ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱠᱚᱢᱚᱱᱚᱭᱮᱞᱛᱷ
0
213
197880
186408
2026-09-16T01:12:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197880
wikitext
text/x-wiki
[[File:Member states of the Commonwealth of Nations.svg|thumb|ᱠᱚᱢᱚᱱᱚᱭᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱚ]] ᱟᱵᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱟᱸᱦᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱛᱮ ᱢᱚᱡᱽ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_of_Nations en.Commonwealth_of_Nations] </ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱮᱱ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱵᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱧᱮᱛᱚᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ᱾
ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ‘ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱚᱵᱽ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ (British Commonwealth of Nations)’ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ‘ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ’ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱹᱱᱤ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ‘ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ’ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱨ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱸᱜᱮ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
** [http://www.direct.gov.uk/Gtgl1/GuideToGovernment/InternationalBodies/InternationalBodiesArticles/fs/en?CONTENT_ID=4003092&chk=JXlogH The Commonwealth] — UK government site
** [http://www.thecommonwealth.org/ Commonwealth of Nations Secretariat]*
** [http://www.commonwealthfoundation.com/ Commonwealth Foundation]
** [http://www.rcsint.org/ Royal Commonwealth Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021055211/http://www.rcsint.org/ |date=2020-10-21 }}
*Commonwealth of Independent States
** [http://www.cis.minsk.by/ CIS Executive Committee]
** [http://www.cisstat.com/eng/ CIS Statistical Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023215418/http://www.cisstat.com/eng/ |date=2020-10-23 }}
* Countries
** [http://www.gov.au/ Commonwealth of Australia]
* United States
** [http://www.ky.gov Commonwealth of Kentucky]
** [http://www.mass.gov Commonwealth of Massachusetts]
** [http://www.state.pa.us/ Commonwealth of Pennsylvania]
** [http://www.virginia.gov/cmsportal/ Commonwealth of Virginia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050321103909/http://www.virginia.gov/cmsportal/ |date=2005-03-21 }}
** [http://www.gobierno.pr/ Commonwealth of Puerto Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517053906/http://www.icp.gobierno.pr/ |date=2007-05-17 }}
** [https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/mariana Commonwealth of the Northern Mariana Islands]
*Polish-Lithuanian Commonwealth
** [http://www.commonwealth.pl Commonwealth of Diverse Cultures: Poland's Heritage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624022527/http://www.commonwealth.pl/ |date=2011-06-24 }}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:!Main category]]
lgesb14ylomsh8nfd8s1vr1rob0suy5
ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ
0
273
197866
197647
2026-09-15T16:31:29Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197866
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 8.2921
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 10,259
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 723201
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 03254
| registration_plate = WB
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[Purulia (Lok Sabha constituency)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[Joypur, Purulia (Vidhan Sabha constituency)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ: M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ standard, H: ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ center, X: ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ center, T: ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, △: ᱵᱩᱨᱩ
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[Chekya]]| numbered1=C| mark-title1= [[Chekya]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[Begunkodor]]| numbered2=C| mark-title2= [[Begunkodor]] (Census Town)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3='''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ'''| numbered3=C| mark-title3= Jaypur, Purulia (Census Town)|shape-color3=black|label-color3=black|label-size3=14
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[Jhalda]]| numbered4=M| mark-title4= [[Jhalda]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[Agharpur]]| numbered5=R| mark-title5= [[Agharpur]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[Ananda Nagar, Purulia|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[Ananda Nagar, Purulia]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[Baghmundi]]| numbered7=R| mark-title7= [[Baghmundi]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[Jargo, Purulia|Jargo]]| numbered8=R| mark-title8= [[Jargo, Purulia]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[Jiudaru]]| numbered9=R| mark-title9= [[Jiudaru]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[Kotshila]]| numbered10=R| mark-title10= [[Kotshila]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[Masina, Purulia|Masina]]| numbered11=R| mark-title11= [[Masina, Purulia]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=Patardi| numbered12=R| mark-title12= Patardi (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[Tulin, Purulia|Tulin]]| numbered13=R| mark-title13= [[Tulin, Purulia|Tulin]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[Suisa]]| numbered14=H| mark-title14= [[Suisa]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[Charida]]| numbered15=X| mark-title15= [[Charida]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱳᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= Ajodhya Hills (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[Purulia Pumped Storage Power Station|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[Purulia Pumped Storage Power Station]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= Bamni Falls | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= Ajodhya Hills (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[Murguma Dam]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[Murguma Dam]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= Chamtuburu| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =Chamtuburu Pahar hill|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[Gorgaburu]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =Gorgaburu hill|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= Chandni Hill|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =Chandni Pahar hill|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= JHARKHAND| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[census town|ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱩᱲᱤ (ᱯᱩᱯᱷᱰ ᱨᱟᱭᱤᱥ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
== ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23|25|52.7|N|86|08|57.5|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ ==
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[Chota Nagpur Plateau|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟ surface]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ cross-section ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[Jhalda subdivision|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ, [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। [[Subarnarekha River|ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ( urban) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱥᱮᱱᱥᱚᱥ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱟ prime ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[Ajodhya Hills|ᱟᱡᱳᱫᱷᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ tourist attractions ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Charida|ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱠᱷᱳᱥ (mask) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[Chhau dance|ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[2011 Census of India|᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱐,᱒᱕᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕,᱓᱔᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱕ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱓᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕,᱘᱙᱓ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖.᱓᱒%) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 October 2016 }}</ref>
