ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
197706
197639
2026-09-09T00:39:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197706
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
pcq216j0gbdich8m9g54twwbof87m5e
ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ
0
4258
197715
186825
2026-09-09T07:06:08Z
~2026-47798-59
11592
197715
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricket team
| name = Afghanistan
| image = Afghanistan Cricket Board logo.png
| association = [[Afghanistan Cricket Board]]
| test_captain = [[Rahmat Shah]]
| od_captain = [[Gulbadin Naib]]
| t20i_captain = [[Rashid Khan (cricketer)|Rashid Khan]]
| coach = [[Phil Simmons]]
| test_status_year = 2017
| icc_status = Full Member
| icc_member_year = 2017
| icc_region = [[Asian Cricket Council|ACC]]
| test_rank = 11th
| odi_rank = 10th
| t20i_rank = 7th
| test_rank_best = 11th
| odi_rank_best = 10th
| t20i_rank_best = 7th (2 May 2019)
| first_test = v. {{cr|IND}} at [[M. Chinnaswamy Stadium]], [[Bangalore]], [[India]] 14–18 June 2018
| most_recent_test = v. {{cr|IRE}} at [[Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Dehradun| Rajiv Gandhi International Cricket Stadium]], [[Dehradun]], [[India]] 15–19 March 2019
| num_tests = 2
| num_tests_this_year = 1
| test_record = 1/1<br />(0 draws)
| test_record_this_year = 1/0 (0 draws)
| first_odi = v. {{cr|SCO}} at [[Willowmoore Park]], [[Benoni, Gauteng|Benoni]]; 19 April 2009
| most_recent_odi = v. {{cr|PAK}} at [[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]; 29 June 2019
| num_odis = 122
| num_odis_this_year = 16
| odi_record = 59/59<br/>(1 ties, 3 no result)
| odi_record_this_year = 4/11<br/>(0 ties, 1 no result)
| wc_apps = 2
| wc_first = [[2015 Cricket World Cup|2015]]
| wc_best = Group stage (2015)
| wcq_apps = 2
| wcq_first = [[2009 Cricket World Cup Qualifier|2009]]
| wcq_best = Champions (2018)
| first_t20i = v. {{cr|IRE}} at [[Paikiasothy Saravanamuttu Stadium|P. Sara]], [[Colombo]]; 1 February 2010
| most_recent_t20i = v. {{cr|IRE}} at [[Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Dehradun|Rajiv Gandhi International Cricket Stadium]], [[Dehradun]]; 24 February 2019
| num_t20is = 71
| num_t20is_this_year = 3
| t20i_record = 49/22<br/>(0 ties, 0 no result)
| t20i_record_this_year = 3/0
| wt20_apps = 4
| wt20_first = [[2010 ICC World Twenty20|2010]]
| wt20_best = Super 10 ([[2016 ICC World Twenty20|2016]])
| wt20q_apps = 4
| wt20q_first = [[2010 ICC World Twenty20 Qualifier|2010]]
| wt20q_best = Champions (2010)
| h_pattern_la =
| h_pattern_b = _collar
| h_pattern_ra =
| h_pattern_pants =
| h_leftarm = FFFFF6
| h_body = FFFFF6
| h_rightarm = FFFFF6
| h_pants = FFFFF6
| a_pattern_la = _skybborder
| a_pattern_b = _afg_t20wc26
| a_pattern_ra = _skybborder
| a_pattern_pants =
| a_leftarm = 0052D6
| a_body = 0052D6
| a_rightarm = 0052D6
| a_pants = 0052D6
| a_title = ODI and T20I kit
| asofdate = 29 June 2019
}}
'''ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ''' (Pashto: د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډله, Persian: تیم ملی کریکت افغانستان) ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱭᱥᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱛᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥᱤᱭᱳ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱮᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤ-ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱱᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱑᱕ ᱨᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱘ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱤ-ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱙ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ===
ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱽ ᱮᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱮᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱘᱙ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Name
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Age
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Batting style
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Bowling style
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | FC Team
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | List A Team
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | T20 Team
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Forms<!--NOTE: This refers to the forms they've played for Afghanistan in the past year, not over their whole Afghanistan career-->
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | S/N
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Captain
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Last Test
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Last ODI
! style="text-align:center; background:#0033EE; color:white; | Last T20I
|-
! colspan="13" | Batters
|-
| [[Ijaz Ahmad Ahmadzai]] || {{age|2003|6|25}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium]] || Maiwand Champions || Amo || Amo || T20I || 55 || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|IRE}} 2024
|-
| [[Sediqullah Atal]] || {{age|2001|8|12}} || [[Batsman|Left-handed]] || {{n/a}} || Pamir Legends || Band-e-Amir || Band-e-Amir || Test, ODI, T20I || 26 || || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Riaz Hassan]] || {{age|2002|11|7}} || [[Batsman|Right-handed]] || {{n/a}} || || Pamir Legends || Band-e-Amir || Test, ODI || 76 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|RSA}} 2024 || {{n/a}}
|-
| [[Abdul Malik (cricketer)|Abdul Malik]] || {{age|1998|3|11}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || Mah-e-Par Stars || Amo || Amo || Test, ODI || 20 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{n/a}}
|-
| [[Bahir Shah]] || {{age|2000|2|21}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || Hindukush Strikers|| Speen-Ghar || Speen-Ghar || Test || 86 || || {{cricon|BAN}} 2023 || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| [[Rahmat Shah]] || {{age|1993|7|6}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[leg spin|leg break]] || Mis Ainak || Pamir Legends || Boost || Test, ODI || 8 || Test, ODI (VC) || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|IND}} 2024
|-
| [[Hashmatullah Shahidi]] || {{age|1994|11|4}} || [[Batsman|Left-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || Band-e-Amir || Maiwand Defenders || Band-e-Amir || Test, ODI || 50 || Test, ODI (C) || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|IRE}} 2022
|-
| [[Ibrahim Zadran]] || {{age|2001|12|12}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || Mis Ainak || Hindukush Strikers || Mis Ainak || Test, ODI, T20I || 18 || T20I (VC) || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|RSA}} 2024
|-
| [[Hazratullah Zazai]] || {{age|1998|3|23}} || [[Batsman|Left-handed]] || {{n/a}} || || Pamir Legends || Boost || T20I || 3 || || {{n/a}} || {{cricon|WIN}} 2019 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
! colspan="13" | All-rounders
|-
| [[Ismat Alam]] || {{age|2002|2|2}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|fast-medium]] || Speen-Ghar || Speen-Ghar || Speen-Ghar || Test || || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| [[Karim Janat]] || {{age|1998|8|11}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium]] || Band-e-Amir || Band-e-Amir || Band-e-Amir || Test, T20I || 11 || || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|SRI}} 2023 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Nangeyalia Kharote]] || {{age|2004|4|25}} || [[Batsman|Left-handed]] || [[Slow left-arm orthodox]] || Hindukush Strikers || Boost || Boost || ODI, T20I || 12 || || {{n/a}} || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|RSA}} 2024
|-
| [[Mohammad Nabi]] || {{age|1985|1|1}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || || || [[Kabul Eagles]] || ODI, T20I || 7 || || {{cricon|BAN}} 2019 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Gulbadin Naib]] || {{age|1991|3|16}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || || Pamir Legends || Amo || ODI, T20I || 14 || || {{n/a}} || {{cricon|BAN}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Azmatullah Omarzai]] || {{age|2000|3|24}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || || Maiwand Defenders || [[Kabul Eagles]] || Test, ODI, T20I || 9 || || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Shahidullah (cricketer)|Shahidullah]] || {{age|1999|2|6}} || [[Batsman|Left-handed]] || [[Slow left-arm orthodox]] || Speen-Ghar || || Amo || Test || || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|SL}} 2023 || {{cricon|IND}} 2023
