ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ 1 13 197738 197730 2026-09-11T15:07:26Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 /* ᱚᱱᱛᱚᱨᱠᱚᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱨ */ new section 197738 wikitext text/x-wiki '''''Bold text''''--[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D|2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D]] ᱑᱕:᱑᱖, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)Italic text[[ᱠᱟᱴᱚᱢ ᱠᱩᱞᱦᱤ, ᱯᱮᱴᱮᱨᱵᱟᱲᱮ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ)]] [[ [[ᱨᱮᱫ:Hog|Areapx|thumb|alt=Dust|Fury]] {{Stub}}{{Stub documentation}}{{Stub documentation/doc}}{{T}}{{Infobox element/symbol-to-top-image|Four|symbol=Four|linkname=Four|fair use=Four|default=Four}}{{Infobox element/symbol-to-top-image/doc}}{{Infobox element/symbol-to-top-image/caption|Four|symbol=Four|default=Four}}]] ''''''''''Bold text''''--[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/86.190.192.30|86.190.192.30]] ᱑᱑:᱐᱑, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)Italic text[[Hashish|Irish]] [[ [[ᱨᱮᱫ:Husks|Warspx|thumb|alt=Tatar|Userid]] {{Quote/doc/boilerplate|mos-recommended=Irish}}{{C|Four|Four}}{{E|Four|Four}} == === Heading text === ==== ===== Heading text ===== * # Bulleted list item<nowiki><br> Insert non-formatted text here<big><small>Big text</small><sup><sub>Superscript text</sub> <gallery> #REDIRECT [[Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2]] {| class="wikitable sortable" {{USA}}{{!!}}{{ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|state=Four}}{{Item}}{{Ensure AAA contrast ratio|base=Four|other=Four|category=Four}}|} </gallery> </sup></big></nowiki> ==== == == === Heading text === ==== ===== Heading text ===== * # Bulleted list item<nowiki><br> Insert non-formatted text here<big><small>Big text</small><sup><sub>Superscript text</sub> <gallery> #REDIRECT [[Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2]] {| class="wikitable sortable" |+ Caption text |- ! Header text !! Header text !! Header text |- | Example || Example || Example |- | Example || Example || Example |- | Example || Example || Example |} </gallery> </sup></big></nowiki> ==== == ]] '''''<big> '''''This is a page for discussing <u>the Main Page</u> of the Santali Wikipedia.<br />For general community discussions and announcements, please go to the page [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱠᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱨ]].''''' </big> == Santal Wikipedia: Someone deleted main page == It's disappointing, someone deleted our main page from incubator (https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sat/Main_Page). We created our pages and contents in roman/latin script.But now all the contents are disappeared.How the admins made it? Not only from incubator but also from the translate wiki same things are done! It's notable that Santal language have five written scripts (according to Wikipedia) and roman/latin script is one of them. We need an urgent solution. Please help --[[User:Samar88|Samar88]] ([[User talk:Samar88|talk]]) 15:53, 13 December 2017 (UTC) Dear @[[User:Samar88|Samar88]], I can understand your concern but the greater concern should be to promote appropriate message to the world. For a single language multiple scripts are never welcomed and never healthy for integrity of its language and literature. Lets correct you that santal language never had five scripts of writing. When the Ol Chiki (ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ)Script was not spread properly santal language was written with the local vernacular script. This time has gone. After the invention of Ol Chiki the own script of Santali language which is widely accepted and the Indian government has recognized the script where the majority Santal people are living and who have already accepted the Ol chiki as their own script. Education has been provided through ol chiki script in school, college and universities in India as well. At the various level of Government promotional work are going on in OL Chiki. However, Indian and Bangladeshi Santals are working together with this project (wp/sat) in the incubator for several months. They all are agreed to use the ol chiki script. Therefore it will be not fair to remain isolated and stay away from this mainstream ol chiki. For a single language using two home page in incubator is also not rational. Those who are well conversed with the roman and latin they can access the information in English. If we are truely concerned about larger section of santali people we must used Ol Chiki in Wiki. Let's join hand let's united and let's disseminate the information and knowledge which are true, which are welfare for the santal people. Sincerely we hope you will support us to create Santal Wikipedia. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 06:11, 15 December 2017 (UTC) :@[[:User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]], [[:User:Samar88|Samar88]]: I wish to point out that projects (and tests) can and do support multiple writing systems. Ramjit Tudu, I must say that I get very nervous when editors say things like "the greater concern should be to promote [the] appropriate message to the world". After all, who decides what the appropriate message is? :Now, Samar88 had been gone for a long while, and I think the current test user community seems to be more interested in writing in Ol Chiki. Still, on my reading of the article at English Wikipedia, it seems that at minimum a large group of speakers uses Eastern Nagari script. So what happens to them? :WMF's goals are to make information accessible to everyone. If multiple scripts make information more accessible, then multiple scripts are desirable. (WMF's goals are <u>not</u> to provide you a platform "to promote [the] appropriate message to the world".) Accordingly: :*I'd really like to see a full discussion of this topic conducted by this community, so that the community itself can decide. :Thank you. [[User:StevenJ81|StevenJ81]] ([[User talk:StevenJ81|talk]]) (Incubator administrator) 23:19, 6 February 2018 (UTC) Dear : @[[User:StevenJ81|StevenJ81]], I welcome and appreciate your suggestion and as a wiki editor I am always with the aim objective and spirit of wikipedia. Today across the globe wikipedia has been a great source of knowledge and information. The accuracy of information has been the reason for this wide acceptance and credibility. I may be incorrect and whatever information i share may not be appropriate but my sincere effort will be towards disseminate the best whatever I knows. so long as script is concerned it is welcomed if information will be well accessible to greater section of the community, if santals of Bangladesh has greater acceptance of eastern nagari for santali language then no issue. Let the santal community of bangladesh come up with eastern nagri for santal language. As we have some good numbers of editors from bangladesh santali language in olchiki script. Recently an International Santal conference was held at Assam ( India) and an International Santali Youth Writers Conference was held at Jharkhand (India) where intellectuals and writers from India, Nepal, Bangladesh had participated and presented their writings in OLCHIKI. So it is well understood that OLCHIKI has good acceptance in both BANGLADESH and NEPAL. Till now indigenous people has been not good education one of the reason is they had no own script, now a days kids are showing good interest in education because they have their own script and they find belongingness in the script. If in spite of that santal community of bangladesh are comfortable in eastern nagari and information is well accessible in that script then there is no issue but some opinion and comment must come from Bangladesh. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 07:12, 12 February 2018 (UTC) Dear all, I agree with Ramjit Tudu, Santals in Bangladesh were in a transition phase to accept which script. Basically, Eastern Nagri is used for Bengali Language and Bengali People similarly roman is a universal script for the English language spoken in different countries. Amidst of all the Santals in Bangladesh were using both of this scripts for communication as no alternative were available. This acceptance was not because of choice but of compulsion. Now as the Santals in Bangladesh are getting aware of OLCHIKI they have accepted and loved it. Good numbers of writers in Olchiki are also coming out. So information will also be well accessed in OLCHIKI. When we can share information in one script for a single language why to adopt multiple scripts. Those who are interested in multiple scripts for a single language they must put a clear view what makes them necessary for that.--[[User:Subasmurmu|Subasmurmu]] ([[User talk:Subasmurmu|talk]]) 06:44, 12 February 2018 (UTC) :I do understand what you are trying to tell me. From Wikimedia's perspective, though, the question is not simply whether OLCHIKI is becoming more accepted in the community. And it is not simply whether conferences are now encouraging use of OLCHIKI. It is: :*Do most Santals (at home and expatriates) use OLCHIKI? :*Are there substantial groups of speakers who are more comfortable with (a) Eastern Nagari? (b) Latin alphabet? :*Is most current writing now in OLCHIKI, or is much current writing still in other scripts? :Understand: no one wants to ''require'' any given contributor to this test to write in a script different from OLCHIKI. However, at the moment, what I want is an agreement that no one is going to automatically delete content that is written properly in a different script. If there are reasonably big groups of Santals that are more comfortable in other scripts, they need to be able to use this Wikipedia, too. [[User:StevenJ81|StevenJ81]] ([[User talk:StevenJ81|talk]]) 18:32, 13 February 2018 (UTC) Dear : @[[User:StevenJ81|StevenJ81]], I am welcoming contributors to this project and agree with your point that no deletion of any of the appropriate writes up for this project. I m also happy to give the information regarding your questions which you have raised are as follows: - Most of the Santals are accepting Olchiki and using it in their daily communication like Facebook, email, WhatsApp etc. In addition, now the Olchiki is used in the Santali movies, Songs and Documentaries. - Once there were people using not only Eastern Nagari or Latin alphabet but also Odia, Dev Nagri, Asomiya and Bengali scripts for writing santali , even those Santals who were brought up and grown up in south India were used to write in south Indian script for their communication. However, with the increase in popularity of Olchiki among Santals, Santal people started to love it and used the script. Way the every single letter has been named it created a strong belongingness among santals and became an identity of Santal people which further leads them towards unity. - Present days most writings are found in Olchiki script. A huge number of Santali literature is being published alongside the textbooks for primary education even college and university courses are designed in Olchiki script. In a way it could be said that govt has taken granted olchiki script is for the santali language and the rest script were used for the short term purpose. Now almost all santals feels proud for their own script they dont have to relie on scripts devised for other languages. Thank you for your guidance and suggestions. [[User:Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 17:28, 16 February 2018 (UTC) I am also agree with [[Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] --[[User:Subasmurmu|Subas Murmu]] ([[User talk:Subasmurmu|talk]]) 16:12, 24 February 2018 (UTC) == Congratulations == I'd like to congratulate the Santal community of Bangladesh and India for making this possible. You guys worked hard over the years on this. Best of luck.--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:NahidSultan|NahidSultan]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:NahidSultan|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 21:44, 6 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) :: Congratulation. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Jayantanth|Jayantanth]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Jayantanth|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 19:45, 9 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) == Statistics == The [[Special:Statistics|on-wiki statistics]] for this wiki have not been initialized yet (that's why they're mostly zeros), but [[phab:T201353|a Phabricator task]] has already been submitted to get that done. It should be done soon. To prevent misunderstandings later, please read [[mw:Manual:Article count]] and [[mw:Manual:$wgArticleCountMethod]] for information about how articles ("content pages") are counted. This wiki uses the default 'link' counting method. - [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dcljr|dcljr]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Dcljr|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 00:38, 7 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) : Although the Phabricator task I linked to has not been acted upon, the regularly scheduled semimonthly recounting of all Wikimedia wikis (on the 1st and 15th of each month) has fixed the [[Special:Statistics|statistics]] of this wiki. - [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dcljr|dcljr]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Dcljr|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) 02:31, 16 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2018 (UTC) ==Mobile visual editor test== ''{{int:please-translate}}.'' Hello all, The [[mw:Editing]] team has been improving the [[mw:Mobile visual editor]]. They would like to test it here. The purpose of the test is to learn which editor is better for new contributors. This is a great opportunity for your wiki to learn the same. This is an easy test that requires no work from you. You can read more about it at [[mw:VisualEditor on mobile/VE mobile default]]. '''What?''' The test compares the mobile visual editor and the mobile wikitext editor, for newer registered editors (<100 edits). '''Who?''' Half the people who edit from the mobile site will start in the mobile visual editor. The other half will start in the mobile wikitext editor. Remember: Most editors are ''not'' using the mobile site and will ''not'' be affected by this test. Also, users can switch at any time, and their changes will be automatically remembered and respected. If you have already tried the mobile visual editor, your preference is already recorded and will be respected. '''When?''' The test will start soon, during June. The test will take about six weeks. (Then it will take a few weeks to write the report.) '''Why?''' This test will help the team recommend initial preference settings. It will help them learn whether different wikis should have different settings. [[File:Visual editing mobile switch wikitext.png|alt=Screenshot showing a drop-down menu for switching editing tools|thumb|Switching editing tools is quick and easy on mobile.]] '''How can I switch?''' It's easy to switch editing environments on the mobile site. #Go to the mobile site, e.g., https://test.m.wikipedia.org or https://sat.m.wikipedia.org #Open any page to edit (click the pencil icon). #Click the new pencil icon to switch editing modes. #Choose either "{{Int:visualeditor-mweditmodeve-tool-current}}" or "{{Int:visualeditor-mweditmodesource-tool-current}}" from the menu. #Done! You can do the same thing to switch back at any time. If you have any questions, please leave a note at [[mw:Talk:VisualEditor on mobile/VE mobile default]]. Thank you! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Whatamidoing (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱒:᱑᱖, ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ (UTC) == Consultation request to Wikimedians regarding Universal Code of Conduct == ''{{int:please-translate}}.''<br> Johaar, Coming across various critical cases and discussions, regarding the obstacles appeared in the smooth progress of different wikimedia projects, or the cases related to (un)intensional attacks for any user for his/her on-wiki/ off-wiki activities, the Wikimedia Foundation Board of Trustees has identified that, there is a need for a standard set of behavioural guidelines . These set of rules will be applicable to the movement as a whole, irrespective of languages, personal priorities, admins, bureaucrats, official employees etc.. Now, the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Trust_and_Safety Trust and Safety] team is working with communities to start building those set of guidelines that will foster ethical behaviour, goodwill, and a good working atmosphere in the movement for all. For detailed information, kindly visit the meta page [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct Universal Code of Conduct] . For this consultation process, as a community facilitator, my job is to communicate with the community members , as the project highly depends on ideas and feedback from you all. Thus, I request you to share your thoughts and ideas about having a Universal Code of Conduct. It’s completely up to you how you will prefer to be communicated for this. If you need any more information about this or if we can do it in a group then just let me know, I will do the needful (Any survey or a dedicated discussion page) for this and if anyone is willing to go for in-person conversation, please feel free to reach out to me at cmishra-ctr@wikimedia.org. <br> Thank you! --[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Chinmayee (WMF)|Chinmayee (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Chinmayee (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱒, ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ (UTC) usual hugs hash backchannel handed vs g hey yrs hee hee hee ha ha ha ha ha'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="en" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small> [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/86.190.192.30|86.190.192.30]] ᱑᱐:᱕᱘, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Subject == Description'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="en" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:D10C:9BD8:D2BF:FC9|2A00:23C7:DB01:4A01:D10C:9BD8:D2BF:FC9]] ᱒᱐:᱓᱔, ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Movie Monster 35.jpg == Mystery of the Missing Cell Phones 40.jpg'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="sat" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[Puplantis 34.jpg]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D|2A00:23C7:DB01:4A01:9D12:719F:7E4C:2E4D]] ᱑᱔:᱕᱙, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == The letters En-dot from behind.png == The letters En-dot about to beat up F.png'''Bold'''''''<sup>Superscript</sup><sub>Subscript</sub><s>Strikethrough</s><code>Computer code</code><u>Underline</u><span lang="sat" dir="ltr">Language</span><big>Big</big><small>Small</small>[[One caculator.png]]@ [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2A00:23C7:DB01:4A01:412F:2459:7907:AF3F|2A00:23C7:DB01:4A01:412F:2459:7907:AF3F]] ᱒᱑:᱔᱖, ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ == ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Fo Siddhu|Fo Siddhu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Fo Siddhu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱔᱕, ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) == Srikanta murmu == srikanta murmu [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/47.11.55.217|47.11.55.217]] ᱐᱒:᱔᱙, ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == Sentali == Santali [[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/2409:4061:2B9B:BB85:0:0:63C8:F60C|2409:4061:2B9B:BB85:0:0:63C8:F60C]] ᱑᱒:᱔᱒, ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == Jharkhand ᱨᱮᱭᱟᱜ official ᱧᱩᱛᱩᱢ == Jharkhand ᱨᱮᱭᱟᱜ official ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱮ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ᱾[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Joy sagar Murmu|Joy sagar Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Joy sagar Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱑, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) :ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MT731|MT731]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MT731|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱓᱘, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) == ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱱ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱟᱞᱜᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱤᱧ, ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱧ ᱦᱤᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱳᱧ ᱜᱚᱜ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱹᱧ ᱜᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ <br /> ᱡᱚᱦᱟᱨ, <br /> [[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱑᱘:᱕᱘, ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) ==== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱜᱞᱤ ᱠᱩᱠᱞᱤᱠᱚ ==== ''᱑. ᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱹᱭᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱥᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱤᱧ ᱱᱮᱦᱚᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾ ''᱒. ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ (ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ) ᱮᱱᱮᱢ ᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱱᱟᱶᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱹᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱼᱤᱧ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''᱓. ᱟᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱢᱮᱭᱟ ?''<br /> '''ᱞᱟᱹᱱᱟᱹᱭ:''' :ᱤᱧ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱩᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ, ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==== {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ==== # {{ss}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani B Murmu|R Ashwani B Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani B Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱓᱑, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}}[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Albetudu|Albetudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Albetudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱒᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Maina Tudu|Maina Tudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Maina Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱓᱖, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Suku Murmu (Konka)|Suku Murmu (Konka)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Suku Murmu (Konka)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱢᱤᱱ(Admin) ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱤᱧ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟᱭ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ(users)ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡᱼᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ, ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ, ᱤᱧ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱫᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱢᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱙, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ᱱᱩᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱧᱡᱽ ᱛᱮᱹᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱩᱭ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱩᱜᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱤ ᱪᱮᱬᱮᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱡᱚᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱘, ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} W [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱔᱖, ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱙, ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Fagu Baskey|Fagu Baskey]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Fagu Baskey|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱐:᱒᱙, ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # {{ᱥᱚᱦᱚᱫ}} ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱤᱧ ᱟᱥᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱟᱹ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱧ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱙, ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) ==== {{ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ}} ==== ==== [[ᱨᱮᱫ:Symbol_neutral_vote.png|20x20px|Neutral]] ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ==== == ᱚᱱᱛᱚᱨᱠᱚᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱨ == [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ [[m:Steward_requests/Permissions#c-ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ-20260911070300-ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨᱤᱧ ᱜᱚᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱯᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ, ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <br />ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱤᱧ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ ᱾ <br />ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱾ ᱫᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ!<br />ᱡᱚᱦᱟᱨ!<br />[[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱑᱕:᱐᱗, ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) mh3x0e6cgn5it22zl40433uc1t7yys8 ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ 0 2837 197743 197706 2026-09-12T03:50:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197743 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ== ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ== {|class = "wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ ! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ !colspan=4| Snatch (kg) !colspan=4| Clean & Jerk (kg) !rowspan=2 width=40| Total !rowspan=2 width=40| Rank |- ! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank |- ! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- |[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7 |- |[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5 |- |[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5 |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55 http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] ouh3pwpkxd05aqxyqfvv61ixmwtsnxn ᱪᱷᱟᱸᱪ:Infobox sportsperson 10 3183 197758 153423 2026-09-12T10:44:43Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197758 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infoboxTemplate | child = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width: 25em; | headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }} | autoheaders = yes | title = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|<div style="text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;">{{If empty|{{{embed_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ}}</div>|{{#if: {{{embed_header|}}}|'''{{{embed_header|}}}'''|'''ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ'''}}}}|{{#if: {{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="fn">{{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if: {{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display: inline;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}}}} | titlestyle = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||font-size: 125%;}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if: {{#ifexpr: {{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}}|upright={{If empty|{{{image_upright|}}}|1}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{If empty||{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}}}} | header1 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ}} | label2 = ᱡᱟᱱᱟᱢ&nbsp;ᱧᱩᱛᱩᱢ | data2 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div> }} | class4 = nickname | label4 = ᱯᱩᱨᱟᱹ&nbsp;ᱧᱩᱛᱩᱢ | data4 = {{{full_name|}}} | class5 = nickname | label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ{{Pluralize from text|{{{nickname|}}}|plural=s}} | data5 = {{{nickname|}}} | class6 = nickname | label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ | data6 = {{{other_names|}}} | class7 = category | label7 = {{#if:{{{national_team|}}}|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ&nbsp;ᱴᱤᱢ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ}} | data7 = {{If empty|{{{national_team|}}}|{{{nationality|}}}}} | class8 = category | label8 = ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | data8 = {{{citizenship|}}} | label9 = ᱡᱟᱱᱟᱢ | data9 = {{Br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|}}}</span>}} |2={{#invoke:Person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label10 = ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ | data10 = {{Br separated entries |1={{{disappeared_date|}}} |2={{{disappeared_place|}}} |3={{{disappeared_status|}}} }} | label11 = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ | data11 = {{Br separated entries |1={{#invoke:Person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label12 = {{Longitem|ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ&nbsp;ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ}} | data12 = {{{death_cause|}}} | class13 = label | label13 = ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ&nbsp;ᱴᱷᱟᱶ | data13 = {{Br separated entries|{{{resting_place|}}}|{{{resting_place_coordinates|}}}}} | label14 = ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ{{Pluralize from text|{{{monuments|}}}|plural=s}} | data14 = {{{monuments|}}} | label15 = ᱟᱯᱱᱟᱨ&nbsp;ᱟᱹᱛᱩ | data15 = {{{hometown|}}} | label16 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | data16 = {{{education|}}} | class18 = role | label18 = ᱠᱟᱹᱢᱤ{{Pluralize from text|{{{occupation|}}}|plural=s}} | data18 = {{{occupation|}}} | label19 = ᱠᱟᱹᱢᱤ&nbsp;ᱥᱮᱨᱢᱟ | data19 = {{{years_active|}}} | class20 = org | label20 = ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ{{Pluralize from text|{{{employer|}}}|plural=s}} | data20 = {{{employer|}}} | class21 = agent | label21 = ᱮᱡᱮᱱᱴ | data21 = {{{agent|}}} | label22 = ᱩᱥᱩᱞ | data22 = {{#if:{{{height_m|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{Convinfobox|{{If empty|{{{height_m|}}}|{{{height_cm|}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{Infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label23 = ᱦᱟᱢᱟᱞ | data23 = {{Convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{Infobox person/weight|{{{weight}}}}}}} | label24 = ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ{{Pluralize from text|{{{spouse|}}}|plural=s}} | data24 = {{{spouse|}}} | label25 = ᱡᱤᱭᱚᱱ&nbsp;ᱡᱩᱨᱤ{{Pluralize from text|{{{life_partner|}}}|plural=s}} | data25 = {{{life_partner|}}} | label26 = ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | data26 = {{{children|}}} | label27 = ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ{{#if:{{{parents|}}}|{{Pluralize from text|{{{parents|}}}|plural=s}}|<!-- -->{{#ifexpr:{{Count|{{{father|}}}|{{{mother|}}}}} > 1|s}}}} | data27 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (ᱵᱟᱵᱟ)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (ᱟᱭᱳ)}}}}}} | label28 = ᱯᱮᱲᱟ{{Pluralize from text|{{{relatives|}}}|plural=s}} | data28 = {{{relatives|}}} | label29 = {{Longitem|{{If empty|{{{family_label|}}}|ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}}}} | data29 = {{{family|}}} | label30 = ᱮᱴᱟᱜ&nbsp;ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ | data30 = {{{other_interests|}}} | label31 = ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ | data31 = {{{website|}}} | data32 = {{{module|}}} | header33 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{If empty|{{{career_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ}}}} | label34 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | data34 = {{{country|}}} | label35 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ | data35 = {{{sport|}}} | label36 = ᱛᱤ | data36 = {{{handedness|}}} | label37 = ᱴᱷᱟᱶ | data37 = {{{position|}}} | label38 = ᱥᱩᱴᱥ | data38 = {{{shoots|}}} | label39 = ᱠᱮᱪ | data39 = {{{catches|}}} | label40 = ᱰᱤᱡᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ | data40 = {{{disability|}}} | label41 = {{Longitem|{{If empty|{{{disability_class_type|}}}|ᱰᱤᱡᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ&nbsp;ᱠᱞᱟᱥ}}}} | data41 = {{{disability_class|}}} | label42 = {{Longitem|{{If empty|{{{weight_class_type|}}}|ᱦᱟᱢᱟᱞ&nbsp;ᱠᱞᱟᱥ}}}} | data42 = {{{weight_class|}}} | label43 = {{Longitem|{{If empty|{{{rank_type|}}}|ᱨᱮᱸᱠ}}}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = {{Longitem|{{If empty|{{{event_type|}}}|ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ{{Pluralize from text|{{{event|}}}|plural=s}}}}}} | data44 = {{{event|}}} | label45 = {{#if: {{{university_team|}}}|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}}&nbsp;ᱴᱤᱢ | data45 = {{If empty|{{{university_team|}}}|{{{college_team|}}}}} | class46 = org | label46 = {{If empty|{{{league_type|}}}|ᱞᱤᱜᱽ}} | data46 = {{{league|}}} | class47 = org | label47 = ᱠᱞᱚᱵᱽ | data47 = {{{club|}}} | class48 = org | label48 = ᱴᱤᱢ | data48 = {{{team|}}} | label49 = {{Longitem|{{If empty|{{{turned_pro_type|}}}|ᱯᱨᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ}}}} | data49 = {{{turned_pro|}}} | label50 = ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨ{{Pluralize from text|{{{partner|}}}|plural=s}} | data50 = {{{partner|}}} | label51 = ᱢᱟᱨᱮ&nbsp;ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨ{{Pluralize from text|{{{former_partner|}}}|plural=s}} | data51 = {{{former_partner|}}} | class52 = agent | label52 = ᱠᱳᱪ | data52 = {{{coach|}}} | label53 = ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ | data53 = {{{retired|}}} | label54 = ᱱᱤᱛᱚᱜ&nbsp;ᱠᱳᱪᱤᱝ | data54 = {{{coaching|}}} | data55 = {{{module2|}}} | header56 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{If empty|{{{embed_achievements_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ}}|ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ}} | label57 = {{Longitem|{{If empty|{{{olympics_type|}}}|ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data57 = {{{olympics|}}} | label58 = {{Longitem|{{If empty|{{{paralympics_type|}}}|ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data58 = {{{paralympics|}}} | label59 = {{Longitem|{{If empty|{{{worlds_type|}}}|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data59 = {{{worlds|}}} | label60 = {{Longitem|{{If empty|{{{regionals_type|}}}|ᱨᱤᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data60 = {{{regionals|}}} | label61 = {{Longitem|{{If empty|{{{nationals_type|}}}|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data61 = {{{nationals|}}} | label62 = {{Longitem|{{If empty|{{{commonwealth_type|}}}|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data62 = {{{commonwealth|}}} | label63 = {{Longitem|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ}} | data63 = {{{highest_ranking|}}} | label64 = ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ&nbsp;ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ{{Pluralize from text|{{{personal_best|}}}|plural=s}} | data64 = {{{personal_best|}}} | header65 = {{Infobox medal templates | title = {{{medal_templates_title|}}} | medals = {{{medal_templates|}}} | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}} }} <!-- This is required due to autoheaders logic --> | data66 = {{#if:{{{medal_templates|}}}|<nowiki/>}} | header67 = _BLANK_ | data68 = {{{module3|}}} | data69 = {{{module4|}}} | belowstyle = color: darkslategray; | below = {{#if:{{{updated|}}}|ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ {{{updated}}}}} }}<!-- Tracking categories --><includeonly><!-- -->{{#if:{{{text_color|}}}|[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}<!-- --></includeonly><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter "_VALUE_" |ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title | module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] | cat = {{main other|ᱛᱷᱚᱠ:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with conflicting parameters}} | child; embed | caption; image_caption | national_team; nationality | height; height_cm; height_ft; height_m | weight; weight_kg; weight_lb | parents; father | parents; mother | university_team; college_team }}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> botddhaf2o6mo9svvnml5onrwxzecs2 197759 197758 2026-09-12T10:49:49Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197759 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infoboxTemplate | child = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width: 25em; | headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }} | autoheaders = yes | title = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|<div style="text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;">{{If empty|{{{embed_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ}}</div>|{{#if: {{{embed_header|}}}|'''{{{embed_header|}}}'''|'''ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ'''}}}}|{{#if: {{{honorific_prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix|}}}</div>}}<div class="fn">{{If empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if: {{{honorific_suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display: inline;">{{{honorific_suffix|}}}</div>}}}} | titlestyle = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||font-size: 125%;}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if: {{#ifexpr: {{{image_size|}}}}}|300|{{{image_size|}}}}}}}x200px|{{{image_size|}}}}}|upright={{If empty|{{{image_upright|}}}|1}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{If empty||{{{caption|}}}|{{{image_caption|}}}}} | header1 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ}} | label2 = ᱡᱟᱱᱟᱢ&nbsp;ᱧᱩᱛᱩᱢ | data2 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div> }} | class4 = nickname | label4 = ᱯᱩᱨᱟᱹ&nbsp;ᱧᱩᱛᱩᱢ | data4 = {{{full_name|}}} | class5 = nickname | label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ{{Pluralize from text|{{{nickname|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data5 = {{{nickname|}}} | class6 = nickname | label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ | data6 = {{{other_names|}}} | class7 = category | label7 = {{#if:{{{national_team|}}}|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ&nbsp;ᱴᱤᱢ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ}} | data7 = {{If empty|{{{national_team|}}}|{{{nationality|}}}}} | class8 = category | label8 = ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | data8 = {{{citizenship|}}} | label9 = ᱡᱟᱱᱟᱢ | data9 = {{Br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|}}}</span>}} |2={{#invoke:Person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label10 = ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ | data10 = {{Br separated entries |1={{{disappeared_date|}}} |2={{{disappeared_place|}}} |3={{{disappeared_status|}}} }} | label11 = ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ | data11 = {{Br separated entries |1={{#invoke:Person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label12 = {{Longitem|ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ&nbsp;ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ}} | data12 = {{{death_cause|}}} | class13 = label | label13 = ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ&nbsp;ᱴᱷᱟᱶ | data13 = {{Br separated entries|{{{resting_place|}}}|{{{resting_place_coordinates|}}}}} | label14 = ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ{{Pluralize from text|{{{monuments|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data14 = {{{monuments|}}} | label15 = ᱟᱯᱱᱟᱨ&nbsp;ᱟᱹᱛᱩ | data15 = {{{hometown|}}} | label16 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | data16 = {{{education|}}} | class18 = role | label18 = ᱠᱟᱹᱢᱤ{{Pluralize from text|{{{occupation|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data18 = {{{occupation|}}} | label19 = ᱠᱟᱹᱢᱤ&nbsp;ᱥᱮᱨᱢᱟ | data19 = {{{years_active|}}} | class20 = org | label20 = ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ{{Pluralize from text|{{{employer|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data20 = {{{employer|}}} | class21 = agent | label21 = ᱮᱡᱮᱱᱴ | data21 = {{{agent|}}} | label22 = ᱩᱥᱩᱞ | data22 = {{#if:{{{height_m|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{Convinfobox|{{If empty|{{{height_m|}}}|{{{height_cm|}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{Infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label23 = ᱦᱟᱢᱟᱞ | data23 = {{Convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{Infobox person/weight|{{{weight}}}}}}} | label24 = ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ{{Pluralize from text|{{{spouse|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data24 = {{{spouse|}}} | label25 = ᱡᱤᱭᱚᱱ&nbsp;ᱡᱩᱨᱤ{{Pluralize from text|{{{life_partner|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data25 = {{{life_partner|}}} | label26 = ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | data26 = {{{children|}}} | label27 = ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ{{#if:{{{parents|}}}|{{Pluralize from text|{{{parents|}}}|plural=ᱠᱚ}}|<!