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[Joypur, Purulia (community development block)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{cvt|230.5|km2}} ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱓,᱒᱔᱐ ᱦᱚᱲ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jharkhand|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ, ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱯᱤᱸᱰᱨᱟᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|52|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 5 October 2016 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/joypur-ps/ | title = Joypur PS | publisher = Purulia District Police | access-date = 5 October 2016 | archive-date = 9 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161009123429/https://puruliapolice.org/ps/joypur-ps/ | url-status = dead }}</ref>
== ᱯᱨᱟᱹᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ/ Infrastructure ==
''District Census Handbook 2011, Puruliya'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{cvt|8.2921|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ, ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱯ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱕᱗ ᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ/ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟ trade ᱠᱮ lead ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱛᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ, {{cvt|0.5|km}} ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮ-ᱟ formal ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ( ᱥᱚᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱥᱟ core ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ Cock ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱲᱤ। ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook Puruliya, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Section II Town Directory, Pages 1073-1083 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI: Industry and Banking | publisher = Directorate of Census Operations V, West Bengal |access-date = 30 January 2020}}</ref>
== ᱭᱟ communication / Transport ==
[[State Highway 4A (West Bengal)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔A]] ᱫᱚ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 6 October 2016}}</ref>
ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[NSC Bose Gomoh-Hatia line|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱵᱽᱨᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱲ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 6 October 2016}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[Bikramjit Goswami Memorial College|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ। [[Sidho Kanho Birsha University|ᱥᱤᱫᱷᱳ ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ।<ref>{{cite web | url = http://www.bgmcollegejoypur.in/ | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = BGMC |access-date = 21 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.careers360.com/colleges/bikramjeet-goswami-memorial-college-joypur | title = Bikramjeet Goswami Memorial College | publisher = Careers360|access-date = 21 January 2020}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|6|km}} ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Deulghata|ᱫᱮᱣᱩᱞᱜᱷᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱙-᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (9th-10th century) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱑᱕ ᱴᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ। ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Archaeological Survey of India) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱤᱛᱣᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref name="censushandbook">{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf | title = District Census Handbook, Puruliya, Series 20, Part XII A| work= Deulghat - Pages 99-100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Importance of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 21 January 2020}}</ref>
== ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ==
[[Joypur, Purulia|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱴᱤ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Joypur Rural Hospital) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩ linen ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/departments/health/rural_health.html |title = Rural Health |publisher= Purulia district administration | access-date = 2 December 2016 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ(References) ==
{{reflist|3}}
{{Purulia District}}
[[Category:Cities and towns in Purulia district]]
r5ecxp9ubf6elbrekasa5qclmtt27rl
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
197883
197743
2026-09-16T02:35:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197883
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
mun0c0ctc27c4hfhyr1cy4vktkml5bn
ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ
0
9159
197916
181954
2026-09-16T09:51:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197916
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ
| image = Shriya Pilgaonkar.jpg
| caption = ''[[ᱛᱷᱤᱛᱷᱤ]]'' ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱭᱟ
| birth_name = ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ
| birth_date = <!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY-->
| birth_place = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.-->
| nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ
| other_names =
| occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ,ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱨ
| years_active = ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ
| known_for = ''[[ᱯᱷᱭᱟᱱ (ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱯᱷᱭᱟᱱ]]''
| parents = {{unbulleted list|[[ᱥᱚᱪᱤᱱ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱟᱪᱤᱱ]]|[[ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ]]}}
}}
'''ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱟᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱪᱤᱱ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱚᱪᱤᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ,ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱣᱳᱝᱠᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-value-The-three-besties/articleshow/51475269.cms | title=RELATIVE VALUE: THE THREE ‘BESTIES’ | newspaper=[[Mumbai Mirror]] | date=20 March 2016 | accessdate=8 May 2016 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ (ᱠᱷᱮᱞ)|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱻᱤᱡ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛ3 ᱨᱚᱲ ᱟ.ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[Japanese language|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱻᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱨᱥ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ,ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱮᱨᱥ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱳᱥᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/making-an-impact/article8567108.ece|title=Making an impact|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 May 2016|accessdate=1 June 2016}}</ref>
==ᱟᱠᱴᱤᱝ==
ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱮᱨᱤᱭᱮᱞ ''[[ᱛᱩ ᱛᱩ ᱢᱮᱸ ᱢᱮᱸ]]'', ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱴᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱨᱩᱯᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="IE Reaction">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/reaction-to-my-performance-in-fan-overwhelming-shriya-pilgaonkar-2758384/|title=Reaction to my performance in 'Fan' overwhelming: Shriya Pilgaonkar|newspaper=[[The Indian Express]]|date=18 April 2016|accessdate=11 May 2016}}</ref> ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱟᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱽ'' (᱑᱐ ᱢᱤᱱᱤᱢ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮ.ᱻᱟᱜ (NCPA's) ᱥᱚᱴ ᱟᱨ ᱥᱣᱤᱴ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="It is more difficult to make an impact in a short role">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/it-is-more-difficult-to-make-an-impact-in-a-short-role/article8549846.ece | title=‘It is more difficult to make an impact in a short role’ | newspaper=[[The Hindu]] | date=3 May 2016|accessdate=8 May 2016}}</ref>
==ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ(Advertising)==
ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱵᱮᱞᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱠᱟᱯᱳᱨ]], [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱢᱮᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱝ ᱟᱰᱵᱚᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Meet Shriya Pilgaonkar, the Girl Who Made Her Debut in 'Fan' Opposite Shah Rukh Khan">{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/meet-shriya-pilgaonkar-the-girl-who-made-her-debut-in-fan-1232165.html|title=Meet Shriya Pilgaonkar, the Girl Who Made Her Debut in 'Fan' Opposite Shah Rukh Khan|newspaper=[[Network 18|News18]]|date=20 April 2016|accessdate=22 May 2016}}</ref>
==ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ==
ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱴ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱥᱠᱩᱞ (summer school) ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ <ref name="WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR">{{cite news|url=http://www.vervemagazine.in/people/shriya-pilgaonkar-actress-fan|title=WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR|newspaper=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|date=14 April 2016|accessdate=14 May 2016}}</ref> ''[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱤᱨᱚᱨ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱭᱟ, ''ᱯᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱤᱜᱱᱟᱞ'', ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱚᱧᱪᱜᱚᱵᱽᱭᱟ'' ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ",<ref name="ALMOST FAMOUS"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱠᱤᱴᱟᱥᱮᱭᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Sinners and superstars">{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/RvClM2BNXaISsM51hKKQeO/Sinners-and-superstars.html|title=Sinners and superstars|newspaper=[[Mint (newspaper)|Live Mint]]|date=25 April 2015|accessdate=22 May 2016}}</ref> ''ᱰᱨᱮᱥᱣᱟᱞᱟ'' ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱡᱳᱜᱽᱞᱮᱠᱟᱨ ᱥᱟᱝ ᱠᱳᱼᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱻᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ]] ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Film Fest 2012">{{cite web|last1=Ashwin|first1=K.|title=14th Mumbai FIlm Festival Supports Local Talent|url=http://www.indianshowbiz.com/?p=17668|website=IndianShowBiz.com|publisher=IndianShowBiz.com|accessdate=12 August 2016|archive-date=4 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204101913/http://www.indianshowbiz.com/?p=17668|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨ ''ᱯᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱮᱥᱣᱟᱞᱞᱟ'' ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱜᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱻᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱟᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱟᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref name="WATCH OUT FOR SHRIYA PILGAONKAR"/>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{reflist|30em}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=6798708|name=Shriya Pilgaonkar}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Pilgaonkar, Shriya}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Actresses in Marathi cinema]]
[[Category:Actresses in Hindi cinema]]
[[Category:Indian film actresses]]
[[Category:Indian television actresses]]
[[Category:Actresses from Mumbai]]
[[Category:Marathi people]]
[[Category:Film directors from Mumbai]]
[[Category:Indian women film directors]]
[[Category:Indian stage actresses]]
[[Category:Actresses in Hindi television]]
[[Category:20th-century Indian actresses]]
[[Category:Indian women film producers]]
[[Category:Film producers from Mumbai]]
[[Category:21st-century Indian actresses]]
[[Category:1989 births]]
[[Category:Businesswomen from Maharashtra]]
elhw1zc6wjiirvh67tdimrezlcpjk3h
ᱤᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ
0
9857
197910
183607
2026-09-16T07:45:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197910
wikitext
text/x-wiki
'''ᱤᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ''' ([[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]; ইডেন গার্ডেন্স) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱬᱮ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱜᱚᱰᱟ(ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cricketassociationofbengal.com/index.php|title=The CAB|website=www.cricketassociationofbengal.com|access-date=2020-04-16}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱬᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾
[[File:Eden Gardens under floodlights during a match.jpg|centre|500px|thumb|᱒0᱑᱖ ᱴᱩᱭᱮᱱᱴᱤ ᱒0 ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱤᱰᱮᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]।]]
ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱯᱤᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ ᱟᱜ ᱚᱨᱟᱜ ᱜᱚᱰᱟ(ᱦᱳᱢ ᱜᱟᱨᱟᱭᱩᱱᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱮᱥᱴ, ᱳᱣᱟᱱᱰᱮ ᱟᱨ ᱴᱤ-᱒0 ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱧᱤᱸᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱘0,000 ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱩᱨᱩᱯ ᱥᱟᱦᱚᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=List of Top 10 Biggest Cricket Stadiums in the world|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/top-10-biggest-cricket-stadiums-in-the-world-1509542354-1|website=Jagranjosh.com|date=2020-03-02|access-date=2025-11-30|language=en}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=Eden Gardens {{!}} India {{!}} Cricket Grounds {{!}} ESPNcricinfo.com |url=http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/57980.html |website=Cricinfo |accessdate=19 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708034244/http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/57980.html |archive-date=8 July 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/venues/2/eden-gardens|title=Eden Gardens, Kolkata|website=The Board of Control for Cricket in India|language=en|access-date=2020-04-16|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921033601/https://www.bcci.tv/venues/2/eden-gardens|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage-inline|Kolkata/Maidan}}
* [https://web.archive.org/web/20110207010720/http://worldcup2011schedule.com/eden-gardens-cricket-stadium-kolkata-india/ Eden Gardens Cricket Stadium Kolkata, India] – Eden Gardens Cricket Stadium Seating Layout
* [https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/949.html CricketArchive statistics for Eden gardens]
* [http://www.kolkatabengalinfo.com/2012/01/kkr-ipl-5-eden-gardens-kolkata-matches.html IPL-5 Matches at Eden Gardens] – IPL 2012 Matches at Eden Gardens
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* [https://blissna.com/top-10-worlds-largest-cricket-stadium/ Cricinfo – Grounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710200053/https://blissna.com/top-10-worlds-largest-cricket-stadium/ |date=2020-07-10 }}
{{DEFAULTSORT:List Of Test Cricket Grounds}}
[[Category:Test cricket grounds|*]]
[[Category:Lists of cricket grounds]]
kpvi7kvmoj312dwfxuznicu0hbaq8v2
ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
0
16590
197893
192669
2026-09-16T04:10:21Z
Subhash Kisku
10219
197893
wikitext
text/x-wiki
[[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
{{Infobox dam
| name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| name_official =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = India Jharkhand # India
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ
| coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ
| construction_began =
| opening = ᱑᱙᱕᱕
| demolished =
| cost =
| owner =
| dam_type =
| dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation=
| dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}}
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R)
|mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R)
|mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R)
|mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R)
|mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R)
|mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R)
|mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R)
|mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R)
|mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R)
|mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R)
|mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R)
|mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R)
|mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R)
|mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R)
|mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R)
|mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R)
|mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R)
|mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R)
|mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000
|mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000
|mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000
|mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000
|mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000
|mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000
|mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000
|mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000
|mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000
|mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000
|mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000
|mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35
|arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===Location===
Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]].
<small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small>
==ᱰᱮᱢ==
==ᱠᱮᱱᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