|-
! colspan="13" | Wicket-keepers
|-
| [[Ikram Alikhil]] || {{age|2000|09|29}} || [[Batsman|Left-handed]] || {{n/a}} || Band-e-Amir || Maiwand Defenders || Band-e-Amir || Test, ODI || 46 || || {{cricon|SRI}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{n/a}}
|-
| [[Rahmanullah Gurbaz]] || {{age|2001|11|28}} || [[Batsman|Right-handed]] || {{n/a}} || Kabul || Mis Ainak || [[Kabul Eagles]] || Test, ODI, T20I || 21 || || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Mohammad Ishaq (Afghan cricketer)|Mohammad Ishaq]] || {{age|2005|2|1}} || [[Batsman|Right-handed]] || {{n/a}} || Mah-e-Par Stars || Boost || Amo || T20I || 27 || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Afsar Zazai]] || {{age|1993|8|10}} || [[Batsman|Right-handed]] || {{n/a}} || || || [[Mis Ainak Knights]] || Test || 40 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|WIN}} 2017 || {{cricon|IND}} 2023
|-
! colspan="13" | Spin Bowlers
|-
| [[Noor Ahmad]] || {{age|2005|1|3}} || [[Batsman|Right-handed]] || Left-arm [[wrist spin]] || || Mis Ainak || [[Band-e-Amir Dragons]] || ODI, T20I || 15 || || {{n/a}} || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|SRI}} 2024
|-
| [[Qais Ahmad]] || {{age|2000|8|15}} || [[Batsman|Right-handed bat]] || Right-arm [[leg spin|leg break]] || || Maiwand Defenders || Speen-Ghar || T20I || 32 || || {{cricon|SRI}} 2024 || {{cricon|SRI}} 2024 || {{cricon|SRI}} 2024
|-
| [[Allah Mohammad Ghazanfar]] || {{age|2007|7|15}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || || Junior Champions || [[Mis Ainak Knights]] || Test, ODI || 70 || || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{n/a}}
|-
| [[Rashid Khan]] || {{age|1998|9|20}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[leg spin|leg break]] || || || [[Band-e-Amir Dragons]] || Test, ODI, T20I || 19 || T20I (C) || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Zahir Khan (Afghan cricketer)|Zahir Khan]] || {{age|1998|12|20}} || [[Batsman|Left-handed]] || Left-arm [[wrist spin]] || Maiwand Champions || Mis Ainak || Amo || Test || 75 || || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|IRE}} 2019 || {{cricon|IND}} 2023
|-
| [[Mujeeb Ur Rahman]] || {{age|2001|3|28}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[off spin|off break]] || || Hindukush Stars || Hindukush Stars || T20I || 88 || || {{cricon|IND}} 2018 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Zia-ur-Rehman]] || {{age|1997|12|30}} || [[Batsman|Right-handed]] || [[Slow left-arm orthodox]] || Mah-e-Par Stars || Mis Ainak || Mis Ainak || Test || 22 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{n/a}}
|-
! colspan="13" | Pace Bowlers
|-
| [[Fareed Ahmad (cricketer)|Fareed Ahmad]] || {{age|1994|8|10}} || [[Batsman|Left-handed]] || Left-arm [[fast bowling|fast-medium]] || || Pamir Legends || Speen-Ghar || Test, ODI, T20I || 56 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Yamin Ahmadzai]] || {{age|1992|7|25}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || Maiwand Champions || || Speen-Ghar || Test || || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| [[Fazalhaq Farooqi]] || {{age|2000|9|22}} || [[Batsman|Right-handed]] || Left-arm [[fast bowling|fast-medium]] || || Amo || [[Boost Defenders]] || ODI, T20I || 5 || || {{n/a}} || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Wafadar Momand]] || {{age|2000|2|1}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium]] || || Band-e-Amir || Band-e-Amir || T20I || 14 || || {{cricon|IRE}} 2019 || {{n/a}} || {{cricon|SL}} 2024
|-
| [[Nijat Masood]] || {{age|1998|12|30}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium]] || Mah-e-Par Stars || Band-e-Amir || Band-e-Amir || Test || 12 || || {{cricon|IRE}} 2024 || {{n/a}} || {{cricon|ZIM}} 2022
|-
| [[Bilal Sami]] || {{age|2002|9|9}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|fast]] || Maiwand Champions || Amo || Band-e-Amir || ODI || 68 || || {{n/a}} || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{n/a}}
|-
| [[Naveen-ul-Haq]] || {{age|1999|9|23}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || || || [[Kabul Eagles]] || T20I || 78 || || {{n/a}} || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|ZIM}} 2024
|-
| [[Naveed Zadran]] || {{age|2005|3|7}} || [[Batsman|Right-handed]] || Right-arm [[fast bowling|medium]] || Hindukush Strikers || Mis Ainak || Mis Ainak || Test, ODI || 58 || || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{cricon|ZIM}} 2024 || {{n/a}}
|-
|}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/teams/men/17/afghanistan/overview |title=Afghanistan |website=International Cricket Council |access-date=2019-07-01 |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701173021/https://www.icc-cricket.com/teams/men/17/afghanistan/overview |url-status=dead }}
*{{cite web |url=http://afghanistancricket.net/ |title=Home |website=Afghanistan Cricket news site}}
*{{cite web |url=http://www.afgcric.com/ |title=Home |website=Afghanistan Cricket Official website (archived) |access-date=2019-07-01 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218100036/http://www.afgcric.com/ |url-status=dead }}
*{{cite web |url=http://www.cricket.af/ |title=Home |website=Afghanistan National Cricket Board |access-date=2019-07-01 |archive-date=2014-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906134835/http://cricket.af/domestic/dom_crickt_view |url-status=dead }}
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
{{ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞᱠᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
n2uc9tclvjy91mzv3b52oqhpsdx266e
ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱦᱚᱲ
0
25726
197704
176401
2026-09-08T23:25:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197704
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group|group=Gondi people
|native_name=ᱠᱳᱭᱛᱩᱨ
|native_name_lang=[[:en:Gondi language|ᱜᱚᱱᱰᱤ]]
|image=Women in adivasi village, Umaria district, India.jpg
|caption=Gondi women in [[Umaria district]], India
|population={{Circa|13 million|lk=yes}}
|total_ref=<ref name=Census2011>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix
|access-date=24 March 2017
|work=Census of India 2011
|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General & Census Commissioner, India]]
|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226085116/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date= 26 February 2020}}</ref>
|popplace={{flag|India}}
|region1= [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|pop1=5,093,124|ref1=<ref name=Census2011/>
|region2=[[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
|pop2=4,298,404|ref2=<ref name=Census2011/>
|region3=[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
|pop3=1,618,090|ref3=<ref name=Census2011/>
|region4=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|pop4=888,581
|ref4=<ref name=Census2011/>
|region5=[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|pop5=569,035
|ref5=<ref name=Census2011/>
|region6=[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
|pop6=304,537
|ref6=<ref name=Census2011/>
|region7=[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|pop7=256,738
|ref7=<ref name=Census2011/>
|region8=[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
|pop8=158,243
|ref8=<ref name=Census2011/>
|region9=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|pop9=53,676
|ref9=<ref name=Census2011/>
|region10=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|pop10=13,535
|ref10=<ref name=Census2011/>
|region11=[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
|pop11=2,965
|ref11=<ref name=Census2011/>
|languages=[[:en:Gondi language|ᱜᱚᱱᱰᱤ]] • Regional languages
|religions=[[Gondi people#Koyapunem|Koyapunem]] with [[Folk Hinduism|significant influence]] from [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html
|title=ST-14 Scheduled Tribe Population by Religious Community|publisher=Census of India Website: Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in
|access-date=18 November 2017}}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book |last1=Mehta |first1=B.H.