-- -->{{#ifexpr:{{Count|{{{father|}}}|{{{mother|}}}}} > 1|s}}}} | data27 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (ᱵᱟᱵᱟ)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (ᱟᱭᱳ)}}}}}} | label28 = ᱯᱮᱲᱟ{{Pluralize from text|{{{relatives|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data28 = {{{relatives|}}} | label29 = {{Longitem|{{If empty|{{{family_label|}}}|ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}}}} | data29 = {{{family|}}} | label30 = ᱮᱴᱟᱜ&nbsp;ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ | data30 = {{{other_interests|}}} | label31 = ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ | data31 = {{{website|}}} | data32 = {{{module|}}} | header33 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{If empty|{{{career_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ}}}} | label34 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | data34 = {{{country|}}} | label35 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ | data35 = {{{sport|}}} | label36 = ᱛᱤ | data36 = {{{handedness|}}} | label37 = ᱴᱷᱟᱶ | data37 = {{{position|}}} | label38 = ᱥᱩᱴᱥ | data38 = {{{shoots|}}} | label39 = ᱠᱮᱪ | data39 = {{{catches|}}} | label40 = ᱰᱤᱡᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ | data40 = {{{disability|}}} | label41 = {{Longitem|{{If empty|{{{disability_class_type|}}}|ᱰᱤᱡᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ&nbsp;ᱠᱞᱟᱥ}}}} | data41 = {{{disability_class|}}} | label42 = {{Longitem|{{If empty|{{{weight_class_type|}}}|ᱦᱟᱢᱟᱞ&nbsp;ᱠᱞᱟᱥ}}}} | data42 = {{{weight_class|}}} | label43 = {{Longitem|{{If empty|{{{rank_type|}}}|ᱨᱮᱸᱠ}}}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = {{Longitem|{{If empty|{{{event_type|}}}|ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ{{Pluralize from text|{{{event|}}}|plural=ᱠᱚ}}}}}} | data44 = {{{event|}}} | label45 = {{#if: {{{university_team|}}}|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}}&nbsp;ᱴᱤᱢ | data45 = {{If empty|{{{university_team|}}}|{{{college_team|}}}}} | class46 = org | label46 = {{If empty|{{{league_type|}}}|ᱞᱤᱜᱽ}} | data46 = {{{league|}}} | class47 = org | label47 = ᱠᱞᱚᱵᱽ | data47 = {{{club|}}} | class48 = org | label48 = ᱴᱤᱢ | data48 = {{{team|}}} | label49 = {{Longitem|{{If empty|{{{turned_pro_type|}}}|ᱯᱨᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ}}}} | data49 = {{{turned_pro|}}} | label50 = ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨ{{Pluralize from text|{{{partner|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data50 = {{{partner|}}} | label51 = ᱢᱟᱨᱮ&nbsp;ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨ{{Pluralize from text|{{{former_partner|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data51 = {{{former_partner|}}} | class52 = agent | label52 = ᱠᱳᱪ | data52 = {{{coach|}}} | label53 = ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ | data53 = {{{retired|}}} | label54 = ᱱᱤᱛᱚᱜ&nbsp;ᱠᱳᱪᱤᱝ | data54 = {{{coaching|}}} | data55 = {{{module2|}}} | header56 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{If empty|{{{embed_achievements_header|}}}|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ}}|ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ}} | label57 = {{Longitem|{{If empty|{{{olympics_type|}}}|ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data57 = {{{olympics|}}} | label58 = {{Longitem|{{If empty|{{{paralympics_type|}}}|ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data58 = {{{paralympics|}}} | label59 = {{Longitem|{{If empty|{{{worlds_type|}}}|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data59 = {{{worlds|}}} | label60 = {{Longitem|{{If empty|{{{regionals_type|}}}|ᱨᱤᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data60 = {{{regionals|}}} | label61 = {{Longitem|{{If empty|{{{nationals_type|}}}|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data61 = {{{nationals|}}} | label62 = {{Longitem|{{If empty|{{{commonwealth_type|}}}|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ}}}} | data62 = {{{commonwealth|}}} | label63 = {{Longitem|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ}} | data63 = {{{highest_ranking|}}} | label64 = ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ&nbsp;ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ{{Pluralize from text|{{{personal_best|}}}|plural=ᱠᱚ}} | data64 = {{{personal_best|}}} | header65 = {{Infobox medal templates | title = {{{medal_templates_title|}}} | medals = {{{medal_templates|}}} | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}} }} <!-- This is required due to autoheaders logic --> | data66 = {{#if:{{{medal_templates|}}}|<nowiki/>}} | header67 = _BLANK_ | data68 = {{{module3|}}} | data69 = {{{module4|}}} | belowstyle = color: darkslategray; | below = {{#if:{{{updated|}}}|ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ {{{updated}}}}} }}<!-- Tracking categories --><includeonly><!-- -->{{#if:{{{text_color|}}}|[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}<!-- --></includeonly><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter "_VALUE_" |ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title | module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{If empty |{{ucfirst:{{{template_name|}}}}} |Infobox sportsperson}}]] | cat = {{main other|ᱛᱷᱚᱠ:Pages using {{If empty |{{lcfirst:{{{template_name|}}}}} |infobox sportsperson}} with conflicting parameters}} | child; embed | caption; image_caption | national_team; nationality | height; height_cm; height_ft; height_m | weight; weight_kg; weight_lb | parents; father | parents; mother | university_team; college_team }}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 746wupapbjj39twbu7u3uapdccz1d0p ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ 0 7506 197745 195798 2026-09-12T06:25:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197745 wikitext text/x-wiki <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|26.37|N|86.08|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 56 | population_total = 75,736 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = [http://www.citypincode.in/Bs/Madhubani_PINCODE 847211] | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱒᱗᱕ | registration_plate = BR-32 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐/᱙᱔᱒ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank3_info_sec1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ]], [[ᱵᱤᱥᱯᱷᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱤᱥᱯᱷᱤ]] | website = {{URL|http://madhubani.bih.nic.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱵ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ 26&nbsp;ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book | first = Bindeshwar | last = Ram | title = Land and society in India: agrarian relations in colonial North Bihar | publisher = [[Orient Blackswan]] | year = 1998 | isbn = 978-81-250-0643-5 }}</ref> ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱤᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱤᱥᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱵᱷᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ <ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9049891/Madhubani|title=Madhubani &#124; India &#124; Britannica.com|website=|publisher=britannica.com|archive-url=|archive-date=|accessdate=12 November 2016}}</ref> ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱮᱲᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱟᱹᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱛᱷᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{Coord|26.37|N|86.08|E|}} ᱾ <ref name="fallingrain">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Madhubani.html|publisher=fallingrain.com|title=Maps, Weather, and Airports for Madhubani, India|accessdate=12 November 2016|archive-date=12 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112214036/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Madhubani.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱘᱓ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱖᱖,᱒᱘᱕ ᱡᱷᱚᱬ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱗% ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱐% ᱾ ᱟᱵᱚ [[ᱥᱤᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱙ᱹ᱕% ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱖᱗% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱕᱓% ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱖% ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ== ==ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ== ᱞᱚᱣᱠᱟᱦᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱣᱠᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱚᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.eximguru.com/exim/trade-agreement/india-nepal-trade.aspx|title=India Nepal Trade Agreement. India-Nepal Foreign Treaty of Trade Agreement.|website=www.eximguru.com|access-date=2019-09-12}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱚᱟᱹᱯᱤᱥ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.customs.gov.np/en/customsofficescontact.html|title=Department of Customs, Nepal - Custom Contact Offices|website=www.customs.gov.np|access-date=2019-09-12}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cybex.in/Notifications/17-2012-Amends-Notification-63-1994-9672.aspx |access-date=2019-12-17 |archive-date=2019-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820134459/http://www.cybex.in/Notifications/17-2012-Amends-Notification-63-1994-9672.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ewa0307ul9gsjkh6707r2ztjkehqb3r ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷᱚ 0 8454 197739 177172 2026-09-11T22:39:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197739 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷ | image = | country = ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ | fullname = ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷ | birth_date = ᱕ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗ | birth_place = ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ | death_date = | death_place = | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = Left-handed | bowling = [[Left-arm orthodox spin|Slow left-arm orthodox]] | role = ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ, ᱢᱤᱻᱢᱤᱫᱻᱫᱷᱟᱣ [[ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱠᱤᱯᱚᱨ]] | international = true | internationalspan = ᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱙ | odidebutdate = ᱘ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ | odidebutyear = ᱒᱐᱑᱔ | odidebutagainst = PNG | odicap = ᱒᱙ | lastodidate = ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ | lastodiyear = ᱒᱐᱑᱘ | lastodiagainst = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | T20Idebutdate = ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ | T20Idebutyear = ᱒᱐᱑᱕ | T20Idebutagainst = ᱱᱮᱯᱟᱲ | T20Icap = ᱑᱗ | lastT20Idate = ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ | lastT20Iyear = ᱒᱐᱑᱗ | lastT20Iagainst = ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ | columns = 4 | column1 = [[ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ|ᱢ.ᱫ.ᱡ.]] | matches1 = ᱑᱗ | runs1 = ᱗᱓᱖ | bat avg1 = ᱕᱒.᱕᱗ | 100s/50s1 = ᱑/᱖ | top score1 = ᱑᱔᱓[[not out|*]] | deliveries1 = ᱓᱓᱗ | wickets1 = ᱑᱔ | bowl avg1 = ᱑᱑.᱙᱒ | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = ᱓/᱒᱒ | catches/stumpings1 = ᱔/– | column2 = [[ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ|ᱴ᱒0ᱡ]] | matches2 = ᱒᱐ | runs2 = ᱓᱒᱑ | bat avg2 = ᱑᱘.᱘᱘ | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = ᱔᱔ | deliveries2 = ᱑᱙᱘ | wickets2 = ᱕ | bowl avg2 = ᱕᱒.᱘0 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = ᱓/᱖ | catches/stumpings2 = ᱖/– | column3 = [[ᱯᱟᱥᱴ ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱯ.ᱠ.]] | matches3 = ᱕ | runs3 = ᱓᱙᱑ | bat avg3 = ᱖᱕.᱑᱖ | 100s/50s3 = 0/᱔ | top score3 = ᱙᱘[[Not out|*]] | deliveries3 = ᱑᱖᱔ | wickets3 = ᱗ | bowl avg3 = ᱑᱖.᱑᱔ | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = ᱔/᱓᱔ | catches/stumpings3 = ᱓/– | column4 = [[ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱞ.ᱮ.]] | matches4 = ᱒᱓ | runs4 = ᱑,0᱖0 | bat avg4 = ᱕0.᱔᱗ | 100s/50s4 = ᱒/᱘ | top score4 = ᱑᱔᱓[[Not out|*]] | deliveries4 = ᱔᱒᱗ | wickets4 = ᱑᱖ | bowl avg4 = ᱑᱖.᱑᱒ | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = ᱓/᱒᱒ | catches/stumpings4 = ᱕/– | date = ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/452472.html Cricinfo }} '''ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="bio">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/638811 |title=Story of Anshy Rath a mark of Hong Kong's progress |accessdate=9 March 2018 |work=International Cricket Council}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.emergingcricket.com/news/anshuman-rath-quits-hong-kong-to-pursue-indian-cricket-dream-will-enter-ipl-draft-as-a-local/ |title=Exclusive: Anshuman Rath quits Hong Kong to pursue Indian dream – will enter IPL draft as a local |accessdate=12 September 2019 |work=Emerging Cricket}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷᱚᱻᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱚᱜᱚᱨ,[[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="Odia Boy">{{cite news |author1=Namita Panda |title=Odia boy to wear Hong Kong colours in World Cup |url=https://www.telegraphindia.com/1150922/jsp/odisha/story_43825.jsp |accessdate=19 September 2018 |work=The Telegraph |date=22 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160513222300/http://www.telegraphindia.com/1150922/jsp/odisha/story_43825.jsp |archivedate=13 May 2016 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱚᱝᱥᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱝ ᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://kanaknews.com/odia-boy-anshuman-rath-will-play-against-india-in-asia-game/|title=Odia Boy Anshuman Rath Will Play Against India In Asia Cup Game|work=Kanak News Bureau|accessdate=19 September 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://odishatv.in/sports/rath-vs-rohit-odia-boy-captain-against-india-at-asia-cup-2018-322230|first=Devbrat|last=Patnaik|title=Rath Vs Rohit: Odia Boy Captain Against India At Asia Cup 2018|work=Odisha TV|date=18 September 2018|accessdate=19 September 2018|archive-date=19 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919132249/https://odishatv.in/sports/rath-vs-rohit-odia-boy-captain-against-india-at-asia-cup-2018-322230|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ,ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱣᱮᱥᱴ ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://yp.scmp.com/news/sports/article/4365/howzat-talent|first=Kevin|last=Kung|title=Howzat for talent! Two outstanding teenager cricketers are making names for themselves with the bat and ball in Hong Kong's senior squad|work=South China Morning Post|date=7 October 2012|accessdate=22 August 2016|archive-date=28 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828144642/http://yp.scmp.com/news/sports/article/4365/howzat-talent|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{cricinfo|id=452472}} {{Authority control}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:Rath, Anshuman}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] q810gj729bja34pkv9i0us7tub40qwb ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16263 197742 179303 2026-09-12T01:43:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197742 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱟᱠᱟᱱ | nativename = {{lang|ak|Ákán}} | states = [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] | ethnicity = [[ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱟᱠᱟᱱ]] | speakers = ᱜᱷᱟᱱᱟ: {{sigfig|10.474445|3}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ,<br><small>{{sigfig|9.028426|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ </small><div style=text-align:right>(᱒᱐᱑᱐)<ref>{{Cite web|url=http://data.un.org/Data.aspx?q=Ghana+language&d=POP&f=tableCode:27;countryCode:288;refYear:2010;areaCode:0;sexCode:0&c=10,12,14,16&s=datum:desc&v=1|title=UNdata {{!}} record view {{!}} Population by language, sex and urban/rural residence|website=data.un.org}}<br>The following entries represent Akan speakers: Asante, Fante, Boron (Brong), Akyem, Akuapem, Kwahu, Wasa, Asen (Assin), Denkyira, Agona, Ahafo, Aowin, Akwamu, Evalue & Akan nec.</ref></div>ᱟᱤᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱳᱥᱴ: {{sigfig|569.000|3}} ᱥᱟᱥᱟᱭ,<br><small>{{sigfig|346.000|3}} ᱥᱟᱥᱟᱭ </small><div style=text-align:right>(᱒᱐᱑᱗)<ref>{{Cite web | url=http://axl.cefan.ulaval.ca/afrique/cotiv.htm | title=Côte d'Ivoire }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></div>ᱴᱳᱜᱳ: {{sigfig|70.000|2}} ᱥᱟᱥᱟᱭ<div style=text-align:right>(᱒᱐᱑᱔)<ref>{{Cite web | url=http://axl.cefan.ulaval.ca/afrique/togo.htm | title=Togo | access-date=2021-05-12 | archive-date=2021-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210305105523/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/togo.htm | url-status=dead }}</ref></div> |familycolor = Niger-Congo |fam1=[[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam2=[[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam3=[[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam4=[[ᱠᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱣᱟ]] |fam5=[[:en:Potou–Tano languages|ᱯᱳᱴᱳᱣᱼᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] |fam6=[[ᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱟᱱᱳ]] |fam7=[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱳ]] | nation = ᱚᱠᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱾<br />— Government-sponsored language of [[Ghana]] | agency = [[:en:Akan Orthography Committee|ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ]] | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱴᱣᱤ ᱪᱤᱠᱤ, ᱯᱷᱟᱱᱛᱮ ᱪᱤᱠᱤ)<br />ᱴᱣᱤ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ | iso1 = ak | iso2 = aka | iso3 = aka | lc1 = fat | ld1 = [[:en:Fante dialect|ᱯᱷᱟᱱᱛᱮ]] | lc2 = twi | ld2 = [[:en:Twi|ᱴᱣᱤ]] | lc3 = | ld3 = | lc4 = wss | ld4 = [[:en:Wasa dialect|ᱣᱟᱥᱟ]] | glotto = akan1251 | glottorefname = Akanic | notice = IPA }} '''ᱟᱠᱟᱱ''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|k|æ|n}}<ref>{{citation|first=Laurie |last=Bauer |year=2007 |title=The Linguistics Student's Handbook |location=Edinburgh}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱛᱟᱞ‌ᱢᱟ ᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" /><!-- Source lists all the southern states where it is the main language --> ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱐% ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ<ref name=":4" />, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱔% ᱜᱷᱟᱱᱟᱭᱟᱹᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱤᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱳᱥᱴ|ᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱳᱥᱴ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.amesall.rutgers.edu/languages/128-akan-twi|title=Akan (Twi) at Rutgers|website=Rutgers University|access-date=2019-03-23|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513023900/https://www.amesall.rutgers.edu/languages/128-akan-twi|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱱᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=ak}} {{InterWiki|code=tw|ᱴᱣᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{wiktionary cat}} {{Wikivoyage|Twi phrasebook|ᱴᱣᱤ|a phrasebook}} * [https://archive.org/details/englishtshiasant00evaniala English-Tshi (Asante) : a dictionary = Enyiresi-Twi nsem-asekyere-nhõma (1909)], Evangelische Missionsgesellschaft in Basel * [https://web.archive.org/web/20080602221106/http://www.abibitumikasa.com/forums/akan-language-resources/ Akan Language Resources] * [https://web.archive.org/web/20110429215146/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Akan.aspx Journal of West African Languages: Akan] * [http://ak.kasahorow.org/app/d My First Akan Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510202835/http://ak.kasahorow.org/app/d |date=2015-05-10 }} Online Akan (Twi, Fanti) Dictionary * [https://www.twitter.com/nkyea Twi Word of the Day and Articles] * [https://web.archive.org/web/20100806111145/http://www.abibitumikasa.com/forums/akan-twi-language-resources/ Twi Language Resources] * [http://www.bible.is/AK1BSG/Matt/1/N/ The Bible in Twi] * [http://www.alislam.org/quran/Holy-Quran-Asante.pdf The Quran in Twi Language] * [http://love.poem.free.fr/translation-africa/twi-poem.htm Twi Poem] * [http://www.vibeghana.com Watch Twi Music Videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129211258/http://www.vibeghana.com/ |date=2021-01-29 }} * [https://web.archive.org/web/20090923020454/http://www.bahai-site.org/writings/african/akanasante.html Prayer in Twi used by Ghanaians of the Baha'i Faith] * [https://github.com/laberba/open-twi Open Twi Project], a project to bring Akan (Asante Twi at the moment) to standard e.g. in software, dictionary, and grammar *[https://www.jw.org/aha/ Literature and articles in Ahanta] Literature and articles in Ahanta. [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱷᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱴᱳᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱤᱵᱷᱚᱨᱤ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} a3im5mqala0rhl3irziel6r2sumbso0 ᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ 0 17372 197769 135155 2026-09-12T11:31:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197769 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian film producer (born 1987)}} {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=October 2016}} {{Infobox person | name = Rhea Kapoor | image = Rhea kapoor elle breast cancer carnival.jpg | caption = Kapoor at Elle [[breast cancer]] carnival | birth_date = {{birth-date and age|5 March 1987}} <!-- Birth date has been contested. Do not add without providing a reliably published source. --> | alma_mater = [[New York University]] | parents = Sunita Kapoor (mother)<br/>[[Anil Kapoor]] (father) | birth_place = [[Bombay]], [[Maharashtra]] | yearsactive = 2010–present | occupation = [[Film producer]] | nationality = {{IND}} | spouse = {{marriage|Karan Boolani|2021}} | relatives =See [[List of Hindi film families#Kapoor family (of Surinder Kapoor)|Surinder Kapoor family]]<ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/anil-kapoor-all-you-need-to-know-about-the-kapoor-familys-connection.html|title = Anil Kapoor: All you need to know about his family's connections}}</ref> }} '''ᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ''' ᱡᱟᱱᱟᱢ (᱐᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱖) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/rhea-kapoor-scouts-for-locations-for-next-in-tampa-bay_150225.html |title=Rhea Kapoor scouts for locations for next in Tampa Bay |date=3 February 2014 |publisher=Zeenews.india.com |access-date=10 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Anil-Kapoor-unhappy-with-daughter-Rheas-love-story/articleshow/20326742.cms |title=Anil Kapoor unhappy with daughter Rhea's love story |publisher=Mumbai Mirror |date=29 May 2013 |access-date=10 March 2014 |archive-date=28 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828112304/http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Anil-Kapoor-unhappy-with-daughter-Rheas-love-story/articleshow/20326742.cms |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟᱢ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱥᱟᱸᱬ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/sonam-kapoor-rhea-kapoor-rheson-fashion-brand-4654066/|title=Is 'Rheson' Sonam Kapoor's idea? Sister Rhea Kapoor says yes!|work=[[The Indian Express]]|date=May 13, 2017}}</ref> ==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱭ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟᱢ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱥᱣᱟᱨᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱥᱩᱨᱤᱸᱫᱟᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱛᱮᱫ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱭᱪᱟᱹᱛ ᱠᱩᱲᱤ, ᱫᱤᱣᱟᱸᱜᱟᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱢᱚᱱᱟ [[ᱥᱳᱨᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱸᱜᱟᱛ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ [[ᱥᱟᱸᱡᱟᱭ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ [[ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱱᱦᱟᱣᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱤᱛ ᱢᱟᱨᱣᱟᱦ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ [[ᱨᱟᱬᱣᱤᱨ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/My-girls-have-grown-up-watching-Disney-movies-Anil/articleshow/27079724.cms |title=My girls have grown up watching Disney movies: Anil |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |access-date=10 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/When-B-Town-parents-give-their-children-a-career-boost/articleshow/29816601.cms |title=When B-Town parents give their children a career boost - The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=4 February 2014 |access-date=10 March 2014}}</ref> ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ (ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ) ᱥᱱᱟᱛᱟᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ <ref>[https://archive.indianexpress.com/news/i-could-only-visualise-sonam-as-aisha-rhea/644693/ I could only visualise Sonam as Aisha: Rhea] ''Indian Express''</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ==ᱯᱷᱤᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===As producer=== {|class=wikitable ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! Title !Producer !ᱴᱚᱴᱥ |- |᱒᱐᱑᱐ |''[[ᱟᱭᱥᱟ (᱒᱐᱑᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱭᱥᱟ]]'' |{{Yes}} |An adaptation of [[Jane Austen]]'s 1815 novel ''[[Emma (novel)|Emma]]''<ref>{{cite web|title=Austen's 'Emma' becomes Bollywood's 'Aisha' - Movie Review|url=http://www.thebollywoodticket.com/reviews10/austensemmabecomesbollywoodsaisha808.html|publisher=thebollywoodticket|date=10 August 2010|access-date=22 January 2016|archive-date=6 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106150947/http://www.thebollywoodticket.com/reviews10/austensemmabecomesbollywoodsaisha808.html|url-status=dead}}</ref> |- |2014 |''[[Khoobsurat (2014 film)|Khoobsurat]]'' |{{Yes}} |Loosely based on the 1980 film ''[[Khubsoorat]]''<ref>{{cite web |author=Upala KBR |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-the-original-khoobsurat-actress-rekha-told-sonam-kapoor-that-she-was-the-best-choice-for-the-remake-1933622 |title=The original 'Khoobsurat' actress Rekha told Sonam Kapoor that she was the best choice for the remake |work=Daily News and Analysis |date=12 December 2013 |access-date=22 July 2014}}</ref> |- |2018 |''[[Veere Di Wedding]]'' |{{Yes}} | |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|3608045}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kapoor, Rhea}} [[Category:Living people]] [[Category:Indian women film producers]] [[Category:Hindi film producers]] [[Category:Sindhi people]] [[Category:Film producers from Mumbai]] [[Category:Businesswomen from Maharashtra]] [[Category:21st-century Indian businesswomen]] [[Category:21st-century Indian businesspeople]] [[Category:1987 births]] {{India-film-bio-stub}} lj45s75dars3dq9mas4exh2witpc2mk ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱚᱞᱟ 0 25420 197768 151290 2026-09-12T11:22:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197768 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱚᱞᱟ | native_name = {{native name|ne|रारा ताल/महेन्द्र दह}} | image = Rara lake, Mugu.jpg | caption = ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ᱢᱩᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱟᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ]] | coords = {{coord|29|31|45|N|82|5|35|E|region:NP_type:waterbody|display=inline,title}} | type = ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱟᱜ<ref name=Bhuju07/> | inflow = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ | outflow = ᱱᱤᱡᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ<ref name=Bhuju07/> | catchment = | basin_countries = ᱱᱮᱯᱟᱞ | length = {{cvt|5.1|km}} | width = {{cvt|2.7|km}} | area = {{cvt|10.61|km2|sqmi}}<ref name=Bhuju07/> | depth = {{cvt|100|m}}<ref name=Bhuju07/> | max-depth = {{cvt|167|m}} | volume = {{cvt|1.07|km3|cumi}} | residence_time = | shore = {{cvt|14|km}} | elevation = {{cvt|2990|m}} | pushpin_map = Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = Location of Rara Lake in Nepal | pushpin_map_caption = <!--Below--> | website = https://dnpwc.gov.np/en/conservation-area-detail/73 | reference = | embedded = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_date = 23 September 2007 | designation1_number = 1695<ref>{{Cite web|title=Rara Lake|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1695|access-date=25 April 2018|archive-date=11 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511012458/https://rsis.ramsar.org/ris/1695|url-status=dead}}</ref>}} | part_of = [[ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] | frozen = December-March | etymology = [[Mahendra of Nepal | ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]] | agency = [[Nepal Army]] | other_name = ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚᱦᱚ | alt = Rara lake view }} '''ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱚᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱫᱟᱜ [[ᱡ]]ᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱩ ᱦᱩᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Bhuju07>{{cite book |author1=Bhuju, U. R. |name-list-style=amp |author2=Shakya, P. R. |author3=Basnet, T. B. |author4=Shrestha, S. |year=2007 |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |location=Kathmandu |isbn=978-92-9115-033-5 |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf}}</ref> ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱖ ᱜᱟᱸᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="WDPA">{{cite web |title=Rara |url=https://www.protectedplanet.net/806 |website=[[Protected Planet]] |access-date=5 January 2022}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱗᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱥᱟᱰᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑,᱕᱘᱓ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟᱭ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱫᱚᱞᱫᱩᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱮ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱞᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ/ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱟᱲᱠᱮ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ (freezing point) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱩᱲᱦᱟᱹ ᱧᱩᱨᱩᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱞᱟ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱮᱥᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="directory">{{cite web |title=Rara National Park |url=http://www.nepaltourismdirectory.com/itinerary/84/nepal-rara-national-park.html |access-date=2023-12-05 |archive-date=2017-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218055001/http://www.nepaltourismdirectory.com/itinerary/84/nepal-rara-national-park.html |url-status=dead }}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ (temperature) ᱫᱚ ᱗.᱕- ᱗.᱖ °C ᱟᱨ ᱑᱔- ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} gi5p0h5amyzq6h68etu4kxtm4d221ez ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ 0 26152 197752 161882 2026-09-12T09:41:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197752 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = ᱰᱨ. | name = ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ | honorific_suffix = | image = SOORYA GOPI.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = സൂര്യ ഗോപി | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1987|8|26}} | birth_place = ᱠᱳᱞᱟᱢ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ & ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ | language = | nationality = | citizenship = | education = PhD in Sociology | alma_mater = Zamorin's Guruvayurappan College | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = {{marriage|ᱯᱤ.ᱠᱮ.ᱥᱩᱡᱤᱛ|2012}} | partner = <!-- or: | partners = --> | children = ᱑ | relatives = | awards = [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱮᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱡᱮᱞᱤᱠ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱮᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ bachelor's degree ᱟᱨ Zamorin's Guruvayurappan College ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ master's degree ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation|title=അക്ഷരങ്ങളുണരുന്ന നന്മവീട്{{!}} Interview{{!}} PK Gopi{{!}} Arya Gopi{{!}} Soorya Gopi|url=https://www.youtube.com/watch?v=IXTZh15EnOo|language=en|access-date=2019-12-29}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱮᱨᱰ ᱦᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱮᱵᱟᱨᱟ, [[ᱠᱚᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱳᱞᱳᱡᱤ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|title='കഥയോ കവിതയോ എഴുതിയാൽ അത് അച്ഛൻ എഴുതിത്തന്നതാണോയെന്നായിരുന്നു അന്നൊക്കെ ചോദ്യം'|last=കാവ്‌|first=സ്വീറ്റി|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2019-12-29|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229213228/https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱚᱯᱮᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱯᱚᱛᱚᱵ== * ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱐᱖) * ᱩᱯᱢᱚᱡᱽᱡᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱪᱤᱞᱟᱠᱟᱞ (᱒᱐᱑᱒) * ᱯᱨᱚᱱᱟᱭᱚᱢᱚᱛᱨᱤᱭᱚᱢ (᱒᱐᱑᱖)<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/fathers-day-special-legacy-literature.html|title=കാവ്യപൂമരത്തിലെ രണ്ടു പെൺപുഷ്പങ്ങൾ|website=ManoramaOnline|access-date=2019-12-29}}</ref> *''[https://lipipublications.com/product/kaamuki-kaduva/ KamukiKkaduva'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701053922/https://lipipublications.com/product/kaamuki-kaduva/ |date=2023-07-01 }}' (᱒᱐᱒᱐) ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== * ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/news/soorya-gopi-bangs-kendra-sahithya-acacemy-award|title=കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവ സാഹിത്യപുരസ്കാരം സൂര്യാ ഗോപിക്ക്|website=asianetnews.com|access-date=2021-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-10-07-2016/573726|title=പൂര്‍ണം ഈ അപൂര്‍ണത|website=deshabhimani.com|access-date=2019-12-29}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ ᱤ. P. ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> * ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱢᱚᱢ-ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙<ref name=":0"/> * ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ - ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱨᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sooryagopi.wordpress.com/about/|title=About Soorya Gopi|date=2014-06-06|website=Soorya Gopi|language=en|access-date=2019-05-25}}</ref> * ᱢᱩᱴᱟᱴᱷᱩ ᱵᱟᱨᱠᱮᱭ ᱠᱚᱞᱟᱞᱟᱭᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name=":0"/> * ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱤ (᱒᱐᱐᱖) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> * ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱒᱐᱐᱖<ref name=":0"/> * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == lwrquy0e1s1h1akqs21n41smxqi31fk ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox 2 28757 197737 197729 2026-09-11T13:47:33Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 197737 wikitext text/x-wiki [[ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏 '''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾ <inputbox padding="30%"> type=create width=50% bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/ placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ! buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ </inputbox> <br /> {{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}} |ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}} cubtnj34tm285kpuf41qg16hk0b12at ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ 0 29930 197771 165125 2026-09-12T11:48:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197771 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ | image = Usha Jadhav 5th Jagran Film Festival.jpg | caption = Usha Jadhav at 5th Jagran Film Festival | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ. Lives in [[Spain]]<ref>{{cite news |url=http://www.esakal.com/esakal/20130320/5646955508386048109.htm |title=माझ्या स्वप्नांना मर्यादा नाहीत... |newspaper=[[Sakal]] |date=20 March 2013 |access-date=20 March 2013 |language=mr |archive-date=19 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319225740/http://esakal.com/esakal/20130320/5646955508386048109.htm |url-status=dead }}</ref> | death_date = | death_place = | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | partner = Alejandro Cortés Calahorra <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=alejandro+cortes+calahorra&hl=en|title=alejandro cortes calahorra - Google Search|website=www.google.