q6tnycbsvqtqcm725sxgzdds6ohgmzn
197895
197893
2026-09-16T04:18:34Z
Subhash Kisku
10219
197895
wikitext
text/x-wiki
[[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
*ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ
{{Infobox dam
| name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| name_official =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = India Jharkhand # India
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ
| coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ
| construction_began =
| opening = ᱑᱙᱕᱕
| demolished =
| cost =
| owner =
| dam_type =
| dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation=
| dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}}
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R)
|mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R)
|mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R)
|mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R)
|mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R)
|mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R)
|mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R)
|mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R)
|mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R)
|mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R)
|mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R)
|mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R)
|mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R)
|mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R)
|mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R)
|mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R)
|mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R)
|mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R)
|mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000
|mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000
|mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000
|mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000
|mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000
|mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000
|mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000
|mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000
|mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000
|mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000
|mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000
|mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35
|arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===Location===
Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]].
<small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small>
==ᱰᱮᱢ==
==ᱠᱮᱱᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
fyd5m93ksxh4nmoj3nhmbnbpp4m6rpe
197896
197895
2026-09-16T04:22:02Z
Subhash Kisku
10219
197896
wikitext
text/x-wiki
[[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
*ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ
{{Infobox dam
| name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| name_official =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = India Jharkhand # India
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ
| coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ
| construction_began =
| opening = ᱑᱙᱕᱕
| demolished =
| cost =
| owner =
| dam_type =
| dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation=
| dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}}
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R)
|mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R)
|mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R)
|mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R)
|mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R)
|mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R)
|mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R)
|mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R)
|mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R)
|mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R)
|mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R)
|mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R)
|mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R)
|mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R)
|mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R)
|mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R)
|mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R)
|mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R)
|mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000
|mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000
|mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000
|mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000
|mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000
|mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000
|mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000
|mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000
|mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000
|mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000
|mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000
|mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35
|arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===Location===
Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]].
<small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small>
==ᱰᱮᱢ==
==ᱠᱮᱱᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
kzyk3urtvhwc1m9d3mnx6697r9cbfhz
197898
197896
2026-09-16T04:24:36Z
Subhash Kisku
10219
197898
wikitext
text/x-wiki
[[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
*ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
{{Infobox dam
| name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| name_official =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = India Jharkhand # India
| location_map_size =
| location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ
| coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ
| construction_began =
| opening = ᱑᱙᱕᱕
| demolished =
| cost =
| owner =
| dam_type =
| dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}}
| dam_height_thalweg =
| dam_height_foundation=
| dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}}
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| dam_elevation_crest =
| dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive=
| res_catchment =
| res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}}
| res_elevation =
| res_max_depth =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_tidal_range =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
{{OSM Location map
| width=450| height=350| zoom=9
| coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly
|mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R)
|mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R)
|mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R)
|mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R)
|mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R)
|mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R)
|mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R)
|mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R)
|mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R)
|mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R)
|mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R)
|mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R)
|mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R)
|mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R)
|mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R)
|mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R)
|mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R)
|mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R)
|mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R)
|mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R)
|mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R)
|mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000
|mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000
|mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000
|mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000
|mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000
|mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000
|mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000
|mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000
|mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000
|mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000
|mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000
|mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none
|mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none
|mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none
|arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35
|arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}}
===Location===
Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]].