|title=Gonds of the Central Indian Highlands
|page=118 |url=https://books.google.com/books?id=wpfUwRl24lgC&pg=PA118
|access-date=26 February 2019
|isbn=9788170222620
|year=1990|publisher=Concept Publishing Company }}</ref>
|related={{hlist|[[Dravidian people]]|[[Muria people]]|[[Madia Gond]]}}}}
'''ᱜᱚᱱᱰᱤ''' (Gōṇḍī) ᱟᱨ ᱵᱟᱝ '''ᱜᱳᱸᱰ ᱦᱚᱲ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱳᱭᱛᱚᱨ" (Kōī, Kōītōr) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱤᱝᱜᱩᱭᱤᱥᱴᱤᱠ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, [[ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=GONDI {{!}} Dictionary of Languages – Credo Reference |url=https://search.credoreference.com/content/entry/dictlang/gondi/0 |access-date=27 May 2023 |website=Credoreference.com }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://caravanmagazine.in/culture/gond-gondi-koitur-dictionary-adivasi|title=The Koitur community is reclaiming their linguistic identity despite the state's historical biases|last=Poyam|first=Akash|date=9 August 2019|work=The Caravan|access-date=8 December 2019}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]],[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]],[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]],[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ,[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟ <ref name="list">{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India}}</ref> ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱩᱯᱚᱨᱚᱥᱚ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱳᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite journal|last=Arur|first=Sidharth|last2=Wyeld|first2=Theodor|title=Exploring the Central India Art of the Gond People: contemporary materials and cultural significance|url=https://core.ac.uk/download/pdf/43335564.pdf|access-date=27 May 2023}}</ref> ᱦᱚᱲ ''ᱠᱚᱱᱰ'' ᱢᱚᱱᱮ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱠᱳᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:Khonds|ᱠᱷᱳᱸᱰ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱜᱳᱱᱰ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱚᱫᱟᱨᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱵᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱜᱳᱱᱰ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱭᱞᱳᱼᱜᱳᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱱ [[ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite journal|last=Chaubey|first=Gyaneshwer|last2=Tamang|first2=Rakesh|last3=Pennarun|first3=Erwan|last4=Dubey|first4=Pavan|last5=Rai|first5=Niraj|last6=Upadhyay|first6=Rakesh Kumar|last7=Meena|first7=Rajendra Prasad|last8=Patel|first8=Jayanti R|last9=van Driem|first9=George|last10=Thangaraj|first10=Kumarasamy|last11=Metspalu|first11=Mait|date=12 October 2017|title=Erratum: Reconstructing the population history of the largest tribe of India: the Dravidian speaking Gond|journal=European Journal of Human Genetics|volume=25|issue=11|pages=1291|doi=10.1038/ejhg.2017.46|issn=1018-4813|pmc=5643977|pmid=29023439|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Rau|first=Felix|last2=Sidwell|first2=Paul|date=12 September 2019|title=The Munda Maritime Hypothesis|url=https://core.ac.uk/download/pdf/228160282.pdf|page=38|issn=1836-6821}}</ref> ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱸᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱷᱤᱫᱤᱥᱟᱨᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱱᱟᱴ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Gond_Mahal_S-MP-31_(9).jpg|thumb|ᱜᱩᱱᱰ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ, ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]]
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ==
[[ᱨᱮᱫ:Kumuram_Bheem_statue.jpg|thumb|ᱡᱳᱫᱮᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱚᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱾]]
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱜᱳᱱᱰ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱳᱨᱛᱚᱱᱤᱢᱤᱪᱤᱠ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, <ref>{{Cite journal|last=Vahia|first=M.N.|last2=Halkare|first2=Ganesh|date=2013|title=Aspects of Gond astronomy|journal=Journal of Astronomical History and Heritage|volume=16|issue=1|pages=29–44|arxiv=1306.2416|bibcode=2013JAHH...16...29V|doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2013.01.02}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱱᱤ, ᱪᱟᱸᱫᱳᱠ, ᱢᱚᱞᱠᱤ ᱳᱭᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Gond_lady.jpg|thumb|255x255px|1928 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱵᱷᱤ ᱫᱩᱨᱟᱱᱫᱷᱚᱨ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱩᱱᱰ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:Gond_art_IMG_8707.jpg|thumb|150x150px|ᱜᱩᱱᱰ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:Saila_and_Karma_dance_by_Gonds.jpg|thumb|ᱜᱩᱱᱰ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱾]]
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ==
=== ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱠᱛᱮ <ref>{{Cite web |date=2 April 2020 |title=The Kings of Mandala of Central India: A Genealogical Account |url=https://nuggetsofindianhistory.com/2020/04/02/the-kings-of-mandala-of-central-india-a-genealogical-account/ |access-date=17 November 2021 |website=Nuggets of Indian History |archive-date=17 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117071727/https://nuggetsofindianhistory.com/2020/04/02/the-kings-of-mandala-of-central-india-a-genealogical-account/ |url-status=dead }}</ref>, ᱜᱳᱱᱰᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Gondi people}}
1s3snig7ldv5sqj1c5w2bpfg4av1nrz
ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱟ (ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ)
0
29504
197703
179043
2026-09-08T22:54:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197703
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱟ
| image =
| caption =
| birth_place = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date =
| birth_name =
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}}
| party =
| yearsactive = 1988–1992
| other_names =
}}
'''ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱟ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱚᱯᱷᱴᱠᱳᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=Mar 9, 2009 |title=Former sleaze queen's smart move |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/former-sleaze-queens-smart-move/articleshow/22198962.cms |access-date=2023-10-07 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱮᱫ-ᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱯᱟᱯᱟᱢ (᱑᱙᱘᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱴᱠᱳᱨ ᱱᱩᱰᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref>{{Cite web |last=Mannanur |first=Sunil |date=2019-10-22 |title=ബി ഗ്രേഡ് സിനിമകളും ചില കാണാക്കാഴ്ചകളും – Part 1 {{!}} PravasiExpress |url=https://www.pravasiexpress.com/behind-b-grade-movies-detailed-study-part-1/ |access-date=2023-10-07 |language=en-US}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ==
᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱝᱜᱽᱞᱤ ᱵᱚᱭᱤ (Jungle Boy) ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱩᱴᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref>{{Cite web |last=Sarkar |first=Urbee |date=2018-10-05 |title=[VoxSpace Selects] The Sex Quotient : Women In The South Indian Soft Porn Industry |url=https://www.voxspace.in/2018/10/05/south-indian-soft-porn-industry/ |access-date=2023-10-07 |website=VoxSpace |language=en-US |archive-date=2018-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017050342/http://www.voxspace.in/2018/10/05/south-indian-soft-porn-industry/ |url-status=dead }}</ref> ᱱᱩᱰᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱚᱯᱷᱴᱠᱳᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱗.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱤᱯᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤ-ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱚ ᱟᱜ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ P. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱨᱚᱛᱷᱤᱵᱷᱚᱵᱚᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱭ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
*ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ ᱵᱚᱭᱚᱥ (᱑᱙᱘᱗) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱠᱟᱞᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱞᱳ ᱠᱟᱱᱱᱮᱯᱤᱞᱞᱟ (᱑᱙᱘᱗)
*ᱠᱟᱪᱪᱤ ᱠᱟᱞᱤ (᱑᱙᱘᱗) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱱᱟᱨᱟᱱᱚᱛᱛᱩ (᱑᱙᱘᱘) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱟᱫᱤᱯᱟᱯᱟᱢ (᱑᱙᱘᱘) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱠᱟᱱᱱᱟᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ (᱑᱙᱘᱘) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱞᱟᱭᱚᱱᱚᱢ (᱑᱙᱘᱙) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ (᱑᱙᱘᱙) [citation needed]
*ᱨᱚᱛᱷᱤᱵᱷᱟᱵᱚᱢ (᱑᱙᱘᱙) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱛᱚᱫᱚᱵᱤᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽᱠᱟᱱᱢᱟᱨ (᱑᱙᱘᱙) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱠᱟᱱᱱᱩᱜᱚᱞ (᱑᱙᱙᱐)
ᱟᱞᱟᱥᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*Enquiry (᱑᱙᱙᱐) [citation needed]
*ᱨᱳᱡᱟ ᱤᱧ ᱟᱢᱮᱠᱟᱫᱼᱟ (᱑᱙᱙᱐) [citation needed]
*ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱨ (᱑᱙᱙᱑)
*ᱵᱷᱟᱥᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱠᱟᱰᱩᱣᱟ ᱛᱷᱳᱢᱟ (᱑᱙᱙᱑) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
*ᱪᱩᱣᱟᱯᱯᱩ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒)