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/national-award-winning-actress-usha-jadhav-shooting-for-alejandro-cortss-film-in-spain/articleshow/77025777.cms|title=National Award-winning actress Usha Jadhav shooting for Alejandro Cortés's film in Spain|website=Mumbai Mirror}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | yearsactive = | othername = | children = | website = http://www.ushajadhav.com/ <ref>{{Cite web|url=https://www.theindianwire.com/entertainment/actress-usha-jadhav-launches-website-12655/|title=Actress Usha Jadhav Launches her very own website!|date=12 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bollyworm.com/exclusive/national-award-winning-actress-usha-jadhav-launches-her-very-own-website/|title=National award winning actress Usha Jadhav Launches Her Very Own Website|date=12 June 2017|access-date=26 May 2021|archive-date=26 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526155417/https://bollyworm.com/exclusive/national-award-winning-actress-usha-jadhav-launches-her-very-own-website/|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱭ ᱜᱷᱟᱴ: ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱑᱐᱓/᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱯᱷᱯᱷᱤ (IFFI) ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱮᱭᱠᱮᱰᱤ ᱱᱟᱢᱰᱤᱠ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱣᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ, ᱯᱷᱮᱵᱤᱠᱳᱞ, ᱦᱮᱰ ᱮᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱰᱟᱨᱥ, ᱟᱭᱤᱥᱤᱤᱥᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ (Traffic Signal) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨ ᱵᱷᱚᱱᱫᱚᱨᱠᱟᱨ (Madhur Bhandarkar) ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ (Traffic Signal) ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱳ ᱯᱟᱭᱥᱮ ᱠᱤ ᱫᱷᱩᱯ, ᱪᱟᱨ ᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱤᱯᱛᱤ ᱱᱮᱵᱟᱞ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱠᱚᱭᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ‍᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱳᱨᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱮᱠ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱚᱥ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱱᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Usha Jadhav}} * {{IMDb name|3794056}} j3wws90aivrjof0u3o48notgcz1nq38 ᱛᱩᱨᱟᱜᱟ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ 0 31574 197740 184194 2026-09-11T23:53:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197740 wikitext text/x-wiki '''ᱛᱩᱨᱟᱜᱟ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ''' (᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱖ – ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔)<ref>{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2014-10-29/Tributes-pour-in-for-Radio-Akkayya/113761|title=Tributes pour in for 'Radio Akkayya'|website=The Hans India|date=30 October 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Turaga-Janaki-Rani-passes-away/article11071294.ece|title=Turaga Janaki Rani passes away|date=16 October 2014|newspaper=The Hindu | accessdate=21 October 2018}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱟᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱭᱭᱟ (ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱵᱚᱭᱦᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://english.sakshi.com/state/2014/10/16/radio-akkayya-dies|title=Radio Akkayya dies|date=16 October 2014|website=sakshi|access-date=24 March 2025|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002162945/http://english.sakshi.com/state/2014/10/16/radio-akkayya-dies|url-status=dead}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱛᱩᱨᱟᱜᱟ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱢᱟᱪᱤᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱞᱮᱰᱤ ᱟᱢᱯᱷᱤᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱪᱤᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hcmtm.ac.in/|title=::HINDU COLLEGE-MBA::|website=hcmtm.ac.in|access-date=2025-03-24|archive-date=2025-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324120602/http://www.hcmtm.ac.in/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱥᱟᱱ ᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱥᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱥᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱷᱳᱞᱚᱱᱴᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cswb.gov.in/index.asp?langid=1|title=CSWB – Central Social Welfare Board|website=cswb.gov.in|access-date=2025-03-24|archive-date=2018-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121215747/http://www.cswb.gov.in/index.asp?langid=1|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱨᱟᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱣᱚᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱣᱟᱨᱟᱣᱯᱮᱴᱟ, ᱣᱟᱝᱠᱷᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱰᱰᱟᱛᱤᱜᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱟᱹᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ‘ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱱᱤ’ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ, ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱯᱟᱱᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ, ᱩᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱚᱡᱟᱱᱤᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ (ᱟᱱᱫᱟᱨᱤᱠᱤ ᱪᱟᱫᱩᱵᱷᱩ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤᱠ ᱟᱭᱤᱥᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱟᱞᱟ ᱡᱟᱜᱽᱨᱤᱛᱤ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱣᱰᱤᱭᱳ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱫ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱢᱮ (ᱱᱮᱱᱳᱠᱟ ᱢᱳᱠᱠᱟ ᱱᱟᱴᱟᱱᱩ) ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱫ ᱮᱢᱟᱭ ᱢᱮ (ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ) ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱸᱜᱟᱹᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱱᱭᱩᱴᱨᱤᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱯᱟᱱᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ, ᱩᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱠ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱠ ᱟᱭᱤᱥᱤ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱵᱟᱞᱟ ᱡᱟᱜᱽᱨᱤᱛᱤ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱣᱰᱤᱭᱳ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱥᱤᱤᱟᱨᱴᱤ ᱯᱨᱤᱼᱥᱠᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱡᱤ ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱛᱨᱤᱢᱮᱞᱟ, ᱱᱟᱣᱟᱝᱜᱤ, ᱱᱚᱱᱼᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱱᱟᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱩᱣᱟᱹᱵᱤᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟ, ᱥᱮᱵᱷ ᱫᱟ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱳᱲᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱞᱟᱭᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱠᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱣᱰᱤᱭᱳ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱼᱥᱠᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱟᱠᱥᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱮᱯᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱥᱠᱤᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱮᱯᱤ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱥᱤᱟᱨᱮᱪᱟᱨᱰᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱚᱨᱜᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱟᱱ ᱢᱮᱱᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱵᱩᱠ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱥᱵᱟᱬᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱡᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ (ᱱᱤᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢᱞᱳ ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱱᱟᱫᱟᱞᱩ), ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ (ᱟᱥᱨᱟᱭᱟᱢ) ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾ ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱳᱵᱮᱞ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VG0EBZP3scUC&q=turaga+janaki+rani&pg=PA434|title=Gold Nuggets: Selected Post-independence Telugu Short Stories|first1=Bhadriraju|last1=Krishnamurti|first2=C.|last2=Vijayasree|date=13 February 2018|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126019304|via=Google Books}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱨᱩ ᱯᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱩᱠ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱤᱵᱤᱞᱰ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱟᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤ. ᱱᱟᱱᱫᱟᱢ ᱜᱟᱨᱤ ᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱨᱤ, ᱡᱟᱣᱟᱦᱚᱨ ᱵᱟᱞ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱛᱷᱟᱭᱤ ᱯᱳᱴᱴᱟᱞᱟᱢ, ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱᱥ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱳᱲᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱟᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱵᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱨᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/Pages/Home.aspx |title=Home |access-date=21 September 2017 |archive-date=30 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160930183843/http://www.ddindia.gov.in/Pages/Home.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== bcel7gl7jewtz8w85yy0t6buevry2lb ᱢᱟᱹᱞᱤ 0 35745 197746 196529 2026-09-12T07:04:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197746 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱳᱞᱤᱵᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱳᱞᱮᱥᱮᱭᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ}} {{automatic taxobox |image = Common Jasmine.jpg |image_caption = ''ᱢᱟᱹᱞᱤ'' ᱵᱟᱦᱟ |taxon = Jasminum |authority = [[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ|L.]] |type_species = ''[[Jasminum officinale]]'' |type_species_authority= |subdivision_ranks = [[ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ]] |subdivision = ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, ᱧᱮᱞ ᱢᱮ [[List of Jasminum species|'ᱢᱟᱹᱞᱤ' ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]<ref name="ing">{{cite web | url = http://botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Jasminum | title = ''Jasminum'' | access-date = 2008-06-03 | work = Index Nominum Genericorum | publisher = [[International Association for Plant Taxonomy]] }}</ref><ref name="CPN">{{cite journal | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=116771 | title = 10. Jasminum Linnaeus | access-date = 2008-06-03 | journal = Chinese Plant Names | volume = 15 | page = 307 }}</ref><ref name="UniProt">{{UniProt Taxonomy | name = Jasminum | id = 4147 | accessdate = 2008-06-03 }}</ref> | synonyms= *''Mogorium''<small> Juss.</small> *''Noldeanthus''<small> Knobl.</small> *''Nyctanthos'' <small> St.-Lag.</small> |synonyms_ref = <ref name="POWO">{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328128-2#synonyms |title= ''Tacca'' J.R.Forst. & G.Forst |date=2023 |website=Plants of the World Online |publisher= Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=25 March 2023 }}</ref> |}} [[File:Jasmine .jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ]] **ᱢᱟᱹᱞᱤ(ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ: '''''Jasminum''''') ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱭᱛᱩᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱳᱞᱮᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="POWO"/><ref name="WFO">{{cite web |url=http://worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000019529 |title=''Jasminum'' L. |date=2023 |website=World Flora Online |publisher=World Flora Consortium |access-date=25 March 2023}}</ref><ref name="singh2006"/>{{rp|193}} ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="singh2006"/>{{rp|194}} ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟ ᱵᱮᱞᱩᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.bbc.com/travel/article/20220106-shubra-beloula-the-tiny-egyptian-village-few-know Shubra Beloula: The tiny Egyptian village few know]</ref> == ᱵᱮᱣᱨᱟ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱱᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ, ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ, ᱯᱮ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱤᱱᱱᱮᱴ (pinnate) ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|2.5|cm|in|abbr=on}} ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱭᱢᱳᱥ (cymose) ᱜᱩᱪᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱳᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱳᱵᱷᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱞᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱱᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚᱣᱟ ᱾<ref name="singh2006"/><ref>[https://botanical.com/botanical/mgmh/j/jasmin06.html A Modern Herbal]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱨᱳᱢᱳᱡᱳᱢ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱞᱚᱭᱮᱰ (2n=26) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱠᱩᱪᱷᱩ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱯᱳᱞᱤᱯᱞᱚᱭᱰᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' (triploid 3n=39), ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱞ'' (tetraploid 4n=52), ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱢᱮᱥᱱᱟᱭ'' (triploid 3n=39), ᱟᱨ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱟᱝᱜᱚᱥᱴᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚᱢ'' (tetraploid 4n=52) ᱨᱮ ᱾<ref name="singh2006"/> == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱟᱨ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱟᱨ ᱩᱯ-ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CTEG">Townsend, C. C. and Evan Guest (1980). "Jasminum officinale," in ''Flora of Iraq,'' Vol. 4.1. Baghdad, pp. 513–519.</ref><ref name="mccleland">{{cite book|author1=Ernst Schmidt |author2=Mervyn Lötter |author3=Warren McCleland |title =Trees and shrubs of Mpumalanga and Kruger National Park|publisher =Jacana Media|year =2002|page=530|isbn =978-1-919777-30-6|url =https://books.google.com/books?id=RpVJJH3kV0oC&q=Jasminum+genus&pg=PA530}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=116771 ''Jasminum'' @ EFloras.org].</ref> ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="panda">{{cite book|author =Panda, H. |title =Cultivation and Utilization of Aromatic Plants|publisher =National Institute Of Industrial Research|year =2005|page =220|isbn =978-81-7833-027-3|url =https://books.google.com/books?id=EeckAgAAQBAJ&q=%E0%B9%88jusmine}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ, ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="singh2006"/><ref>{{GRIN |id=407300}}</ref> ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱱᱥ'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱟᱡ ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱰᱤᱪᱚᱴᱚᱢᱚᱢ'' (Gold Coast Jasmine) ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{PLANTS |id=JAFL |taxon=Jasminum fluminense}}</ref><ref>{{PLANTS |id=JADI2 |taxon=Jasminum dichotomum}}</ref> ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱯᱚᱞᱤᱭᱟᱱᱛᱷᱚᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱟᱯᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Weeds of the Blue Mountains Bushland – Jasminum polyanthum |url=http://www.weedsbluemountains.org.au/jasmine.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204150633/http://weedsbluemountains.org.au/jasmine.php |archive-date=2014-02-04 }}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ == ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ "''ᱡᱮᱥᱮᱢᱤᱱ"'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{langx|fa|یاسمن‎|yāsamin}} ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia |title=Jasmine, Jessamine |dictionary=An etymological dictionary of modern English |page=779 |url=https://archive.org/details/etymologicaldict00weekuoft/page/390/ |last1=Weekley |first1=Ernest |date=1921 |publisher=London J. Murray }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ {{lang|pal-Latn|yāsaman}} ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ {{lang|ar-Latn|yāsamīn}} ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱢᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MWdict">{{cite web |title=Definition of Jasmine |website=[[Merriam-Webster]] |date=2021-10-23 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/jasmine |access-date=2022-01-20 }}</ref><ref name="oed">{{cite web |url=https://www.etymonline.com/search?q=jasmine |title=Jasmine |publisher=Online Etymology Dictionary |date=2022 |accessdate=4 March 2022 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱕᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=oed/> ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Bayton |first1=Ross |title=The Gardener's Botanical: An Encyclopedia of Latin Plant Names |url=https://books.google.com/books?id=D0ipDwAAQBAJ&q=jasminum |date=2019 |publisher=[[Royal Horticultural Society]] |location=London, UK |isbn=978-1-78472-677-5 |page=170}}</ref> == ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱤᱱᱭᱟᱥ == ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ (species) ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱭᱛᱩᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (Oleaceae) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jasmineae]] ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="singh2006">{{cite book|author=Singh, A. K. |title =Flower Crops: Cultivation and Management|publisher =New India Publishing|year =2006|pages=193–205|isbn =978-81-89422-35-6|url =https://books.google.com/books?id=Bfb1T6QbfaAC&q=Jasminum+genus&pg=PA193}}</ref> ''Jasminum'' ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ—''Alternifolia'', ''Jasminum'', ''Primulina'', ''Trifoliolata'', ᱟᱨ ''Unifoliolata'' ᱾<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6186 |title=''Jasminum'' L. |author=USDA, ARS, National Genetic Resources Program |publisher=Germplasm Resources Information Network, National Germplasm Resources Laboratory |access-date=November 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126042226/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6186 |archive-date=January 26, 2012 |url-status=dead }}</ref> [[File:Jasmine Rose photo.jpg|thumb|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ]] === ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ === {{Main|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name=grin>{{ cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6186 |title=''Jasminum'' information from NPGS/GRIN |author=GRIN |author-link=Germplasm Resources Information Network |work=Taxonomy for Plants |publisher=[[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program |location=National Germplasm Resources Laboratory, [[Beltsville, Maryland]] |access-date=October 19, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122055/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6186 |archive-date=September 24, 2015 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} * ''[[Jasminum abyssinicum|J. abyssinicum]]'' – ᱵᱤᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ (forest jasmine) * ''[[Jasminum adenophyllum|J. adenophyllum]]'' – ᱵᱞᱩᱜᱽᱨᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱤᱱᱣᱦᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum andamanicum|J. andamanicum]]'' * ''[[Jasminum angulare|J. angulare]]'' * ''[[Jasminum angustifolium|J. angustifolium]]'' – [[ᱵᱤᱨᱢᱟᱹᱞᱤ]] * ''[[Jasminum auriculatum|J. auriculatum]]'' – ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱱᱤᱰᱚᱞ-ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum azoricum|J. azoricum]]'' * ''[[Jasminum beesianum|J. beesianum]]'' – ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum dichotomum|J. dichotomum]]'' – ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum didymum|J. didymum]]'' * ''[[Jasminum dispermum|J. dispermum]]'' * ''[[Jasminum elegans|J. elegans]]'' * ''[[Jasminum elongatum|J. elongatum]]'' * ''[[Jasminum floridum|J. floridum]]'' * ''[[Jasminum fluminense|J. fluminense]]'' * ''[[Jasminum fruticans|J. fruticans]]'' * ''[[Jasminum grandiflorum|J. grandiflorum]]'' – ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum humile|J. humile]]'' – ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum lanceolarium|J. lanceolarium]]'' * ''[[Jasminum laurifolium|J. laurifolium]]'' – ᱮᱧᱡᱮᱞ-ᱣᱤᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum malabaricum|J. malabaricum]]'' * ''[[Jasminum mesnyi|J. mesnyi]]'' – ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum multiflorum|J. multiflorum]]'' – ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱤᱯᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum multipartitum|J. multipartitum]]'' – ᱤᱯᱤᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum nervosum|J. nervosum]]'' * ''[[Jasminum nobile|J. nobile]]'' * ''[[Jasminum nudiflorum|J. nudiflorum]]'' – ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ (winter jasmine) * ''[[Jasminum odoratissimum|J. odoratissimum]]'' – ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum officinale|J. officinale]]'' – ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum parkeri|J. parkeri]]'' – ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ (dwarf) ᱢᱟᱹᱞᱤ * ''[[Jasminum polyanthum|J. polyanthum]]'' * ''[[Jasminum sambac|J. sambac]]'' – ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Arabian jasmine) * ''[[Jasminum simplicifolium|J. simplicifolium]]'' * ''[[Jasminum sinense|J. sinense]]'' * ''[[Jasminum subhumile|J. subhumile]]'' * ''[[Jasminum tortuosum|J. tortuosum]]'' * ''[[Jasminum urophyllum|J. urophyllum]]'' * ''[[Jasminum volubile|J. volubile]]'' {{div col end}} == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Jasminum sambac 'Grand Duke of Tuscany'.jpg|''[[Jasminum sambac]]'' "ᱜᱽᱨᱟᱱᱰ ᱰᱤᱣᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱥᱠᱟᱱᱤ" File:Jsambac.jpg|''Jasminum sambac'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ-ᱵᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ File:Jasmine Bud.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱩᱸᱲᱤ ᱠᱚ File:Jasmine lifecycle.jpg|ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱠᱷᱟ (Lifecycle) File:Bunch of jasmine flowers.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱷᱚᱯᱮ </gallery> == ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱢᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱜᱨᱟᱱᱰᱤᱯᱞᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱛᱷᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱞᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |author=Demole E |year=1962 |title=Isolement et détermination de la structure du jasmonate de méthyle, constituant odorant caractéristique de l'essence de jasmin|journal=Helv Chim Acta|volume=45 |pages=675–85 |doi=10.1002/hlca.19620450233 |last2=Lederer |first2=E. |last3=Mercier |first3=D. |issue=2 |bibcode=1962HChAc..45..675D }}</ref> ᱡᱟᱥᱢᱳᱱᱮᱴᱥ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ) ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ ᱴᱨᱟᱱᱥᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite journal|pmc=4701901|year=2016|last1=Sharma|first1=M|title=Jasmonates: Emerging Players in Controlling Temperature Stress Tolerance|journal=Frontiers in Plant Science|volume=6|pages=1129|last2=Laxmi|first2=A|doi=10.3389/fpls.2015.01129|pmid=26779205|doi-access=free |bibcode=2016FrPS....6.1129S }}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ == ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=What's So Great About the Jasmine Flower? |url=https://www.earth.com/earthpedia-articles/whats-great-about-jasmine/ |access-date=2022-04-27 |website=Earth.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last1=August 8 |last2=Comments |first2=2018 {{!}} Micaela Nerguizian {{!}} |title=Hopa! Rituals and Symbols of an Armenian Wedding |url=https://festival.si.edu/blog/rituals-symbols-armenian-wedding-celebration |access-date=2022-04-27 |website=Smithsonian Folklife Festival |language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱛᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱳᱜᱽᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱳᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱪᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=10 Different Types of Jasmine Plants (Photos) - Garden Lovers Club |url=https://www.gardenloversclub.com/ornamental/flowers/jasmine/types-of-jasmine/ |access-date=2022-04-27 |website=www.gardenloversclub.com |date=22 February 2020 |language=en-us}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ<ref name="jasmin87_ayari_geisser">{{cite web |last=Michael |first=Ayari |author2=Vincent Geisser |language=fr |title=Tunisie : la Révolution des "Nouzouh"* n'a pas l'odeur du jasmin |publisher=Témoignage chrétien |year=2011 |url=http://www.temoignagechretien.fr/ARTICLES/International/Tunisie-la-Revolution-des-%C2%ABNouzouh%C2%BB*-n%E2%80%99a-pas-l%E2%80%99odeur-du-jasmin/Default-3-2370.xhtml |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128201953/http://www.temoignagechretien.fr/ARTICLES/International/Tunisie-la-Revolution-des-%C2%ABNouzouh%C2%BB*-n%E2%80%99a-pas-l%E2%80%99odeur-du-jasmin/Default-3-2370.xhtml |archive-date=2011-01-28 |url-status=dead }}</ref><ref name="jasmin87_QudOran">{{cite web |language=fr |title=La révolution par le feu et par un clic |publisher=[[Le Quotidien d'Oran]]/moofid.com |date=2011-02-25 |url=http://news.moofid.com/fr-8441-La-revolution-par-le-feu-et-par-un-clic.htm |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714113629/http://news.moofid.com/fr-8441-La-revolution-par-le-feu-et-par-un-clic.htm |archive-date=2011-07-14 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ "ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱦᱩᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kim |first=Elvis H |date=September 2021 |title=Democratization and Authoritarianism in the Information Age |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/22338659211026006 |journal=International Area Studies Review |language=en |volume=24 |issue=3 |pages=205–223 |doi=10.1177/22338659211026006 |s2cid=237434616 |issn=2233-8659|url-access=subscription }}</ref> "ᱡᱟᱥᱢᱤᱱ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <gallery mode="packed-hover"> File:Tea patterns p1160028.jpg|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱤᱥ File:Chinesischer Maler des 12. Jahrhunderts (I) 001.jpg|''ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱹᱨ'', ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱷᱟᱣ ᱪᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ File:Meenakshi Sundareswarar.jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ File:Jasmine Flower full bloom on the plant near Hyderabad, Andhra Pradesh, India. 01.jpg|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ File:Photo Jasmine flowers harvest 1965 - Touring Club Italiano 1.2940.jpg|ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱭᱳ ᱠᱟᱞᱟᱵᱽᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱑᱙᱖᱕) </gallery> == ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ == ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ * ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ: ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱟᱢᱟᱥᱠᱟᱥ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://peacockplume.fr/food-travel/damascus-city-jasmine|title=Damascus, the City of Jasmine|author=Anabel Bachour|date=23 February 2017|publisher=Peacock Plume, Student Media, The American University of Paris, France|access-date=26 May 2019|archive-date=12 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412114937/http://peacockplume.fr/food-travel/damascus-city-jasmine|url-status=dead}}</ref> * ᱦᱟᱣᱟᱭᱤ: ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' ("''ᱯᱤᱠᱟᱠᱮ''") ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟ (ᱞᱮᱭᱤ) ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱣᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Hitt |first=Christine |date=1 May 2018 |title=7 of Hawaii's Most Popular Lei and What Makes Them Unique |work=Hawaii Magazine |url=https://www.hawaiimagazine.com/7-of-hawaiis-most-popular-lei-and-what-makes-them-unique/ |access-date=1 March 2022}}</ref> * ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ: ''ᱡᱚᱥᱢᱤᱱᱚᱢ ᱥᱟᱢᱵᱟᱠ'' ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.proxsis.com/perundangan/LH/doc/uu/F00-1993-00004.pdf Keputusan Presiden No. 4 Tahun 1993] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402234237/http://www.proxsis.com/perundangan/LH/doc/uu/F00-1993-00004.pdf |date=2012-04-02 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "**ᱢᱮᱞᱟᱛᱤ ᱯᱩᱛᱤᱦ**" (melati putih) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱡᱟᱵᱷᱟ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱾ * [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]: ''[[Jasminum officinale]]'' ᱫᱚ "**ᱪᱟᱢᱵᱮᱞᱤ**" ᱟᱨᱵᱟᱝ "**ᱤᱭᱟᱥᱢᱤᱱ**" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[National symbols of Pakistan|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Akhtar |first=Moin |date=26 October 2020 |title=Pakistan National Flower, Animal and Bird |url=https://ilm.com.pk/pakistan/pakistan-information/pakistan-national-flower-animal-and-bird/ |access-date=2 March 2022 |website=ILM.com.pk |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302194426/https://ilm.com.pk/pakistan/pakistan-information/pakistan-national-flower-animal-and-bird/ |url-status=dead }}</ref> * [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]]: ''[[Jasminum sambac]]'' ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱟᱜᱩᱭᱴᱟ" (sampaguita) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 November 2021 |title=Philippine National Flower- Sampaguita |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/11/10/philippine-national-flower-sampaguita/#:~:text=For%20today's%20%23WildlifeWednesday%2C%20let's%20learn,purity%2C%20fidelity%2C%20and%20hope. |access-date=2 March 2022 |website=National Museum of the Philippines}}</ref> * [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]]: ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ (motherhood) ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.flowerstips.org/symbolic-spiritual-meaning-jasmine-flowers/|title=Symbolic and spiritual meaning of jasmine flowers|date=2017-01-03|website=Gardening Tips {{!}} Flower Wiki|language=en-US|access-date=2019-04-25|archive-date=2021-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412114938/https://www.flowerstips.org/symbolic-spiritual-meaning-jasmine-flowers/|url-status=dead}}</ref> * [[ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ]]: ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Tunisian Revolution|ᱴᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * [[ᱤᱨᱟᱱ]]: (ᱟᱨᱵᱟᱝ [[Shia Islam|ᱥᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ]]), ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱹᱵᱤ [[Muhammad|ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[Fatimah al-Zahra|ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱟᱞ-ᱡᱟᱦᱨᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=علت نامگذاری حضرت زهرا (س) به گل یاس و مهدی موعود (عج) به گل نرگس چیست ؟ التماس دها |url=https://www.pasokhgoo.ir/node/31525 |access-date=2026-04-26 |archive-date=2025-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627084542/https://www.pasokhgoo.ir/node/31525 |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱞᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ == {{div col|colwidth=20em}} * ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Mandevilla sanderi]]'' * ᱠᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Cape jasmine) ''[[Gardenia]]'' * ᱠᱮᱨᱳᱞᱟᱭᱱᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Gelsemium sempervirens]]'' * ᱠᱨᱮᱯ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Tabernaemontana divaricata]]'' * ᱪᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Mandevilla laxa]]'' * [[Jasmine rice|ᱢᱟᱹᱞᱤ ᱪᱟᱣᱞᱮ]], ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱡᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮ * ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Stephanotis floribunda]]'' * ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Parsonsia capsularis]]'' * ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Night-blooming jasmine) ''[[Cestrum nocturnum]]'' * ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱹᱞᱤ / ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱨ ᱦᱟᱨ (Night-flowering jasmine) ''[[Nyctanthes arbor-tristis]]'' * ᱚᱨᱮᱧᱡᱽ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Murraya paniculata]]'' * ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Red jasmine) ''[[Plumeria rubra]]'' * ᱤᱯᱤᱞ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Star jasmine) ''[[Trachelospermum jasminoides]]'' * ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤ ''[[Brunfelsia australis]]'' * [[Tree jasmine (disambiguation)|ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤ (Tree jasmine)]] {{div col end}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ == * {{cite journal | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=116771 | title = ''Jasminum'' Linn | access-date = 2008-06-03 | journal = Flora of Pakistan | page = 12 }} *{{Cite book |title=The World in So Many Words |url=https://archive.org/details/worldinsomanywor00metc |first=Allan A. |last=Metcalf |publisher=Houghton Mifflin |year=1999 |isbn=0-395-95920-9}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Commons category}} {{Wikispecies}} {{Wiktionary|Jasmine|Jasminum}} * {{cite web | url = http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Jasminum | title = Flora Europaea Search Results | access-date = 2008-06-03 | work = [[Flora Europaea]] | publisher = [[Royal Botanic Garden, Edinburgh]] }} * {{cite web | url = http://www.ville-ge.ch/musinfo/bd/cjb/africa/index.php?langue=an | title = African Plants Database | publisher = [[Natural History Museum of Geneva|South African National Biodiversity Institute, the Conservatoire et Jardin botaniques de la Ville de Genève]] and Tela Botanica}} * {{Cite EB1911|wstitle=Jasmine|volume=15|pages=277–278}} {{Taxonbar|from=Q82014}} {{Authority control}} [[Category:Jasminum| ]] [[Category:ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱫᱷᱩᱬᱟᱹ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ]] [[Category:ᱳᱞᱮᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] q7j3q00dx2vpg86j6oij08yvl1sdprq ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ 0 37686 197751 196966 2026-09-12T08:53:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197751 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}} {{Use British English|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox person | name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ | image = Dr. Swati Piramal.JPG | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}} | occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]] | spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] | children = ᱒ }} '''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117114244/https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |url-status=dead }}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218160125/https://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}} ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚ== * ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=First Indian garden at the Chelsea Flower Show wins Silver Gilt medal|url=https://www.architecturaldigest.in/content/first-indian-garden-chelsea-flower-show-swati-piramal/|access-date=2020-09-18|website=Architectural Digest India|language=en-US}}</ref> * ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&crid=0&calpgid=61&calcid=753|access-date=2020-09-18|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref> * ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web|date=2012-04-25|title=Swati Piramal, Director of Piramal Healthcare|url=https://www.hsph.harvard.edu/voices/events/piramal/|access-date=2020-09-18|website=Voices in Leadership|language=en-us}}</ref> * ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱥᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr. Swati A. Piramal, Non-Executive Director|url=https://www.nestle.in/sites/g/files/pydnoa451/files/asset-library/documents/profile/dr_swati_piramal.pdf}}</ref> * ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱥᱚᱥᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> * ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱑᱔) ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]] agotx4ncs0wnn79i14hbwht5r2lq2w5 ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ 0 37715 197741 196441 2026-09-12T00:05:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197741 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ | image = Shiva Nataraja and Parvati, Thousand-Pillared Hall, Meenakshi Temple, Madurai.jpg | caption = [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱫᱚ [[ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱨᱮ | observances = [[ᱩᱯᱟᱹᱥ]], [[ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟ]], [[ᱯᱩᱡᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ)|ᱯᱩᱡᱟᱹ]], ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ, [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱜᱟᱢ]], ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ | observedby = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] | longtype = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | date = [[ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ|ᱢᱟᱨᱜᱟᱞᱤ]] | date2023 = ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ (ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ); ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ (ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ)<ref>[https://www.drikpanchang.com/festivals/arudra-darshan/arudra-darshan-date-time.html?year=2023 Arudra Darshan]</ref> | significance = ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ [[ᱥᱤᱵᱽ]] ᱟᱜ [[ᱚᱨᱫᱷᱟᱱᱟᱨᱤᱥᱣᱟᱨᱟ]] ᱨᱩᱯ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ | frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ / ᱟᱫᱷᱟ-ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | duration = ᱑᱐ ᱫᱤᱱ }} '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ''' ᱥᱮ '''ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱤᱥᱟᱱᱟᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3992&Cat=3|title=திருவாரூர் கோயிலில் திருவாதிரை திருவிழா – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155434/http://dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3992&Cat=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailythanthi.com/2013-12-16-Spiritual-News--Happiness-gives-darshan-Arudra|title=Error -DailyThanthi|website=dailythanthi.