<small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small>
==ᱰᱮᱢ==
==ᱠᱮᱱᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
hmkjw31szp1hc2wyvvesmduepoilxkf
ᱠᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16671
197882
101488
2026-09-16T02:25:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197882
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱠᱨᱤ
| nativename = {{lang|cr-Cans|ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ}}, {{lang|cr-Latn|Nēhiyawēwin}}
| states = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]; [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ([[ᱢᱳᱱᱴᱟᱱᱟ]])
| ethnicity = [[:en:Cree|ᱠᱨᱤ]]
| speakers = {{sigfig|96,360|2}},<!--incl. 100 in US--> ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱒᱗% (᱒᱐᱑᱖ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)
| date =
| ref = <ref>{{Cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/lang/Table.cfm?Lang=E&T=41&Geo=01 |title=Language Highlight Tables, 2016 Census - Aboriginal mother tongue, Aboriginal language spoken most often at home and Other Aboriginal language(s) spoken regularly at home for the population excluding institutional residents of Canada, provinces and territories, 2016 Census – 100% Data |publisher=[[Canada Statistics]] |access-date=2017-11-22|date=2017-08-02 }}</ref>
| speakers2 = ([[:en:Montagnais language|ᱢᱳᱱᱴᱟᱜᱽᱱᱤᱥ]]–[[ᱱᱟᱥᱠᱟᱯᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱥᱠᱟᱯᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱛᱤᱠᱟᱢᱮᱠᱭᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱛᱤᱠᱟᱢᱮᱠᱭᱩ]] ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱟᱛᱮ)
| familycolor = Algic
| fam1 = [[ᱟᱞᱡᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱞᱡᱤᱠ]]
| fam2 = [[:en:Algonquian languages|ᱮᱞᱜᱳᱱᱠᱩᱭᱟᱹᱱ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]], [[:en:Canadian Aboriginal syllabics|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱹᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱵᱤᱠ]] ([[:en:Cree syllabics|ᱠᱨᱤ]])
| nation = {{Flag|ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ}}<ref>{{cite web |url=http://www.nwtlanguagescommissioner.ca/pdf/Official_Languages_Map.pdf |title=Official Languages of the Northwest Territories |publisher=[[North West Territories Language Commissioner]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323114247/http://www.nwtlanguagescommissioner.ca/pdf/Official_Languages_Map.pdf |archive-date=March 23, 2012 }} (map)</ref>
| minority = {{plainlist|
*{{flag|ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱟ}}{{fact|date=February 2021}}
*{{flag|ᱢᱮᱱᱤᱴᱳᱵᱟ}}{{fact|date=February 2021}}
*{{flag|ᱳᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ}}{{fact|date=February 2021}}
*{{flag|ᱠᱤᱭᱩᱵᱮᱠ}}{{fact|date=February 2021}}
*{{flag|ᱥᱟᱥᱠᱟᱪᱩᱣᱟᱱ}}}}{{fact|date=February 2021}}
| iso1 = cr
| iso2 = cre
| iso3 = cre
| lc1 = crk
| ld1 = [[:en:Plains Cree language|Plains Cree]]
| lc2 = cwd
| ld2 = [[:en:Woods Cree language|Woods Cree]]
| lc3 = csw
| ld3 = [[:en:Swampy Cree language|Swampy Cree]]
| lc4 = crm
| ld4 = [[:en:Moose Cree language|Moose Cree]]
| lc5 = crl
| ld5 = [[:en:Northern East Cree language|Northern East Cree]]
| lc6 = crj
| ld6 = [[:en:Southern East Cree language|Southern East Cree]]
| lc7 = nsk
| ld7 = [[:en:Naskapi language|Naskapi]]<!--nsk, moe and atj don't belong to the Cree macrolanguage per SIL-->
| lc8 = moe
| ld8 = [[:en:Montagnais language|Montagnais]]
| lc9 = atj
| ld9 = [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]
| map =
| mapcaption = A rough map of Cree dialect areas
| notice = IPA
| glotto = cree1271
| glottorefname = Cree–Montagnais–Naskapi
| image = Cree_map_simple.svg
| imagecaption = ᱠᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ}}
{{Contains special characters|Canadian}}
'''ᱠᱨᱤ''' {{IPAc-en|ˈ|k|r|iː}}<ref>{{cite book |author=Laurie Bauer |date=2007 |title=The Linguistics Student's Handbook |publisher=Edinburgh }}</ref> ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱞᱮᱵᱽᱨᱟᱰᱚᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[:en:Algonquian languages|ᱮᱞᱜᱳᱱᱠᱩᱭᱟᱹᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ece.gov.nt.ca/en/services/secretariat-des-langues-autochtones/official-languages-overview|title=Education, Culture, and Employment|website=Government of the Northwest Territories|access-date=October 4, 2017}}</ref> ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census">{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=89189&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=705&Temporal=2006&Theme=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |publisher=[[Statistics Canada]] |title=2006 Census |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016163022/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=89189&PTYPE=88971&RL=0&S=1&ShowAll=No&StartRow=1&SUB=705&Temporal=2006&Theme=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |access-date=October 16, 2013 |archive-date=2013-10-16 }}</ref> ᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ==
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=cr}}
* [http://www.atlas-ling.ca/ The Cree-Innu linguistic atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112202636/http://www.atlas-ling.ca/ |date=2020-11-12 }}
* [http://www.eastcree.org/pdf/ECwebmap1.pdf The Cree-Innu linguistic atlas], .pdf
* [https://web.archive.org/web/20180804012235/http://giftoflanguageandculture.ca/ The Gift of Language and Culture website]
* [https://web.archive.org/web/20050921042321/http://www.sicc.sk.ca/heritage/sils/ourlanguages/cree.html Our Languages: Cree] (Saskatchewan Indian Cultural Centre)
* [https://web.archive.org/web/20120204041554/http://www.languagegeek.com/algon/cree/nehiyawewin.html Languagegeek: Cree]—OpenType font repository of aboriginal languages (including Cree).