*ᱨᱚᱛᱷᱟᱪᱚᱠᱨᱚᱢ (᱑᱙᱙᱒) [ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
8516zkvd9ob2b0gx916guw8vdos5d1s
ᱭᱟᱹᱫᱽᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱰᱤ ᱥᱩᱞᱳᱪᱟᱱᱟ ᱨᱟᱱᱤ
0
31586
197710
172009
2026-09-09T04:01:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197710
wikitext
text/x-wiki
'''ᱭᱟᱹᱫᱽᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱰᱤ ᱥᱩᱞᱳᱪᱟᱱᱟ ᱨᱟᱱᱤ''' (᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐ – ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news|last=Mrinalini|date=21 May 2018|title=యద్దనపూడి సులోచనా రాణి: 'హీరో'ల సృష్టికర్త|language=te|work=[[BBC News]] తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/india-44198123}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱚᱭᱤᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ᱾<ref>{{Cite news|last=Nadadhur|first=Srivathsan|date=2018-05-22|title=Yaddanapudi Sulochana Rani : A star in her own right|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/yaddanapudi-sulochana-rani-a-star-in-her-own-right/article23957626.ece}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱭᱟᱹᱫᱽᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱰᱤ ᱥᱩᱞᱳᱪᱟᱱᱟ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ,<ref>{{Cite book|last1=Kaura|first1=Ajīta|url=https://books.google.com/books?id=PAkuAAAAYAAJ&q=Yaddanapudi|title=Directory of Indian Women Today, 1976|last2=Caur|first2=Arpana|date=1976|publisher=India International Publications|language=en}}</ref> ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=రచయిత్రి యద్దనపూడి సులోచనారాణి కన్నుమూత (Writer Yaddanapudi passed away)|url=http://www.sakshieducation.com/Ca/TStory.aspx?cid=1&sid=298&chid=1540&nid=199961|access-date=23 May 2020|website=Sakshi Education|publisher=Sakshi}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱜᱩᱨ==
ᱭᱟᱹᱫᱽᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱞᱟᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮ. ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱡᱟᱜᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱟᱦᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-21|title=Popular Telugu novelist Yaddanapudi Sulochana Rani passes away at 78|url=https://www.thenewsminute.com/article/popular-telugu-novelist-yaddanapudi-sulochana-rani-passes-away-78-81652|website=The News Minute}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
;'''ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'''<ref>{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008)|trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008)|publisher=Andhra Pradesh (magazine)|access-date=21 August 2020}}(in Telugu language)</ref>
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ - ᱟᱛᱢᱟ ᱜᱚᱣᱨᱟᱵᱚᱢ (᱑᱙᱖᱕)
* ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ - ᱠᱟᱧᱪᱟᱱᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟ (᱑᱙᱘᱔)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
gojr1x3qzxx4vf14ofh75qpvkcrn9bu
ᱦᱩᱲᱟ
0
37859
197709
197572
2026-09-09T02:53:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197709
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱩᱲᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Hura, a populated village and CD block in Purulia district 14.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓,᱔᱑᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱓᱐ (ᱦᱩᱲᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ|ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱩᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=top|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (R)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱦᱩᱲᱟ ᱫᱚ {{coord|23|18|N|86|39|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱹᱥᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱴᱩᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 | archive-date = 20 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱘᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱓᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱖᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱓᱔% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 8 October 2016 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
=== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ===
ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱒.᱒᱑ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱓,᱔᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 24 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ | title = Hura PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 8 October 2016 | archive-date = 22 August 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190822204342/https://puruliapolice.org/ps/hura-ps/ | url-status = dead }}</ref>
=== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ==
[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑᱔]] ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=8 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ-ᱦᱩᱲᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ NH 314 ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google map</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱦᱩᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱚᱡᱚᱯᱷᱤ (ᱧᱮᱱᱮᱞ) ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤ.ᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ, ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url= http://mahatmagandhicollege.org/ |title= Mahatma Gandhi College |publisher= Mahatma Gandhi College |access-date= 8 October 2016 |archive-date= 6 October 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161006190618/http://mahatmagandhicollege.org/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.collegeadmission.in/MahatmaGandhiCollege/Mahatma_Gandhi_College.shtml |title= Mahatma Gandhi College |publisher= College Admission |access-date= 8 October 2016}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱦᱩᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
nw1gvq60t76s5c1md4iyjno57o7gw15
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ
0
37891
197707
197218
2026-09-09T02:30:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197707
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱖,᱒᱘᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱔ (ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|STD]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱚᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{coord|23|16|10.0|N|86|11|34.3|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱳᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱴᱚᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, [[ᱵᱚᱸᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | accessdate = 17 January 2020 | archive-date = 20 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| accessdate = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖,᱒᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱒᱘᱔ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱓᱙ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱒.᱒᱕%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
=== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱥᱚᱦᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ (ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.icbse.com/schools/sirkabad-high-school/19140101502 |title = Sirkabad High School |publisher= icbse | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱲᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
5quzvoji9th8kpie5e622wm0z94hnnm
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ
0
37988
197705
197490
2026-09-09T00:02:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197705
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.2787|N|86.4424|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱘
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱵᱮᱲᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱐-᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱟᱵᱽᱦᱟᱣᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱯᱟᱠᱵᱤᱲᱨᱟ]], [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]], [[ᱥᱩᱭᱥᱟ|ᱫᱮᱣᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱟᱱᱫᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱾<ref name="rangandatta">{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/09/26/jain-temple-mahadeb-berya-purulia/ | title = Jain Temple, Mahadeb Berya, Purulia| publisher = Rangan Dutta |access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ (F): ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱨᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ (H)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱚᱞᱛᱳᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱚᱞᱛᱳᱨ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱚᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱚᱞᱫᱚᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|20|45|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱳ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱳ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ {{Coord|23.2787|N|86.4424|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱝᱥᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, [[ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | access-date = 17 January 2020 | archive-date = 20 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |access-date = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| access-date = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱐᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱒ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙᱐ (᱔᱗%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱐᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱕.᱙᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱰᱤ.ᱡᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ-ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.icbse.com/schools/anai-jambad-p-s-d-j-jr-high-school-r1zpoy | title = Anai Jambad P.S.D.J. Jr. High School | publisher = ICBSE |access-date = 29 January 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ "ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱨᱠᱷᱚᱨᱤ ᱥᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rangandatta"/>