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.drikpanchang.com/festivals/arudra-darshan/arudra-darshan-date-time.html|title=2018 Arudra Darshan Date and Time for Ujjain, Madhya Pradesh, India|first=Adarsh Mobile Applications|last=LLP|website=drikpanchang.com}}</ref> ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' (ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ "ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱷᱮᱣ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://captainnews.net/?p=14319|title=சிதம்பரம் நடராஜர் கோவிலில் ஆருத்ரா தரிசன திருவிழா – Captain News|website=captainnews.net|access-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220001808/http://captainnews.net/?p=14319|archive-date=20 December 2013|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.festivalsofindia.co.in/tag/arudra-darisanam-in-chidambaram |title=Arudra Darisanam in Chidambaram &#124; Festivals of India |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155333/http://www.festivalsofindia.co.in/tag/arudra-darisanam-in-chidambaram |archive-date=19 December 2013 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱢ (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ-ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱤᱰᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱢᱠᱳᱨ ᱫᱮᱵᱟᱥᱣᱚᱢ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱩᱯᱟᱹᱥ, ᱟᱨ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ'' (ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱮᱱᱮᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ [[File:Ekambareswarar Temple Kanchipuram Natarajar.jpeg|thumb|220x200px|right|[[ᱮᱠᱟᱢᱵᱟᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱟᱧᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ)]]]] ==ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ (ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ) ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱫᱤᱨᱟᱭ – ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱚᱛ ''ᱥᱚᱵᱷᱟ'' (halls) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ: # '''ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱥᱳᱱᱟ ᱦᱚᱞ) – ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ (ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ), ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱦᱚᱞ) – [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱨᱩᱵᱤ ᱦᱚᱞ) – ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱠᱟᱰᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱛᱟᱢᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱦᱚᱞ) – [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ # '''ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ''' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱚᱞ) – ᱠᱩᱴᱨᱟᱞᱟᱢ (ᱠᱳᱨᱴᱟᱞᱞᱟᱢ), ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱾ ᱛᱷᱤᱞᱞᱟᱭ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱤᱯᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱑᱐-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟᱢ'' (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱢᱟᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓:᱐᱐ AM) ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱓-᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱢ'' (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱭᱱᱟ) ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ''ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟ ᱯᱩᱡᱟᱹ'' (ᱩᱠᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ, ''ᱯᱟᱱᱪᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱤᱛᱷᱤ ᱩᱞᱟ'' (ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱤᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱠᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱷᱩᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=K|first1=Kandaswamy|title=Arudra Darisanam Schedule in Chidambaram|url=https://skanda-news.blogspot.com/2016/12/arudra-darisanam-date-chidambaram-schedule-thillai-thiruvathirai.html|website=Live Trend|publisher=K Kandaswamy|access-date=27 November 2017}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱥᱟ (ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱧ) ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱧᱮᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱚᱯᱚᱥᱭᱟ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/arudra-darisanam-today-know-all-about-this-day-dedicated-to-lord-shiva/700691 Arudra Darisanam: Know all about this day dedicated to Lord Shiva]</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ== ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ) ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱨᱜᱟᱡᱷᱤ (ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ|ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱧᱤᱫᱟᱹ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.templenet.com/Tamilnadu/arudra.html|title=Arudra Darisanam|first=Kanniks|last=Kannikeswaran|website=templenet.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livechennai.com/detailnews.asp?newsid=8148|title=Live Chennai: Arudra Darisanam at Natarajar Temple, Chidambaram – Commenced with Flag Hoisting, Arudra Darisanam at Natarajar Temple, Chidambaram, Flag Hoisting, Chidambaram, Natarajar Temple|last=J.Sampath|website=livechennai.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=1757&Cat=3|title=ஆடல் அரசனின் ஆருத்ரா தரிசனம் – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219171453/http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=1757&Cat=3|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑,᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱛᱷᱤᱨᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱚᱱᱚᱛ" ᱟᱨ ''ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱛᱷᱤᱨ" ᱥᱮ "ᱢᱟᱦᱟᱱ") ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinamani.com/weekly_supplements/sunday_kondattam/2013/07/28/%E0%AE%86%E0%AE%9F%E0%AE%BF-%E0%AE%AE%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AF%81-%E0%AE%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%B4%E0%AE%BE/article1706041.ece|title=ஆடி மாதத்து ஆதிரை விழா|website=Dinamani|language=ta}}</ref><ref>{{cite web |url=http://saivanarpani.org/home/?p=302 |title=திருவாதிரைத் திருநாள் &#124; Saivanarpani.org |access-date=2013-12-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220052511/http://saivanarpani.org/home/?p=302 |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ===ᱞᱤᱴᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ (Liturgical) ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱠᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱟᱭ'' ᱟᱨ ''ᱛᱤᱨᱩᱯᱯᱟᱞᱞᱤᱮᱞᱩᱪᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱤ (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟᱭᱤᱴ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ=== ᱛᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱱᱫᱟᱨ (᱗-᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱟᱞᱤᱥᱣᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱢᱟᱭᱞᱟᱯᱳᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=541805&ln=ta |title=தமில் ஆக்ரிகேடர் &#124; Tamil news &#124; Tamil blogs &#124; Tamil movies &#124; Tamil songs &#124; kavita &#124; politics &#124; |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072400/http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=541805&ln=ta |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱯᱯᱟᱨ (ᱢᱤᱫ ᱗-ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ) ᱫᱚ ᱛᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱤᱜᱟᱢ (᱑᱐-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ) ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://saivanarpani.org/home/?question=%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%9A%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D-%E0%AE%95%E0%AF%8A%E0%AE%A3%E0%AF%8D|title=Saivanarpani|website=saivanarpani.org|date=24 March 2018 }}</ref> ᱟᱯᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱢᱩᱨᱟᱭ'' ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨᱩᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.shaivam.org/tamil/thirumurai/thiru04_021.htm|title=Thiruvarur Thiruvathirai Thiruppathigam – முத்து விதான – திருவாரூர் திருவாதிரைத் திருப்பதிகம் – திருநாவுக்கரசர் தேவாரம்|website=shaivam.org|access-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706004036/http://www.shaivam.org/tamil/thirumurai/thiru04_021.htm|archive-date=6 July 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tamilvu.org/slet/l4100/l4100uri.jsp?song_no=1505&book_id=120&head_id=7&sub_id=1477 |title=Archived copy |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219181511/http://www.tamilvu.org/slet/l4100/l4100uri.jsp?song_no=1505&book_id=120&head_id=7&sub_id=1477 |archive-date=19 December 2013 }}</ref> ===ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ=== ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ) ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ, ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ, ᱨᱩᱯ ᱦᱟᱛᱟᱣ, ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://photofeature.templesonnet.com/arudra-darisanam/lord-natarajar.shtml|title=Lord Natarajar Chidambaram Thiruvathirai – Aarudhra Darshan Thiruvathirai – Arudra darisanam darshanam|website=photofeature.templesonnet.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219160600/http://photofeature.templesonnet.com/arudra-darisanam/lord-natarajar.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.astroved.com/blogs/appreciation-of-the-cosmic-dance-of-lord-shiva-arudra-darshan Appreciation of the cosmic dance of Lord Shiva – Arudra Darshan]</ref><ref name="hindusphere"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ-ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ (''ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ'') ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref name="hindusphere">{{cite web|url=http://hindusphere.com/arudra-darisenam|title=Arudra Darshan|website=hindusphere.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu-blog.com/2007/12/significance-of-arudhra-darshan.html|title=Significance of Arudhra Darshan – Date of Arudra Darshan in 2018 – Celebration of the Cosmic Dance of Lord Shiva – Arudra Darisanam in Margazhi Month – Hindu Blog|website=hindu-blog.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tamilbrahmins.com/rituals-ceremonies-pujas/3586-arudra-darisanam.html|title=Arudra Darisanam|website=tamilbrahmins.com|access-date=18 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010444/http://www.tamilbrahmins.com/rituals-ceremonies-pujas/3586-arudra-darisanam.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name="hindusphere"/> ===ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ (Global) ᱢᱟᱱᱟᱣ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinamani.com/religion/2013/12/19/%E0%AE%95%E0%AE%BE%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D-%E0%AE%86%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%B0%E0%AE%BE-%E0%AE%A4%E0%AE%B0/article1953474.ece|title=காஞ்சிபுரத்தில் ஆருத்ரா தரிசனம் கோலாகலம்|website=Dinamani|language=ta}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dinamalar.com/news/tamil-nadu-district-news-namakkal/news/876610|title=சிவன் கோவிலில் ஆருத்ரா தரிசனம்|date=19 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://temple.dinamalar.com/temple_videos.php|title=Temple Videos – Arudhra Festival – Uthirakosamangai – Uthirakosamangai Arudhra Festival – ஆருத்ரா தரிசனம்|website=[[Dinamalar]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eegarai.net/t105780-topic|title=திருவாதிரை நட்சத்திர நாயகன்}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱟᱞᱤ ([[ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱜᱩᱲ]], ᱟᱨ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ) ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ''ᱱᱮᱭᱵᱷᱮᱫᱷᱭᱟᱢ'' (ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱱ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.jeyashriskitchen.com/2012/01/thiruvadirai-kali-recipe-thiruvathira.html|title=THIRUVADIRAI KALI RECIPE -THIRUVATHIRA KALI|date=5 January 2012 }}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10202:2013-12-02-14-04-37&catid=80:2010-12-15-03-42-47&Itemid=509|title=ஈழத்து சிதம்பரம் – காரைநகர் சிவன் ஆலய சிறப்பும் மார்கழி திருவாதிரை விழாவும்|last=Administrator|website=panippulam.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219202449/http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=10202:2013-12-02-14-04-37&catid=80:2010-12-15-03-42-47&Itemid=509|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thinakkathir.com/?p=55075|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205558/http://www.thinakkathir.com/?p=55075|url-status=usurped|archive-date=4 January 2014|title=திருவெம்பாவை விரதத்தின் இறுதி நாளான இன்று திருவாதிரை சிறப்புப் பூஜைகள் நடைபெற்றன. – Thinakkathir|first=S.M Media|last=Network|website=thinakkathir.com}}</ref> [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱠᱳᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Eelathu Chithambaram (Karainagar Sivan Temple) |url=https://tourismnorth.lk/destinations/show/eelathu-chithambaram-karainagar-sivan-temple- |access-date=2026-06-28 |website=tourismnorth.lk |publisher=[[Northern Province, Sri Lanka|Northern Province]] Tourism Bureau}}</ref><ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱨ (ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱟᱞᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱤᱞᱟᱛᱷᱩ ᱪᱤᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱨᱟᱢ" ("ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ") ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ-ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://templesinindiainfo.com/2023-arudra-darshan-pooja-time-and-puja-date/ 2023 Arudra Darshan Pooja Time And Puja Dates]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛ== ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱳᱝᱜᱩᱱᱟᱰᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱮᱞ-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱳᱱᱵᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.puthiyatamil.net/t42295-topic#axzz2nuLl0IAv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219064347/http://www.puthiyatamil.net/t42295-topic#axzz2nuLl0IAv|date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=905:2010-12-11-13-44-16&catid=58:football&Itemid=386 |title=மார்கழி நோன்பு - திருவெம்பாவை விரதம் - திருவெம்பாவை, திருப்பாவை, திருபள்ளியெழுச்சி தோத்திரங்கள் இணைப்பு |access-date=2014-01-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104204331/http://www.panippulam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=905:2010-12-11-13-44-16&catid=58:football&Itemid=386 |archive-date=4 January 2014 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ (''ᱯᱟᱞᱞᱤᱭᱟᱭ ᱩᱱᱟᱵᱷᱩ'') ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱾ ===ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱠᱟᱞᱤ''': [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱜᱩᱲ]], ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱮᱞᱟᱪᱤ, ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ * '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱮᱡᱷᱩ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩᱴᱴᱩ''': ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱦᱸᱰᱟ, ᱮᱥ ᱜᱳᱨᱰ, ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱤᱱᱥ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ, ᱥᱟᱨᱩ, ᱟᱞᱩ, ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dinaethal.com/%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0 |title=திருவாதிரை களி திருவாதிரை கூட்டு &#124; Dinaethal |access-date=2013-12-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220073455/http://www.dinaethal.com/%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%88-%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0 |archive-date=20 December 2013 }}</ref> ===ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ) ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱱᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱟᱢ''': ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱢᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ (''ᱱᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱚᱢ'') ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱦᱤᱨᱟᱹ]], ᱢᱩᱝᱜᱟ, ᱢᱩᱛᱤ, ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3995&Cat=3|title=ஆருத்ரா தரிசனம்: சிவ ஆலயங்களில் நடராஜபெருமானுக்கு சிறப்பு அபிஷேகங்கள்! – - Dinakaran|website=dinakaran.com|access-date=19 December 2013|archive-date=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219155322/http://dinakaran.com/Aanmeegam_Detail.asp?Nid=3995&Cat=3|url-status=dead}}</ref> * '''ᱨᱟᱛᱷᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ (ᱨᱚᱛᱷ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ)''': ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱤ (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱚᱛᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ * '''ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ''': ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟ ᱛᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟ (ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ) ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱤᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛ== [[File:Thiruvathirakkali.jpg|Thiruvathirakali|thumb|right]] [[File:Thiruvathira Kali During Onam.jpg|thumb|250px|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ {{Transliteration|hi|ᱱᱟᱠᱥᱟᱛᱨᱟ}} (ᱤᱯᱤᱞ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱤ ({{Transliteration|hi|ᱥᱟᱦᱟ-ᱫᱷᱚᱨᱢᱟ ᱪᱟᱨᱤᱱᱤ}}) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱫᱷᱟᱱᱟᱨᱤᱥᱣᱟᱨᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱥᱤᱵᱽ, ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ) ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/tubers-are-the-veggies-of-the-day-to-celebrate-thiruvathira-in-kerala/article30522721.ece|title=Tubers are the veggies of choice to celebrate Thiruvathira|access-date=4 March 2020}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Panikkar|first=T. K. Gopal|title=Malabar and its folk|publisher=G.A. Natesan|year=1900|url=https://archive.org/details/malabaranditsfo00aligoog|page=[https://archive.org/details/malabaranditsfo00aligoog/page/n121 103]|access-date=8 April 2010}}</ref> ===ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * '''ᱩᱯᱟᱹᱥ''': ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱤᱱ (''ᱢᱟᱠᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱱᱟᱠᱥᱟᱛᱨᱟ'') ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ ᱾ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Thiruvathira puzhukku 2.jpg|thumb|100x200px|right|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ]] [[File:Thiruvathira ettangadi.jpg|thumb|300x140px|right|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱮᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] * '''ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ''': ᱩᱯᱟᱹᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ** ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱾ ** '''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ''': ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ (ᱥᱟᱨᱩ, ᱠᱟᱱᱫᱟ, ᱪᱤᱱᱟ ᱟᱞᱩ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ, ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱯᱮᱥᱴ ᱾ ** '''ᱠᱩᱵᱷᱟ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ''': ᱮᱨᱟᱨᱩᱴ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ, [[ᱜᱩᱲ]], ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ===ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ=== ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱮᱱᱮᱡ, ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' (ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱢᱟ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' (ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ) ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱥᱭᱟ'' (ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>[https://www.thehindu.com/entertainment/dance/nirmala-paniker-on-the-history-and-significance-of-thiruvathirakali/article22287218.ece Blend of rhythm and grace]</ref> ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱛᱷᱟᱭᱚ ᱟᱨ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ – "ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ), ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱢᱩᱱᱰᱩ'' (ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ) ᱟᱨ ''ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ) ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱵ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱮᱞᱤ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱵᱷᱟ ᱪᱚᱣᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://travel.manoramaonline.com/travel/essential-kerala/thiruvathira-and-its-unique-traditions.html|title=Thiruvathira – Kerala's own version of Karva Chauth}}</ref> ==ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ== ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ᱒᱐ ᱠᱤᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱤᱴᱮᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱥᱯᱳᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ (CSR) ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱰᱩ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱖,᱕᱘᱒ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱩᱢᱮᱨ ᱑᱐-᱗᱕) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱤᱴᱮᱠᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱢᱩᱱᱰᱩ'' ᱟᱨ ''ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩ ᱦᱚᱨᱚᱜ'' ᱛᱮ ᱑᱖-ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝᱠᱨᱳᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ (synchronized) ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱮᱰᱡᱩᱰᱤᱠᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱥᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭ (certified) ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ===ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ=== * '''᱒᱐᱑᱕''': ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱑᱕ ᱨᱮ ᱤᱨᱤᱱᱡᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱟ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱱᱤᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱷᱟ ᱵᱤᱱᱳᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱕,᱒᱑᱑ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TheHindu2015">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/mega-dance-enters-guinness-records/article6850916.ece |title=Mega dance enters Guinness records |work=The Hindu |date=2015-02-03 |access-date=2015-12-30}}</ref> * '''᱒೦᱑᱒''': ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱳᱢᱵᱤᱵᱷᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱒,᱖᱓᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱥ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤᱥ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱥ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/A-new-%E2%80%98thiruvathira-world-record-in-the-offing/2013/11/06/article1874775.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220300/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/A-new-%E2%80%98thiruvathira-world-record-in-the-offing/2013/11/06/article1874775.ece|url-status=dead|archive-date=4 March 2016|title=A new 'thiruvathira' world record in the offing}}</ref> * '''᱒᱐᱑᱓''': ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒0᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱭ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓) ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TheHindu2015" /><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Thiruvathira-Dancers-Set-World-Record/2013/12/15/article1946539.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218155718/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Thiruvathira-Dancers-Set-World-Record/2013/12/15/article1946539.ece|url-status=dead|archive-date=18 December 2013|title=Thiruvathira Dancers Set World Record}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] 81nth0y89nc4elskwa2r6dvq2smsnzi ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ 0 37971 197762 197666 2026-09-12T10:59:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197762 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ | image= RakeshKhanna.jpg | caption = | birth_date = {{birth year and age|1962}} | birth_place = | death_date = | death_place = | alma_mater = [[ᱵᱷᱤᱨᱢᱟᱛᱟ ᱡᱤᱡᱟᱵᱟᱭ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]] <br> ᱮᱥᱵᱷᱤᱠᱮᱮᱢ ᱮᱱ.ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ | occupation = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ | spouse = ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ | children = ᱒ | website = {{URL|https://www.atos-syntel.net/about-us/leadership-team|ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ}} }} '''ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱒) ᱫᱚ ᱟᱴᱚᱥ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯ ᱮᱡᱚᱭᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱯ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Syntel Press Release">{{cite web |url=http://files.shareholder.com/downloads/SYNT/3375862265x0x531414/445d9bfc-c653-40ec-a79e-b6593315e831/SYNT_News_2012_1_3_General.pdf |title=Syntel Press Release, Date Jan 3, 2012 |publisher=files.shareholder.com |accessdate=3 January 2012 |archive-date=25 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025110231/http://files.shareholder.com/downloads/SYNT/3375862265x0x531414/445d9bfc-c653-40ec-a79e-b6593315e831/SYNT_News_2012_1_3_General.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ (ᱵᱤᱯᱤᱳ) ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Forbes Profile">[https://web.archive.org/web/20140612011227/http://www.forbes.com/profile/rakesh-khanna/ Executive Profile], Forbes.</ref> ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱤ-ᱯᱷᱞᱮᱠᱥ ᱥᱚᱞᱭᱩᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱵᱚᱨᱳᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ, [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="NASSCOM Profile">[http://www.nasscom.in/rakesh-khanna-coo-syntel-ltd Executive Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720225326/http://www.nasscom.in/rakesh-khanna-coo-syntel-ltd |date=2015-07-20 }}, NASSCOM.</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱢᱚᱛᱟ ᱡᱤᱡᱟᱵᱟᱭᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱞᱤᱭᱩᱴᱨᱚ ᱮᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱤ. ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱢ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ. ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]] ᱟᱨ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Syntel (SYNT) Appoints Rakesh Khanna as Chief Operating Officer|publisher=StreetInsider|date=3 January 2012|url=https://www.streetinsider.com/Management+Changes/Syntel+%28SYNT%29+Appoints+Rakesh+Khanna+as+Chief+Operating+Officer/7048617.html|accessdate=5 March 2019}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes Profile" /> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱨᱟᱠᱮᱞ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱥᱳᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱤ-ᱯᱷᱞᱮᱠᱥ ᱥᱳᱞᱩᱥᱚᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱜᱤᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤ-ᱯᱷᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ, ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱔᱓ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱤ ᱠᱚᱱᱥᱩᱢᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞᱚᱣᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱭᱮᱥᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Businessweek Profile">{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20140821124152/http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=26397631&ticker=SYNT|title=Executive Profile}}, Bloomberg Businessweek.</ref> ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯ ᱥᱤᱴᱤᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱵᱚᱨᱳᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱯᱷᱨᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱠᱳᱵᱽ ᱥᱮᱵᱤᱝᱥ ᱵᱮᱸᱠ (ᱵᱨᱩᱥᱮᱞᱥ), ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱥᱴ, ᱥᱠᱤᱯᱴᱚᱱ, ᱭᱚᱨᱠᱥᱟᱭᱚᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ (ᱭᱩᱠᱮ), ᱡᱤᱰᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱤ (ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱮᱞ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Businessweek Profile" /> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱰᱣᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱞᱟᱩᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤ.ᱳ.ᱳ. ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title = 2014 Top Chief Operating Officers|url = https://www.advisorycloud.com/2014-rankings/2014-top-chief-operating-officer-rankings|website = AdvisoryCloud|access-date = 2016-02-16|language = en-US|archive-date = 2019-04-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20190423204835/https://www.advisorycloud.com/2014-rankings/2014-top-chief-operating-officer-rankings|url-status = dead}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱰᱣᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱞᱟᱩᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤ.ᱳ.ᱳ. ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title = 2014 Top Chief Operating Officers|url = https://www.advisorycloud.com/2014-rankings/2014-top-chief-operating-officer-rankings|website = AdvisoryCloud|access-date = 2016-02-16|language = en-US|archive-date = 2019-04-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20190423204835/https://www.advisorycloud.com/2014-rankings/2014-top-chief-operating-officer-rankings|url-status = dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.syntelinc.com/discover-syntel/executive-ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱤᱱᱴᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱴᱤᱢ]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://twitter.com/RakeshKhanna001 ᱴᱣᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ] {{DEFAULTSORT:ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱨᱟᱠᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] c745twkwq03h3zp6p7y0lsk2m0zf5tr ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ 0 37978 197747 197556 2026-09-12T07:16:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197747 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (Mookkannoor) | native_name = મૂક્કન્નૂર | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ (Village) | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|10|14|26|N|76|24|58|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 19009 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683577 | registration_plate = | website = | footnotes = }} [[File:Krishi Bhavan Mookkannoor.JPG|thumb|[[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]]] [[File:Mookknnoor Church.JPG|thumb|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (Church)]] '''ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ''' (Mookkannoor) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ (᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/P|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archive-date=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ(demographics) == [[2011 census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙,᱐᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙,᱓᱙᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱖᱑᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Mookkannoor Village Population - Aluva - Ernakulam, Kerala |url=https://www.census2011.co.in/data/village/627966-mookkannoor-kerala.html |access-date=2025-12-11 |website=www.census2011.co.in}}</ref><ref name="censusindia" /> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱹᱭᱤᱛᱣᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱹᱵᱷᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱮᱨᱮᱥᱟ (CST) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ, ᱛᱟᱹᱠᱱᱤᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ (technical training) ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ (medical care) ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ- ᱢᱟᱧᱡᱟᱯᱨᱟ, ᱠᱚᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱨᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [http://lsgkerala.in/mookkannurpanchayat/ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220709103442/http://www.lsgkerala.in/mookkannurpanchayat |date=2022-07-09 }}, ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Village office), ᱰᱟᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Post office), ᱪᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Agriculture office) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Electricity office), MAGJM ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[Federal Institute of Science And Technology]] (FISAT) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[Federal Bank]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[K.P Hormis|ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱦᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.federalbank.co.in/our-founder |title=Our Funder K. P. Hormis |publisher=Federal Bank |access-date=2017-01-10 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326085346/https://www.federalbank.co.in/our-founder |url-status=dead }}</ref> ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ (branch) ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱱᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚ, ᱴᱨᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ - ITI ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[Congregation of Saint Thérèse of Lisieux]] ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ - ᱮᱡᱽᱦᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱷ (Dam) ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱯᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱸᱪᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ [[Athirappilly|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ (waterfalls), [[Vazhachal Falls|ᱵᱟᱡᱷᱟᱪᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱛᱷᱩᱢᱵᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ-ᱥᱴᱚᱨᱢ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ, ᱰᱨᱤᱢ-ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱢ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱲ [[Malayattor|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Thomas the Apostle|ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱯᱚᱥᱴᱚᱞ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱭ (prayer) ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ (1st century ᱨᱮ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ [[Cochin International Airport|ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] - CIAL ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱚ(Institutions) == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Educational): * [[Mookkannoor Govt. Higher Secondary School|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[Sacred Heart Orphanage High (SHOHS) School, Mookkannoor|ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱦᱟᱨᱴ ᱚᱨᱯᱷᱟᱱᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (SHOHS), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[Holy Family High School, Thobore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]] * [[Mother Theresa Primary School, Vattekkad|ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱰ]] * ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (FISAT) ᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ * [[Balanagar Industrial Training Institute (ITC), Mookkannoor|ᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITC), ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ(Industrial): * [[ He-Man Robopark, Attara|ᱦᱤ-ᱢᱮᱱ ᱨᱚᱵᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱴᱴᱟᱨᱟ]] * [[ VPG Crushers, Devagiri|ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱠᱨᱚᱥᱚᱨᱥ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]] * [[Kottackal Rice Mills - Mayyil Brand Products|ᱠᱚᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱢᱟᱭᱭᱤᱞ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ]] * [[Pamba Rice Mills - Pamba brand rice|ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱥ - ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (Religious): * [[St Marys Catholic Forane Church, South Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱟᱱᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Alphonsa CST-Monastery Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱟ CST-ᱢᱚᱱᱟᱥᱴᱨᱤ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Marys Hermon Jacobite Church, Azhakom|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱟᱡᱷᱟᱠᱳᱢ]] * [[St Joseph's Catholic Church, Kokkunnu|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱠᱚᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] * [[St George Sehion Jacobite Church, Mookkannoor|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱮᱦᱤᱭᱳᱱ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] * [[St Josephs Catholic Church, Paramabayam|ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷᱥ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱭᱟᱢ]] * [[St Sebastian Catholic Church, Devagiri|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ]] * [[Holy Family Catholic Church, Thabore|ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱛᱷᱟᱵᱬᱚᱨ]] * [[St Marys Jacobite Church, Poothamkutty|ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ, ᱯᱩᱛᱷᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ]] == ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ(Gallery) == <gallery> File:Mookknnoor Panchayat Office.JPG|ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ File:Govt Higher Secondary School Mookknnoor 1.JPG|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱠᱠᱟᱱᱱᱩᱨ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(Reference) == {{reflist}} {{commons category}} {{Ernakulam district}} [[Category:Villages in Ernakulam district]] oq8lijndm87jn1ts5pdqnd7rpm0rsvn ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ 0 37985 197757 197663 2026-09-12T10:08:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197757 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱓᱐᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = ᱗᱒᱓ᱰ᱑᱕᱕ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|purulia.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱞᱵᱷᱤᱴᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱲᱟ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=300| zoom=10 | coord={{coord|23|35|0|N|86|41|0|E}}| float=left|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤ.ᱴᱤ (CT): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|36|0|N|86|28|19|E}} | label-pos1=right|label1= ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|35|5|N|86|28|34|E}} | label-pos2=right|label2=ᱠᱟᱸᱠᱤ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱠᱟᱸᱠᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱠᱟᱸᱠᱤ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|32|50|N|86|31|5|E}} | label-pos3=right|label3=ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱫᱩᱵᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|29|52|N|86|33|43|E}} | label-pos4=left|label4=ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱪᱟᱯᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|28|56|N|86|31|32|E}} | label-pos5=left|label5=ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ| numbered5=CT| mark-title5= [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ]] (CT) |mark-coord6={{coord|23|37|12|N|86|28|19|E}} | label-pos6=left|label6=ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ| numbered6=CT| mark-title6= [[ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱢ]] (CT) |mark-coord7={{coord|23|40|48|N|86|48|15|E}} | label-pos7=left|label7=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ| numbered7=CT| mark-title7= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱮ]] (CT) |mark-coord8={{coord|23|40|30|N|86|49|10|E}} | label-pos8=top|label8=ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ| numbered8=CT| mark-title8= [[ᱦᱤᱡᱩᱞᱤ]] (CT) |mark-coord9={{coord|23|40|26|N|86|50|15|E}} | label-pos9=right|label9=ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ| numbered9=CT| mark-title9= [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord10={{coord|23|38|18|N|86|38|16|E}} | label-pos10=right|label10=ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ| numbered10=H| mark-title10= [[ᱟᱪᱠᱳᱰᱟ]] (H) |shape-color10=#AA6666 |mark-coord11={{coord|23|28|48|N|86|33|37|E}} | label-pos11= right|label11=ᱟᱱᱟᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱟᱱᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱟᱨᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|37|1|N|86|33|10|E}} | label-pos12=right|label12=ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (R) |shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|35|40|N|86|45|31|E}} | label-pos13=right|label13=ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱜᱳᱵᱟᱜᱽ]] (R) |shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|31|30|N|86|27|5|E}} | label-pos14=right|label14=ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ| numbered14=H| mark-title14= ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ (H)|shape-color14=black| label-size14=13|label-color14=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord15={{coord|23|36|29|N|86|47|57|E}} | label-pos15=left|label15=ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ| numbered15=R| mark-title15= [[ᱦᱟᱨᱢᱟᱰᱤᱦ]] (R) |shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|39|40|N|86|49|30|E}} | label-pos16=right|label16=ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱱᱤᱛᱩᱲᱤᱭᱟ]] (R) |shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|30|42|N|86|31|12|E}} | label-pos17=right|label17=ᱯᱟᱲᱟ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|23|38|50|N|86|48|30|E}} | label-pos18=right|label18=ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱨᱤ]] (R) |shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|36|45|N|86|31|25|E}} | label-pos19=left|label19=ᱩᱥᱤᱨ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱩᱥᱤᱨ]] (R) |shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|36|10|N|86|33|31|E}} | label-pos20=right|label20=ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] (H)| shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|23|37|30|N|86|46|20|E}} | label-pos21=left|label21= ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱜᱚᱲ ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ]] (H)| shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|23|39|58|N|86|36|23|E}} | label-pos22=right|label22=ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ]] (H)| shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|23|34|46|N|86|45|42|E}} | label-pos23=left|label23=ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ| numbered23=R| mark-title23= [[ᱨᱟᱢᱠᱟᱱᱟᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color23=#C42222 |mark-coord24= {{coord|23|36|40|N|86|50|21|E}}| label-pos24=right|label24=ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ| numbered24=CT| mark-title24= [[ᱢᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord25= {{coord|23|30|23|N|86|41|37|E}} | label-pos25=right|label25=ᱟᱨᱨᱟ| numbered25=CT| mark-title25= [[ᱟᱨᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱨᱨᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (CT) |mark-coord26={{coord|23|29|10|N|86|39|45|E}} | label-pos26=right|label26=ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ| numbered26=CT| mark-title26= [[ᱠᱟᱱᱴᱟᱨᱟᱝᱜᱩᱨᱤ]] (CT) |mark-coord27={{coord|23|30|10|N|86|40|0|E}} | label-pos27=left|label27=ᱟᱫᱽᱨᱟ| numbered27=CT| mark-title27= [[ᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] (CT) |mark-coord28={{coord|23|25|19|N|86|39|43|E}} | label-pos28=right|label28=ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ| numbered28=CT| mark-title28= [[ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱞᱟᱯᱟᱨᱟ]] (CT) |mark-coord29={{coord|23|32|50|N|86|40|12|E}} | label-pos29=top|label29= ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered29=M| mark-title29= [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ]] (M) |shape-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|23|34|30|N|86|50|40|E}} | label-pos30=right|label30=ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ| numbered30=T| mark-title30= [[ᱵᱚᱲᱚᱱᱛᱤ]] (T) |shape-color30=green |mark-coord31={{coord|23|26|10|N|86|41|0|E}} | label-pos31=right|label31= ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ| numbered31=R| mark-title31= [[ᱠᱚᱞᱞᱳᱞᱤ]] (R) |shape-color31=#C42222 |mark-coord32={{coord|23|26|11|N|86|40|13|E}} | label-pos32=left|label32=ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ| numbered32=H| mark-title32= [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|23|38|0|N|86|52|30|E}} | label-pos33=left|label33=ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ| numbered33=R| mark-title33= [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱠᱩᱱᱰᱟ]] (R)|shape-color33=#C42222 |mark-coord34={{coord|23|35|20|N|86|49|27|E}} | label-pos34=right|label34=ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ| numbered34=R| mark-title34= [[ᱢᱩᱨᱟᱰᱰᱤ]] (R) |shape-color34=#C42222 |mark-coord35={{coord|23|34|45|N|86|48|24|E}} | label-pos35=bottom|label35=ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ| numbered35=R| mark-title35= [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color35=#C42222 |mark-coord36={{coord|23|31|44|N|86|51|50|E}} | label-pos36=left|label36=ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ| numbered36=R| mark-title36= [[ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱥᱟᱱᱛᱩᱲᱤ]] (R) |shape-color36=#C42222 |mark-coord37={{coord|23|32|53|N|86|43|35|E}} | label-pos37=right|label37=ᱵᱮᱨᱚ| numbered37=R| mark-title37= [[ᱵᱮᱨᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (R) |shape-color37=#C42222 |mark-coord38={{coord|23|31|10|N|86|40|51|E}} | label-pos38=right|label38=ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ| numbered38=R| mark-title38= [[ᱡᱚᱭᱪᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ]] (R) |shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23.6556|N|86.7486|E}}| label39= ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ |labela39= ᱵᱩᱨᱩ| label-color39 = #C42222 | label-angle39=-50| label-pos39=bottom| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23.6736|N|86.6886|E}} |label40=ᱯᱟᱧᱪᱮᱛ ᱰᱮᱢ|labela40= ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱚᱨ| label-color40 = #77A1CB| label-angle40=0| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23.6102|86.9303}}| label41=ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color41 = #77A1CB| label-angle41=5| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |arc-coordA={{coord|23|40|0|N|86|33|0|E}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ {{coord|23.5215|N|86.4516|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref> [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱘᱓.᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖.᱒᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱨᱵᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web |title=Area wise Closed User Group (CUG) Telephone Numbers |url=https://art-macha.pl/a/sripur.pdf |access-date=11 August 2018 |work=Sodepur Area |publisher=Eastern Coalfields Limited }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱕᱐0 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (MW) ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]<ref name=santaldih>{{cite web |url = http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |title = Santaldih Thermal Power Station - WBPDCL |publisher = WBPDCL |access-date = 2011-08-24 |archive-date = 2010-01-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100111024838/http://stpswbpdcl.n-stars.org/ |url-status = dead }}</ref> ᱟᱨ ᱑᱒00 ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱫᱮᱣᱞ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | title = Old temple at Banda (locally known as deul) | publisher = ASI, Kolkata Circle | access-date = 23 January 2020 | archive-date = 1 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200201064955/https://www.asikolkata.in/purulia.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal - Archaeological Survey of India|publisher= ASI|work= Item no. 134|access-date=25 January 2020}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱚᱧᱪᱚᱠᱳᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱩᱵᱷᱟᱹᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://asianheritagealertiaah.blogspot.in/2011/10/capital-in-shambles-garh-panchakot.html |title = Capital in shambles: Garh Panchakot, Purulia | publisher= Heritage in Peril| access-date = 1 December 2016}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/East/West_Bengal/Garpanchkot/photo900506.htm |title = Historical ruins| publisher= Trek Earth | access-date = 1 December 2016}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕᱖ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕᱓ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱖᱒.᱖᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 January 2020}}</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ, ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ, ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ, ᱞᱳᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011 |url=https://centratalentu.pl/c/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |access-date=29 January 2020 |work=Page 101: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ (ᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ) ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱚᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Ananda Bazar Patrika, in Bengali, 28 December 2019, Amar Gram</ref> ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://asi.nic.in/asi_protected_monu_list.asp | title = Alphabetical list of state protected monuments| work= S-WB-98| publisher = Archaeological Society of India|access-date = 19 January 2020}}</ref> ==ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== <gallery widths="230px" heights="170px"> File:Haraktore Mound - Shiva Linga (2).jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱰᱷᱤᱯ File:Haraktore - Stone idols preserved inside a temple (1).jpg|ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ File:Haraktore - Temple board.jpg|ᱦᱟᱨᱟᱠᱛᱳᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ </gallery> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱯᱟᱲᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health|publisher= Purulia district administration | access-date = 1 February 2020 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱦᱚᱨᱚᱠᱛᱳᱲ}} {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] 1pgnn0avh2fba7eg2s5rvl7x6g07n4h ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ 0 37999 197750 197651 2026-09-12T08:19:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197750 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱖)}} {{Infobox person | name = ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ | image = Sandip_Sen.jpg | birth_date = {{birth date and age|1966|10|4|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | education = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ|ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ]])[[ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = | notable_works = | spouse = | children = }} '''ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱺᱱᱤ ᱮᱡᱤᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen Global Chief Executive Officer & Executive Director, Aegis Ltd/India|url=https://www.bloomberg.com/profiles/people/17871763-sandip-sen|website=Bloomberg.com|publisher=bloomberg|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=N V|first1=Vijayakumar|title=Aegis to add 5,000 workers in India by end of 2016|url=http://www.deccanherald.com/content/571876/aegis-add-5000-workers-india.html|accessdate=23 September 2016|work=Deccan Herald|date=23 Sep 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱫᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Aegis announced the appointment of Sandip Sen as its interim CEO from December, 1 2012. He takes over from Aparup Sengupta, who spent about eight years with the company.|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/Aegis-announced-the-appointment-ofSandip-Sen-asits-interim-CEO-from-December-12012-He-takes-over-from-Aparup-Sengupta-who-spent-about-eight-years-with-the-company-/articleshow/17571611.cms|accessdate=3 February 2016|work=timesofindia|issue=11 December 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sengupta-appointed-chairman-of-startek-aegis/articleshow/65098880.cms |title=Sengupta appointed chairman of Startek-Aegis |date=July 23, 2018 |publisher=The Times of India }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱚᱨᱥ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ - ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱝ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱭᱩᱵᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱪᱤᱥᱚᱱ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱦᱮᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱦᱮᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen Global CEO Aegis Ltd|url=http://www.indiaukbusinessconvention.com/speakers/sandip-sen/|website=India-UK Business Convention|accessdate=3 March 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306063205/http://www.indiaukbusinessconvention.com/speakers/sandip-sen/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Committee Bios|url=http://www.indo-usbposummit.com/committee.cfm|website=indo-usbposummit.com|publisher=Indo-US BPO Summit|accessdate=3 February 2016|archive-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216221103/http://www.indo-usbposummit.com/committee.cfm|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥᱴ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱮᱡᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱮᱡᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱯ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱢᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱟᱭᱠᱚᱞ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Sandip Sen, President of the firm's Global Customer Life-cycle Management Business|url=http://www.nearshoreamericas.com/peru-outsourcing-bpo-bust/|website=nearshoreamericas.com|publisher=Nearshore America|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Sandip Sen, Global CEO, Aegis Limited at the BPO Summit India 2014 Chronicle Daily|url=http://chronicledaily.com/2016/01/13/sandip-sen-global-ceo-aegis-limited-at-the-bpo-summit-india/|accessdate=3 February 2016|work=Chronicle Daily|agency=chronicledaily|publisher=David Chambers|date=13 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216123038/http://chronicledaily.com/2016/01/13/sandip-sen-global-ceo-aegis-limited-at-the-bpo-summit-india/|archivedate=16 February 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱮᱡᱤᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱤ.ᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Movers & Shakers Interview with Sandip Sen, Global, Chief Executive Officer, Aegis Limited|url=http://www.frost.com/prod/servlet/exec-brief-movers-feature.pag?mode=open&sid=288661891|website=frost.com|publisher=Frost & Sullivan|accessdate=3 February 2016}}</ref> ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱮᱡᱤᱥ ᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱕ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱮᱡᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=CNBC TV 18 Interview: Aegis' Future Plans - Growth is Top Priority|url=http://www.veoh.com/watch/yapi-GNQXWAqxjyg?h1=Aegis%27+Future+Plans+-+Growth+is+Top+Priority|website=veoh.com|publisher=VEOH|accessdate=3 February 2016|archive-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216023839/http://www.veoh.com/watch/yapi-GNQXWAqxjyg?h1=Aegis%27+Future+Plans+-+Growth+is+Top+Priority|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Growth top priority, not divestment: Essar BPO|url=http://www.moneycontrol.com/news/cnbc-tv18-comments/growth-top-priority-not-divestment-essar-bpo_895462.html|website=moneycontrol.com|publisher=Moneycontrol|accessdate=3 February 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯ ᱞᱤᱴᱚᱢᱥᱣᱚᱨᱞᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Former Aegis chief Sandip Sen takes over as LitmusWorld head|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/former-aegis-chief-sandip-sen-takes-over-as-litmusworld-head/articleshow/66596316.cms|access-date=2020-12-28}}</ref> ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Roadmap 2015 – Multi-channel Optimization Utilizing SMAC|url=http://www.communicationstoday.co.in/index.php?option=com_content&task=view&id=14119|website=ADI Media Private Limited|accessdate=3 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Outsourcing Versus Offshoring - Despite common confusion, the two are not one and the same|url=http://www.speechtechmag.com/Articles/Column/Inside-Outsourcing/Outsourcing-Versus-Offshoring-83606.aspx|website=[[Speech Technology Media]]|accessdate=3 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Sandip Sen of Aegis will deliver the welcoming keynote address, The Economic Story of India|url=http://uknow.uky.edu/content/aegis-global-ceo-opens-patterson-school-event|website=uknow.uky.edu|publisher=University of Kentucky|accessdate=3 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Aegis's Sandip Sen on BPO Strategies: Go Global and Span the Customer Lifecycle|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article/aegiss-sandip-sen-on-bpo-strategies-go-global-and-span-the-customer-lifecycle/|website=Wharton School of the University of Pennsylvania|accessdate=3 March 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱳ.ᱯᱤ, ᱱᱟᱥᱠᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱳ ᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱚᱢᱢᱤᱴ ᱾<ref>{{cite web|title=India Leadership Forum 2011|url=http://www.nasscom.in/sit-local-reach-global|website=nasscom.in|publisher=Nasscom|accessdate=3 February 2016|archive-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216190351/http://www.nasscom.in/sit-local-reach-global|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Nasscom BPM Strategy Summit in Bengaluru|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bs-roundtable-it-s-an-exciting-time-to-be-in-the-bpo-business-115092600025_1.html|accessdate=3 February 2016|agency=business-standard.com|publisher=Business Standard|date=26 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=The 2016 INDO-US BPO SUMMIT|url=http://www.indo-usbposummit.com/index.cfm|website=www.indo-usbposummit.com|accessdate=23 May 2016|archive-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518131131/http://www.indo-usbposummit.com/index.cfm|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Police Gymkhana Library|url=http://nagpurpolice.info/manage_pages?id=55|website=nagpurpolice.info|publisher=Nagpur Police|accessdate=3 February 2016|archive-date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207204025/http://nagpurpolice.info/manage_pages?id=55|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sankar Sen|url=http://www.sagepub.in/authorDetails.nav?contribId=653975|website=sagepub.in|publisher=SAGE Publications India Pvt Ltd|accessdate=3 February 2016|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215200134/http://www.sagepub.in/authorDetails.nav?contribId=653975|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Training for transformation - Sankar Sen|url=http://www.india-seminar.com/1999/483/483%20sankar%20sen.htm|website=india-seminar.com|publisher=Seminar|accessdate=3 February 2016}}</ref> ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱩᱯᱨᱩᱢ== *᱒᱐᱑᱓: ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱓ [[ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱼ ᱪᱟᱵᱷᱟᱱ|ᱥᱤᱹᱮᱢᱹ ᱥᱨᱤ ᱪᱟᱵᱷᱟᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.iaccindia.com/page.asp?pageid=342|title=9th Indo-American Corporate Excellence Awards 2013|website=iaccindia.com|publisher=Indo American Chamber of Commerce (IACC)|accessdate=3 February 2016|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215161826/https://www.iaccindia.com/page.asp?pageid=342|url-status=dead}}</ref> *᱒᱐᱑᱓: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ (ᱳᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ)<ref>{{cite web|url=http://asiaoutsourcingcongress.org/Awards_Winner_2013.html|title=Most Talented Leaders (Outsourcing Industry)|website=asiaoutsourcingcongress.org|publisher=Asia Outsourcing Congress and Awards.|accessdate=3 February 2016|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215170239/http://asiaoutsourcingcongress.org/Awards_Winner_2013.html|url-status=dead}}</ref> *᱒᱐᱑᱔: ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ: ᱮᱪ.ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ <ref>{{cite web|url=http://www.hrexcellenceawards.in/thought-leaders.html|title=Thought Leaders|website=hrexcellenceawards.in|publisher=BW HR Awards|accessdate=3 February 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216041739/http://www.hrexcellenceawards.in/thought-leaders.html|archivedate=16 February 2016|df=dmy-all}}</ref> *᱒᱐᱑᱖: ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱟᱨᱡᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news|url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/aegis-ceo-conferred-synergy-business-excellence-award-xlri/100312/|title=Aegis CEO conferred with Synergy Business Excellence Award at XLRI|date=2016-11-07|work=Avenue Mail|access-date=2017-08-14|language=en-US|archive-date=9 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409230819/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/aegis-ceo-conferred-synergy-business-excellence-award-xlri/100312/|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱥᱮᱱ, ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱥ.ᱮᱞ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ - ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] 62l6xidb8lcma9xzvi4b30g9i83783t ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ 0 38002 197749 197558 2026-09-12T07:26:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197749 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱛᱳ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,308 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ Postal Index Number|ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ]] | postal_code = 722143 (Mejia) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03241 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ {{OSM Location map | width=450| height=500| zoom=10 | coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱥᱟᱦᱟᱨ/ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ, R: ᱟᱛᱳ/ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ, T: ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱰᱤᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ| numbered1=CT| mark-title1= [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱲᱮ]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ| numbered2=CT| mark-title2= [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ| numbered3=CT| mark-title3= [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱲᱤᱭᱟ]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ| numbered4=CT| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱸᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ| numbered5=M| mark-title5 =[[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=ᱟᱪᱩᱨᱤ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱟᱱᱚᱱ]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=ᱵᱤᱠᱱᱟ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱵᱤᱠᱱᱟ]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱩᱨᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ| numbered11=R| mark-title11= [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered12=R| mark-title12= [[ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ| numbered13=R| mark-title13= [[ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱲᱟ]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ| numbered14=R| mark-title14= [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| numbered15=R| mark-title15= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (R)|shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ| numbered16=R| mark-title16= [[ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=ᱳᱱᱰᱟ| numbered17=R| mark-title17= [[ᱳᱱᱰᱟ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ| numbered18=R| mark-title18= [[ᱯᱟᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ| numbered19=R| mark-title19= [[ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] (R)| shape-color19=#C42222 |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ| numbered20=R| mark-title20= [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ| numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ| numbered24=T| mark-title24= [[ᱵᱟᱦᱩᱞᱟᱲᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ| numbered25=T| mark-title25= [[ᱮᱠᱛᱮᱥᱚᱨ]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ| numbered26=T| mark-title26= [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱟᱯᱟᱞ]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ| numbered27=T| mark-title27= [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ|labela28= ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=ᱫᳳᱣᱟᱲᱠᱮᱥᱚᱨ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} =ᱴᱷᱟᱶ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|23|34|12.0|N|87|06|00.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ =ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ= ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱢᱟ semi- ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱷᱚ structure ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟ structure ᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <small>NOTE: ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾</small> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]], ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱓᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱗᱗᱒ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱕᱓᱖ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓,᱕᱙᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱖᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 14 October 2016 }}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> =ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱒.᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱗᱖,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://bankurapolice.org/mejia-ps/ |title = Mejia PS | publisher= Bankura District Police | accessdate = 14 October 2016}}</ref> ᱚᱨᱛᱷᱚᱱᱤᱛᱤ =ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱹᱲ ᱠᱚ= ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱯᱤᱜᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱢᱟ ᱟᱢᱵᱟ ᱥᱯᱚᱸᱡᱽ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbidc.com/overview/bankura_district.htm | title = Bankura district | publisher = West Bengal Industrial Development Corporation | accessdate = 25 August 2016 | archive-date = 15 September 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160915230917/http://www.wbidc.com/overview/bankura_district.htm | url-status = dead }}</ref> == ᱡᱟᱛᱟᱭᱟᱛ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ (transport) == [[ national Highway 14 ( India )| ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔]], ( ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ [[ National Highway 60 ( India , old numbering )| NH ᱖᱐]]), [[ ᱢᱳᱨᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|accessdate=14 October 2016|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> [[ ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == [[ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ| ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱵᱤ ᱡᱚᱜᱚᱫᱽᱨᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ, ᱯᱳᱥᱴ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ structure, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱢᱮ structure, ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱩᱱᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ContentPage.aspx?pageid=2 | title = Government General Degree College at Mejia (Gopalpur) | work = | publisher = GGDC | accessdate = 13 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170218193217/http://www.ggdcmejia.org/office.htm | archive-date = 18 February 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 | title = Kabi Jagadram Government General Degree College | publisher = KJGGDC | accessdate = 4 May 2020 | archive-date = 11 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200511002601/http://www.ggdcmejia.in/ArchiveUser.aspx?id=2 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131202902/mejhia-h-s.html |title = Mejhia HS |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ V ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19131203002/mejhia-girls-h-s.html |title = Mejhia Girls HS |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ( ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ) ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ-ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ V ᱠᱷᱚᱱ XII ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [https://schools.org.in/bankura/19131203802/sukanta-smriti-vidyamandir.html ᱟᱨᱦᱚᱸ] == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ(Healthcare) == ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱥᱳᱞ (᱑᱐ ᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ [[ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ( ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)| ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} {{Bankura District}} [[Category:Villages in Bankura district]] b4dyxyxnt7w6okmn0ahpen2suv42lq4 ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ 0 38026 197748 197716 2026-09-12T07:16:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197748 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ}} {{Infobox person | name = ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ | image = Dr. Mukesh Batra.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1951|7|1}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = [[ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ]] ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | website = [https://www.drbatras.com/ drbatras.com] }} '''ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱚᱛᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱑) ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱳᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱯᱷ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱜᱤ. ᱢᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|title=Dr. Mukesh Batra, Founder & CMD, Dr. Batras' Positive Health Clinic Pvt. Ltd}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ahmad|first=Samreen|date=2018-07-25|title=Dr Batra's looks to take 'clinic in clinic' model to more countries|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/dr-batra-s-looks-to-take-clinic-in-clinic-model-to-more-countries-118072501066_1.html|access-date=2020-06-28}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱚᱢᱵᱚᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Dr-Mukesh-Batra-wins-Salute-Mumbai-Award/articleshow/10502513.cms|title=Dr Mukesh Batra wins Salute Mumbai Award}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/dr-batra-s-launches-its-10th-international-clinic-in-abu-dhabi-119042400958_1.html|title=Dr Batra's Launches its 10th International Clinic in Abu Dhabi|agency=Press Trust of India|date=2019-04-24|work=Business Standard India|access-date=2020-01-27}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.biospectrumindia.com/news/66/15870/dr-mukesh-batra-felicitated-for-his-outstanding-service-in-the-field-of-homeopathy.html|title=Dr. Mukesh Batra felicitated for his outstanding service in the field of homeopathy|website=www.biospectrumindia.com|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ "ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ" ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟᱫᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://beta.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|title=Dr. Mukesh Batra, Founder & CMD, Dr. Batras' Positive Health Clinic Pvt. Ltd|website=beta.indiainfoline.com|language=en|access-date=2020-01-27|archive-date=27 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127135811/https://beta.indiainfoline.com/article/news-sector-others/dr-mukesh-batra-founder-cmd-dr-batras-positive-health-clinic-pvt-ltd-113111401291_1.html|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱥᱮᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱞᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱟᱠᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.medicircle.in/dr-mukesh-batra-felicitated-for-his-contribution-in-the-field-of-homeopathy|title=Dr Mukesh Batra felicitated for his Contribution in the Field of Homeopathy|website=MediCircle|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewhiteswanawards.in/dr-batra.php|title=The White Swan|website=thewhiteswanawards.in|access-date=2020-04-20|archive-date=5 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105205645/http://thewhiteswanawards.in/dr-batra.php|url-status=dead}}</ref> ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭᱵᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱠᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ (᱒᱐᱐᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ) ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ragalahari.com/localevents/5908/mukesh-batra-charity-photo-exhibition.aspx|title=Dr. Mukesh Batra's Charity Photo Exhibition at Kalakriti Art Gallery, Hyderabad - Exclusive Photo Coverage|website=www.ragalahari.com|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱭ ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://ceolifestylemagazine.com/beta/healing-hands-2|title=CEO Lifestyle|website=ceolifestylemagazine.com|access-date=2020-04-20}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/features-2/-1619207.html|title='I enrolled at Harvard at the age of 60'|website=Moneycontrol|date=3 October 2013 |access-date=2020-04-20}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/choosing-homeopathy-in-1973-was-a-tough-career-decision-says-dr-mukesh-batra/articleshow/53000346.cms?from=mdr|title=Choosing homeopathy in 1973 was a tough career decision, says Dr Mukesh Batra|date=2016-07-01|work=The Economic Times|access-date=2020-04-20}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱳᱯᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=nazerry|title=Dr Mukesh Batra|url=https://enterpriseasia.org/apea/india/awards/in-2016/dr-mukesh-batra/|access-date=2020-07-06|website=Asia Pacific Entrepreneurship Awards|language=en-US|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702052527/https://enterpriseasia.org/apea/india/awards/in-2016/dr-mukesh-batra/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=CEO Lifestyle|url=http://ceolifestylemagazine.com/beta/healing-hands-2|access-date=2020-07-06|website=ceolifestylemagazine.com}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱴᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱥᱢᱤᱛ. ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱚᱵᱮᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱦᱳᱢᱤᱭᱚᱯᱟᱴᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ) ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr Batras Customer Care Number, Reviews of Dr Batras Customer Care Number, Complaints of Dr Batras Customer Care Number|url=https://www.grotal.com/Blog/Dr-Batras-Customer-Care-Number-B@yy@|access-date=2020-01-27|website=Grotal|language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=A Man of Many Talents|url=http://www.uppercrustindia.com/posts/1257/A-Man-of-Many-Talents.html|access-date=2020-08-11|website=www.uppercrustindia.com}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱤᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱣᱯᱟᱴᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱓᱖% ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱳᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=Partha Sinha|date=Jul 4, 2012|title=Clinical Success - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Clinical-Success/articleshow/14659500.cms|access-date=2020-08-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱣᱨᱤᱠᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Nagraj|first=Aarti|date=2016-11-26|title=How I got here: Dr Mukesh Batra, founder of Batra's Homeopathic Clinic|url=https://gulfbusiness.com/got-dr-mukesh-batra-founder-batras-homeopathic-clinic/|access-date=2020-08-11| magazine=[[Gulf Business]] |language=en-US}}</ref> ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱟᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱠᱳᱞ-ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.gulftoday.ae/lifestyle/2019/10/30/dr-batras-have-launched-a-new-genetics-based-therapy-that-predicts-future-diseases|title=Dr Batra's have launched a new genetics-based therapy that predicts future diseases|website=www.gulftoday.ae|access-date=2020-02-09}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ‘ᱡᱮᱱᱳ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ’ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/for-the-first-time-in-the-world-we-are-using-homeopathy-for-genetics-dr-mukesh-batra/64657541|title=For the first time in the world, we are using homeopathy for genetics: Dr. Mukesh Batra - ET HealthWorld|website=ETHealthworld.com|language=en|access-date=2019-08-26}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤᱠ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ (ᱯᱷᱡᱮᱰ-ᱮᱞᱹᱮᱞᱹᱥᱤᱹ) ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱢᱤᱨᱟ ᱞᱮᱠ ᱴᱟᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱟᱵᱤ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://gulfbusiness.com/got-dr-mukesh-batra-founder-batras-homeopathic-clinic/|title=How I got here: Dr Mukesh Batra, founder of Batra's Homeopathic Clinic|date=2016-11-26| magazine=Gulf Business|language=en-US|access-date=2020-01-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Dr-Mukesh-Batra-awarded-lifetime-achievement-award/articleshow/35680343.cms|title=Dr Mukesh Batra awarded lifetime achievement award}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱳᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱯᱳᱱᱥᱚᱨᱤᱴᱤ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱚᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱮᱡᱚᱵᱷᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/dr-batra-s-positive-health-awards-honours-the-indomitable-spirit-of-exemplary-citizens/story-bgCJnBMBT5PBRqHvin9tRI.html|title=Dr Batra's Positive Health Awards honours the indomitable spirit of exemplary citizens|date=2018-12-17|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-02-09}}</ref> ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/dr-batras-to-open-50-homoeopathy-clinics-by-march/articleshow/40857295.cms|title=Dr Batra's to open 50 homoeopathy clinics by March|date=2014-08-24|work=The Economic Times|access-date=2020-02-09}}</ref> - ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ, ᱥᱮᱯᱷᱚᱨᱰ ᱣᱤᱰᱚᱣᱥ ᱦᱳᱢ, ᱢᱟᱨᱥᱤ ᱳᱞᱰ ᱮᱡᱤ ᱦᱳᱢ, ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟ ᱦᱳᱢ ᱯᱷᱚᱨ ᱳᱞᱰ ᱮᱡᱤ, ᱞᱤᱴᱞ ᱥᱤᱥᱴᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱵᱚᱨ (ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱮᱠ ᱯᱨᱚᱭᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱟᱨ ᱟᱥᱨᱟ ᱦᱳᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱮᱱᱮᱡᱤᱵᱷᱮᱴᱤ ᱰᱨ. ᱵᱚᱛᱨᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/dr-batra-s-homeopathy-clinics-across-the-world-to-treat-10-000-patients-free-on-world-homeopathy-day-119040400350_1.html|title=Dr Batra's Homeopathy Clinics Across the World to Treat 10,000 Patients Free on 'World Homeopathy Day'|agency=Press Trust of India|date=2019-04-04|work=Business Standard India|access-date=2019-09-04}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ== * ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱰᱮᱭ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚᱱᱠᱞᱟᱵᱷ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ<ref name=":1" /> * ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (᱒᱐᱑᱔) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱢᱤᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Dr-Mukesh-Batra-awarded-lifetime-achievement-award/articleshow/35680343.cms|title=Dr Mukesh Batra awarded lifetime achievement award |date=May 28, 2014|first=Saswati |last=Mukherjee |website=The Times of India|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> * ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱭᱠ ᱡᱚᱭᱮᱰ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮ.ᱮᱢ. ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ<ref name=":0" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱵᱚᱛᱨᱟ, ᱢᱩᱠᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] b0p3znewojdi0i1637os83iuq3669ns ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ 0 38028 197744 197736 2026-09-12T03:51:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197744 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ | image = Kumar Mangalam Birla.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ | birth_date = {{birth date and age|1967|06|14|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | education = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ) <br /> [[ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ]] <br />[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]] (ᱮᱢ. ᱵᱤ.ᱮ) | occupation = | title = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ | spouse = {{marriage| ᱱᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|1989}} | children = ᱓ ([[ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ) | parents = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱒᱓) | relatives = [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱧᱮᱞᱢᱮ }} '''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="corporate3">{{cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla – Chairman of the Aditya Birla Group |url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-date=10 November 2012 |access-date=27 December 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |date=23 October 2016 |title=Kumar Mangalam Birla appointed as new chairman of IIM-A |url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/ |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-03-22 |title=Kumar Mangalam Birla receives Padma Bhushan award |url=https://www.thehindu.com/business/kumar-mangalam-birla-receives-padma-bhushan-award/article66650520.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ''[[ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ]]'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Forbes profile2">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=9 December 2024 |website=Forbes.com}}</ref> [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group |url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group |work=APHerald [Andhra Pradesh Herald] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱱᱳᱵᱷᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |date=24 January 2013 |title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html |access-date=25 July 2022 |website=Business Standard}}</ref> ᱔᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Kumar Mangalam Birla |url=https://gulfbusiness.com/lists/most-influential-indians-in-the-region-2024/kumar-mangalam-birla/ |access-date=2024-11-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱫᱚᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes profile3">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=25 March 2023 |website=Forbes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=The story of the first couple of the Birla empire |url=https://www.rediff.com/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm |access-date=6 February 2019 |website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱫᱮᱭᱚ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱷᱤᱭᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱳᱱᱳᱨᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="corporate3"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ICAI) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla |url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla |website=abg.com}}</ref> ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ=== ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱭᱟᱢᱚᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABMCPL) ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABFRL) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Group Chairman Kumar Mangalam's children Ananya, Aryaman join Hindalco board |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-group-chairman-kumar-mangalam-birlas-children-inducted-on-board-of-hindalco-11723603214890.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=14 August 2024 |author1=Shivangini }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== === ᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱑᱕ === ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ - ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|website=Rediff|date=19 September 2005|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Milestones – Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/about-us/milestones |access-date=2022-12-05 |website=abg.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱜᱚᱨᱰᱚᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|website=The Times of India|date=24 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|website=Financial Express|date=25 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ L&T ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱪ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title= L&T Cement is now UltraTech Cement|website=The Hindu Businessline|date=14 October 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms? |title= Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|website=The Economic Times|date=24 August 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱞᱚᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title= Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|website=Hindustan Times|date=17 February 2007|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱩᱪᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |title= Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |website=Livemint|date=1 May 2012|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮᱢᱴᱮᱠ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱚᱨ-ᱟᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱚᱨᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title= Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|website=Livemint|date=31 May 2013|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞ ᱮᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱟᱸᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR |url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/ |website=financialexpress.com |date=16 October 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam |url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html |website=m.businesstoday.in |date=29 August 2014 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|website=Livemint|date=4 May 2015|access-date=1 March 2022}}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ=== ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|website=The Times of India|date=10 September 2016|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |website=The Times of India|date=29 June 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱸᱴᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱯᱞᱟᱭᱩᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|website=Livemint|date=17 August 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century's cement business in Rs 8,621 crore deal|website=The Times of India|date=21 May 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech's subsidiary|website=The Hindu Businessline|date=21 November 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html |title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris |website=Business Standard|date=14 April 2020|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="e882">{{cite web | last=Maloo | first=Mangalam | title=Grasim Paints Launch: Profitability, ₹10,000 crore revenue in three years, says Kumar Mangalam Birla | website=CNBCTV18 | date=2024-02-22 | url=https://www.cnbctv18.com/market/grasim-share-price-paints-business-launch-profitable-10000-crore-revenue-in-three-years-km-birla-units-dealers-19109361.htm | access-date=2025-03-24}}</ref><ref>{{cite web |date=28 August 2021 |title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms? |access-date=1 March 2022 |website=Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=5 August 2021 |title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer |url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html |access-date=1 March 2022 |website=Business Standard}}</ref><ref>{{cite web |date=24 September 2018 |title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494 |access-date=1 March 2022 |website=Fortune India}}</ref> [[File:Kumar Mangalam Birla at ET Business Leader of the Year Award.jpg|thumb|right|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾]] ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱒,᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ (MTPA) ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Suri |first=Naman |title=UltraTech announces ₹32,400 crore capex for expansion in the next three years |url=https://www.livemint.com/companies/news/ultratech-announces-32-400-crore-capex-for-expansion-in-the-next-three-years-11712071622084.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱨᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱗,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=UltraTech to buy building materials business of Kesoram in 7,600 crore deal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-building-materials-business-of-kesoram-in-7600-crore-deal/articleshow/105638805.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ, ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱫᱚ ᱑᱘.᱗ MTPA ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱕.᱕ MTPA ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱕.᱔ MTPA ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱨᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |date=2024-04-02 |title=UltraTech Cement crosses 150 mtpa capacity milestone |url=https://www.thehindu.com/business/ultratech-cement-crosses-150-mtpa-capacity-milestone/article68020958.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱑᱕᱑.᱖ MTPA ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Bhattacharyya |first=Rica |date=2024-11-05 |title=Novel Jewels to open 100 stores in 18 months |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/novel-jewels-to-open-100-stores-in-18-months/articleshow/114956682.cms?from=mdr |access-date=2024-11-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |title=Retail India News: Aditya Birla Group's Indriya Expands Footprint with Third Store in New Delhi |url=https://www.indianretailer.com/news/retail-india-news-aditya-birla-groups-indriya-expands-footprint-third-store-new-delhi |access-date=2024-11-19 |website=Indian Retailer |language=en}}</ref> ==ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ== *ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ *ᱪᱟᱱᱥᱞᱚᱨ, ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.livemint.com/education/news/bits-pilani-to-invest-rs-1-500-crore-for-new-b-school-in-mumbai-km-birla-11611827972092.html|title= BITS Pilani to invest ₹1,500 cr to set up B-school in Mumbai|website=Livemint|date=28 January 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱳ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱡᱩᱵᱟᱨᱤᱝ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱾<ref>{{cite web|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/bitsom-to-collaborate-with-london-business-school-for-global-immersions-executive-education/articleshow/82767941.cms|title= BITSoM to collaborate with London Business School for global immersions, executive education|website=Economic Times|date=19 May 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤᱴᱥ ᱞᱳ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (BITSLAW) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾<ref>{{Cite web |title=Leadership Team {{!}} BITS Law School – Mumbai |url=https://www.bitslawschool.edu.in/about-us/our-leadership#link |access-date=2024-09-24 |website=www.bitslawschool.edu.in}}</ref> *ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Birla Technical Training Institute, Pilani |url=https://www.bttipilani.ac.in/?page_id=25 |access-date=2026-01-03 |language=en-US}}</ref> *ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ (ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱵᱷ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱾ *ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱰᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/india-news/kumar-mangalam-birla-a-top-notch-industry-man-with-a-passion-to-educate/story-bn5jfWS7hOPzEMBWj7oQCP.html |title= Kumar Mangalam Birla, a top-notch industry man with a passion to educate |website=Hindustan Times|date=24 November 2019|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/education/kumar-mangalam-birla-named-new-chairman-of-iit-delhi-board/story-bbhYwpujGYsTOpSxaT1QcN.html |title= Kumar Mangalam Birla named new chairman of IIT Delhi Board |website=Hindustan Times|date=21 January 2016|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/kumar-birla-premji-on-rbi-central-board-106062900038_1.html|title= Kumar Birla, Premji on RBI central board |website=Hindustan Times|date=19 January 2013|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱮᱠᱪᱷᱮᱱᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱥᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴᱤ ᱚᱱ ᱤᱱᱥᱟᱭᱤᱰᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.financialexpress.com/archive/sebi-notifies-strict-amendments-to-insider-trading-regulations/38490|title= Sebi notifies strict amendments to insider trading regulations |website=Financial Express|date=23 February 2002|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱸᱵᱚᱸᱫᱷᱟᱱᱤᱭᱟ. *ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱾<ref name="hindustantimes.com"/> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="d140">{{cite web | title=Shift towards multipolar world...industrialised economies still prime investment targets: Jaishankar | website=The Times of India | date=2024-11-10 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/shift-towards-multipolar-world-industrialised-economies-still-prime-investment-targets-jaishankar/articleshow/115147594.cms | access-date=2025-03-24}}</ref><ref name="d821">{{cite web | title=Aditya Birla Scholarships Marks 25 Years of Nurturing Future Leaders | website=indiaeducationdiary.in | url=https://indiaeducationdiary.in/aditya-birla-scholarships-marks-25-years-of-nurturing-future-leaders/ | language=en-US | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="g200">{{cite web | title=India must focus on healthcare: Birla | website=The Times of India | date=2004-02-27 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/india-must-focus-on-healthcare-birla/articleshow/522652.cms | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html |title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|website=Moneycontrol|date=28 October 2021|access-date=24 January 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱯᱤᱹᱮᱢᱹᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|date=4 April 2020 |access-date=24 January 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title= London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|date= 11 July 2019|access-date=24 January 2022|last1= Gaur|first1= Vatsala}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title= Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title= B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|date= 5 July 2019|access-date=24 January 2022}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ|ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] 1qlploxuqlkq9auql82brpsyq6mmlke 197755 197744 2026-09-12T09:54:47Z MT731 2184 197755 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ | image = Kumar Mangalam Birla.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ | birth_date = {{birth date and age|1967|06|14|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | education = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ) <br /> [[ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ]] <br />[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]] (ᱮᱢ. ᱵᱤ.ᱮ) | occupation = | title = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ | spouse = {{marriage| ᱱᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|1989}} | children = ᱓ ([[ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ) | parents = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱒᱓) | relatives = [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱧᱮᱞᱢᱮ }} '''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="corporate3">{{cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla – Chairman of the Aditya Birla Group |url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-date=10 November 2012 |access-date=27 December 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |date=23 October 2016 |title=Kumar Mangalam Birla appointed as new chairman of IIM-A |url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/ |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-03-22 |title=Kumar Mangalam Birla receives Padma Bhushan award |url=https://www.thehindu.com/business/kumar-mangalam-birla-receives-padma-bhushan-award/article66650520.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ''[[ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ]]'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Forbes profile2">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=9 December 2024 |website=Forbes.com}}</ref> [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group |url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group |work=APHerald [Andhra Pradesh Herald] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱱᱳᱵᱷᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |date=24 January 2013 |title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html |access-date=25 July 2022 |website=Business Standard}}</ref> ᱔᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Kumar Mangalam Birla |url=https://gulfbusiness.com/lists/most-influential-indians-in-the-region-2024/kumar-mangalam-birla/ |access-date=2024-11-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱫᱚᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes profile3">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=25 March 2023 |website=Forbes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=The story of the first couple of the Birla empire |url=https://www.rediff.com/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm |access-date=6 February 2019 |website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱫᱮᱭᱚ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱷᱤᱭᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱳᱱᱳᱨᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="corporate3"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ICAI) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla |url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla |website=abg.com}}</ref> ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ=== ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱭᱟᱢᱚᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABMCPL) ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABFRL) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Group Chairman Kumar Mangalam's children Ananya, Aryaman join Hindalco board |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-group-chairman-kumar-mangalam-birlas-children-inducted-on-board-of-hindalco-11723603214890.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=14 August 2024 |author1=Shivangini }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== === ᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱑᱕ === ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ - ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|website=Rediff|date=19 September 2005|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Milestones – Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/about-us/milestones |access-date=2022-12-05 |website=abg.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱜᱚᱨᱰᱚᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|website=The Times of India|date=24 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|website=Financial Express|date=25 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ L&T ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱪ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title= L&T Cement is now UltraTech Cement|website=The Hindu Businessline|date=14 October 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms? |title= Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|website=The Economic Times|date=24 August 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱞᱚᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title= Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|website=Hindustan Times|date=17 February 2007|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱩᱪᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |title= Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |website=Livemint|date=1 May 2012|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮᱢᱴᱮᱠ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱚᱨ-ᱟᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱚᱨᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title= Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|website=Livemint|date=31 May 2013|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞ ᱮᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱟᱸᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR |url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/ |website=financialexpress.com |date=16 October 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam |url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html |website=m.businesstoday.in |date=29 August 2014 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|website=Livemint|date=4 May 2015|access-date=1 March 2022}}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ=== ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|website=The Times of India|date=10 September 2016|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |website=The Times of India|date=29 June 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱸᱴᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱯᱞᱟᱭᱩᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|website=Livemint|date=17 August 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century's cement business in Rs 8,621 crore deal|website=The Times of India|date=21 May 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech's subsidiary|website=The Hindu Businessline|date=21 November 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html |title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris |website=Business Standard|date=14 April 2020|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="e882">{{cite web | last=Maloo | first=Mangalam | title=Grasim Paints Launch: Profitability, ₹10,000 crore revenue in three years, says Kumar Mangalam Birla | website=CNBCTV18 | date=2024-02-22 | url=https://www.cnbctv18.com/market/grasim-share-price-paints-business-launch-profitable-10000-crore-revenue-in-three-years-km-birla-units-dealers-19109361.htm | access-date=2025-03-24}}</ref><ref>{{cite web |date=28 August 2021 |title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms? |access-date=1 March 2022 |website=Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=5 August 2021 |title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer |url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html |access-date=1 March 2022 |website=Business Standard}}</ref><ref>{{cite web |date=24 September 2018 |title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494 |access-date=1 March 2022 |website=Fortune India}}</ref> [[File:Kumar Mangalam Birla at ET Business Leader of the Year Award.jpg|thumb|right|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾]] ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱒,᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ (MTPA) ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Suri |first=Naman |title=UltraTech announces ₹32,400 crore capex for expansion in the next three years |url=https://www.livemint.com/companies/news/ultratech-announces-32-400-crore-capex-for-expansion-in-the-next-three-years-11712071622084.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱨᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱗,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=UltraTech to buy building materials business of Kesoram in 7,600 crore deal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-building-materials-business-of-kesoram-in-7600-crore-deal/articleshow/105638805.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ, ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱫᱚ ᱑᱘.᱗ MTPA ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱕.᱕ MTPA ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱕.᱔ MTPA ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱨᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |date=2024-04-02 |title=UltraTech Cement crosses 150 mtpa capacity milestone |url=https://www.thehindu.com/business/ultratech-cement-crosses-150-mtpa-capacity-milestone/article68020958.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱑᱕᱑.᱖ MTPA ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Bhattacharyya |first=Rica |date=2024-11-05 |title=Novel Jewels to open 100 stores in 18 months |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/novel-jewels-to-open-100-stores-in-18-months/articleshow/114956682.cms?from=mdr |access-date=2024-11-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |title=Retail India News: Aditya Birla Group's Indriya Expands Footprint with Third Store in New Delhi |url=https://www.indianretailer.com/news/retail-india-news-aditya-birla-groups-indriya-expands-footprint-third-store-new-delhi |access-date=2024-11-19 |website=Indian Retailer |language=en}}</ref> ==ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ== *ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ *ᱪᱟᱱᱥᱞᱚᱨ, ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.livemint.com/education/news/bits-pilani-to-invest-rs-1-500-crore-for-new-b-school-in-mumbai-km-birla-11611827972092.html|title= BITS Pilani to invest ₹1,500 cr to set up B-school in Mumbai|website=Livemint|date=28 January 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱳ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱡᱩᱵᱟᱨᱤᱝ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱾<ref>{{cite web|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/bitsom-to-collaborate-with-london-business-school-for-global-immersions-executive-education/articleshow/82767941.cms|title= BITSoM to collaborate with London Business School for global immersions, executive education|website=Economic Times|date=19 May 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤᱴᱥ ᱞᱳ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (BITSLAW) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾<ref>{{Cite web |title=Leadership Team {{!}} BITS Law School – Mumbai |url=https://www.bitslawschool.edu.in/about-us/our-leadership#link |access-date=2024-09-24 |website=www.bitslawschool.edu.in}}</ref> *ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Birla Technical Training Institute, Pilani |url=https://www.bttipilani.ac.in/?page_id=25 |access-date=2026-01-03 |language=en-US}}</ref> *ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ (ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱵᱷ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱾ *ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱰᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/india-news/kumar-mangalam-birla-a-top-notch-industry-man-with-a-passion-to-educate/story-bn5jfWS7hOPzEMBWj7oQCP.html |title= Kumar Mangalam Birla, a top-notch industry man with a passion to educate |website=Hindustan Times|date=24 November 2019|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/education/kumar-mangalam-birla-named-new-chairman-of-iit-delhi-board/story-bbhYwpujGYsTOpSxaT1QcN.html |title= Kumar Mangalam Birla named new chairman of IIT Delhi Board |website=Hindustan Times|date=21 January 2016|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/kumar-birla-premji-on-rbi-central-board-106062900038_1.html|title= Kumar Birla, Premji on RBI central board |website=Hindustan Times|date=19 January 2013|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱮᱠᱪᱷᱮᱱᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱥᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴᱤ ᱚᱱ ᱤᱱᱥᱟᱭᱤᱰᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.financialexpress.com/archive/sebi-notifies-strict-amendments-to-insider-trading-regulations/38490|title= Sebi notifies strict amendments to insider trading regulations |website=Financial Express|date=23 February 2002|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱸᱵᱚᱸᱫᱷᱟᱱᱤᱭᱟ. *ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱾<ref name="hindustantimes.com"/> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="d140">{{cite web | title=Shift towards multipolar world...industrialised economies still prime investment targets: Jaishankar | website=The Times of India | date=2024-11-10 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/shift-towards-multipolar-world-industrialised-economies-still-prime-investment-targets-jaishankar/articleshow/115147594.cms | access-date=2025-03-24}}</ref><ref name="d821">{{cite web | title=Aditya Birla Scholarships Marks 25 Years of Nurturing Future Leaders | website=indiaeducationdiary.in | url=https://indiaeducationdiary.in/aditya-birla-scholarships-marks-25-years-of-nurturing-future-leaders/ | language=en-US | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="g200">{{cite web | title=India must focus on healthcare: Birla | website=The Times of India | date=2004-02-27 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/india-must-focus-on-healthcare-birla/articleshow/522652.cms | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html |title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|website=Moneycontrol|date=28 October 2021|access-date=24 January 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱯᱤᱹᱮᱢᱹᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|date=4 April 2020 |access-date=24 January 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title= London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|date= 11 July 2019|access-date=24 January 2022|last1= Gaur|first1= Vatsala}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title= Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title= B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|date= 5 July 2019|access-date=24 January 2022}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ|ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] 8ww6govb3jfmj9m0p9kt7m6vz8t9edw 197756 197755 2026-09-12T09:55:52Z MT731 2184 197756 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ}} {{Infobox person | name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ | image = Kumar Mangalam Birla.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ | birth_date = {{birth date and age|1967|06|14|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | education = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ) <br /> [[ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ]] <br />[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]] (ᱮᱢ. ᱵᱤ.ᱮ) | occupation = | title = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ | spouse = {{marriage| ᱱᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|1989}} | children = ᱓ ([[ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ) | parents = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱒᱓) | relatives = [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱧᱮᱞᱢᱮ }} '''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="corporate3">{{cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla – Chairman of the Aditya Birla Group |url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-date=10 November 2012 |access-date=27 December 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |date=23 October 2016 |title=Kumar Mangalam Birla appointed as new chairman of IIM-A |url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/ |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-03-22 |title=Kumar Mangalam Birla receives Padma Bhushan award |url=https://www.thehindu.com/business/kumar-mangalam-birla-receives-padma-bhushan-award/article66650520.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ''[[ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ]]'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Forbes profile2">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=9 December 2024 |website=Forbes.com}}</ref> [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group |url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group |work=APHerald [Andhra Pradesh Herald] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱱᱳᱵᱷᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |date=24 January 2013 |title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html |access-date=25 July 2022 |website=Business Standard}}</ref> ᱔᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Kumar Mangalam Birla |url=https://gulfbusiness.com/lists/most-influential-indians-in-the-region-2024/kumar-mangalam-birla/ |access-date=2024-11-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱫᱚᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes profile3">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=25 March 2023 |website=Forbes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=The story of the first couple of the Birla empire |url=https://www.rediff.com/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm |access-date=6 February 2019 |website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱫᱮᱭᱚ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱷᱤᱭᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱳᱱᱳᱨᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="corporate3"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ICAI) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla |url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla |website=abg.com}}</ref> ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ=== ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱭᱟᱢᱚᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABMCPL) ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABFRL) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Group Chairman Kumar Mangalam's children Ananya, Aryaman join Hindalco board |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-group-chairman-kumar-mangalam-birlas-children-inducted-on-board-of-hindalco-11723603214890.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=14 August 2024 |author1=Shivangini }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== === ᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱑᱕ === ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ - ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|website=Rediff|date=19 September 2005|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Milestones – Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/about-us/milestones |access-date=2022-12-05 |website=abg.