now all the contents are disappeared.How the admins made it? Not only from incubator but also from the translate wiki same things are done! It's notable that Santal language have five written scripts (according to Wikipedia) and roman/latin script is one of them. We need an urgent solution. Please help --[[User:Samar88|Samar88]] ([[User talk:Samar88|talk]]) 15:53, 13 December 2017 (UTC) Dear @[[User:Samar88|Samar88]], I can understand your concern but the greater concern should be to promote appropriate message to the world. For a single language multiple scripts are never welcomed and never healthy for integrity of its language and literature. Lets correct you that santal language never had five scripts of writing. When the Ol Chiki (ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ)Script was not spread properly santal language was written with the local vernacular script. This time has gone. After the invention of Ol Chiki the own script of Santali language which is widely accepted and the Indian government has recognized the script where the majority Santal people are living and who have already accepted the Ol chiki as their own script. Education has been provided through ol chiki script in school, college and universities in India as well. At the various level of Government promotional work are going on in OL Chiki. However, Indian and Bangladeshi Santals are working together with this project (wp/sat) in the incubator for several months. They all are agreed to use the ol chiki script. Therefore it will be not fair to remain isolated and stay away from this mainstream ol chiki. For a single language using two home page in incubator is also not rational. Those who are well conversed with the roman and latin they can access the information in English. If we are truely concerned about larger section of santali people we must used Ol Chiki in Wiki. Let's join hand let's united and let's disseminate the information and knowledge which are true, which are welfare for the santal people. Sincerely we hope you will support us to create Santal Wikipedia. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 06:11, 15 December 2017 (UTC) :@[[:User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]], [[:User:Samar88|Samar88]]: I wish to point out that projects (and tests) can and do support multiple writing systems. Ramjit Tudu, I must say that I get very nervous when editors say things like "the greater concern should be to promote [the] appropriate message to the world". After all, who decides what the appropriate message is? :Now, Samar88 had been gone for a long while, and I think the current test user community seems to be more interested in writing in Ol Chiki. Still, on my reading of the article at English Wikipedia, it seems that at minimum a large group of speakers uses Eastern Nagari script. So what happens to them? :WMF's goals are to make information accessible to everyone. If multiple scripts make information more accessible, then multiple scripts are desirable. (WMF's goals are <u>not</u> to provide you a platform "to promote [the] appropriate message to the world".) Accordingly: :*I'd really like to see a full discussion of this topic conducted by this community, so that the community itself can decide. :Thank you. [[User:StevenJ81|StevenJ81]] ([[User talk:StevenJ81|talk]]) (Incubator administrator) 23:19, 6 February 2018 (UTC) Dear : @[[User:StevenJ81|StevenJ81]], I welcome and appreciate your suggestion and as a wiki editor I am always with the aim objective and spirit of wikipedia. Today across the globe wikipedia has been a great source of knowledge and information. The accuracy of information has been the reason for this wide acceptance and credibility. I may be incorrect and whatever information i share may not be appropriate but my sincere effort will be towards disseminate the best whatever I knows. so long as script is concerned it is welcomed if information will be well accessible to greater section of the community, if santals of Bangladesh has greater acceptance of eastern nagari for santali language then no issue. Let the santal community of bangladesh come up with eastern nagri for santal language. As we have some good numbers of editors from bangladesh santali language in olchiki script. Recently an International Santal conference was held at Assam ( India) and an International Santali Youth Writers Conference was held at Jharkhand (India) where intellectuals and writers from India, Nepal, Bangladesh had participated and presented their writings in OLCHIKI. So it is well understood that OLCHIKI has good acceptance in both BANGLADESH and NEPAL. Till now indigenous people has been not good education one of the reason is they had no own script, now a days kids are showing good interest in education because they have their own script and they find belongingness in the script. If in spite of that santal community of bangladesh are comfortable in eastern nagari and information is well accessible in that script then there is no issue but some opinion and comment must come from Bangladesh. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 07:12, 12 February 2018 (UTC) Dear all, I agree with Ramjit Tudu, Santals in Bangladesh were in a transition phase to accept which script. Basically, Eastern Nagri is used for Bengali Language and Bengali People similarly roman is a universal script for the English language spoken in different countries. Amidst of all the Santals in Bangladesh were using both of this scripts for communication as no alternative were available. This acceptance was not because of choice but of compulsion. Now as the Santals in Bangladesh are getting aware of OLCHIKI they have accepted and loved it. Good numbers of writers in Olchiki are also coming out. So information will also be well accessed in OLCHIKI. When we can share information in one script for a single language why to adopt multiple scripts. Those who are interested in multiple scripts for a single language they must put a clear view what makes them necessary for that.--[[User:Subasmurmu|Subasmurmu]] ([[User talk:Subasmurmu|talk]]) 06:44, 12 February 2018 (UTC) :I do understand what you are trying to tell me. From Wikimedia's perspective, though, the question is not simply whether OLCHIKI is becoming more accepted in the community. And it is not simply whether conferences are now encouraging use of OLCHIKI. It is: :*Do most Santals (at home and expatriates) use OLCHIKI? :*Are there substantial groups of speakers who are more comfortable with (a) Eastern Nagari? (b) Latin alphabet? :*Is most current writing now in OLCHIKI, or is much current writing still in other scripts? :Understand: no one wants to ''require'' any given contributor to this test to write in a script different from OLCHIKI. However, at the moment, what I want is an agreement that no one is going to automatically delete content that is written properly in a different script. If there are reasonably big groups of Santals that are more comfortable in other scripts, they need to be able to use this Wikipedia, too. [[User:StevenJ81|StevenJ81]] ([[User talk:StevenJ81|talk]]) 18:32, 13 February 2018 (UTC) Dear : @[[User:StevenJ81|StevenJ81]], I am welcoming contributors to this project and agree with your point that no deletion of any of the appropriate writes up for this project. I m also happy to give the information regarding your questions which you have raised are as follows: - Most of the Santals are accepting Olchiki and using it in their daily communication like Facebook, email, WhatsApp etc. In addition, now the Olchiki is used in the Santali movies, Songs and Documentaries. - Once there were people using not only Eastern Nagari or Latin alphabet but also Odia, Dev Nagri, Asomiya and Bengali scripts for writing santali , even those Santals who were brought up and grown up in south India were used to write in south Indian script for their communication. However, with the increase in popularity of Olchiki among Santals, Santal people started to love it and used the script. Way the every single letter has been named it created a strong belongingness among santals and became an identity of Santal people which further leads them towards unity. - Present days most writings are found in Olchiki script. A huge number of Santali literature is being published alongside the textbooks for primary education even college and university courses are designed in Olchiki script. In a way it could be said that govt has taken granted olchiki script is for the santali language and the rest script were used for the short term purpose. Now almost all santals feels proud for their own script they dont have to relie on scripts devised for other languages. Thank you for your guidance and suggestions. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 17:28, 16 February 2018 (UTC) I am also agree with [[Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] --[[User:Subasmurmu|Subas Murmu]] ([[User talk:Subasmurmu|talk]]) 16:12, 24 February 2018 (UTC) == Congratulations == I'd like to congratulate the Santal community of Bangladesh and India for making this possible. You guys worked hard over the years on this. Best of luck.--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:NahidSultan|NahidSultan]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:NahidSultan|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 21:44, 6 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) :: Congratulation. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Jayantanth|Jayantanth]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Jayantanth|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 19:45, 9 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) == Statistics == The [[Special:Statistics|on-wiki statistics]] for this wiki have not been initialized yet (that's why they're mostly zeros), but [[phab:T201353|a Phabricator task]] has already been submitted to get that done. It should be done soon. To prevent misunderstandings later, please read [[mw:Manual:Article count]] and [[mw:Manual:$wgArticleCountMethod]] for information about how articles ("content pages") are counted. This wiki uses the default 'link' counting method. - [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dcljr|dcljr]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Dcljr|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 00:38, 7 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) : Although the Phabricator task I linked to has not been acted upon, the regularly scheduled semimonthly recounting of all Wikimedia wikis (on the 1st and 15th of each month) has fixed the [[Special:Statistics|statistics]] of this wiki. - [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dcljr|dcljr]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Dcljr|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 02:31, 16 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) ==Mobile visual editor test== ''{{int:please-translate}}.'' Hello all, The [[mw:Editing]] team has been improving the [[mw:Mobile visual editor]]. They would like to test it here. The purpose of the test is to learn which editor is better for new contributors. This is a great opportunity for your wiki to learn the same. This is an easy test that requires no work from you. You can read more about it at [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default]]. '''What?''' The test compares the mobile visual editor and the mobile wikitext editor, for newer registered editors (<100 edits). '''Who?''' Half the people who edit from the mobile site will start in the mobile visual editor. The other half will start in the mobile wikitext editor. Remember: Most editors are ''not'' using the mobile site and will ''not'' be affected by this test. Also, users can switch at any time, and their changes will be automatically remembered and respected. If you have already tried the mobile visual editor, your preference is already recorded and will be respected. '''When?''' The test will start soon, during June. The test will take about six weeks. (Then it will take a few weeks to write the report.) '''Why?''' This test will help the team recommend initial preference settings. It will help them learn whether different wikis should have different settings. [[File:Visual editing mobile switch wikitext.png|alt=Screenshot showing a drop-down menu for switching editing tools|thumb|Switching editing tools is quick and easy on mobile.]] '''How can I switch?''' It's easy to switch editing environments on the mobile site. #Go to the mobile site, e.g., https://test.m.wikipedia.org or https://sat.m.wikipedia.org #Open any page to edit (click the pencil icon). #Click the new pencil icon to switch editing modes. #Choose either "{{Int:visualeditor-mweditmodeve-tool-current}}" or "{{Int:visualeditor-mweditmodesource-tool-current}}" from the menu. #Done! You can do the same thing to switch back at any time. If you have any questions, please leave a note at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile/VE mobile default]]. Thank you! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Whatamidoing (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱒:᱑᱖, ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ (UTC) == Consultation request to Wikimedians regarding Universal Code of Conduct == ''{{int:please-translate}}.''<br> Johaar, Coming across various critical cases and discussions, regarding the obstacles appeared in the smooth progress of different wikimedia projects, or the cases related to (un)intensional attacks for any user for his/her on-wiki/ off-wiki activities, the Wikimedia Foundation Board of Trustees has identified that, there is a need for a standard set of behavioural guidelines . These set of rules will be applicable to the movement as a whole, irrespective of languages, personal priorities, admins, bureaucrats, official employees etc.. Now, the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Trust_and_Safety Trust and Safety] team is working with communities to start building those set of guidelines that will foster ethical behaviour, goodwill, and a good working atmosphere in the movement for all. For detailed information, kindly visit the meta page [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct Universal Code of Conduct] . For this consultation process, as a community facilitator, my job is to communicate with the community members , as the project highly depends on ideas and feedback from you all. Thus, I request you to share your thoughts and ideas about having a Universal Code of Conduct. It’s completely up to you how you will prefer to be communicated for this. If you need any more information about this or if we can do it in a group then just let me know, I will do the needful (Any survey or a dedicated discussion page) for this and if anyone is willing to go for in-person conversation, please feel free to reach out to me at cmishra-ctr@wikimedia.org. <br> Thank you! --[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Chinmayee (WMF)|Chinmayee (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Chinmayee (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱒, ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ (UTC) usual hugs hash backchannel handed vs g hey yrs hee hee hee ha ha ha ha ha'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="en" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small> [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/86.190.192.30|86.190.192.30]] ᱑᱐:᱕᱘, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Subject == Description'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="en" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:D10C:9BD8:D2BF:FC9|2A00:23C7:DB01:4A01:D10C:9BD8:D2BF:FC9]] ᱒᱐:᱓᱔, ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Movie Monster 35.jpg == Mystery of the Missing Cell Phones 40.jpg'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="sat" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[Puplantis 34.jpg]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D|2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D]] ᱑᱔:᱕᱙, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == The letters En-dot from behind.png == The letters En-dot about to beat up F.png'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="sat" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[One caculator.png]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:412F:2459:7907:AF3F|2A00:23C7:DB01:4A01:412F:2459:7907:AF3F]] ᱒᱑:᱔᱖, ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ == ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Fo Siddhu|Fo Siddhu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Fo Siddhu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱔᱕, ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Srikanta murmu == srikanta murmu [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/47.11.55.217|47.11.55.217]] ᱐᱒:᱔᱙, ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == Sentali == Santali [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2409:4061:2B9B:BB85:0:0:63C8:F60C|2409:4061:2B9B:BB85:0:0:63C8:F60C]] ᱑᱒:᱔᱒, ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == Jharkhand ᱨᱮᱭᱟᱜ official ᱧᱩᱛᱩᱢ == Jharkhand ᱨᱮᱭᱟᱜ official ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ᱾[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Joy sagar Murmu|Joy sagar Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Joy sagar Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱑, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) :ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MT731|MT731]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MT731|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱓᱘, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱱ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱟᱞᱜᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱤᱧ, ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱧ ᱦᱤᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱳᱧ ᱜᱚᱜ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱹᱧ ᱜᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <br /> ᱡᱚᱦᱟᱨ, <br /> [[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱑᱘:᱕᱘, ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) ==== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱜᱞᱤ ᱠᱩᱠᱞᱤᱠᱚ ==== ''᱑. ᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱹᱭᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱥᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱤᱧ ᱱᱮᱦᱚᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾ ''᱒. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ (ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ) ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱱᱟᱶᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱹᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱼᱤᱧ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''᱓. ᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱢᱮᱭᱟ ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱩᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ, ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==== {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ==== # {{ss}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani B Murmu|R Ashwani B Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani B Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱓᱑, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}}[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Albetudu|Albetudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Albetudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱒᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Maina Tudu|Maina Tudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Maina Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱓᱖, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Suku Murmu (Konka)|Suku Murmu (Konka)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Suku Murmu (Konka)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱢᱤᱱ(Admin) ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱤᱧ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟᱭ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ(users)ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡᱼᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ, ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ, ᱤᱧ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱫᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱢᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱙, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ᱱᱩᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱧᱡᱽ ᱛᱮᱹᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱩᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱩᱜᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱤ ᱪᱮᱬᱮᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱡᱚᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} W [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱔᱖, ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱙, ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) ==== {{ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ}} ==== ==== [[ᱨᱮᱫ:Symbol_neutral_vote.png|20x20px|Neutral]] ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ==== e3pvp242e0xec10b8p5yl696p7vt5de ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ 0 7380 197701 139553 2026-09-08T08:01:20Z Afughat 11588 Media added 197701 wikitext text/x-wiki [[File:Karam puja in jharkhand.jpg|thumb|ᱡᱷᱟᱨᱠᱟᱸᱰ ᱠᱟᱨᱟᱢ]] [[File:Karam puja 4.jpg|thumb|ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱔]] [[File:Karam puja 5.jpg|thumb|ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱕]] [[ᱨᱮᱫ:Karam Puja Songs.webm|thumb|ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] '''ᱠᱟᱨᱟᱢ/ᱠᱚᱨᱚᱢ''' ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱫᱮᱞᱟ ᱫᱮᱞᱤ ᱨᱟᱥᱠᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱸᱰ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], ᱟᱥᱟᱢ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱣᱚᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟᱠᱚ, ᱫᱟᱲᱮ, ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱟ, ᱵᱟᱤᱜᱟ, ᱵᱤᱧᱡᱷᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱱᱟᱜᱯᱩᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱛᱷᱟ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱤ, ᱚᱨᱟᱶ, ᱢᱩᱸᱰᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱪᱤ ᱤᱸᱜᱨᱟᱡᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱝᱟᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱫᱚᱲ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ''' ᱑ ᱠᱷᱟᱴᱚᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱒ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱫᱷᱟᱨᱟ ᱓ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱠᱟᱦᱱᱤᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱕ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝᱢᱮ ᱖ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱑ᱹ '''ᱠᱷᱟᱴᱚᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ''' ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱱᱟᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱧᱪᱤ/ᱡᱷᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱟ ᱚᱢᱚᱱ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱡᱚᱱᱚᱬᱟ, ᱵᱷᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱩᱲᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱗ᱼ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱚᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱩᱜᱟᱹᱲ ᱜᱚᱫᱟ ᱾ ᱢ ᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱤᱨ/ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱩᱢᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱴᱟᱢᱟᱠ ᱨᱩᱨᱩᱛᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱟᱜ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱰᱟᱺᱜᱩᱣᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱜᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱚᱨᱟᱢ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱚ ᱟᱱᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱭ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱥᱤᱢ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨᱮᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬ ᱡᱷᱚᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ,ᱦᱚᱱ ᱜᱟᱬᱟ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱚᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱱᱟᱹᱭ/ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''᱒ᱹᱴᱷᱤᱠᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱟ''' ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚ ᱮᱠᱟᱫᱩᱥᱤ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ (ᱚᱜᱚᱥᱴᱼᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ)ᱹ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱮ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱟᱩᱠᱞᱤᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱷᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱵᱟᱜᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱲᱟᱹᱣ ᱥᱚᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱱᱟᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱧᱪᱤ/ᱡᱷᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱟ ᱚᱢᱚᱱ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱡᱚᱱᱚᱬᱟ, ᱢᱩᱜᱽ, ᱨᱟᱵᱲᱟ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜᱠᱚ ᱾ ᱠᱩᱲᱤᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱡ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱗ᱼ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱷᱤᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱩᱠᱷᱩᱲᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱞᱮᱴᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱠᱚ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱯᱷᱟᱨᱪᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱟᱸᱫᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱦᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱᱛᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱺᱰᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱠᱚ ᱵᱤᱫᱽᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱠᱷᱮᱲ ᱦᱩᱭᱥᱟᱹᱛ ᱮᱱ ᱯᱚᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱧᱤᱸᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮ ᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ccjpzt8l9kpygyil2ys9j4jk3fi0u6k ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ 0 13980 197702 116234 2026-09-08T08:06:12Z Afughat 11588 Media added 197702 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Jhumur Dance.webm|thumb|Jhumur Dance]] '''ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱥᱚᱫᱟᱱ ᱠᱷᱩᱴ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱴᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱪᱟ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱟᱛᱟᱠ (Tea-garden community of Assam) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱢᱮᱥᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱢᱵᱮᱛᱠᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱚᱸᱜᱷᱚᱨ (Bhimbetka rock shelters) ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱴ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ-ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ-ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱰᱷᱳᱞ, ᱢᱟᱱᱫᱚᱨ, ᱛᱤᱨᱭᱟᱹᱣ, ᱱᱟᱜᱽᱨᱟ/ᱴᱟᱢᱟᱠ, ᱰᱷᱟᱠ, ᱥᱮᱦᱱᱟᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱱᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ᱾ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱨᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱟᱛᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱟ.ᱪᱩᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱹᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ == ᱞᱮᱠᱟᱱ == [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱚᱴ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱟᱹᱴᱟᱻᱱᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ # ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ # ᱯᱚᱸᱪᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ # ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ # ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱡᱷᱩᱢᱚᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹᱼᱡᱩᱫᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱡᱷᱩᱢᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱼᱟ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} alaf2nsnsheyuj615tlqdixk91esd7r ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱦᱚᱲ 0 25870 197700 137493 2026-09-08T07:54:09Z Afughat 11588 Media added 197700 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Deori Bihu dance.webm|thumb|Deori Bihu dance]]   {{Infobox ethnic group|group=Deori people|total_ref=|image=Deori people.jpg|popplace=[[Assam]], [[Arunachal Pradesh]]|langs=[[Assamese language|Assamese]], [[Deori language|Deori]]|rels=[[Folk religion]],[[Hinduism]],[[Christianity]]|related=[[Boro people|Boros]], [[Moran people|Morans]], [[Sonowal Kacharis]], [[Chutia people|Chutias]]|native_name=|native_name_lang=}} '''ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱦᱚᱲ''' ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] , [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱜᱮ "ᱡᱤᱢᱳᱪᱟᱭᱚᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱠᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ, ᱡᱳᱭᱫᱚᱢ,ᱯᱟᱛᱠᱟᱭ ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱯᱩᱛᱛᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱣᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱮᱴᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱳᱲᱳᱼᱜᱟᱨᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱵᱳᱨᱳᱼᱜᱟᱨᱳ]] ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ <ref>Sharma, S.K. ''Discovery of Northeast India: Volume 2''. </ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ <ref>{{Cite web |url=http://www.ijrssh.com/images/short_pdf/Jul_2013_LADE%20JAYANT%20DEORAM.pdf |title=Deoram, L.D.,''Study of Mishing and Deori Community'',p. |access-date=2024-01-06 |archive-date=2018-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410011315/http://www.ijrssh.com/images/short_pdf/Jul_2013_LADE%20JAYANT%20DEORAM.pdf |url-status=dead }}</ref> ''ᱰᱤᱵᱟᱝᱼᱰᱤᱣᱳᱝᱜᱤᱭᱟᱞ'' (ᱰᱤᱵᱟᱝᱜᱤᱭᱟᱼᱢᱤᱫᱳᱭᱟᱱ/ᱴᱮᱱᱜᱚᱯᱟᱱᱤᱭᱟ, ''ᱞᱩᱭᱤᱴᱩᱜᱟᱱ''/ᱵᱳᱨᱜᱳᱭᱟ, ''ᱯᱮᱴᱳᱨᱜᱳᱭᱟ'') ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱤᱵᱳᱝᱜᱤᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱚ ''ᱡᱤᱢᱳᱪᱚᱱᱚᱭ ᱾''(لفظی ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱱᱤ') ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ === == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱫᱚᱵᱳᱝᱜᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱫᱟᱣᱳᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == === ᱢᱤᱫᱩᱠᱩ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ) === '''ᱢᱤᱫᱩᱠᱤ''' (ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ''ᱛᱟᱱ/ᱫᱟᱣᱦᱚᱞ'') ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱾ == ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ == === ᱫᱮᱣᱚᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ia28654j9p06n3i4g7shkd3p41xdvl3 ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ 0 26382 197699 196342 2026-09-08T07:36:41Z Afughat 11588 Media added 197699 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" |+ class="infobox-title summary" id="4" |ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bodo_dance.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱵᱳᱫᱳ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱠᱟᱹᱨᱤ | class="infobox-data category" |[[Folk dance|ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ | class="infobox-data" |ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱚᱲᱠᱚ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ | class="infobox-data" |[[Bodoland|ᱵᱳᱫᱳᱞᱮᱱᱰ]],[[Assam|ᱚᱥᱚᱢ]] ᱟᱨ [[Northeast India|ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] |} [[ᱨᱮᱫ:Bagurumba Dance (Butterfly Dance of the Bodo People).webm|thumb|ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ]] ᱱᱚᱶᱟ 'ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱲᱹᱝ ᱮᱱᱮᱡ' ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱯᱲᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Culture of Assam {{!}} Department of Cultural Affairs {{!}} Government Of Assam, India |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlets/culture-of-assam |access-date=2022-12-22 |website=culturalaffairs.assam.gov.in }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱳᱰᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱨᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱨᱚᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱟᱸᱫᱮᱱᱟ, ᱡᱳᱢᱜᱨᱟ (''ᱯᱷᱟᱥᱨᱟ'' ᱟᱨ ᱟᱨᱳᱱᱟᱭ) ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱮᱠᱥᱩᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ 'ᱠᱷᱟᱢ' (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱨᱤᱠᱮᱞ ᱰᱨᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ), 'ᱥᱤᱯᱷᱟᱝ' (ᱵᱟᱝᱞᱤ, ᱵᱟᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ 'ᱡᱳᱛᱟ' (ᱞᱳᱨᱟᱹ/ᱛᱟᱢᱟ 'ᱥᱟᱨᱡᱟ' (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱳᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ, ᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱠ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ 'ᱟᱨ' ᱜᱳᱝᱳᱱᱟ ' (ᱵᱚᱱᱥᱚ'''ᱛᱚᱨᱠᱷᱟ ᱾'' ' (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Desk |first=T8 Digital |date=2020-02-07 |title=Things You Must Know About Bodo's Bagurumba Dance |url=https://www.time8.in/things-you-must-know-about-bodos-bagurumba-dance-new/ |access-date=2022-12-22 |website=TIME8 |language=en-US}}</ref> ᱵᱳᱰᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱢ ᱠᱚ (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱨᱤᱠᱮᱞ ᱰᱨᱚᱢ) ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱮ ᱮᱢᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪ ᱥᱤᱯᱷᱟᱝ (ᱵᱟᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟ) ᱨᱩᱫᱽ ᱮ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱛᱚᱛᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱪᱟᱨᱚᱡᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ/ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱰᱳ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱟᱝ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱥᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱳᱯᱨᱳᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱨᱳ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱵᱤᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱪᱟᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱥᱛᱚᱨᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ, ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ, ᱪᱮᱬᱮ, ᱛᱚᱛᱛᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ, ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱾ == ᱥᱮᱨᱮᱧ == <blockquote><poem>“Jat nongabwla Cool nongabwla tabwrwm homnanwi- bamnanwi lagwomwnka hai lwgw lagwomwnka”</poem></blockquote>ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ, ᱜᱟᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱚᱥᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾ ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱾ == ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱯᱟᱯᱵ == ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱛᱨᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ, ᱵᱳᱰᱳ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱯᱷᱟᱝᱼ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱟᱱᱥᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱱᱥᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱳᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱳᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Baruah|first=S.