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="rangandatta"/><br/>
᱑. ᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱱᱟᱛᱷ (᱑ ᱞᱩ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱒. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ (᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱓. ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ (᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱔. ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ (᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱕. ᱠᱩᱱᱛᱷᱩᱱᱟᱛᱷ (᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
᱖. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ (᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ)<br/>
== ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery widths="300px" heights="200px">
File:"1. Tirthankar Jain Statues in Mahadev Berra alias Anai Jambad at Purulia District.jpg|ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ
File:Jain rituals at Jain temple in Mahadeberya in Purulia district 12.jpg|ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ
File:Mahadev Berra Jain Temple.jpg|ᱫᱤᱜᱚᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references/>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|ᱵᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱵᱮᱨᱭᱟ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}}
{{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
gwiza1m000cjiypl4cxcfiwqgg2nnvc
ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ
0
37995
197711
197584
2026-09-09T04:25:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197711
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱖–᱒᱐᱒᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ
| birth_date= ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖<ref>{{Cite web|url=https://urdu.news18.com/news/nation/west-india-veteran-journalist-fatima-r-zakaria-and-educational-activist-fatima-zakaria-passes-away-in-aurangabad-moh-snm-350726.html|title=معروف صحافی اور تعلیمی جہدکار پدم شری فاطمہ زکریا کا انتقال، ملک بھر میں غم کا ماحول– Urdu News|date=7 April 2021|website=News18 Urdu}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|title=Trust summary: MDD Trust|website=mddtrust.mahaonline.gov.in}}</ref>
|birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death_date and age|6 April 2021|17 February 1936}}
|death_place = [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| spouse = [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
| children = ᱔, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| relatives = [[ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)
| alma_mater = [[ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ ᱛᱷᱳᱵᱚᱨᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]<ref name="CNN Tribute">{{cite news |last1=Prakash |first1=Meghna |title=Watch: Indian-American Journalist Zakaria's Tribute to His Mother |url=https://www.thequint.com/coronavirus/watch-indian-american-journalist-zakarias-tribute-to-his-mother |access-date=22 April 2021 |work=[[The Quint]] |date=12 April 2021 |language=en}}</ref>
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱖)
}}
'''ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ''' (᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖ - ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ''ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="lokmat">{{cite news |title=Noted educationist, journalist Padmashri Fatma Zakaria passes away |url=https://english.lokmat.com/aurangabad/noted-educationist-journalist-padmashri-fatma-zakaria-passes-away/ |access-date=22 April 2021 |work=[[Lokmat]] English |date=6 April 2021 |language=en}}</ref>
᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱰ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱥᱵᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Benita |title=Former editor Fatma Zakaria dies at 85 |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/former-editor-fatma-zakaria-dies-at-85-7261816/ |access-date=22 April 2021 |work=[[The Indian Express]] |date=7 April 2021 |language=en}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱚᱱᱛᱨᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Siblings - Achievers, not Inheritors | url=http://www.the-south-asian.com/feb%202003/Siblings.htm |date= February 2003 |publisher=the-south-asian.com }}</ref> ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱜᱨᱮᱴ ᱴᱷᱟᱪᱚᱨ]], [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱷᱚᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭ]], [[ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱫᱟ ᱛᱟᱡᱽ ᱨᱮᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱛᱟᱡᱽ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱛᱟᱡᱽ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Tata">{{cite web |url=http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33/tt8WA= |title=The new Taj |accessdate=2011-02-14 |date=12 November 2001 |publisher=Tata Sons Ltd |location=Arlington, VA |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716193301/http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33%2Ftt8WA%3D |archivedate=16 July 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Board |url=http://www.ihma.ac.in/board.htm |date= |publisher=Indian Institute of Hotel Management, Aurangabad |access-date=10 May 2012 |archive-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024191038/http://ihma.ac.in/board.htm |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ (MAES) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ (MAET) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="lokmat"/>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ|ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archivedate=2013-05-10 }}</ref>
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2021}}
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ [[ᱨᱚᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Dr. Rafiq Zakaria remembered |url=https://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |date=16 July 2010 |publisher=Two Circles |access-date=1 September 2026 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113182517/https://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱭᱩ ᱟᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ<ref name=rediff>{{cite web | url=https://www.rediff.com/money/2001/oct/08zak.htm | title=Arshad Zakaria appointed Merrill Lynch co-president | accessdate=2011-02-14 | date=8 October 2001 | publisher=[[Rediff.com]] India Limited}}</ref> ᱫᱚ ᱦᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱽ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱤᱯᱤᱮᱥ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱜᱩᱨ==
ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱞᱱᱟᱭᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="CNN Tribute"/><ref>{{Cite web|date=2021-04-06|title=Veteran Journalist, Fareed Zakaria's Mother, Padma Shri Fatima Zakaria Dies Aged 85|url=https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|access-date=2021-04-06|website=The Cognate|language=en-GB|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406194734/https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱬᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱡᱽ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
5sd5fo2j45ptt6fzosd1umdey200zc7
ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ
0
38014
197708
197664
2026-09-09T02:50:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197708
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.351806|N|86.406361|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱓᱕᱓
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱔᱗
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
| width=450| height=330| zoom=10
| coord={{coord|23|15|0|N|86|23|20|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|22|20|N|86|19|15|E}} | label-pos1=left|label1= ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱞᱟᱜᱽᱫᱟ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|55|N|86|21|40|E}} | label-pos2=top|label2=ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|21|16|N|86|29|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱦᱩᱴᱢᱩᱲᱟ]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|7|0|N|86|13|12|E}} | label-pos4=right|label4=ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|20|24|N|86|21|36|E}} | label-pos5=left|label5= ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ| numbered5=M| mark-title5= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (M) |shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|43|N|86|26|32|E}} | label-pos6=right|label6=ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ| numbered6=H| mark-title6= [[ᱟᱱᱟᱭᱡᱟᱢᱵᱟᱫᱽ]] (H) |shape-color6=#AA6666