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱜᱚᱨᱰᱚᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|website=The Times of India|date=24 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|website=Financial Express|date=25 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ L&T ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱪ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title= L&T Cement is now UltraTech Cement|website=The Hindu Businessline|date=14 October 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms? |title= Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|website=The Economic Times|date=24 August 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱞᱚᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title= Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|website=Hindustan Times|date=17 February 2007|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱩᱪᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |title= Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |website=Livemint|date=1 May 2012|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮᱢᱴᱮᱠ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱚᱨ-ᱟᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱚᱨᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title= Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|website=Livemint|date=31 May 2013|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞ ᱮᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱟᱸᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR |url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/ |website=financialexpress.com |date=16 October 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam |url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html |website=m.businesstoday.in |date=29 August 2014 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|website=Livemint|date=4 May 2015|access-date=1 March 2022}}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ=== ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|website=The Times of India|date=10 September 2016|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |website=The Times of India|date=29 June 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱸᱴᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱯᱞᱟᱭᱩᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|website=Livemint|date=17 August 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century's cement business in Rs 8,621 crore deal|website=The Times of India|date=21 May 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech's subsidiary|website=The Hindu Businessline|date=21 November 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html |title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris |website=Business Standard|date=14 April 2020|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="e882">{{cite web | last=Maloo | first=Mangalam | title=Grasim Paints Launch: Profitability, ₹10,000 crore revenue in three years, says Kumar Mangalam Birla | website=CNBCTV18 | date=2024-02-22 | url=https://www.cnbctv18.com/market/grasim-share-price-paints-business-launch-profitable-10000-crore-revenue-in-three-years-km-birla-units-dealers-19109361.htm | access-date=2025-03-24}}</ref><ref>{{cite web |date=28 August 2021 |title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms? |access-date=1 March 2022 |website=Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=5 August 2021 |title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer |url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html |access-date=1 March 2022 |website=Business Standard}}</ref><ref>{{cite web |date=24 September 2018 |title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494 |access-date=1 March 2022 |website=Fortune India}}</ref> [[File:Kumar Mangalam Birla at ET Business Leader of the Year Award.jpg|thumb|right|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾]] ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱒,᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ (MTPA) ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Suri |first=Naman |title=UltraTech announces ₹32,400 crore capex for expansion in the next three years |url=https://www.livemint.com/companies/news/ultratech-announces-32-400-crore-capex-for-expansion-in-the-next-three-years-11712071622084.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱨᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱗,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=UltraTech to buy building materials business of Kesoram in 7,600 crore deal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-building-materials-business-of-kesoram-in-7600-crore-deal/articleshow/105638805.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ, ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱫᱚ ᱑᱘.᱗ MTPA ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱕.᱕ MTPA ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱕.᱔ MTPA ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱨᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |date=2024-04-02 |title=UltraTech Cement crosses 150 mtpa capacity milestone |url=https://www.thehindu.com/business/ultratech-cement-crosses-150-mtpa-capacity-milestone/article68020958.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱑᱕᱑.᱖ MTPA ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Bhattacharyya |first=Rica |date=2024-11-05 |title=Novel Jewels to open 100 stores in 18 months |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/novel-jewels-to-open-100-stores-in-18-months/articleshow/114956682.cms?from=mdr |access-date=2024-11-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |title=Retail India News: Aditya Birla Group's Indriya Expands Footprint with Third Store in New Delhi |url=https://www.indianretailer.com/news/retail-india-news-aditya-birla-groups-indriya-expands-footprint-third-store-new-delhi |access-date=2024-11-19 |website=Indian Retailer |language=en}}</ref> ==ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ== *ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ *ᱪᱟᱱᱥᱞᱚᱨ, ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.livemint.com/education/news/bits-pilani-to-invest-rs-1-500-crore-for-new-b-school-in-mumbai-km-birla-11611827972092.html|title= BITS Pilani to invest ₹1,500 cr to set up B-school in Mumbai|website=Livemint|date=28 January 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱳ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱡᱩᱵᱟᱨᱤᱝ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱾<ref>{{cite web|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/bitsom-to-collaborate-with-london-business-school-for-global-immersions-executive-education/articleshow/82767941.cms|title= BITSoM to collaborate with London Business School for global immersions, executive education|website=Economic Times|date=19 May 2021|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱵᱤᱴᱥ ᱞᱳ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (BITSLAW) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾<ref>{{Cite web |title=Leadership Team {{!}} BITS Law School – Mumbai |url=https://www.bitslawschool.edu.in/about-us/our-leadership#link |access-date=2024-09-24 |website=www.bitslawschool.edu.in}}</ref> *ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Birla Technical Training Institute, Pilani |url=https://www.bttipilani.ac.in/?page_id=25 |access-date=2026-01-03 |language=en-US}}</ref> *ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ (ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱵᱷ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱾ *ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱰᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/india-news/kumar-mangalam-birla-a-top-notch-industry-man-with-a-passion-to-educate/story-bn5jfWS7hOPzEMBWj7oQCP.html |title= Kumar Mangalam Birla, a top-notch industry man with a passion to educate |website=Hindustan Times|date=24 November 2019|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/education/kumar-mangalam-birla-named-new-chairman-of-iit-delhi-board/story-bbhYwpujGYsTOpSxaT1QcN.html |title= Kumar Mangalam Birla named new chairman of IIT Delhi Board |website=Hindustan Times|date=21 January 2016|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/kumar-birla-premji-on-rbi-central-board-106062900038_1.html|title= Kumar Birla, Premji on RBI central board |website=Hindustan Times|date=19 January 2013|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱮᱠᱪᱷᱮᱱᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾ *ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾ *ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱥᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴᱤ ᱚᱱ ᱤᱱᱥᱟᱭᱤᱰᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.financialexpress.com/archive/sebi-notifies-strict-amendments-to-insider-trading-regulations/38490|title= Sebi notifies strict amendments to insider trading regulations |website=Financial Express|date=23 February 2002|access-date=26 May 2022}}</ref> *ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱸᱵᱚᱸᱫᱷᱟᱱᱤᱭᱟ. *ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱾<ref name="hindustantimes.com"/> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="d140">{{cite web | title=Shift towards multipolar world...industrialised economies still prime investment targets: Jaishankar | website=The Times of India | date=2024-11-10 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/shift-towards-multipolar-world-industrialised-economies-still-prime-investment-targets-jaishankar/articleshow/115147594.cms | access-date=2025-03-24}}</ref><ref name="d821">{{cite web | title=Aditya Birla Scholarships Marks 25 Years of Nurturing Future Leaders | website=indiaeducationdiary.in | url=https://indiaeducationdiary.in/aditya-birla-scholarships-marks-25-years-of-nurturing-future-leaders/ | language=en-US | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="g200">{{cite web | title=India must focus on healthcare: Birla | website=The Times of India | date=2004-02-27 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/india-must-focus-on-healthcare-birla/articleshow/522652.cms | access-date=2025-03-24}}</ref> ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html |title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|website=Moneycontrol|date=28 October 2021|access-date=24 January 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱯᱤᱹᱮᱢᱹᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|date=4 April 2020 |access-date=24 January 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title= London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|date= 11 July 2019|access-date=24 January 2022|last1= Gaur|first1= Vatsala}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title= Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title= B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|date= 5 July 2019|access-date=24 January 2022}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] pgg48m63eo52umu53f5pwxc3yd18p15 ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ 0 38030 197753 2026-09-12T09:47:11Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ}} {{Infobox company | name = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ | logo = Aditya Birla Group Logo.svg | logo_size = 250px | type = ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ | founder = | hq_location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | area_served = ᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197753 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ}} {{Infobox company | name = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ | logo = Aditya Birla Group Logo.svg | logo_size = 250px | type = ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ | founder = | hq_location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ | key_people = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] {{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ)}}<ref>{{cite news |title=Meet Kumar Mangalam Birla: A CA By Profession, Chairman Of Aditya Birla Group With Net Worth Of USD 13.2 Billion |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/meet-kumar-mangalam-birla-a-ca-by-profession-chairman-of-aditya-birla-group-with-net-worth-of-13-2-billion-latest-news-article-99657569 |work=TimesNow |date=21 April 2023 |language=en}}</ref><br>ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ {{small|([[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ|ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱳ]])}}<ref>{{cite news |last1=Gaur |first1=Vatsala |title=Sushil Agarwal elevated as Aditya Birla Group CFO |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/sushil-agarwal-elevated-as-aditya-birla-group-cfo/articleshow/69530181.cms |work=The Economic Times |date=28 May 2019}}</ref> | industry = [[ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ]] | products = {{hlist|[[ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ]]|[[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]]|[[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱪᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ]]|[[ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ (ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟ)|ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ]]|[[ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱠᱚ]]|[[ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ]]|[[ᱯᱮᱱᱴ|ᱯᱮᱱᱴ ᱠᱚ]]|[[ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱠᱚ}} | services = {{hlist|[[ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ]]|[[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ]]|[[ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ]]|[[ᱱᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ]]|[[ᱠᱷᱩᱪᱨᱟᱹ]]|[[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]]}} | revenue = {{increase}} $᱗᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="BS"/> | revenue_year = ᱒᱐᱒᱖ | operating_income = | net_income = | num_employees = ᱒᱓᱐,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱒᱖)<ref name="The Times of India">{{cite news |title=Birla kids to join board of group thinktank, fashion business |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |work=[[The Times of India]] |date=31 January 2023 |access-date=29 April 2023 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220021/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> | subsidiaries = {{Plainlist| *[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]] *[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ]] *[[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] *[[ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ]] *[[ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ]] *[[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] *[[ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ]]}} [[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] | website = {{URL|http://www.adityabirla.com/}} | owner = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | founded = {{start date and age|1857}}<ref name="BS">{{cite news|title=About Us-Aditya Birla Group|url=https://www.adityabirla.com/about-us|work=Aditya Birla Group|access-date=26 September 2021|archive-date=10 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130425/https://www.adityabirla.com/about-us|url-status=live}}</ref> }} '''ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ, ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":02" /><ref>{{Cite web |last=Das |first=Vipul |date=2023-01-06 |title=Aditya Birla Fashion & Retail to raise ₹500 Cr via NCDs |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |access-date=2023-05-09 |website=mint |language=en |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509072456/https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title=Birla kids to join board of group thinktank, fashion business |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |access-date=2023-05-09 |issn=0971-8257 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220021/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱗᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=":02">{{Cite news|title=About Us-Aditya Birla Group|work=Aditya Birla Group|url=https://www.adityabirla.com/about-us|access-date=26 September 2021|archive-date=10 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130425/https://www.adityabirla.com/about-us|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2015-08-31 |title=Aditya Birla Group's revenue crosses Rs 2.5 lakh crore |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |access-date=2023-05-09 |website=[[Business Today (India)|Business Today]] |language=en |archive-date=10 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510010853/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |url-status=live }}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]], ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ, ᱜᱨᱮᱥᱤᱢ, [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]], [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱾<ref>{{Cite web |title=Birla, The Commodity King |url=https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |access-date=2023-05-09 |website=[[Fortune India]] |date=8 September 2022 |language=en |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608130430/https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Initiating Coverage Grasim Industries Ltd. |url=https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |website=hdfcsec |access-date=29 April 2023 |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429133434/https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ [[ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱩᱴ, ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite news |date=2005-08-05 |title=Pilani passes into history |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pilani-passes-into-history/articleshow/1191531.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0971-8257}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I have been a student all my life: G.D. Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |url-status=live }}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-07-05 |title=B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart |url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371 |access-date=2023-06-19 |website=www.fortuneindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=From the India Today archives (1983): G.D. Birla: A legend in his lifetime |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1983-gd-birla-a-legend-in-his-lifetime-2357737-2023-04-09 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref> [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]], ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":03">{{Cite news |last=Hazarika |first=Sanjoy |date=1995-10-03 |title=Aditya Vikram Birla, 51, A Leading Indian Businessman |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html |access-date=2023-06-19 |issn=0362-4331 |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122125500/https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]],<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-01-14 |title=As companies go 'regional', 'globalization' has made way for 'slowbalisation': Kumar Mangalam Birla |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |access-date=2023-06-10 |website=Business Today |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |url-status=live }}</ref> [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱤᱡᱤᱯᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":03" /><ref name=":2">{{Cite web |date=1995-10-03 |title=Birla - man who aimed big in industry |url=https://www.scmp.com/article/133714/birla-man-who-aimed-big-industry |access-date=2023-06-19 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Karnik |first=P. R. Sanjai, Madhura |date=2014-08-11 |title=Growing with India's global ambitions |url=https://www.livemint.com/Companies/bGZ4ET8eZwFKQthVICvZ8K/Growing-with-Indias-global-ambitions.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱛᱩᱵᱽᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kalesh |first1=Baiju |title=L&T, Grasim spar over unsold shares |url=https://www.livemint.com/Home-Page/JP8DxSB3ba8RhOLJA6ROVM/LampT-Grasim-spar-over-unsold-shares.html |access-date=12 February 2026 |work=mint |date=1 May 2008 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱖.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-02-17 |title=Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion |url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |access-date=2023-06-19 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108212935/https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2007-02-12 |title=India's Aditya Birla Group acquires Novelis |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |access-date=2023-06-19 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱞᱩᱞᱟᱨ ᱑.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Anand |first=Sameera |date= |title=India's Idea Cellular buys Spice Communications |url=https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |access-date=2023-06-19 |website=FinanceAsia |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-07-09 |title=Idea acquires 41% in Spice Communications |url=https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |access-date=2023-06-19 |website=Financialexpress |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kalesh |first=Joel Rebello & Baiju |date=2010-08-02 |title=UltraTech to buy around 80% stake in Dubai's Star Cement |url=https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-04-29 |title=India's UltraTech to buy Dubai's ETA Star Cement |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429 |access-date=2023-06-19 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-04-30 |title=UltraTech Cement buys ETA Star Co of Dubai |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0971-8257 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱯ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱰᱚᱢᱥᱡᱳ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱤᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shah |first=John Satish Kumar & Sneha |date=2011-04-19 |title=Aditya Birla Group buys Domsjö for $340 million |url=https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱔᱓᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Agarwal |first=Sapna |date=2012-05-01 |title=Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110125416/https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Aditya Birla to merge Madura Fashion with Pantaloon - ET Retail |url=http://retail.economictimes.indiatimes.com/news/apparel-fashion/apparel/aditya-birla-to-merge-madura-fashion-with-pantaloon/47138392 |access-date=2023-06-19 |website=ETRetail.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱖,᱑᱘᱙ ᱠᱳᱴᱤ (᱒.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhaskar |first=P. R. Sanjai |date=2012-06-26 |title=Aditya Birla is front-runner for Jaiprakash cement stake |url=https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms |access-date=2022-10-11}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{Cite news |date=2018-04-05 |title=Last-minute $1.1 billion Birla bid entertained by Binani lenders |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱑.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2018-05-20 |title=UltraTech to acquire Century's cement unit in share swap deal |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece |access-date=2023-06-19 |issn=0971-751X |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-04-14 |title=Hindalco completes Aleris deal for $2.8 billion |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |access-date=2023-06-19 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094640/https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2021-01-22 |title=Grasim set to enter paints biz with ₹5,000 crore investment |url=https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Dilipkumar |first=Bhavya |date=2021-01-22 |title=Aditya Birla Group's Grasim to enter paints business with Rs 5,000 crore investment |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ TMRW, ᱢᱤᱫ D2C ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ,<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Aditya birla group get into house of brands format with 'TMRW'. |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-launches-digital-venture-tmrw-in-fashion-and-lifestyle-space-122060100540_1.html |access-date=2023-06-19 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-06-01 |title=Aditya Birla group launches house of brands venture Tmrw; Prashanth Aluru named CEO |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/aditya-birla-group-launches-house-of-brands-venture-tmrw-prashanth-aluru-tanked-ceo/articleshow/91934723.cms?from=mdr |access-date=2023-06-10 |issn=0013-0389}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ B2B ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Chaliawala |first=Nehal |date=2022-07-19 |title=Aditya Birla Group's Grasim to launch B2B e-commerce platform for building materials |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/aditya-birla-groups-grasim-to-launch-b2b-e-commerce-platform-for-building-materials/articleshow/92987415.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱜᱨᱩᱯ, ᱵᱚᱞᱴ ᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠᱥᱴᱳᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱥᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱖,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱑.᱗᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱯᱷᱨᱟᱸᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/rcb-acquired-by-consortium-for-16600-crore-rupees/article70781258.ece |title=RCB acquired by consortium for ₹16,600 crore |work=[[The Hindu]] |date=2026-03-24 |access-date=2026-03-25 |language=en}}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱟᱝᱜᱽ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱗,᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱞ ᱯᱞᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱙.᱓ ᱜᱤᱜᱣᱟᱴᱤ (GWp) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Lamar |date=14 July 2026 |title=Shell sells India-based renewables business for $1.8B |url=https://www.esgdive.com/news/shell-sells-india-based-renewables-business-for-18b/825198/ |url-status=live |work=ESG DIVE}}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱐.᱒᱕% ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱯᱷᱤᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝᱥ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ravi |first=AB |date=August 16, 2026 |title=Brand Royalty: Smart Brand-Building Or Easy Money For Holding Companies? |url=https://openthemagazine.com/columns/brand-royalty-smart-brand-building-or-easy-money-for-holding-companies |url-status=live |work=Open Magazine}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-04-20 |title=Vodafone Idea appoints Kumar Mangalam Birla as non-executive director |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/vodafone-idea-appoints-kumar-mangalam-birla-as-non-executive-director-16456521.htm |access-date=2023-06-19 |website=cnbctv18.com |language=en}}</ref> '''ᱢᱮᱴᱟᱞ''': ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱰᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱫᱚ ᱖᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-02-12 |title=Hindalco to acquire Novelis for $6 bn |url=https://www.livemint.com/Home-Page/v8Nz0EASvQJUD7vYrLG9WL/Hindalco-to-acquire-Novelis-for-6-bn.html |access-date=2023-08-12 |website=mint |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085433/https://www.livemint.com/Home-Page/v8Nz0EASvQJUD7vYrLG9WL/Hindalco-to-acquire-Novelis-for-6-bn.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hindalco Industries: Heavy metal group |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170821-hindalco-ltd-independence-day-icons-of-modern-india-1028880-2017-08-11 |access-date=2023-08-12 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-05-11 |title=Hindalco Industries: A commodity czar |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/-1887043.html |access-date=2023-08-12 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱚᱯᱚᱨ, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱥᱤᱞᱯᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-09-17 |title=Hindalco signs pact with Hindustan Copper |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-signs-pact-with-hindustan-copper/article32629457.ece |access-date=2023-08-09 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> '''ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Deva |first=Pranati |title=Religare selects Ultratech Cement as a 'High Conviction Pick'; 5 reasons why |url=https://mintgenie.livemint.com/news/markets/religare-selects-ultratech-cement-as-a-high-conviction-pick-5-reasons-why-151676968290582 |access-date=2023-08-12 |website=Mintgenie |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=AV Birla takes over L&T cement firm |work=Business Standard |url=https://www.business-standard.com/article/companies/av-birla-takes-over-l-t-cement-firm-104070701106_1.html |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085455/https://www.business-standard.com/article/companies/av-birla-takes-over-l-t-cement-firm-104070701106_1.html |url-status=live }}</ref> '''ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (ᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱣᱩᱞ), ᱟᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=April 2026}} ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=April 2026}} '''ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ:''' ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱮᱰᱤᱴᱤᱵᱷ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Aditya Birla's Carbon Play |work=Business World |url=https://www.businessworld.in/article/Aditya-Birla-s-Carbon-Play/08-11-2014-62279/ |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085444/https://www.businessworld.in/article/Aditya-Birla-s-Carbon-Play/08-11-2014-62279/ |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱭᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱳᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Royal Enfield's CKD plant in Thailand begins operations |url=https://www.autocarpro.in/news-international/royal-enfields-ckd-plant-in-thailand-begins-operations-80535 |access-date=2023-08-12 |website=Autocar Professional |language=en}}</ref> '''ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ:''' ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ ᱫᱚ ᱠᱞᱳᱨ-ᱚᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱤᱠ ᱥᱳᱰᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Himatsingka |first=Anuradha |date=2014-09-09 |title=Aditya Birla Chemicals to acquire Jayshree Chemicals Ltd's chlor-alkali division for Rs 212 crore |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/chem-/-fertilisers/aditya-birla-chemicals-to-acquire-jayshree-chemicals-ltds-chlor-alkali-division-for-rs-212-crore/articleshow/42041249.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389}}</ref> '''ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓.᱖ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ AUM ᱟᱨ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱙᱔᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠ ᱵᱮᱸᱠ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Aditya Birla Capital launches QIP, floor price set at ₹175.9 per share |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-capital-launches-qip-floor-price-set-at-rs-175-9-per-share-11687789438285.html |access-date=2023-08-12 |website=mint |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085714/https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-capital-launches-qip-floor-price-set-at-rs-175-9-per-share-11687789438285.html |url-status=live }}</ref> '''ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ:''' ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾ (ABFRL) ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2015-05-04 |title=Aditya Birla Group to merge branded apparel business into a single retail entity |url=https://www.financialexpress.com/industry/aditya-birla-group-to-merge-branded-apparel-business-into-a-single-retail-entity/69109/ |access-date=2023-08-12 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> '''ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-22 |title=Grasim forms new joint venture for composite hollow core insulators |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/grasim-forms-new-jt-venture-for-composite-hollow-core-insulators/article62238349.ece |access-date=2023-08-12 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> '''ᱨᱮᱱᱮᱣᱟᱵᱮᱞᱥ:''' ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱨᱮᱱᱮᱣᱟᱵᱮᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱮᱵᱽᱨᱮᱞ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨ, ᱣᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱵᱽᱨᱟᱭᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒.᱓ ᱜᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱡᱣᱮᱵᱟᱞ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔.᱕ ᱜᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-16 |title=Aditya Birla Group to sell up to 49% stake in renewable energy business |url=https://www.cnbctv18.com/business/aditya-birla-group-to-sell-up-to-49-stake-in-renewable-energy-business-15950701.htm |access-date=2023-08-12 |website=cnbctv18.com |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085727/https://www.cnbctv18.com/business/aditya-birla-group-to-sell-up-to-49-stake-in-renewable-energy-business-15950701.htm |url-status=live }}</ref> '''ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮᱥᱮᱥᱮᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite news |last=Ramsurya |first=M. V. |date=2011-12-26 |title=Essel mining driving Aditya Birla Group's acquisition strategy |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/essel-mining-driving-aditya-birla-groups-acquisition-strategy/articleshow/11249194.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085714/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/essel-mining-driving-aditya-birla-groups-acquisition-strategy/articleshow/11249194.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> '''ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱴᱤᱢ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ '''ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Yet another ARC to shut shop, this time an Aditya Birla joint venture! |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/yet-another-arc-to-shut-shop-this-time-an-aditya-birla-jv/articleshow/114789948.cms |work=The Times of India}}</ref> '''ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱴ ᱣᱮᱸᱪᱟᱨ, ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2017-03-20 |title=Vodafone-Idea announce merger to create India's biggest telecom company |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/vodafone-idea-announce-merger-to-create-indias-biggest-telecom-company/articleshow/57728642.cms |access-date=2023-08-12 |issn=0971-8257}}</ref> '''ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱥᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱳᱵᱷᱚᱨᱥᱮᱭᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Lv |first=Amy |date=March 6, 2026 |title=India's Aditya Birla Group restarts iron ore business, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indias-aditya-birla-group-restarts-iron-ore-business-sources-say-2026-03-06/ |url-status=live |work=Reuters}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱮᱸᱴ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱨ TMRW ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ DTC ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Malviya |first=Sagar |date=2022-06-01 |title=Aditya Birla Group enters direct to consumer business, sets up a new firm TMRW |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/retail/aditya-birla-group-enters-direct-to-consumer-business-sets-up-a-new-firm-tmrw/articleshow/91934659.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱤᱱᱥᱤᱴᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our eternal lifeline |url=https://businessindia.co/magazine/our-eternal-lifeline |access-date=2023-05-24 |website=businessindia.co |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105051/https://businessindia.co/magazine/our-eternal-lifeline |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=CSR Compendium 2020 {{!}} ADITYA BIRLA GROUP {{!}} Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/csr_adityabirlagroup.cms |access-date=2023-05-24 |website=The Economic Times}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱥᱯᱳᱨᱥᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱥᱩᱥᱛᱟᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱵᱤᱞᱤᱦᱤᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ, ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Venkatachalam |first=Pritha |date=2018-07-10 |title=Create an articulated social vision and embed it in the business vision |url=https://www.livemint.com/news/business-of-life/create-an-articulated-social-vision-and-embed-it-in-the-business-vision-1542057607762.