|year=1994|title='Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1994-07_28_3/page/649|journal=Modern Asian Studies|volume=28|issue=3|pages=649–671|doi=10.1017/S0026749X00011896}}</ref> * ᱥᱮᱨᱡᱟᱼ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱚᱭᱞᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱷᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱠᱷᱟᱢᱼᱠᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱠᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱰᱨᱚᱢ ᱾ * ᱡᱳᱛᱟᱼ ᱞᱟᱹᱨᱦ/ᱛᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ * ᱜᱳᱝᱣᱱᱟᱼᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ == ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱮᱯᱷ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱯᱮᱱᱴᱟᱴᱚᱱᱤᱠ ᱮᱥᱠᱮᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == tj4g65f9vfsjx81k37orri9bl3zdcbz ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ 0 33670 197693 197428 2026-09-08T00:02:06Z Chongkian 1841 /* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ */ 197693 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} {{use dmy dates|date=October 2025}} [[File:Megjid Janraisig Temple.jpg|thumb|ᱢᱮᱜᱽᱡᱤᱫᱽ ᱡᱟᱱᱨᱟᱭᱥᱤᱜᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱜᱟᱱᱫᱟᱱᱛᱮᱜᱽᱪᱤᱱᱞᱮᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱠᱟᱱᱟ]] {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ)<ref name=2020census/><ref name="2020 Mongolia census">{{Cite web |last=Mongolia |first=2020 Census |date=8 July 2020 |title=2020 population and housing census of Mongolia /summary/ |url=https://www.1212.mn/en/statistic/file-library/view/47811308 |access-date=2025-03-15 |website=www.1212.mn |publisher=National Statics Office of Mongolia |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530082220/https://www.1212.mn/en/statistic/file-library/view/47811308 |url-status=dead }}</ref><ref name="2022 US report">{{Cite web |title=Mongolia |url=https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mongolia/ |access-date=2025-03-15 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> |label1 = [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |value1 = 51.7 |color1 = Gold |label2 = [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ]] |value2 = 40.6 |color2 = black |label3 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |value3 = 3.2 |color3 = Green |label4 = [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] |value4 = 2.5 |color4 = Blue |label5 = [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] |value5 = 1.3 |color5 = Red |label6 = ᱮᱴᱟᱜ |value6 = 0.7 |color6 = Gray }} '''[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] ([[ᱱᱮᱥᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]]) ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ]] (᱑᱙᱒᱔–᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱕᱑.᱗% ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱔᱐.᱖% [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ]], ᱓.᱒% [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱚ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱛᱳᱱ]] ᱦᱚᱲ), ᱒.᱕% ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ, ᱑.᱓% ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ, ᱟᱨ ᱐.᱗% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=2020census/> {{clear}} == ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ == {| class="wikitable" !rowspan="2"|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ !colspan="2"|᱒᱐᱑᱐<ref name=2020census/><ref>{{cite web|title=2010 Population and Housing Census|publisher=National Statistics Office of Mongolia|url=http://catalog.ihsn.org/index.php/catalog/4572/download/58223}}</ref> !colspan="2"|᱒᱐᱒᱐<ref name=2020census>{{cite web|title=2020 Population and Housing Census|publisher=National Statistics Office of Mongolia|url=https://tuv.nso.mn/uploads/users/87/files/Khun_am_toollogo.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230731/https://tuv.nso.mn/uploads/users/87/files/Khun_am_toollogo.pdf|archive-date=7 November 2020}}</ref> |- !ᱞᱮᱠᱷᱟ !% !ᱞᱮᱠᱷᱟ !% |- |style="background:#FFFFC0;"|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]||align=right|᱑,᱔ ᱕᱙,᱙᱘᱓||align=right|᱕᱓.᱐||align=right|᱑,᱗᱐᱔,᱔᱘᱐||align=right|5᱑.᱗ |- |style="background:#E0FFC0;"|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]||align=right|᱘᱒,᱖᱔᱑||align=right|᱓.0||align=right|᱑᱐᱕,᱕᱐᱐||align=right|᱓.᱒ |- |style="background:#FFD0C0;"|[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]]||align=right|᱗᱙,᱘᱘᱖||align=right|᱒.᱙||align=right|᱘᱒,᱔᱒᱒||align=right|᱒.᱕ |- |style="background:#E0F0FF;"|[[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]]||align=right|᱖᱐,᱖᱐᱓||align=right|᱒.᱒||align=right|᱔᱒,᱘᱕᱙||align=right|᱑.᱓ |- |style="background:#F0E0F0;"|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ||align=right|᱑᱑,᱐᱑᱙||align=right|᱐.᱔||align=right|᱒᱓,᱐᱗᱘||align=right|᱐.᱗ |- |style="background:#DCDCDC;"|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ||align=right|᱑,᱐᱖᱓,᱓᱐᱘||align=right|᱓᱘.᱖||align=right|᱑,᱓᱓᱘,᱕᱒᱘||align=right|᱔᱐.᱖ |- |'''ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ'''||align=right|'''᱒,᱗᱕᱔,᱖᱘᱕'''||align=right|'''᱑᱐᱐'''||align=right|'''᱓,᱒᱙᱖,᱘᱖᱖'''||align=right|'''᱑᱐᱐''' |} == ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == === ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ [[ᱭᱩᱣᱟᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] (᱑᱒᱗᱑–᱑᱓᱖᱘) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ]] (᱑᱙᱒᱔–᱑᱙᱙᱒) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="reuters">{{cite news |last=Thomas |first=Natalie |date=2018-06-04 |title=Young monks lead revival of Buddhism in Mongolia after years of repression. |url=https://www.reuters.com/article/uk-mongolia-monks-idUKKCN1J104O |work=Reuters. |access-date=2023-07-06}}</ref> [[᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ|᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ ᱪᱟᱵᱟ ᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ]], ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱮᱡᱽ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱚᱛᱷᱤᱡᱚᱢ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱩᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Abrahms-Kavunenko|2012|p=292}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱑.᱗%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑,᱗᱐᱔,᱔᱘᱐ ᱦᱚᱲ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name=2020census/> <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Dashchoilin Monastery.jpg|[[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱟᱥᱪᱳᱭᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱩᱨᱴ]] ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Пунцоглин.JPG|ᱯᱩᱱᱥᱳᱜᱽᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ, [[ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ|ᱥᱤᱱᱳ]]-[[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Buddhist nunnery in Mongolia.jpg|ᱫᱩᱞᱢᱟᱞᱤᱱ ᱱᱚᱱᱱᱚᱨᱤ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱᱱᱚᱨᱤ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱴᱷᱚ), ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Stupa of Dambadarjaalin Monastery in Ulan Bator.jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱵᱟᱫᱚᱨᱡᱟᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱛᱩᱯ]] File:Tuvdenpeljeelin Monastery.jpg|ᱛᱩᱵᱽᱫᱮᱱᱯᱮᱞᱡᱤᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱡᱚᱛᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱴᱷᱚ File:FPMT Buddhist Teaching and Meditation Center.jpg|ᱥᱟᱫᱩᱵᱽᱞᱤᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱢᱚᱦᱟᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ </gallery> === ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ === {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱝᱜᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ|ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ]] [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ]] ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ [[ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ {{Lang|mn-Latn|Böö mörgöl}} ({{Lang|mn|Бөө мөргөл}}) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱒,᱔᱒᱒ ᱦᱚᱲ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱ (shamans) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ''[[ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ]]'' (ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ) ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ''[[ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ|ᱛᱮᱝᱜᱮᱨ]]'' ("ᱥᱚᱨᱚᱜᱽ", "ᱥᱚᱨᱚᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱝᱜᱟ", ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ "ᱵᱚᱝᱜᱟ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱠᱳᱨᱢᱩᱥᱛᱟ ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ]]'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱡᱮᱝᱜᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱨᱰᱚᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱮᱝᱜᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱥᱚᱞᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ "ᱥᱟᱥᱟᱝ" ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱮᱞᱩᱜᱽ]]'' ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ "ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱴ" ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:MongolianShamanism (18).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱭᱩᱨᱴ]]-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:MongolianShamanism (5).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ File:Mongol Shaman just before rituals..jpg|[[ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱞᱩ ᱯᱚᱨᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ File:Mongolian Shaman performing Fire Ritual Customs to worship Khovgol lake..jpg|ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱱ File:Mongolian shamanic ovoo above Dambadarjaalin Monastery in Ulan Bator.jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱵᱟᱫᱚᱨᱡᱟᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱵᱷᱳ]] (ovoo) File:Mongol shamanic temple (2).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱥᱩᱨ, [[ᱪᱤᱝᱜᱮᱞᱛᱮᱭ]] ᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Dörgön Nuur lake, West Mongolia, Khovd aimag, ovoo at the southern shore.JPG|[[ᱜᱳᱵᱤ-ᱟᱞᱴᱟᱭ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ, [[ᱫᱳᱨᱜᱳᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱧᱡᱤᱱ [[ᱳᱵᱷᱳ]] </gallery> == ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == === ᱤᱥᱞᱟᱢ === {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱕,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱒% ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱭᱟᱱ-ᱳᱞᱜᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱳᱵᱽᱫᱽ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱚ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Ölgii Mosque.jpg|[[ᱳᱞᱜᱤ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱳᱞᱜᱤ]], ᱵᱟᱭᱟᱱ-ᱳᱞᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Nalaikh Mosque.jpg|[[ᱱᱟᱞᱟᱭᱠᱷ]], ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Khongor Mosque.jpg|[[ᱠᱷᱳᱝᱜᱳᱨ, ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ|ᱠᱷᱳᱝᱜᱳᱨ]], ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Makka Mosque.jpg|ᱱᱟᱞᱟᱭᱠᱷ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Tolgoit Mosque.jpg|[[ᱥᱳᱝᱜᱤᱱᱳ ᱠᱷᱟᱭᱨᱠᱷᱟᱱ]], ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱴᱳᱞᱜᱳᱭᱮᱴ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Darkhan-Uul Cultural Center and Mosque (2025).jpg|[[ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ]], ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ (᱒᱐᱒᱕) </gallery> === ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱔᱒,᱘᱕᱙ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱓% ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ]], [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱪᱟᱨᱪ|ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱫᱤ ᱪᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱥᱚᱥ ᱠᱨᱟᱭᱤᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱰᱮ ᱥᱮᱱᱴᱥ]] ᱨᱤᱱ [[ᱢᱳᱨᱢᱳᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱢᱳᱨᱢᱳᱱ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:ZuunmodChurch.jpg|[[ᱡᱩᱱᱢᱳᱫᱽ]], [[ᱛᱳᱵᱽ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱪᱟᱨᱪ File:Saints Peter and Paul Cathedral (Ulaanbaatar).