|mark-coord7={{coord|23|19|52|N|86|10|20|E}} | label-pos7=right|label7=ᱟᱲᱥᱟ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱲᱥᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱲᱥᱟ]] (R) |shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|5|10|N|86|14|2|E}} | label-pos8=right|label8=ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱟᱜᱷᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|21|28|N|86|23|14|E}} | label-pos9=right|label9=ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|14|23|N|86|19|32|E}} | label-pos10=right|label10=ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱪᱟᱠᱟᱞᱛᱳᱲ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|18|55|N|86|20|10|E}} | label-pos11=right|label11=ᱪᱟᱠᱫᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱪᱟᱠᱫᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱟᱠᱫᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|22|52|N|86|25|1|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱪᱷᱟᱨᱨᱟ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|23|18|16|N|86|36|43|E}} | label-pos13=left|label13=ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱫᱟᱞᱫᱟᱞᱤ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|18|0|N|86|39|0|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱩᱲᱟ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱦᱩᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱦᱩᱲᱟ]] (R) |shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|16|10|N|86|11|34|E}} | label-pos15=right|label15=ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|20|35|N|86|24|22|E}} | label-pos16=right|label16=ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ| numbered16=R| mark-title16= ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ (R)|shape-color16=black| label-size16=13|label-color16=black <!-- ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱮ -->
|mark-coord17={{coord|23|22|55|N|86|7|52|E}} | label-pos17=right|label17=ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱫᱮᱣᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|23|21|40|N|86|20|23|E}} | label-pos18=left|label18= ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ| numbered18=F| mark-title18= [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (F) |shape-color18=#967117
|mark-coord19={{coord|23|21|0|N|86|20|27|E}} | label-pos19=left|label19= ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ| numbered19=F| mark-title19= [[ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ]] (F) |shape-color19=#967117
|mark-coord20={{coord|23.2487|86.4524}}| label20=ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=15| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.1894|N|86.1528|E}}| label21= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=bottom| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.351806|N|86.406361|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘.᱕᱘% ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱸᱥᱟᱵᱟᱛᱤ]] (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱸᱥᱟᱭ) ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱑੧ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, [[ᱵᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱲᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ, ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Charra - Page 103: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://skbu.ac.in/ | title = Sidho-Kano-Birsha University | publisher = SKBU | accessdate = 17 January 2020 | archive-date = 20 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110520211917/http://www.skbu.ac.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://sainikschoolpurulia.com/| title = Sainik School Purulia| publisher = SSP |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/west-bengals-rkm-college-bags-highest-naac-grade/articleshow/72731937.cms | title = West Bengal's RKM college bags highest NAAC grade| publisher = The Times of India, 16 December 2019 |accessdate = 31 January 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = http://pgmch.edu.in/home| title = Purulia Government Medical College & Hospital| publisher = PGMCH| accessdate = 17 January 2020| archive-date = 26 October 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201026232755/http://pgmch.edu.in/home| url-status = dead}}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱓᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱒᱒᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱓᱒ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱔᱐᱑ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱗%)᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 7 February 2020}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱩᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://pgmch.edu.in/pages/1 | title = Purulia Government Medical College & Hospital | publisher = PGMCH | accessdate = 7 February 2020 | archive-date = 7 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207114223/http://pgmch.edu.in/pages/1 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/state-gets-5-more-med-colleges-with-650-seats-1-awaits-mci-nod/articleshow/69604868.cms | title = West Bengal gets 5 more medical colleges with 650seats; 1 awaits MCI nod | publisher = The Times of India, 1 June 2019 |accessdate = 7 February 2020}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
{{Purulia-geo-stub}}
b0piyvl4i35b7yc984zrle8qwsfvubz
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ
0
38023
197712
197695
2026-09-09T06:45:06Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* */ ᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ
197712
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = File:Charida 1.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.2046|N|86.0314|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱕᱖᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ:<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱠᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15='''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ'''| numbered15=X| mark-title15= '''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (X)| shape-color15=black|label-color15=black|label-size15=14
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ ᱥᱮ ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱽᱞᱚᱠ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ {{coord|23.2046|N|86.0314|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱪᱚᱨᱚᱠ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="censushandbook">{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work = Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 28 January 2020| archive-date = 22 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200922203136/https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| url-status = live}}</ref><ref name="hindu">{{cite web| url= https://www.thehindu.com/society/charida-the-village-of-mask-makers/article24113945.ece| title= Charida, the village of mask makers| first= Tania| last= Banerjee| publisher= The Hindu, 9 June 2018| accessdate= 28 January 2020| archive-date= 29 January 2020| archive-url= https://web.archive.org/web/20200129043628/https://www.thehindu.com/society/charida-the-village-of-mask-makers/article24113945.ece| url-status= live}}</ref>
===ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱟᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 27 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200927233430/https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work = Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 28 January 2020| archive-date = 22 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200922203136/https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress| accessdate = 21 January 2020| archive-date = 10 February 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200210124446/https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| url-status = live}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱖᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱕᱓ (᱕᱓%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱑᱕ (᱔᱗%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱓ḱ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱔᱑᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱔.᱘᱖% ᱦᱚᱲ) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html | title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work = West Bengal – District-wise CD Blocks | publisher = Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 28 January 2020 | archive-date = 26 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150326034556/http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html | url-status = live }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="censushandbook"/> ᱑᱕᱐ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ "ᱪᱷᱚᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ"᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ-ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="hindu"/>
ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ "ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱤᱨᱟᱛ-ᱠᱤᱨᱟᱛᱤᱱ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ"᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱨᱚᱭᱤᱝ ᱨᱩᱢ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="hindu"/>