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱚᱱᱱᱟᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱴᱤᱭᱟᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":032">{{Cite web |last=Madaik |first=Devyani |date=2023-03-07 |title=International Women's Day Special: Celebrating The Work Of Women In India Who Are Helping The Country Achieve Its Sustainable Development Goals |url=https://swachhindia.ndtv.com/international-womens-day-special-celebrating-the-work-of-women-in-india-who-are-helping-the-country-achieve-its-sustainable-development-goals-74439/ |access-date=2023-05-24 |website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India |language=en-US}}</ref> ===ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-12-20 |title=Aditya Birla Group immunized 50 million children against polio |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms |access-date=2023-05-13 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105541/https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-23 |website=abg.com |language=en}}</ref> ===ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ=== [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-10-04 |title=Hurun Philanthropy list: Shiv Nadar most generous; Mukesh Ambani ranks 3rd |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/hurun-philanthropy-list-shiv-nadar-most-generous-mukesh-ambani-ranks-3rd/110131 |access-date=2023-05-24 |website=www.fortuneindia.com |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110035/https://www.fortuneindia.com/enterprise/hurun-philanthropy-list-shiv-nadar-most-generous-mukesh-ambani-ranks-3rd/110131 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021: Here are India's 10 most generous individuals |url=https://www.indiatoday.in/business/story/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-here-are-india-s-10-most-generous-individuals-1870635-2021-10-28 |access-date=2023-05-24 |website=India Today |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110038/https://www.indiatoday.in/business/story/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-here-are-india-s-10-most-generous-individuals-1870635-2021-10-28 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱗᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱒᱔᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-10-20 |title='India's most generous': Shiv Nadar tops philanthropy list for 2022, Azim Premji at No.2 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-most-generous-shiv-nadar-tops-philanthropy-list-for-2022-azim-premji-at-no-2/articleshow/94987475.cms |access-date=2023-05-24 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2022-10-23 |title=HCL founder Shiv Nadar, Tops EdelGive Hurun India Philanthropy List 2022; Donated Rs 3 Crore Per Day |url=https://sugermint.com/shiv-nadar-hcl-founder-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2022/ |access-date=2023-05-24 |website=Suger Mint |language=en-US |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110037/https://sugermint.com/shiv-nadar-hcl-founder-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2022/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱢ. ᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2020-04-03 |title=Aditya Birla group contributes Rs 500 crore to fight Covid-19 pandemic |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/aditya-birla-group-contributes-rs-500-crore-to-fight-covid-19-pandemic/articleshow/74969846.cms |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ, [[ᱵᱟᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-07-11 |title=AB Group announces £15 mn scholars programme |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/business/ab-group-announces-15-mn-scholars-programme/article28386526.ece |access-date=2023-05-24 |issn=0971-751X}}</ref> ===ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ, ᱢᱚᱝᱨᱮᱜᱟ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱰᱚᱠ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ,<ref>{{Cite web |date=2016-07-09 |title=Recovery time |url=https://www.businesstoday.in/magazine/corporate/story/after-several-years-of-dull-growth-the-cement-industry-looks-set-for-a-bull-run-thanks-to-the-revival-in-housing-and-infrastructure-projects-147903-2016-07-09 |access-date=2023-05-24 |website=Business Today |language=en}}</ref> ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱣᱟᱥ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱞᱤᱵᱽᱞᱤᱦᱩᱰ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NRLM),<ref>{{Cite news |last=Banerji |first=Devika |date=2011-06-27 |title=Companies train, hire in villages with help from govt |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110643/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱥᱣᱟᱪᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱤᱥᱚᱱ,<ref>{{Cite news |date=2014-08-19 |title=Narendra Modi's 'Swachh Bharat' call: India Inc queues up to invest big money in building toilets |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110641/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱰᱨᱤᱠᱮᱱᱴᱤᱜᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ,<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2018-09-28 |title=Aditya Birla Group in talks to buy out IL&FS's education arm |url=https://www.livemint.com/Companies/E1YmJga1thcpHPm2RHrL7J/Aditya-Birla-Group-in-talks-to-buy-out-ILFSs-education-arm.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en}}</ref> ᱨᱮᱱᱤᱭᱩᱵᱮᱵᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱴᱤᱰ ᱪᱤᱞᱰ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱮᱞᱤᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱱᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱚᱡᱽᱜᱚᱨ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱾<ref name=":032"/><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-24 |website=abg.com |language=en}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] * [[ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱭᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[ᱥᱤᱠᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * [[ᱮᱢ.ᱯᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] * ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱞ, [[ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱞᱚᱭᱩᱤᱥᱮᱭᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱞ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website}} {{Portal bar|Companies}} {{ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱤᱠᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ-ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] 25e4hfctoaxskqibzjtnrvuj42we83j ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ 14 38031 197754 2026-09-12T09:51:33Z MT731 2184 "{{Commons category|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ}} {{Cat main|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197754 wikitext text/x-wiki {{Commons category|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ}} {{Cat main|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] htbr0bq31fe0ip11o8pzr7rph4o7h5o ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ 0 38032 197760 2026-09-12T10:55:52Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱱᱟᱣᱟ 197760 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ | image = Animesh Kujur (born 2003) at the Rhine-Ruhr 2025 FISU World University Games.png | caption = ᱠᱩᱡᱩᱨ [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|2003|6|2|df=yes}} | birth_place = [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ]], ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | height = ᱑.᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ | sport = [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | event = [[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]], [[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]] | personal_best = ''[[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱑᱐.᱑᱔ '''{{AthAbbr||Indian}}''' ([[ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ|᱒᱐᱒᱖]])<br>''[[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱒᱐.᱓᱒ '''{{AthAbbr|NR|Indian}}''' ([[ᱜᱩᱢᱤ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|᱒᱐᱒᱕]]) | medal_templates = {{Medal|Sport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]]}}[[File:Athletics pictogram.svg|30px]] {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱜᱩᱢᱤ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ – ᱠᱚᱲᱟ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#Competitions|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ]]}} {{Medal|Bronze|[[ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ|᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ]]|[[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱯᱷᱤᱥᱩ (FISU) ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱨᱟᱭᱤᱱ-ᱨᱩᱦᱨ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ – ᱠᱚᱲᱟ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱔ ᱠᱟᱡᱟᱱ]]|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#ᱠᱚᱲᱟ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} }} '''ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ (ᱫᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=31 May 2025 |title=Asian Athletics: Animesh Kujur shatters national record to win 200m bronze |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/asian-athletics-animesh-kujur-shatters-national-record-to-win-200m-bronze-2733630-2025-05-31 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱪᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Meet Animesh Kujur: Raised in Bastar's conflict zones, the 22-year-old is India's fastest man and first ever Indian to qualify for World Athletics Championships |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/meet-animesh-kujur-raised-in-bastars-conflict-zones-the-22-year-old-is-indias-fastest-man-and-first-ever-indian-to-qualify-for-world-athletics-championships/articleshow/131970096.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱚᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱲᱤᱝᱜᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱳᱴᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ (ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱨᱦᱚᱭᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Animesh Kujur |url=https://www.orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=NjQ5OQ== |access-date= |website=Orisports}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱨᱳᱢᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱹᱲ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐.᱑᱘ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=7 July 2025 |title=Competing ‘with faster athletes’, Animesh breaks 100m NR in Greece |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/competing-with-faster-athletes-animesh-breaks-100m-nr-in-greece/articleshow/122282623.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱢᱚᱸᱰ ᱞᱤᱜᱽ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱦᱚᱨᱠᱩᱞᱤᱥ ᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱚᱨ-᱒᱓ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒0.᱕᱕ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mykhel">{{Cite web |last= |first= |date=27 August 2025 |title=Animesh Kujur becomes first Indian male sprinter to qualify for World Championships |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/animesh-kujur-world-championships-qualification-first-indian-male-sprinter-rankings-records-news/article69982526.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱒᱐.᱗᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 {{!}} Results {{!}} Men's 200 m |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229605 |access-date= |website=World Athletics}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱜᱽ ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱴᱚᱱ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱡᱩᱨᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱥ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱨᱟᱣᱩᱛ, ᱨᱟᱜᱩᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱓᱙.᱐᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2 May 2026 |title=World Athletics Relays 2026: All five Indian quartets fail to qualify for finals |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/indian-quartets-fail-qualify-final-world-athletics-relay-2026-heats-additional-round-belgium-championships-2027/article70932808.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱢᱟ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱟᱨᱢᱥ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱞᱮᱜᱽᱥ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐.᱑᱔ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 July 2026 |title=Animesh Kujur clocks 10.14s, records fastest 100m by an Indian on foreign soil |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/animesh-kujur-personal-best-10-14s-fastest-indian-100m-foreign-soil-2945417-2026-07-11 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * '''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ''' (᱒᱐᱒᱔), ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 August 2025 |title=Sprinter Animesh Kujur receives Biju Patnaik Sports Award after record-breaking feat |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2025/Aug/30/sprinter-animesh-kujur-receives-biju-patnaik-sports-award-after-record-breaking-feat |access-date= |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{World Athletics|14971002}} * {{Athletics Podium|76417}} * {{InterSportStats}} * {{2026 Commonwealth Games profile|4262}} * {{Instagram}}<!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> {{DEFAULTSORT:Kujur, Animesh}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] 3xzjymx1s061419chjoc2gyamxq16ds 197763 197760 2026-09-12T11:02:05Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197763 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ | image = Animesh Kujur (born 2003) at the Rhine-Ruhr 2025 FISU World University Games.png | caption = ᱠᱩᱡᱩᱨ [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|2003|6|2|df=yes}} | birth_place = [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ]], ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | height = ᱑.᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ | sport = [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | event = [[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]], [[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]] | personal_best = ''[[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱑᱐.᱑᱔ '''{{AthAbbr||Indian}}''' ([[ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ|᱒᱐᱒᱖]])<br>''[[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱒᱐.᱓᱒ '''{{AthAbbr|NR|Indian}}''' ([[ᱜᱩᱢᱤ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|᱒᱐᱒᱕]]) | medal_templates = {{Medal|Sport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]]}}[[File:Athletics pictogram.svg|30px]] {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱜᱩᱢᱤ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ – ᱠᱚᱲᱟ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#Competitions|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ]]}} {{Medal|Bronze|[[ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ|᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ]]|[[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱯᱷᱤᱥᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱨᱟᱭᱤᱱ-ᱨᱩᱦᱨ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ – ᱠᱚᱲᱟ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱔ ᱠᱟᱡᱟᱱ]]|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#ᱠᱚᱲᱟ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} }} '''ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ (ᱫᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=31 May 2025 |title=Asian Athletics: Animesh Kujur shatters national record to win 200m bronze |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/asian-athletics-animesh-kujur-shatters-national-record-to-win-200m-bronze-2733630-2025-05-31 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱪᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Meet Animesh Kujur: Raised in Bastar's conflict zones, the 22-year-old is India's fastest man and first ever Indian to qualify for World Athletics Championships |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/meet-animesh-kujur-raised-in-bastars-conflict-zones-the-22-year-old-is-indias-fastest-man-and-first-ever-indian-to-qualify-for-world-athletics-championships/articleshow/131970096.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱚᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱲᱤᱝᱜᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱳᱴᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ (ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱨᱦᱚᱭᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Animesh Kujur |url=https://www.orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=NjQ5OQ== |access-date= |website=Orisports}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱨᱳᱢᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱹᱲ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐.᱑᱘ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=7 July 2025 |title=Competing ‘with faster athletes’, Animesh breaks 100m NR in Greece |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/competing-with-faster-athletes-animesh-breaks-100m-nr-in-greece/articleshow/122282623.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱢᱚᱸᱰ ᱞᱤᱜᱽ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱦᱚᱨᱠᱩᱞᱤᱥ ᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱚᱨ-᱒᱓ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒0.᱕᱕ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mykhel">{{Cite web |last= |first= |date=27 August 2025 |title=Animesh Kujur becomes first Indian male sprinter to qualify for World Championships |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/animesh-kujur-world-championships-qualification-first-indian-male-sprinter-rankings-records-news/article69982526.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱒᱐.᱗᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 {{!}} Results {{!}} Men's 200 m |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229605 |access-date= |website=World Athletics}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱜᱽ ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱴᱚᱱ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱡᱩᱨᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱥ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱨᱟᱣᱩᱛ, ᱨᱟᱜᱩᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱓᱙.᱐᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2 May 2026 |title=World Athletics Relays 2026: All five Indian quartets fail to qualify for finals |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/indian-quartets-fail-qualify-final-world-athletics-relay-2026-heats-additional-round-belgium-championships-2027/article70932808.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱢᱟ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱟᱨᱢᱥ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱞᱮᱜᱽᱥ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐.᱑᱔ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 July 2026 |title=Animesh Kujur clocks 10.14s, records fastest 100m by an Indian on foreign soil |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/animesh-kujur-personal-best-10-14s-fastest-indian-100m-foreign-soil-2945417-2026-07-11 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * '''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ''' (᱒᱐᱒᱔), ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 August 2025 |title=Sprinter Animesh Kujur receives Biju Patnaik Sports Award after record-breaking feat |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2025/Aug/30/sprinter-animesh-kujur-receives-biju-patnaik-sports-award-after-record-breaking-feat |access-date= |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{World Athletics|14971002}} * {{Athletics Podium|76417}} * {{InterSportStats}} * {{2026 Commonwealth Games profile|4262}} * {{Instagram}}<!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> {{DEFAULTSORT:Kujur, Animesh}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] dufm8l6h2ir0squpe4l0g0w9csxg6tu 197764 197763 2026-09-12T11:02:32Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 removed [[Category:᱒᱐᱐᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]; added [[Category:᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 197764 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ | image = Animesh Kujur (born 2003) at the Rhine-Ruhr 2025 FISU World University Games.png | caption = ᱠᱩᱡᱩᱨ [[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|2003|6|2|df=yes}} | birth_place = [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ]], ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | height = ᱑.᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ | sport = [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | event = [[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]], [[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]] | personal_best = ''[[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱑᱐.᱑᱔ '''{{AthAbbr||Indian}}''' ([[ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ|᱒᱐᱒᱖]])<br>''[[᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]'': ᱒᱐.᱓᱒ '''{{AthAbbr|NR|Indian}}''' ([[ᱜᱩᱢᱤ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|᱒᱐᱒᱕]]) | medal_templates = {{Medal|Sport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]]}}[[File:Athletics pictogram.svg|30px]] {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱜᱩᱢᱤ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ – ᱠᱚᱲᱟ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#Competitions|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ]]}} {{Medal|Bronze|[[ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ|᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ]]|[[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱯᱷᱤᱥᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱕ ᱨᱟᱭᱤᱱ-ᱨᱩᱦᱨ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ – ᱠᱚᱲᱟ ᱔ × ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ|᱔×᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Bronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱔ ᱠᱟᱡᱟᱱ]]|[[᱒᱐᱒᱔ ᱵᱽᱨᱤᱠᱥ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ#ᱠᱚᱲᱟ|᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ]]}} }} '''ᱚᱱᱤᱢᱮᱥ ᱠᱩᱡᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ (ᱫᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=31 May 2025 |title=Asian Athletics: Animesh Kujur shatters national record to win 200m bronze |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/asian-athletics-animesh-kujur-shatters-national-record-to-win-200m-bronze-2733630-2025-05-31 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱭᱴᱟᱝᱜᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱠᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱪᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Meet Animesh Kujur: Raised in Bastar's conflict zones, the 22-year-old is India's fastest man and first ever Indian to qualify for World Athletics Championships |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/meet-animesh-kujur-raised-in-bastars-conflict-zones-the-22-year-old-is-indias-fastest-man-and-first-ever-indian-to-qualify-for-world-athletics-championships/articleshow/131970096.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱚᱢᱵᱤᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱲᱤᱝᱜᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱳᱴᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ (ᱵᱤᱨ ᱦᱚᱨᱦᱚᱭᱤᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Animesh Kujur |url=https://www.orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=NjQ5OQ== |access-date= |website=Orisports}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱨᱳᱢᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱐.᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱫᱟᱹᱲ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐.᱑᱘ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=7 July 2025 |title=Competing ‘with faster athletes’, Animesh breaks 100m NR in Greece |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/competing-with-faster-athletes-animesh-breaks-100m-nr-in-greece/articleshow/122282623.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱢᱚᱸᱰ ᱞᱤᱜᱽ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱦᱚᱨᱠᱩᱞᱤᱥ ᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱚᱨ-᱒᱓ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒0.᱕᱕ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱐.᱓᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mykhel">{{Cite web |last= |first= |date=27 August 2025 |title=Animesh Kujur becomes first Indian male sprinter to qualify for World Championships |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/animesh-kujur-world-championships-qualification-first-indian-male-sprinter-rankings-records-news/article69982526.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱒᱐.᱗᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 {{!}} Results {{!}} Men's 200 m |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229605 |access-date= |website=World Athletics}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱜᱽ ᱨᱚᱱᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱴᱚᱱ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱩᱡᱩᱨᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱥ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱨᱟᱣᱩᱛ, ᱨᱟᱜᱩᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱓᱙.᱐᱗ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2 May 2026 |title=World Athletics Relays 2026: All five Indian quartets fail to qualify for finals |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/indian-quartets-fail-qualify-final-world-athletics-relay-2026-heats-additional-round-belgium-championships-2027/article70932808.ece |access-date= |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱞᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔x᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱨᱤᱞᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱠᱩᱡᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱴᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱢᱟ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱟᱨᱢᱥ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱞᱮᱜᱽᱥ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐.᱑᱔ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 July 2026 |title=Animesh Kujur clocks 10.14s, records fastest 100m by an Indian on foreign soil |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/animesh-kujur-personal-best-10-14s-fastest-indian-100m-foreign-soil-2945417-2026-07-11 |access-date= |website=India Today |language=en}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * '''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ''' (᱒᱐᱒᱔), ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 August 2025 |title=Sprinter Animesh Kujur receives Biju Patnaik Sports Award after record-breaking feat |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2025/Aug/30/sprinter-animesh-kujur-receives-biju-patnaik-sports-award-after-record-breaking-feat |access-date= |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{World Athletics|14971002}} * {{Athletics Podium|76417}} * {{InterSportStats}} * {{2026 Commonwealth Games profile|4262}} * {{Instagram}}<!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> {{DEFAULTSORT:Kujur, Animesh}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] n190q2rqilpp8wm2ri5hg60aesn9a17 ᱪᱷᱟᱸᱪ:AthAbbr 10 38033 197761 2026-09-12T10:58:29Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{#switch: {{{1|}}} | WB = List of world records in athletics#World best performances | PB | SB | WL | WJL | WYL | WU18L | WU20L = Athletics abbreviations#Bests | A | NWI | a | + | Mx | Wo | DNF | DNS | i | n | h | NT | ND | Q | q | qJ | qR | y = Athletics abbreviations#Circumstances and conditions | o | x | r | NH | NM | - | P = Athletics abbreviations#Field events | DQ | DSQ | DQ R162.7 | DQ R162.8 | DQ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197761 wikitext text/x-wiki [[{{#switch: {{{1|}}} | WB = List of world records in athletics#World best performances | PB | SB | WL | WJL | WYL | WU18L | WU20L = Athletics abbreviations#Bests | A | NWI | a | + | Mx | Wo | DNF | DNS | i | n | h | NT | ND | Q | q | qJ | qR | y = Athletics abbreviations#Circumstances and conditions | o | x | r | NH | NM | - | P = Athletics abbreviations#Field events | DQ | DSQ | DQ R162.7 | DQ R162.8 | DQ R163.3 | DQ R170.9 = Athletics abbreviations#Warnings / Disqualifications | WR = {{#if: {{{2|}}}|{{{2}}} world record progression|List of world records in athletics}} | WRwo = {{#if: {{{2|}}}|{{{2}}} world record progression|List of world records in athletics}} | OR = List of Olympic records in athletics | AR | GR = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records in athletics|Athletics abbreviations#Records}} | CR = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records|Athletics abbreviations#Records}} | NR | NRi = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records in athletics|National records in athletics}} | MR = List of meet records in athletics | WUR | WU23R | WU23B = List of world under-23 bests in athletics | AUR | AU23R | NUR | NU23R = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} under-23 bests in athletics|Athletics abbreviations#Records}} | WJR | WU20R = List of world under-20 records in athletics | AJR | AU20R | NJR | NU20R = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} under-20 records in athletics|Athletics abbreviations#Records}} | WYB | WYR | WU18R | WU18B = List of world under-18 bests in athletics | WDB = Decathlon#Decathlon bests | WHB = Heptathlon#Women's world records compared to heptathlon bests | ODB | OHB = Combined events at the Olympics | HSR = List of United States high school national records in track and field | P | # | X | NYR | AYR | AYB | NU18R | AU18R | AU18B = Athletics abbreviations#Records | w = Wind assistance | DLR = Diamond League#Diamond League records | WMR = List of world records in masters athletics | PS = List of United States collegiate records in track and field | PM = Pacemaker (running) | Athletics abbreviations}}<noinclude> </noinclude>|<abbr title="{{#tag:nowiki|{{#switch: {{{1|}}} | WR = World record | WRwo = World record (women only race) | WUR | WU23R = World under-23 best | WJR | WU20R = World under-20 record | WYR | WYB | WU18R | WU18B = World under-18 best | EYB = European under-18 best | WMR = World masters record | OR = Olympic record | AR = Area (continental) record | AUR | AU23R = Area (continental) under-23 record | AJR | AU20R = Area (continental) under-20 record | AYR | AU18R | AYB | AU18B = Area (continental) under-18 record | GR = Games record | CR = Championship record | NR = National record | NRi = National indoor record | NUR | NU23R = National under-23 record | NJR | NU20R = National under-20 record | NYB | NU18B | NYR | NU18R = National under-18 record | DLR = Diamond League record | MR = Meet record | HSR = United States high school record | WB = World best | NB = National best | PB = Personal best | SB = Season's best | WL = World leading performance | EL = European leading performance | EYL | EU18L = European under-18 leading performance | WJL | WU20L = World under-20 leading performance | WYL | WU18L = World under-18 leading performance | WUL | WU23L = World under-23 leading performance | WHB = World heptathlon best | WDB = World decathlon best | OHB = Olympic heptathlon best | ODB = Olympic decathlon best | CHB = Championship heptathlon best | CDB = Championship decathlon best | A = Mark set at altitude | w = Mark wind-assisted (over 2.0 m/s) | NWI = No wind information | NWJ = No water jump | a = Assisted road course (downhill or favouring wind) | + = time set en-route to a longer distance | Mx = mixed gender race | Wo = women only race | DNF = Did not finish | DNS = Did not start | X | DQ = Disqualified | DQ R162.7 = false start | DQ R162.8 = false start | DQ R163.3 = out of lane | i = Indoors | sh = Short track (200 metres) | n = Non-winning time | h = hand timed | r = retired | > = Bent knee | ~ = Lost contact | NH = No height | NM = No mark | NT = No time | ND = No distance | OT = oversized track | PM = Pacemaker | Q = Automatic qualifier | q = Non-automatic qualifier | qR = Advanced to the next round by referee | qJ = Advanced to the next round by jury appeal | h1 = Heat #1 | h2 = Heat #2 | h3 = Heat #3 | sf1 = Semi-final #1 | sf2 = Semi-final #2 | sf3 = Semi-final #3 | sf = Semi-finals | y = Distance in yards | e = Estimated mark | # = Not ratified | P = Pending ratification | PS = Post-season collegiate mark | AC = Also competed | TWR = Tied world record | L = Lane Infringement | {{{1|}}}}}}}">{{{1|}}}</abbr>]]<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> irtj2krn3p5cerqkns7eodk47za5x18 ᱪᱷᱟᱸᱪ:Athletics Podium 10 38034 197765 2026-09-12T11:07:51Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱯᱚᱰᱤᱭᱟᱹᱢ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P13725}} | [https://athleticspodium.com/athlete/{{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} |{{First word|1={{#property:P13725}}|sep=,}} }}/- {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2| {{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] <includeonly>{{Edit at Wikidata|pid..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197765 wikitext text/x-wiki ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱯᱚᱰᱤᱭᱟᱹᱢ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P13725}} | [https://athleticspodium.com/athlete/{{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} |{{First word|1={{#property:P13725}}|sep=,}} }}/- {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2| {{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] <includeonly>{{Edit at Wikidata|pid=P13725|{{{1|{{{id|}}}}}}}}</includeonly> | <span class="error">&#123;&#123;[[Template:Athletics Podium|Athletics Podium]]&#125;&#125; template missing ID and not present in Wikidata.</span>{{preview warning|1=To find the ID number, search at the [https://athleticspodium.com/ Athletics Podium website] or try this [https://www.google.com/search?udm=14&q={{urlencode:{{Remove accents|1={{PAGENAMEBASE}}}}}}+site%3Aathleticspodium.com Google search].}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 4cqj1sm3xfewjiidhb6iupej8wtt9ne ᱪᱷᱟᱸᱪ:InterSportStats 10 38035 197766 2026-09-12T11:10:44Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "ᱤᱱᱴᱟᱨᱤᱥᱯᱚᱨᱨᱴᱤᱥᱴᱮᱴᱟᱥ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P14105}} | [https://intersportstats.com/athletes/{{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{First word|1={{#property:P14105}}|sep=,}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] <includeonly>{{Edit at Wikidata|..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197766 wikitext text/x-wiki ᱤᱱᱴᱟᱨᱤᱥᱯᱚᱨᱨᱴᱤᱥᱴᱮᱴᱟᱥ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P14105}} | [https://intersportstats.com/athletes/{{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{First word|1={{#property:P14105}}|sep=,}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] <includeonly>{{Edit at Wikidata|pid=P14105|{{{1|{{{id|}}}}}}}}</includeonly>{{#if: {{#invoke:String|match|{{PAGENAME}}| career statistics$|ignore_errors=true}} || {{Wikidata check|property=P14105|value={{{1|{{{id|}}}}}}|category=InterSportStats template with ID|namespaces=0|nocatsame=1}} }} | <span class="error">&#123;&#123;[[Template:InterSportStats|InterSportStats]]&#125;&#125; template missing ID and not present in Wikidata.</span>{{preview warning|1=To find the ID, see the [https://intersportstats.com/athletes InterSportStats athlete search page] or try this [https://www.google.com/search?udm=14&q={{urlencode:{{#if: {{{2|{{{name|}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}}}+site%3Aintersportstats.com Google search].}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|[[Category:InterSportStats template missing ID and not in Wikidata]]}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ai2kc3kd5zktkq9xigcb1zq0s8t8z6f ᱪᱷᱟᱸᱪ:2026 Commonwealth Games profile 10 38036 197767 2026-09-12T11:13:00Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱚᱢᱚᱞᱣᱮᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} | [https://www.glasgow2026.com/results/detailed/#/athlete-details/{{#if:1| {{{1|{{{id}}}}}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] | <span class="error">&#123;&#123;Template:2026 Commonwealth Games profile|2026 Commonwealth Games..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197767 wikitext text/x-wiki ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱚᱢᱚᱞᱣᱮᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} | [https://www.glasgow2026.com/results/detailed/#/athlete-details/{{#if:1| {{{1|{{{id}}}}}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] | <span class="error">&#123;&#123;[[Template:2026 Commonwealth Games profile|2026 Commonwealth Games profile]]&#125;&#125; template missing ID.</span> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> n5ls5iswixjjm50s9bv8ahs21pai95n ᱜᱤᱛᱟ ᱡᱩᱛᱥᱤ 0 38037 197770 2026-09-12T11:31:53Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{MedalTableTop}} {{MedalSport|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold|᱑᱙᱘᱑ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ|᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ}} {{MedalSilver|᱑᱙᱘᱑ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ|᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ}} {{MedalBottom}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱡᱩᱛᱥᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱰᱤᱥᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197770 wikitext text/x-wiki {{MedalTableTop}} {{MedalSport|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ}} {{MedalGold|᱑᱙᱘᱑ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ|᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ}} {{MedalSilver|᱑᱙᱘᱑ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ|᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ}} {{MedalBottom}} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱡᱩᱛᱥᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱛᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱒ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.gbrathletics.com/ic/asg.htm Asian Games]. GBR Athletics. Retrieved on 2015-02-08.</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://pib.nic.in/archive/50yrs/50phto/50k/isport6.html |title=Archived copy |access-date=16 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709022114/http://pib.nic.in/archive/50yrs/50phto/50k/isport6.html|archive-date=9 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱪᱮᱱᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱛᱥᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tata.com/0_careers/our_people/20040809_pal.htm |title=Tata.com: The man from Reno |access-date=2005-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050204194852/http://www.tata.com/0_careers/our_people/20040809_pal.htm |archive-date=2005-02-04 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱞᱤᱭᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ) ᱨᱮ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱴᱤᱢ (᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ == {| {{AchievementTable}} |- |rowspan=2|᱑᱙᱗᱘ |rowspan=2|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ |rowspan=2|ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ |bgcolor="gold"| ᱑ ᱞᱩ |᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |- |bgcolor="silver"| ᱒ ᱥᱟᱨ |᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |- |rowspan=2|᱑᱙᱘᱑ |rowspan=2|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ |rowspan=2|ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ, ᱡᱟᱯᱟᱱ |bgcolor="gold"| ᱑ ᱞᱩ |᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |- |bgcolor="silver"| ᱒ ᱥᱟᱨ |᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |- |rowspan=2|᱑᱙᱘᱒ |rowspan=2|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ |rowspan=2|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ |bgcolor="silver"| ᱒ ᱥᱟᱨ |᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |- |bgcolor="silver"| ᱒ ᱥᱟᱨ |᱑᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{cite Sports-Reference |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zu/geeta-zutshi-1.html |title=Geeta Zutshi |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017100845/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zu/geeta-zutshi-1.html |archive-date=2012-10-17 |url-status=dead}} * {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203191156/http://www.telegraphindia.com/1020918/asp/sports/story_1210197.asp|title=The Telegraph (India)|sec=el}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱞ-ᱰᱤᱥᱴᱟᱱᱥ ᱨᱚᱱᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢᱤᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢᱤᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ (ᱴᱨᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ)]] q5p12ehny6cahgls2icgq59z1rb6oct