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱞ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ (ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ)|ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱞ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ]], ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞᱤᱠ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ File:Mongolia, Sukhbaatar, The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints.jpg|[[ᱥᱩᱠᱷᱵᱟᱛᱟᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱥᱩᱠᱷᱵᱟᱛᱟᱨ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱝᱜᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱢᱳᱱ ᱢᱤᱴᱤᱝᱦᱟᱣᱩᱥ </gallery> === ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === {{Main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱤᱨ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ}} ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱓,᱐᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/><ref name="2022 US report"/><ref name="2020 Mongolia census"/> [[ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱭ [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] (Local Spiritual Assembly) ᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱚᱥᱱᱮᱥ]] (ᱦᱚᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱟᱨ [[ᱯᱚᱛᱚᱧᱡᱚᱞᱤ ᱭᱳᱜᱽᱯᱤᱴᱷ]] ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Abrahms-Kavunenko|2012|p=292}} ovqeetctnwkr5we2jj2nu52l8vmusuo 197694 197693 2026-09-08T00:02:27Z Chongkian 1841 /* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ */ 197694 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} {{use dmy dates|date=October 2025}} [[File:Megjid Janraisig Temple.jpg|thumb|ᱢᱮᱜᱽᱡᱤᱫᱽ ᱡᱟᱱᱨᱟᱭᱥᱤᱜᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱜᱟᱱᱫᱟᱱᱛᱮᱜᱽᱪᱤᱱᱞᱮᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱠᱟᱱᱟ]] {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ)<ref name=2020census/><ref name="2020 Mongolia census">{{Cite web |last=Mongolia |first=2020 Census |date=8 July 2020 |title=2020 population and housing census of Mongolia /summary/ |url=https://www.1212.mn/en/statistic/file-library/view/47811308 |access-date=2025-03-15 |website=www.1212.mn |publisher=National Statics Office of Mongolia |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530082220/https://www.1212.mn/en/statistic/file-library/view/47811308 |url-status=dead }}</ref><ref name="2022 US report">{{Cite web |title=Mongolia |url=https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mongolia/ |access-date=2025-03-15 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> |label1 = [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |value1 = 51.7 |color1 = Gold |label2 = [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ]] |value2 = 40.6 |color2 = black |label3 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |value3 = 3.2 |color3 = Green |label4 = [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] |value4 = 2.5 |color4 = Blue |label5 = [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] |value5 = 1.3 |color5 = Red |label6 = ᱮᱴᱟᱜ |value6 = 0.7 |color6 = Gray }} '''[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]] ([[ᱱᱮᱥᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]]) ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ]] (᱑᱙᱒᱔–᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱕᱑.᱗% ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱔᱐.᱖% [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ]], ᱓.᱒% [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱚ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱛᱳᱱ]] ᱦᱚᱲ), ᱒.᱕% ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ, ᱑.᱓% ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ, ᱟᱨ ᱐.᱗% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=2020census/> {{clear}} == ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ == {| class="wikitable" !rowspan="2"|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ !colspan="2"|᱒᱐᱑᱐<ref name=2020census/><ref>{{cite web|title=2010 Population and Housing Census|publisher=National Statistics Office of Mongolia|url=http://catalog.ihsn.org/index.php/catalog/4572/download/58223}}</ref> !colspan="2"|᱒᱐᱒᱐<ref name=2020census>{{cite web|title=2020 Population and Housing Census|publisher=National Statistics Office of Mongolia|url=https://tuv.nso.mn/uploads/users/87/files/Khun_am_toollogo.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230731/https://tuv.nso.mn/uploads/users/87/files/Khun_am_toollogo.pdf|archive-date=7 November 2020}}</ref> |- !ᱞᱮᱠᱷᱟ !% !ᱞᱮᱠᱷᱟ !% |- |style="background:#FFFFC0;"|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]||align=right|᱑,᱔ ᱕᱙,᱙᱘᱓||align=right|᱕᱓.᱐||align=right|᱑,᱗᱐᱔,᱔᱘᱐||align=right|5᱑.᱗ |- |style="background:#E0FFC0;"|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]||align=right|᱘᱒,᱖᱔᱑||align=right|᱓.0||align=right|᱑᱐᱕,᱕᱐᱐||align=right|᱓.᱒ |- |style="background:#FFD0C0;"|[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]]||align=right|᱗᱙,᱘᱘᱖||align=right|᱒.᱙||align=right|᱘᱒,᱔᱒᱒||align=right|᱒.᱕ |- |style="background:#E0F0FF;"|[[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]]||align=right|᱖᱐,᱖᱐᱓||align=right|᱒.᱒||align=right|᱔᱒,᱘᱕᱙||align=right|᱑.᱓ |- |style="background:#F0E0F0;"|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ||align=right|᱑᱑,᱐᱑᱙||align=right|᱐.᱔||align=right|᱒᱓,᱐᱗᱘||align=right|᱐.᱗ |- |style="background:#DCDCDC;"|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ||align=right|᱑,᱐᱖᱓,᱓᱐᱘||align=right|᱓᱘.᱖||align=right|᱑,᱓᱓᱘,᱕᱒᱘||align=right|᱔᱐.᱖ |- |'''ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ'''||align=right|'''᱒,᱗᱕᱔,᱖᱘᱕'''||align=right|'''᱑᱐᱐'''||align=right|'''᱓,᱒᱙᱖,᱘᱖᱖'''||align=right|'''᱑᱐᱐''' |} == ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == === ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ [[ᱭᱩᱣᱟᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] (᱑᱒᱗᱑–᱑᱓᱖᱘) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ]] (᱑᱙᱒᱔–᱑᱙᱙᱒) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="reuters">{{cite news |last=Thomas |first=Natalie |date=2018-06-04 |title=Young monks lead revival of Buddhism in Mongolia after years of repression. |url=https://www.reuters.com/article/uk-mongolia-monks-idUKKCN1J104O |work=Reuters. |access-date=2023-07-06}}</ref> [[᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ|᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ ᱪᱟᱵᱟ ᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ]], ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱮᱡᱽ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱱᱚᱛᱷᱤᱡᱚᱢ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱩᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Abrahms-Kavunenko|2012|p=292}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱑.᱗%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑,᱗᱐᱔,᱔᱘᱐ ᱦᱚᱲ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name=2020census/> <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Dashchoilin Monastery.jpg|[[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱟᱥᱪᱳᱭᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱩᱨᱴ]] ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Puntsoglin Monastery.jpg|ᱯᱩᱱᱥᱳᱜᱽᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ, [[ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ|ᱥᱤᱱᱳ]]-[[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ|ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ]]-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Buddhist nunnery in Mongolia.jpg|ᱫᱩᱞᱢᱟᱞᱤᱱ ᱱᱚᱱᱱᱚᱨᱤ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱᱱᱚᱨᱤ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱴᱷᱚ), ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ File:Stupa of Dambadarjaalin Monastery in Ulan Bator.jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱵᱟᱫᱚᱨᱡᱟᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱛᱩᱯ]] File:Tuvdenpeljeelin Monastery.jpg|ᱛᱩᱵᱽᱫᱮᱱᱯᱮᱞᱡᱤᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱡᱚᱛᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱴᱷᱚ File:FPMT Buddhist Teaching and Meditation Center.jpg|ᱥᱟᱫᱩᱵᱽᱞᱤᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱢᱚᱦᱟᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ </gallery> === ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ === {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱝᱜᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ|ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ]] [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ]] ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ [[ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ {{Lang|mn-Latn|Böö mörgöl}} ({{Lang|mn|Бөө мөргөл}}) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱒,᱔᱒᱒ ᱦᱚᱲ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱ (shamans) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ''[[ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ]]'' (ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ) ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ''[[ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ|ᱛᱮᱝᱜᱮᱨ]]'' ("ᱥᱚᱨᱚᱜᱽ", "ᱥᱚᱨᱚᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱝᱜᱟ", ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ "ᱵᱚᱝᱜᱟ"), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱠᱳᱨᱢᱩᱥᱛᱟ ᱛᱮᱝᱜᱨᱤ]]'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱡᱮᱝᱜᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱨᱰᱚᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱮᱝᱜᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱥᱚᱞᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ "ᱥᱟᱥᱟᱝ" ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱜᱮᱞᱩᱜᱽ]]'' ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ "ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱴ" ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:MongolianShamanism (18).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱭᱩᱨᱴ]]-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:MongolianShamanism (5).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ File:Mongol Shaman just before rituals..jpg|[[ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱞᱩ ᱯᱚᱨᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ File:Mongolian Shaman performing Fire Ritual Customs to worship Khovgol lake..jpg|ᱠᱷᱳᱵᱽᱥᱜᱳᱞ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱱ File:Mongolian shamanic ovoo above Dambadarjaalin Monastery in Ulan Bator.jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱵᱟᱫᱚᱨᱡᱟᱞᱤᱱ ᱢᱚᱴᱷᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱵᱷᱳ]] (ovoo) File:Mongol shamanic temple (2).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱥᱩᱨ, [[ᱪᱤᱝᱜᱮᱞᱛᱮᱭ]] ᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱠ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ File:Dörgön Nuur lake, West Mongolia, Khovd aimag, ovoo at the southern shore.JPG|[[ᱜᱳᱵᱤ-ᱟᱞᱴᱟᱭ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ, [[ᱫᱳᱨᱜᱳᱱ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱧᱡᱤᱱ [[ᱳᱵᱷᱳ]] </gallery> == ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == === ᱤᱥᱞᱟᱢ === {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱕,᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱒% ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱭᱟᱱ-ᱳᱞᱜᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱳᱵᱽᱫᱽ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱠᱚ|ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱟᱡᱟᱠᱷ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:Ölgii Mosque.jpg|[[ᱳᱞᱜᱤ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱳᱞᱜᱤ]], ᱵᱟᱭᱟᱱ-ᱳᱞᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Nalaikh Mosque.jpg|[[ᱱᱟᱞᱟᱭᱠᱷ]], ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Khongor Mosque.jpg|[[ᱠᱷᱳᱝᱜᱳᱨ, ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ|ᱠᱷᱳᱝᱜᱳᱨ]], ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Makka Mosque.jpg|ᱱᱟᱞᱟᱭᱠᱷ, ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱠᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Tolgoit Mosque.jpg|[[ᱥᱳᱝᱜᱤᱱᱳ ᱠᱷᱟᱭᱨᱠᱷᱟᱱ]], ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱴᱳᱞᱜᱳᱭᱮᱴ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ File:Darkhan-Uul Cultural Center and Mosque (2025).jpg|[[ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ]], ᱫᱟᱨᱠᱷᱟᱱ-ᱩᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ (᱒᱐᱒᱕) </gallery> === ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱔᱒,᱘᱕᱙ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱓% ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/> ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ]], [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱪᱟᱨᱪ|ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱫᱤ ᱪᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱥᱚᱥ ᱠᱨᱟᱭᱤᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱰᱮ ᱥᱮᱱᱴᱥ]] ᱨᱤᱱ [[ᱢᱳᱨᱢᱳᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱢᱳᱨᱢᱳᱱ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <gallery widths="150px" heights="150px"> File:ZuunmodChurch.jpg|[[ᱡᱩᱱᱢᱳᱫᱽ]], [[ᱛᱳᱵᱽ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱪᱟᱨᱪ File:Saints Peter and Paul Cathedral (Ulaanbaatar).jpg|ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱞ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ (ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ)|ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱞ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ]], ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱞᱟᱱᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱚᱥᱴᱚᱞᱤᱠ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ File:Mongolia, Sukhbaatar, The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints.jpg|[[ᱥᱩᱠᱷᱵᱟᱛᱟᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ)|ᱥᱩᱠᱷᱵᱟᱛᱟᱨ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱝᱜᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱢᱳᱱ ᱢᱤᱴᱤᱝᱦᱟᱣᱩᱥ </gallery> === ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === {{Main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}} ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱤᱨ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ == {{main|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ}} ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱓,᱐᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2020census/><ref name="2022 US report"/><ref name="2020 Mongolia census"/> [[ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱭ [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] (Local Spiritual Assembly) ᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱚᱱᱥᱤᱭᱚᱥᱱᱮᱥ]] (ᱦᱚᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱟᱨ [[ᱯᱚᱛᱚᱧᱡᱚᱞᱤ ᱭᱳᱜᱽᱯᱤᱴᱷ]] ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Abrahms-Kavunenko|2012|p=292}} r1jh8u17egvkkadxe1o9pkj2p6pz9wc ᱪᱟᱴᱱᱤ 0 37743 197696 196743 2026-09-08T05:06:56Z Afughat 11588 Video added 197696 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱪᱟᱴᱱᱤ | image = Chutneykarnataka.jpg | caption = ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alternate_name = ''ᱵᱞᱟᱴᱡᱟᱝ'', ''ᱪᱟᱴᱱᱤ'', ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'', ''ᱥᱟᱴᱱᱤ'', ''ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱞᱤ'' | region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ | main_ingredient = ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ, ᱡᱚ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱾ | associated_cuisine = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] }} [[ᱨᱮᱫ:Smoked Dry Fish and Tomato Chutney.webm|thumb|Smoked Dry Fish and Tomato Chutney]] '''ᱪᱟᱴᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶ, ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ == ''ᱪᱟᱴᱱᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] चटनी ''caṭnī'', ᱩᱨᱫᱩ چٹنی ''chaṭnī'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite Merriam-Webster|chutney|access-date=17 January 2020}}</ref>{{sfn|Davidson|2014|p=190}} ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[wikt:चाटना|चाटना]] ''chāṭnā'' 'ᱪᱟᱴᱚᱜ, ᱪᱟᱠᱷᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite dictionary |entry=chutney |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |edition=5th |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2016 |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=chutney}}, see also [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=chaat entry for chaat].</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'' ({{langx|te|పచ్చడి}}, {{langx|ta|பச்சடி}}, {{langx|ml|പച്ചടി}}, {{langx|mr|पचडी}}) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱥ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱴᱟ-ᱢᱩᱴᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫ ᱥᱮ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ/ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress2">{{cite web |date=2016-09-13 |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |access-date=2016-09-13 |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> == ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ == [[File:Chutney being hand-made.jpg|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱤᱫ]] [[ᱨᱮᱫ:বুট ডাইলৰ চাটনি (Bengal Gram Chutney).webm|thumb|Bengal Gram Chutney ]] ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ,{{sfn|Raghavan|2006|p=255}} ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=190}}<ref name="Pillai 2019"/> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱩᱛᱩ, ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱨᱩᱴᱤ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ (ᱨᱟᱭᱛᱟ ᱥᱮ ᱫᱚᱦᱤ), ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=32}} ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ: ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Brown|1998|pp=347–361}} ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱨᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=166}} ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱭᱮᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=169}} ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱤᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱡᱚ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ,{{sfn|Davidson|2014|p=190}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱦᱚᱸ;<ref>{{cite news |title=4 Indian chutneys that you can whip up within minutes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/4-indian-chutneys-that-you-can-whip-up-within-minutes/photostory/93405275.cms?picid=93405379 |access-date=15 November 2025 |work=[[The Times of India]] |date=7 August 2022}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱮᱨᱤ, ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱢᱩᱞᱟᱹ, ᱥᱮ ᱟᱠᱷᱨᱳᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=190}} ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱥᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱮ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Hossain |first1=Mahmud |last2=Kabir |first2=Yearul |title=Ethnic Fermented Foods and Alcoholic Beverages of Asia |chapter=Ethnic Fermented Foods and Beverages of Bangladesh |publisher=Springer India |publication-place=New Delhi |date=2016 |isbn=978-81-322-2798-4 |doi=10.1007/978-81-322-2800-4_3 |page=73–89}}</ref> <gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180"> File:DakshinChutneys.jpg|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<!--, 2007--> File:Chutneys.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ<!--, 2006--> File:MangoChutney.jpg|[[ᱩᱞ]] ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ<!--, 2006--> File:Pesarattu and Ginger chutney.jpg|''ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱩᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ<!--, 2007--> File:Fresh coconut chutney.jpg|ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<!--, 2008--> File:Pudina_Chutney.jpg|ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<!--, 2011--> File:TomatoChutney.jpg|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ<!--, 2006--> </gallery> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱥᱯᱮᱥ ᱯᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱝ, ᱡᱚ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Pillai 2019">{{cite web |last=Pillai |first=Pooja |title=Finger-lickin' good: The story of chutney in India |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/finger-lickin-good-chutney-recipes-5967892/ |publisher=[[The Indian Express]] |date=8 September 2019}}</ref><ref name="Barua 2021">{{cite web |last=Barua |first=Ananya |title=How Did India Get Its Yummy Chutneys? Here's The Story & a Map That'll Leave You Hungry |url=https://thebetterindia.com/256876/indian-food-recipes-history-chutney-map-origin-mughal-cuisine-shah-jahan-zero-waste-cooking-ana79/ |website=The Better India |access-date=28 December 2025 |date=15 June 2021}}</ref> === ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ === ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ ᱟᱜ ''ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ'' ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=A Historical Dictionary of Indian Food |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-564254-6 |location=Delhi |page=210}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱫᱟᱥᱟ ᱠᱟᱵᱤᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=Indian Food: A Historical Companion |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-564416-6 |location=Delhi |page=[https://archive.org/details/indianfoodhistor0000acha/page/128/ 129] |orig-year=1994}}</ref> ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ, ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Times of India 2024">{{cite news |title=How did Chutneys came to the world? History and 5 most popular chutneys |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/how-did-chutneys-came-to-the-world-history-and-5-most-popular-chutneys/photostory/98609603.cms?picid=98609620 |work=[[The Times of India]] |date=13 March 2023}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ (ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱑᱖᱒᱘-᱑᱖᱕᱘) ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Barua 2021"/> ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾<ref name="Wahhab Singh 2016">{{cite book |last=Wahhab |first=I. |last2=Singh |first2=V. |title=The Cinnamon Club Cookbook |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2016 |isbn=978-1-4729-3307-2 |url=https://books.google.com/books?id=JXv_CwAAQBAJ&pg=PA160 |access-date=October 26, 2017 |page=160}}</ref> [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯᱨᱟᱦ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱴᱮᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱩᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱢᱩᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ ᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Das |first=Chayanika |title=Odisha's red ant chutney gets GI tag, all you need to know about this superfood |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/odishas-red-ant-chutney-gets-gi-tag-all-you-need-to-know-about-this-superfood-101704803577094.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=January 9, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Chawla |first=Medha |title=How the world eats ants |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/food/story/how-the-world-eats-ants-red-ant-chutney-2487694-2024-01-12 |publisher=[[India Today]] |date=January 12, 2024}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chanda |first=A. |title=On the use of red ant ''Oecophylla smaragdina'' by the indigenous people of Binpur, Jhargram, West Bengal |journal=International Research Journal of Basic and Applied Sciences |year=2020 |volume=5 |pages=67–71 |url=https://www.researchgate.net/publication/346928091_On_the_use_of_red_ant_Oecophylla_smaragdina_by_the_indigenouspeople_of_Binpur_Jhargram_West_Bengal}}</ref> ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Marak 2014">{{cite book |last=Marak |first=Queenbala |title=Food Politics |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |year=2014 |isbn=978-1-4438-5924-0 |pages=79, 113}}</ref> === ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ === [[File:Major Grey’s Sun Brand Chutney from 1904 World’s Fair.jpg|thumb|upright=0.5|[[ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ]], ᱑᱙᱐᱔]] ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱠᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}} [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ, ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Brown|1998|pp=347–361}} ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱞ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱟ, ᱦᱮᱲᱮᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱭᱩ.ᱠᱮ. ᱟᱨ ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱠᱨᱳᱥ ᱮᱱᱰ ᱵᱞᱮᱠᱣᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱾{{sfn|Helstosky|2014|p=330}}<ref name="Sheraton 1982">{{cite news |last=Sheraton |first=Mimi |title=De Gustibus; Tea and Chutney: 2 Different Greys |newspaper=[[The New York Times]] |date=July 10, 1982 |url=https://www.nytimes.com/1982/07/10/style/de-gustibus-tea-and-chutney-2-different-greys.html |access-date=October 27, 2017 |archive-date=October 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125753/http://www.nytimes.com/1982/07/10/style/de-gustibus-tea-and-chutney-2-different-greys.html |url-status=live }}</ref> ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱳ. ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱮᱥᱴ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=153–154}}<ref>{{cite web |url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html |title=Indian restaurant 1926 |website=British Library English Learning Timeline |publisher=[[British Library]] |access-date=28 December 2025 |archive-date=14 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914215339/http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html |url-status=dead}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱢᱵᱩ, ᱩᱞ, ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱣ, ᱢᱮᱨᱳ, ᱟᱨ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}}<ref name="Bateman 2017"/> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}} ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱰ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱥᱨᱮᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱞ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}} ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱪᱤᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Bateman 2017">{{cite news |last=Bateman |first=Michael |date=18 August 1996 |title=Chutneys for relishing |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/chutneys-for-relishing-1310363.html |access-date=27 October 2017 |work=[[The Independent]]}}</ref> ᱯᱟᱪᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]], ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱟᱫᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Prince|2016|pp=20–22, 180-199}} ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱜᱮ £᱗.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Collingham|2006|p=235 and note 58 to that page}} === ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ === [[File:Tiger Chutney label (8734620030).jpg|thumb|upright|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ<ref name="Denmark Post"/>]] ᱑৮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱴᱟ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024">{{cite news |last=Minnaar |first=Michelle |title=Chutney Magic: Americans are finally embracing the legendary sweet and spicy Indian dip |url=https://www.washingtontimes.com/news/2024/sep/4/chutney-magic-why-americans-are-finally-embracing-/ |work=[[The Washington Times]] |date=4 September 2024}}</ref> ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱨᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=240}} ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Winer|2009|p=214}} ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Hutton |first=Wendy |title=Authentic Recipes from Malaysia |publisher=[[Tuttle Publishing]] |publication-place=New York |date=2012 |isbn=978-1-4629-0539-3 |page=32<!--and other pickles (achar) in the following pages-->}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱞᱟᱴᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱷᱟᱞ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱠᱳᱴ, ᱩᱞ, ᱥᱮ ᱯᱤᱪ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱤᱱᱤ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Pasiya |first1=Lutho |title=What is blatjang? The South African chutney named among 50 best dips in the world |url=https://thestar.co.za/sunday-tribune/lifestyle/2024-06-11-what-is-blatjang-the-south-african-chutney-named-among-50-best-dips-in-the-world/ |work=[[The Star (South Africa)|The Star]] |date=11 June 2024 |quote=As mentioned, blatjang is a South African chutney. There are many different varieties of this chutney, from slightly spicy to very spicy.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbcgoodfood.com/recipes/5111/apricot-blatjang |title=Apricot blatjang |first=Sara |last=Buenfeld |date=1 February 2008 |publisher=[[BBC Good Food]]}}</ref> ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ, "ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱣᱯᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱞ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Denmark Post">{{cite news |title=Fresh Choice Groceries |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/258877689 |work=The Denmark Post |location=[[Albany, Western Australia]] |page=4 |date=3 June 1954 |quote=Tiger Chutney. Pawpaw and Mango, made by the Indian Condiment Co. "A treat to eat with any meat". 3/3 for 15 oz. jar}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ (ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱴᱮᱥᱴ ᱟᱴᱞᱟᱥ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱤᱯᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱗ ᱟᱱᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024"/> ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱰᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024"/> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱪᱟᱴᱱᱤ''<ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/291116/watch-tisca-chopra-shines-phenomenally-in-brand-new-short-film-chutney.html |title=Watch: Tisca Chopra shines phenomenally in brand new short film Chutney|date=29 November 2016|access-date=15 July 2026|website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.filmcompanion.in/article/chutney-short-film-review-rahul-desai |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123150422/http://www.filmcompanion.in/article/chutney-short-film-review-rahul-desai |url-status=dead |archive-date=23 January 2017 |title=Chutney Short Film Review: Tales On A Scandal |work=filmcompanion.in |date=28 November 2016 |accessdate=22 April 2017|last=Desai|first=Rahul}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱧᱮᱞᱟᱜ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |date=29 July 2024 |title='Chutney Sambar' web series review: Yogi Babu and Radha Mohan cook up a delectable hodgepodge |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/chutney-sambar-web-series-review-yogi-babu-and-radha-mohan-cook-up-a-delectable-hodgepodge/article68460100.ece |website=[[The Hindu]] |access-date=1 August 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801133334/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/chutney-sambar-web-series-review-yogi-babu-and-radha-mohan-cook-up-a-delectable-hodgepodge/article68460100.ece |url-status=live|last=Rajendran|first=Gopinath}}</ref> ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ, ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, "ᱪᱟᱴᱱᱤ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''ᱥᱛᱷᱟᱭᱤ-ᱟᱱᱛᱟᱨ'' ᱨᱤᱯᱷᱨᱮᱱ-ᱵᱷᱟᱨᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱴᱮᱢᱯᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Manuel |first1=Peter |title=Chutney and Indo-Trinidadian cultural identity |journal=Popular Music |date=1998 |volume=17 |issue=1 |pages=21-43 |url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1310&context=jj_pubs}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist|30em}} == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ == {{refbegin}} * {{cite book |last=Brown |first=Patricia |title=Anglo-Indian Food and Customs |date=24 February 1998 |publisher=[[Penguin Books]] India |isbn=0-14-027137-6}} * {{cite book |last=Collingham |first=Lizzie |author-link=Lizzie Collingham |title=Curry: A Tale of Cooks and Conquerors |date=2006 |orig-year=2005 ([[Chatto & Windus]]) |publisher=[[Vintage Books]] |location=London |isbn=978-0-099-43786-4}} * {{cite book |last=Davidson |first=Alan |author-link=Alan Davidson (food writer) |editor=Tom Jaine |chapter=chutney |title=[[The Oxford Companion to Food]] |edition=3rd |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7}} * {{cite book |last=Helstosky |first=Carol |title=The Routledge History of Food |publisher=[[Taylor & Francis]] |series=Routledge Histories |year=2014 |isbn=978-1-317-62113-3 |url=https://books.google.com/books?id=ul6vBAAAQBAJ&pg=PA330}} * {{cite book |last=Jaffrey |first=Madhur |author-link=Madhur Jaffrey |title=Madhur Jaffrey's Indian Cookery |publisher=[[BBC]] |location=London |year=1982 |isbn=978-0-563-16491-3}} * {{cite book |last=Prince |first=Thane |title=Thane Prince's Jams & Chutneys: Preserving the Harvest |date=2016 |orig-year=2008 |publisher=[[DK (publisher)|DK]] |isbn=978-0241255667 |url=https://www.google.co.uk/books/edition/_/KwD2PAAACAAJ?}} * {{cite book |last=Raghavan |first=Susheela |chapter=Pickle and Chutney Blends |title=Handbook of Spices, Seasonings, and Flavorings |edition=Second |publisher=[[CRC Press]] |year=2006 |isbn=978-1-4200-0436-6 |url=https://books.google.com/books?id=bePKBQAAQBAJ&pg=PA255 |access-date=30 October 2017}} * {{cite book |first=Lise |last=Winer |title=Dictionary of the English/Creole of Trinidad & Tobago |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |location=Montreal |date=2009 |isbn=978-0-7735-3406-3}} {{refend}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * [https://web.archive.org/web/20160304200247/https://www.canterbury.gov.uk/media/254581/chutneypicklesjamsoilsleaflet.pdf Food Safety in Production of Chutney, Pickles. Jams, Oils – UK]. Canterbury. * Dahiya, Ashish. ''Food of Haryana: The Great Chutneys''. Vol. 1. India. {{ISBN|978-93-81818-05-3}}. * [[Weaver, William Woys]]. "Chutney". Ed. Solomon H. Katz. ''Encyclopedia of Food and Culture''. Vol. 1. New York: Charles Scribner's Sons, 2003. pp. 417–418. 3 vols. {{ISBN|0-684-80568-5}}. == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Commons category}} * [http://www.foodreference.com/html/artchutney.html Chutney Origins] at Foodreference.com. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱴᱱᱤ|ᱪᱟᱴᱱᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱦᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ]]``` lq6d08bjcu5ktxok1bsh6299wrzec2j ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ 0 38023 197695 2026-09-08T04:34:08Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197695 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy --> | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = File:Charida 1.jpg | image_alt = | image_caption = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.2046|N|86.0314|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱒,᱕᱖᱘ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = | module ={{OSM Location map | width=300| height=340| zoom=10 | coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ:<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱠᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) |mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ) |mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000 |mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222 |mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6 |mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2 |mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15='''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ'''| numbered15=X| mark-title15= '''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (X)| shape-color15=black|label-color15=black|label-size15=14 |mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6 |mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T) |mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] |mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2 |mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed---> |mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2 |mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2 |arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} }} '''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ ᱥᱮ ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱽᱞᱚᱠ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ tswpkyba5j6e3qj7nrqb74gqlb2ec4x ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱩ 0 38024 197697 2026-09-08T06:15:24Z MT731 2184 "{{Short description|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱩ | image = | birth_date = {{Birth date and age|1972|10|06|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | education..