[[ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱲᱟ]], ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱟᱢᱵᱟᱲ ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱴᱤᱠᱤᱨᱤ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="hindu"/>
==ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ==
<gallery widths="180px" heights="120px">
File:Chau Dance.jpg|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ
File:Charida 5.jpg|ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Charida 4.jpg|ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱯ
File:Chau Mask Making.jpg|ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ
File:An artisan making a mask in Chorida at Purulia.jpg|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ
File:Makers of Chau mask in the village Chorida of Bagmundi block of Purulia. 02.jpg|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ
File:Chau masks on sell.jpg|ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚ
File:Mask Purulia1.jpg|ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Mask Purulia3.jpg|ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Gambhir Singh Mura.jpg|ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱲᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Charida}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
t7yd2gie54gujt6txoi1yco86zco2au
197713
197712
2026-09-09T06:47:30Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
/* ᱴᱷᱟᱶ */
197713
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per Wikipedia:INDISCRIPT policy -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = File:Charida 1.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.2046|N|86.0314|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱕᱖᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ:<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱠᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱹᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱟᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15='''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ'''| numbered15=X| mark-title15= '''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (X)| shape-color15=black|label-color15=black|label-size15=14
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ''' (ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ ᱥᱮ ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱽᱞᱚᱠ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ {{coord|23.2046|N|86.0314|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱪᱚᱨᱚᱠ [[ᱟᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="censushandbook">{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work = Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 28 January 2020| archive-date = 22 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200922203136/https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| url-status = live}}</ref><ref name="hindu">{{cite web| url= https://www.thehindu.com/society/charida-the-village-of-mask-makers/article24113945.ece| title= Charida, the village of mask makers| first= Tania| last= Banerjee| publisher= The Hindu, 9 June 2018| accessdate= 28 January 2020| archive-date= 29 January 2020| archive-url= https://web.archive.org/web/20200129043628/https://www.thehindu.com/society/charida-the-village-of-mask-makers/article24113945.ece| url-status= live}}</ref>
===ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱮᱞ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱟᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 27 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200927233430/https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work = Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District| publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal| accessdate = 28 January 2020| archive-date = 22 September 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200922203136/https://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web| url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress| accessdate = 21 January 2020| archive-date = 10 February 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200210124446/https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| url-status = live}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱕᱖᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱓᱕᱓ (᱕᱓%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱑᱕ (᱔᱗%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱓ḱ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱔᱑᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱔.᱘᱖% ᱦᱚᱲ) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html | title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work = West Bengal – District-wise CD Blocks | publisher = Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 28 January 2020 | archive-date = 26 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150326034556/http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html | url-status = live }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ᱾<ref name="censushandbook"/> ᱑᱕᱐ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ "ᱪᱷᱚᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ"᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ-ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="hindu"/>
ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ "ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱟᱜ ᱠᱤᱨᱟᱛ-ᱠᱤᱨᱟᱛᱤᱱ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ"᱾ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱨᱚᱭᱤᱝ ᱨᱩᱢ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱥᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="hindu"/>
[[ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱲᱟ]], ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱟᱢᱵᱟᱲ ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱴᱤᱠᱤᱨᱤ ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="hindu"/>
==ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ==
<gallery widths="180px" heights="120px">
File:Chau Dance.jpg|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ
File:Charida 5.jpg|ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱚᱣ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Charida 4.jpg|ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱯ
File:Chau Mask Making.jpg|ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ
File:An artisan making a mask in Chorida at Purulia.jpg|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ
File:Makers of Chau mask in the village Chorida of Bagmundi block of Purulia. 02.jpg|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ
File:Chau masks on sell.jpg|ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚ
File:Mask Purulia1.jpg|ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Mask Purulia3.jpg|ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ
File:Gambhir Singh Mura.jpg|ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱲᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Charida}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
5xfl08le0yqvonpqdaues8zxtbddz6u
ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ
0
38025
197714
2026-09-09T06:52:18Z
ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗
1744
ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ
197714
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ}}
'''ᱟᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱞᱩᱜᱩᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ (᱗᱒᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ)᱾<ref name="SI"/> ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]᱾
gs1y3ofzrxoymfqbx7k82na8x8t9zao
ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ
0
38026
197716
2026-09-09T07:07:27Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ}} {{Infobox person | name = ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ | image = Dr. Mukesh Batra.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1951|7|1}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱦᱳᱢᱤᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197716
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ}}
{{Infobox person
| name = ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ
| image = Dr. Mukesh Batra.jpg
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1951|7|1}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ]] ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| website = [https://www.drbatras.com/ drbatras.com]
}}