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-69-2473/life_society/cree/ CBC Digital Archives—Eeyou Istchee: Land of the Cree]
* [http://www.pathoftheelders.com/ Path of the Elders ] – Explore Treaty 9, Aboriginal Cree & First Nations history.
=== ᱥᱮᱞᱮᱫ ===
* [http://www.nisto.com/cree/ Nehinawe: Speak Cree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000816223055/http://www.nisto.com/cree/ |date=2000-08-16 }}
* [http://www.nisto.com/cree/lesson/ Cree Language Lessons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050705074846/http://www.nisto.com/cree/lesson/ |date=2005-07-05 }}
* [http://www.eastcree.org/ The East Cree language web]
*[http://www.eastcree.org/cree/en/lessons/ Cree on-line Spelling Lessons]
=== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ===
* [https://web.archive.org/web/20100327130651/http://www.eastcree.org/cree/en/dictionary/ On-line Eastern James Bay Cree dictionary] (covers both Northern and Southern dialects)
* [http://www.creedictionary.com/ On-line Cree dictionary]
* [https://web.archive.org/web/20140416180729/http://www.kwayaciiwin.com/node/15336 Wasaho Ininiwimowin (Wasaho Cree) Dictionary] at Kwayaciiwin Education Resource Centre
=== ᱤᱼᱯᱚᱛᱚᱵ ===
* [http://littlecreebooks.com/ Little Cree Books]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱞᱡᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱞᱜᱳᱱᱠᱩᱭᱟᱹᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱳᱱᱴᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱮᱱᱤᱴᱳᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱤᱭᱩᱵᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱥᱠᱟᱪᱩᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
42tjnsig8wkb61ymqg9apbkp3vyrg17
ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
18204
197865
197560
2026-09-15T14:47:46Z
Ssgapu22
126
/* ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ */
197865
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
|name=ᱚᱥᱩᱨ
| image = Chotni_Asur.jpg
|nativename=
|states=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|region=
|ethnicity=[[ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ|ᱚᱥᱩᱨ]]
|speakers={{sigfig|᱗,᱐᱐᱐|᱑}} (᱓᱐᱐᱗)
|date=
|ref=e18
|familycolor=Austro-Asiatic
|fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]]
|fam2=[[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]]
|fam3=ᱠᱚᱸᱭᱮ
|fam4=ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲᱤ
|fam5=ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤᱠ
|iso3=asr
|glotto=asur1254
|glottorefname=Asuri
}}
'''ᱚᱥᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref>Chaudhuri, Sarit Kumar & Chaudhuri, Sucheta Sen (2005). Primitive Tribes in Contemporary India: Concept, Ethnography and Demography, Volume 1, pp.50-59. Mittal Publications. {{ISBN|8183240267}} [https://books.google.com/books?id=oG9_QkvmUKMC&pg=PA50&dq=%22asuri%22&hl=en&sa=X&ei=Q9ErUY-ONPGX0gGD8IGIDw&ved=0CF0Q6AEwCTge#v=onepage&q=%22asuri%22&f=false]</ref> [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱞᱳᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Prasad, Narmadeshwar (1961). Land and People of Tribal Bihar, p.305. Bihar Tribal Research Institute, Government of Bihar</ref>
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱜᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Baskaran, S. G. (2015). Consonant Sequence and Syllable Formation in Asuri. ''Language In India'', ''15''(5), 23-34.</ref>
ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (᱑᱙᱖᱒:᱓᱑᱔) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱰᱟᱨᱥᱚᱱ (᱒᱐᱐᱘:᱑᱙᱕) ᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱡᱮ [[ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ]] (ᱵᱤᱱᱡᱷᱤᱭᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬ ᱚᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
[[ᱢᱟᱡᱷᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱡᱷᱣᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱞᱩ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱚᱥᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Endangered language|ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 60-61. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱩᱯ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱲᱼᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 60-61. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱱ [[ᱟᱲᱟᱝᱪᱤᱠᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱮᱼᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱱ "ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴᱟᱞ" ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ "ᱥᱩᱯᱨᱟ-ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴᱟᱞ"ᱟᱲᱟᱝᱪᱤᱠᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 62. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref> ᱢᱟᱨᱮᱭᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱮᱼᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Baskaran, S. Ganesh (2015). Phonemes of Asuri, pp. 62. Language In India. [http://www.languageinindia.com/april2015/baskaranasuriphonemes.pdf]</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
[[File:Numbers in Asuri language.webm|thumb|A young Asur girl from Gumla district of Jharkhand is singing numbers in her native Asuri language, which is an endangered language.]]
ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
*[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]: [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱸᱭᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱦᱟᱨᱫᱟᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]: [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]: [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
dojlzkgtp2emcz9t6yb1czdwgn3ppgd
ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ
0
21442
197915
157916
2026-09-16T08:58:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197915
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ<br/>Skyroot Aerospace
| logo = File:Skyroot New Logo.jpg
| logo_size = 300
| logo_caption =
| type = [[:en:Private company|ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ]]
| industry = [[:en:Aerospace industry|ᱥᱮᱨᱢᱟᱯᱩᱨᱤ ᱵᱮᱼᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ]] (ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱥᱤᱞᱯᱚ)
| founder = {{Unbulleted_list
| ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ
| ᱱᱟᱜᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷ ᱰᱟᱠᱟ
}}
| founded = {{Start date and age|df=yes|2018|06|12}}
| hq_location_city = [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| hq_location_country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| key_people = ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ {{small|(ᱜᱚᱲᱚ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱡ, [[:en:Chief executive officer|ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ]] ᱟᱨ [[:en:Chief technology officer|ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱳ]])}}<br>ᱱᱟᱜᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷ ᱰᱟᱠᱟ {{small|([[:en:Chief operating officer|ᱥᱤ.ᱳ.ᱳ]])}}
| products = [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-ᱮᱥ]]<br>[[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱑]]<br>ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱒<br>ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱓
| services = [[:en:Launch vehicle|ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱵᱽ ᱜᱟᱹᱰᱤ]]
| revenue = ᱯᱨᱤ-ᱨᱮᱵᱷᱤᱱᱤᱣ
| members = {{Unbulleted_list
| ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ (CEO & CTO)
| ᱱᱟᱜᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷ ᱰᱟᱠᱟ (COO, Head Avionics & GNC)
| [[Vasudevan Gnana Gandhi|V Gnanagandhi]] (Sr. Vice President, Propulsion)
| V. Eswaran (Vice President, Propulsion)
| [[Mukesh Bansal]] (Board of Directors & Advisor)
| M Amardeep (Director - Vehicle Engineering)
| M Yagnanarayana (Chief Designer & Lead - Fluid Control Components)
| Dr. A. Subhananda Rao (Chief Consultant & Advisor - Propulsion)
| Ignatious C.A (Advisor - Avionics)
| P. Sireesh (Lead - Business Development)
| [http://www.cvskiran.com Dr. C. V. S. Kiran] (Lead - R&D and Strategy)
| Kunal Gupta (Lead - Org. Strategy and Investments)
}}
| website = {{URL|skyroot.in}}
}}
'''ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ [[:en:Aerospace manufacturer|ᱥᱮᱨᱢᱟᱯᱩᱨᱤ ᱵᱮᱼᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱧᱪ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Sukumar|first=C. R.|title=Skyroot India's first private company to test upper-stage rocket engine|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/skyroot-indias-first-private-company-to-test-upper-stage-rocket-engine/articleshow/77496420.cms?from=mdr|access-date=2020-08-12}}</ref><ref>{{Cite news|last=Narasimhan|first=T. E.|date=2020-08-12|title=Skyroot Aerospace first private company to test upper stage rocket engine|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/skyroot-aerospace-first-private-company-to-test-upper-stage-rocket-engine-120081200445_1.html|access-date=2020-08-12}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱨᱳ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷ ᱰᱟᱠᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[:en:Small-lift launch vehicle|ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱷᱮᱦᱤᱠᱮᱞ]] ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱚᱧᱪ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷ ᱰᱟᱠᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
==ᱟᱨᱛᱷ ᱥᱴᱳᱨᱮᱵᱮᱞ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱤᱧᱡᱤᱱ==
===ᱨᱟᱢᱟᱱ-᱑===
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱮᱼᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ''ᱨᱟᱢᱟᱱ-᱑'' ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱜᱳᱞᱤᱠ-ᱯᱷᱤᱣᱮᱞ ᱟᱯᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱠᱩᱭᱮᱰ-ᱯᱷᱤᱣᱮᱞ ᱟᱯᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱑'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|date=13 August 2020 |author=PTI |title=Hyderabad startup Skyroot Aerospace test-fires upper stage rocket engine 'Raman'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/companies/hyderabad-startup-skyroot-aerospace-test-fires-upper-stage-rocket-engine-raman/articleshow/77520662.cms|access-date=2020-08-16|work=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109183145/https://timesofindia.indiatimes.com/companies/hyderabad-startup-skyroot-aerospace-test-fires-upper-stage-rocket-engine-raman/articleshow/77520662.cms |archive-date=2022-01-09 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|last=Pandey|first=Ashish|date=14 August 2020|title=Hyderabad-based startup