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197697 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱩ | image = | birth_date = {{Birth date and age|1972|10|06|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | education = [[ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱥ ᱮᱠᱥᱮᱴᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] | occupation = ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ | spouse = ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱞ }} '''ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱵᱷᱤ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱚᱠᱥᱚ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Al Sayegh |first=Hadeel |last2=Maccioni |first2=Federico |date=2025-06-04 |title=Dubai party hotel FIVE considers listing in London or New York |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dubai-party-hotel-five-considers-listing-london-or-new-york-2025-06-04/ |url-status=live |access-date=2026-08-17 |website=Reuters}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-20/news/27360855_1_kabir-mulchandani-aiwa-baron-international |title=The rise and fall of 'Baron' Mulchandani - Economic Times |access-date=16 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811233518/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-20/news/27360855_1_kabir-mulchandani-aiwa-baron-international |archive-date=11 August 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ, ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ SKAI ᱠᱷᱚᱱ FIVE ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=SKAI Holdings changes name to Five Holdings |url=https://www.constructionweekonline.com/business/article-44808-skai-holdings-changes-name-to-five-holdings}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱣ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱩᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱡᱤ ᱴᱩᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱴᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=First ACJ TwoTwenty cabin to be unveiled by Comlux and Five |url=https://www.businessjetinteriorsinternational.com/news/airframes/first-acj-twotwenty-cabin-to-be-unveiled-by-comlux-and-five.html |access-date=2023-05-18 |website=Business Jet Interiors |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |title=FIVE Hotels' US$70m private jet is open for bookings |url=https://www.hoteliermiddleeast.com/business/five-hotels-us70m-private-jet-is-open-for-bookings}}</ref><ref name=":4"/> ᱑᱖ ᱥᱤᱴ ᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱮᱵᱩᱞ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱪᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱢᱯᱤᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news |title=FIVE purchases the first Airbus ACJ TwoTwenty from Comlux |url=https://www.arabianbusiness.com/abnews/five-purchases-the-first-airbus-acj-twotwenty-from-comlux|magazine=[[Arabian Business]]}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱙H-FIVE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱱᱟᱭᱤᱱ-ᱦᱳᱴᱮᱞ-ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱽ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dubai luxury hotel firm Five to take VIP A220 from Comlux |url=https://www.flightglobal.com/dubai-2021/dubai-luxury-hotel-firm-five-to-take-vip-a220-from-comlux/146464.article |access-date=2023-05-18 |website=Flight Global |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱡᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱾<ref name=":4" /> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ "ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱡᱮᱴ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last1=Neate |first1=Rupert|date=2023-06-10 |title=Disco then shower at 33,000ft: Dubai hotelier launches £10k-an-hour 'party jet' |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/news/2023/jun/10/dubai-hotelier-launches-10k-an-hour-party-jet-shower-disco |access-date=2023-07-17 |issn=0261-3077}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ GCC ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱤᱢᱨᱚᱛᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite news |title=Nadia Zaal |url=http://www.arabianbusiness.com/30-under-30-151844.html?itemid=151862}}</ref> ==ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱱᱮᱥᱴᱤ ᱡᱟᱨᱳᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kerr |first=Simeon |date=2009-01-11 |title=Probe into Dubai $100m fraud allegations |url=https://www.ft.com/content/2af58370-e013-11dd-9ee9-000077b07658 |url-status=live}}</ref><ref name=B>{{cite web|publisher=[[Business Wire]]|url=https://www.businesswire.com/news/home/20090615005432/en/Angry-International-Investors-Demand-Investigation-630-Million|date=2009|title=Angry Investors Demand Investigation}}</ref> ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Hope |first=Bradley |title=Exonerated Indian property tycoon rallies back |url=https://www.thenationalnews.com/business/exonerated-indian-property-tycoon-rallies-back-1.406019 |access-date=2026-08-18 |website=The National |language=en}}</ref> ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Awad |title=Dynasty Zarooni chief and two associates acquitted of fraud |url=https://www.thenationalnews.com/uae/courts/dynasty-zarooni-chief-and-two-associates-acquitted-of-fraud-1.520616 |access-date=2026-08-18 |website=The National |language=en}}</ref> ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱫᱷᱩᱲᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱯᱟᱢ ᱡᱩᱢᱮᱨᱟᱦ ᱦᱚᱴᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴ ᱦᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱱ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱭᱩᱮᱭᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/business/travel-and-tourism/mubadala-investment-company-ready-to-buy-remaining-50-in-viceroy-hotel-group-1.53326|date=June 18, 2017|title=Mubadala Investment Company ready to buy remaining 50% in Viceroy Hotel Group|newspaper=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|author=McAuley, Anthony}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ, ᱠᱟᱵᱤᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 815ssg1z1ekfto8nzcdau5x2vop0nev 197698 197697 2026-09-08T06:23:53Z MT731 2184 197698 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ | image = | birth_date = {{Birth date and age|1972|10|06|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | education = [[ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱥ ᱮᱠᱥᱮᱴᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] | occupation = ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤᱥᱴ | spouse = ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱞ }} '''ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱤᱴᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱵᱷᱤ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱚᱠᱥᱚ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Al Sayegh |first=Hadeel |last2=Maccioni |first2=Federico |date=2025-06-04 |title=Dubai party hotel FIVE considers listing in London or New York |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dubai-party-hotel-five-considers-listing-london-or-new-york-2025-06-04/ |url-status=live |access-date=2026-08-17 |website=Reuters}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-20/news/27360855_1_kabir-mulchandani-aiwa-baron-international |title=The rise and fall of 'Baron' Mulchandani - Economic Times |access-date=16 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811233518/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-20/news/27360855_1_kabir-mulchandani-aiwa-baron-international |archive-date=11 August 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ, ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ SKAI ᱠᱷᱚᱱ FIVE ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=SKAI Holdings changes name to Five Holdings |url=https://www.constructionweekonline.com/business/article-44808-skai-holdings-changes-name-to-five-holdings}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱣ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝᱥ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱩᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱡᱤ ᱴᱩᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱴᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=First ACJ TwoTwenty cabin to be unveiled by Comlux and Five |url=https://www.businessjetinteriorsinternational.com/news/airframes/first-acj-twotwenty-cabin-to-be-unveiled-by-comlux-and-five.html |access-date=2023-05-18 |website=Business Jet Interiors |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |title=FIVE Hotels' US$70m private jet is open for bookings |url=https://www.hoteliermiddleeast.com/business/five-hotels-us70m-private-jet-is-open-for-bookings}}</ref><ref name=":4"/> ᱑᱖ ᱥᱤᱴ ᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱱᱤᱝ ᱴᱮᱵᱩᱞ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱪᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱢᱯᱤᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news |title=FIVE purchases the first Airbus ACJ TwoTwenty from Comlux |url=https://www.arabianbusiness.com/abnews/five-purchases-the-first-airbus-acj-twotwenty-from-comlux|magazine=[[Arabian Business]]}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱙H-FIVE ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱱᱟᱭᱤᱱ-ᱦᱳᱴᱮᱞ-ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱽ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dubai luxury hotel firm Five to take VIP A220 from Comlux |url=https://www.flightglobal.com/dubai-2021/dubai-luxury-hotel-firm-five-to-take-vip-a220-from-comlux/146464.article |access-date=2023-05-18 |website=Flight Global |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱡᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱾<ref name=":4" /> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ "ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱡᱮᱴ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last1=Neate |first1=Rupert|date=2023-06-10 |title=Disco then shower at 33,000ft: Dubai hotelier launches £10k-an-hour 'party jet' |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/news/2023/jun/10/dubai-hotelier-launches-10k-an-hour-party-jet-shower-disco |access-date=2023-07-17 |issn=0261-3077}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱡᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ GCC ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱤᱢᱨᱚᱛᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite news |title=Nadia Zaal |url=http://www.arabianbusiness.com/30-under-30-151844.html?itemid=151862}}</ref> ==ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱱᱮᱥᱴᱤ ᱡᱟᱨᱳᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kerr |first=Simeon |date=2009-01-11 |title=Probe into Dubai $100m fraud allegations |url=https://www.ft.com/content/2af58370-e013-11dd-9ee9-000077b07658 |url-status=live}}</ref><ref name=B>{{cite web|publisher=[[Business Wire]]|url=https://www.businesswire.com/news/home/20090615005432/en/Angry-International-Investors-Demand-Investigation-630-Million|date=2009|title=Angry Investors Demand Investigation}}</ref> ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Hope |first=Bradley |title=Exonerated Indian property tycoon rallies back |url=https://www.thenationalnews.com/business/exonerated-indian-property-tycoon-rallies-back-1.406019 |access-date=2026-08-18 |website=The National |language=en}}</ref> ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mustafa |first=Awad |title=Dynasty Zarooni chief and two associates acquitted of fraud |url=https://www.thenationalnews.com/uae/courts/dynasty-zarooni-chief-and-two-associates-acquitted-of-fraud-1.520616 |access-date=2026-08-18 |website=The National |language=en}}</ref> ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱫᱷᱩᱲᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱯᱟᱢ ᱡᱩᱢᱮᱨᱟᱦ ᱦᱚᱴᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴ ᱦᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱱ ᱣᱟᱭᱥᱨᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱭᱩᱮᱭᱤ ᱥᱮᱭᱟᱨᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/business/travel-and-tourism/mubadala-investment-company-ready-to-buy-remaining-50-in-viceroy-hotel-group-1.53326|date=June 18, 2017|title=Mubadala Investment Company ready to buy remaining 50% in Viceroy Hotel Group|newspaper=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|author=McAuley, Anthony}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱞᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ, ᱠᱟᱵᱤᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 4tf7tsjvgo5yll130vby4pm1ysawp48