'''ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱑) ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱳᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱯᱷ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱜᱤ. ᱢᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|title=Dr. Mukesh Batra, Founder & CMD, Dr. Batras' Positive Health Clinic Pvt. Ltd}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ahmad|first=Samreen|date=2018-07-25|title=Dr Batra's looks to take 'clinic in clinic' model to more countries|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/dr-batra-s-looks-to-take-clinic-in-clinic-model-to-more-countries-118072501066_1.html|access-date=2020-06-28}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱚᱢᱵᱚᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Dr-Mukesh-Batra-wins-Salute-Mumbai-Award/articleshow/10502513.cms|title=Dr Mukesh Batra wins Salute Mumbai Award}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/dr-batra-s-launches-its-10th-international-clinic-in-abu-dhabi-119042400958_1.html|title=Dr Batra's Launches its 10th International Clinic in Abu Dhabi|agency=Press Trust of India|date=2019-04-24|work=Business Standard India|access-date=2020-01-27}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.biospectrumindia.com/news/66/15870/dr-mukesh-batra-felicitated-for-his-outstanding-service-in-the-field-of-homeopathy.html|title=Dr. Mukesh Batra felicitated for his outstanding service in the field of homeopathy|website=www.biospectrumindia.com|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ "ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ" ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟᱫᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://beta.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|title=Dr. Mukesh Batra, Founder & CMD, Dr. Batras' Positive Health Clinic Pvt. Ltd|website=beta.indiainfoline.com|language=en|access-date=2020-01-27|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127135811/https://beta.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱞᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱟᱠᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.medicircle.in/dr-mukesh-batra-felicitated-for-his-contribution-in-the-field-of-homeopathy|title=Dr Mukesh Batra felicitated for his Contribution in the Field of Homeopathy|website=MediCircle|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewhiteswanawards.in/dr-batra.php|title=The White Swan|website=thewhiteswanawards.in|access-date=2020-04-20|archive-date=5 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105205645/http://thewhiteswanawards.in/dr-batra.php|url-status=dead}}</ref>
ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱠᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ (᱒᱐᱐᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ) ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ragalahari.com/localevents/5908/mukesh-batra-charity-photo-exhibition.aspx|title=Dr. Mukesh Batra's Charity Photo Exhibition at Kalakriti Art Gallery, Hyderabad - Exclusive Photo Coverage|website=www.ragalahari.com|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱭ ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://ceolifestylemagazine.com/beta/healing-hands-2|title=CEO Lifestyle|website=ceolifestylemagazine.com|access-date=2020-04-20}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/features-2/-1619207.html|title='I enrolled at Harvard at the age of 60'|website=Moneycontrol|date=3 October 2013 |access-date=2020-04-20}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/choosing-homeopathy-in-1973-was-a-tough-career-decision-says-dr-mukesh-batra/articleshow/53000346.cms?from=mdr|title=Choosing homeopathy in 1973 was a tough career decision, says Dr Mukesh Batra|date=2016-07-01|work=The Economic Times|access-date=2020-04-20}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱳᱯᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=nazerry|title=Dr Mukesh Batra|url=https://enterpriseasia.org/apea/india/awards/in-2016/dr-mukesh-batra/|access-date=2020-07-06|website=Asia Pacific Entrepreneurship Awards|language=en-US}}</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=CEO Lifestyle|url=http://ceolifestylemagazine.com/beta/healing-hands-2|access-date=2020-07-06|website=ceolifestylemagazine.com}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱴᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱥᱢᱤᱛ. ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱚᱵᱮᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱦᱳᱢᱤᱭᱚᱯᱟᱴᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ) ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr Batras Customer Care Number, Reviews of Dr Batras Customer Care Number, Complaints of Dr Batras Customer Care Number|url=https://www.grotal.com/Blog/Dr-Batras-Customer-Care-Number-B@yy@|access-date=2020-01-27|website=Grotal|language=en}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=A Man of Many Talents|url=http://www.uppercrustindia.com/posts/1257/A-Man-of-Many-Talents.html|access-date=2020-08-11|website=www.uppercrustindia.com}}</ref>
ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱤᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱣᱯᱟᱴᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱓᱖% ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱳᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=Partha Sinha|date=Jul 4, 2012|title=Clinical Success - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Clinical-Success/articleshow/14659500.cms|access-date=2020-08-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱣᱨᱤᱠᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Nagraj|first=Aarti|date=2016-11-26|title=How I got here: Dr Mukesh Batra, founder of Batra's Homeopathic Clinic|url=https://gulfbusiness.com/got-dr-mukesh-batra-founder-batras-homeopathic-clinic/|access-date=2020-08-11| magazine=[[Gulf Business]] |language=en-US}}</ref> ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱟᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱠᱳᱞ-ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.gulftoday.ae/lifestyle/2019/10/30/dr-batras-have-launched-a-new-genetics-based-therapy-that-predicts-future-diseases|title=Dr Batra's have launched a new genetics-based therapy that predicts future diseases|website=www.gulftoday.ae|access-date=2020-02-09}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ‘ᱡᱮᱱᱳ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ’ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/for-the-first-time-in-the-world-we-are-using-homeopathy-for-genetics-dr-mukesh-batra/64657541|title=For the first time in the world, we are using homeopathy for genetics: Dr. Mukesh Batra - ET HealthWorld|website=ETHealthworld.com|language=en|access-date=2019-08-26}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤᱠ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ (ᱯᱷᱡᱮᱰ-ᱮᱞᱹᱮᱞᱹᱥᱤᱹ) ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱢᱤᱨᱟ ᱞᱮᱠ ᱴᱟᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱟᱵᱤ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://gulfbusiness.com/got-dr-mukesh-batra-founder-batras-homeopathic-clinic/|title=How I got here: Dr Mukesh Batra, founder of Batra's Homeopathic Clinic|date=2016-11-26| magazine=Gulf Business|language=en-US|access-date=2020-01-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Dr-Mukesh-Batra-awarded-lifetime-achievement-award/articleshow/35680343.cms|title=Dr Mukesh Batra awarded lifetime achievement award}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ==
ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱳᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱯᱳᱱᱥᱚᱨᱤᱴᱤ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱚᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱮᱡᱚᱵᱷᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/dr-batra-s-positive-health-awards-honours-the-indomitable-spirit-of-exemplary-citizens/story-bgCJnBMBT5PBRqHvin9tRI.html|title=Dr Batra's Positive Health Awards honours the indomitable spirit of exemplary citizens|date=2018-12-17|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-02-09}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/dr-batras-to-open-50-homoeopathy-clinics-by-march/articleshow/40857295.cms|title=Dr Batra's to open 50 homoeopathy clinics by March|date=2014-08-24|work=The Economic Times|access-date=2020-02-09}}</ref> - ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ, ᱥᱮᱯᱷᱚᱨᱰ ᱣᱤᱰᱚᱣᱥ ᱦᱳᱢ, ᱢᱟᱨᱥᱤ ᱳᱞᱰ ᱮᱡᱤ ᱦᱳᱢ, ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟ ᱦᱳᱢ ᱯᱷᱚᱨ ᱳᱞᱰ ᱮᱡᱤ, ᱞᱤᱴᱞ ᱥᱤᱥᱴᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱵᱚᱨ (ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱮᱠ ᱯᱨᱚᱭᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱟᱨ ᱟᱥᱨᱟ ᱦᱳᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱮᱱᱮᱡᱤᱵᱷᱮᱴᱤ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/dr-batra-s-homeopathy-clinics-across-the-world-to-treat-10-000-patients-free-on-world-homeopathy-day-119040400350_1.html|title=Dr Batra's Homeopathy Clinics Across the World to Treat 10,000 Patients Free on 'World Homeopathy Day'|agency=Press Trust of India|date=2019-04-04|work=Business Standard India|access-date=2019-09-04}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ==
* ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱰᱮᱭ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚᱱᱠᱞᱟᱵᱷ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ<ref name=":1" />
* ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (᱒᱐᱑᱔) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱢᱤᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Dr-Mukesh-Batra-awarded-lifetime-achievement-award/articleshow/35680343.cms|title=Dr Mukesh Batra awarded lifetime achievement award |date=May 28, 2014|first=Saswati |last=Mukherjee |website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref>
* ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱭᱠ ᱡᱚᱭᱮᱰ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱢ. ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱵᱚᱛᱨᱟ, ᱢᱩᱠᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
jwyqxsexdee6tvhel1p57mqa097ugu0