Skyroot Aerospace's Raman: India's first homegrown rocket engine|url=https://www.indiatoday.in/india/story/hyderabad-based-startup-skyroot-aerospace-s-raman-india-s-first-homegrown-rocket-engine-1711254-2020-08-14|access-date=2020-08-16|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Goyal|first=Shikha|date=2020-08-17|title=First Indian start-up firm Skyroot Aerospace to test fire rocket engine 'Raman': All you need to know|publisher=Jagran Josh|url=https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/skyroot-aerospace-to-test-fire-rocket-engine-raman-1597670857-1|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821201720/https://m.jagranjosh.com/general-knowledge/skyroot-aerospace-to-test-fire-rocket-engine-raman-1597670857-1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-08-13|title=Skyroot Aerospace becomes first Indian startup to test upper-stage rocket engine|url=https://www.asianage.com/science/130820/skyroot-aerospace-indias-first-private-company-test-fires-upper-stage-rocket-engine.html|access-date=2020-12-14|website=The Asian Age}}</ref>
==ᱥᱚᱞᱤᱰ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱢᱳᱨᱳᱴ==
===ᱠᱟᱞᱟᱢ-᱕===
===ᱠᱟᱞᱟᱢ-᱑᱐0===
==ᱠᱨᱟᱭᱳᱡᱮᱱᱤᱠ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱤᱧᱡᱤᱱ==
===ᱫᱷᱟᱣᱟᱱ-᱑===
==ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱷᱮᱦᱤᱠᱮᱞ==
ᱥᱠᱟᱭᱨᱩᱴ ᱮᱨᱳᱥᱯᱮᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱦᱤᱰᱤᱧ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱞᱚᱧᱪᱟᱨ [https://skyroot.in/launch-vehicle/ ''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ'' ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201215065720/https://skyroot.in/launch-vehicle/ |date=2020-12-15 }} ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Launch Vehicle|url=https://skyroot.in/launch-vehicle/|work=Skyroot Aerospace|date=10 January 2019|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215065720/https://skyroot.in/launch-vehicle/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱵᱷᱮᱦᱤᱠᱮᱞ (ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱵᱽ ᱜᱟᱹᱰᱤ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{| class="wikitable" width="auto"
|+ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱠᱚ
|-
! rowspan = "2" | ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱷᱮᱦᱤᱠᱮᱞ
! colspan = "2" | ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱵᱽ ᱫᱟᱲᱮ
! rowspan = "2" | ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱰᱟᱹᱱ
! rowspan = "2" | ᱜᱩᱴ ᱞᱚᱧᱪ
|-
! [[:en:Polar orbit#Sun orbits|ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱳ]]<br/>({{small|500 km}})
! [[:en:Low Earth orbit|ᱞᱳ ᱟᱨᱛᱷ ᱚᱨᱵᱤᱴ]]<br/>({{small|500 km; [[:en:Orbital inclination|45°]]}})
|-
| [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-ᱮᱥ]] (ᱥᱟᱵᱽᱚᱨᱵᱤᱴᱟᱨ)
| -
| -
| ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱜᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒
| ᱑
|-
| [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱑]]
| {{cvt|290|kg}}
| {{cvt|480|kg}}
| Q᱓ ᱒᱐᱒᱓ (ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
| ᱐
|-
| ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱒
| {{cvt|400|kg}}
| {{cvt|595|kg}}
| TBD
| ᱐
|-
| ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ-᱓
| {{cvt|560|kg}}
| {{cvt|815|kg}}
| TBD
| ᱐
|}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱨᱢᱟᱯᱩᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟᱯᱩᱨᱤ ᱵᱮᱼᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
keui0z1q697v2qu0l9eog2edfxybegi
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ
0
23450
197901
184892
2026-09-16T05:01:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197901
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricket team
| name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ
| image = Jscajhask.jpg
| captain = [[ᱤᱥᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ]]
| coach = ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱣ
| founded = ᱒᱐᱐᱔
| ground = [[ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮ. ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]], [[ᱨᱟᱬᱪᱤ]]
| capacity = ᱕᱐,᱐᱐᱐
| owner = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]]
| first_fc = [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| first_fc_year = ᱒᱐᱐᱔
| first_fc_venue = [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ]]
| title1 = [[ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]
| title1wins = ᱐
| title2 = [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱯ]]
| title2wins = ᱐
| title3 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]
| title3wins = ᱑ (᱒᱐᱑᱐-᱑᱑)
| title4 = [[ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]
| title4wins = ᱑
| website = [http://www.cricjharkhand.org/ Jharkhand State Cricket Association]
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://cricketnext.in.com/live/news/nadeem-retained-as-jharkhand-ranji-skipper/67576-13.html |title=Nadeem retained as Jharkhand Ranji skipper : Cricketnext |website=cricketnext.in.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906203919/http://cricketnext.in.com/live/news/nadeem-retained-as-jharkhand-ranji-skipper/67576-13.html |archive-date=6 September 2012 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/domestic-cricket/ranji-trophy/Second-camp-for-Jharkhand-Ranji-team-at-Keenan/articleshow/16250723.cms |title=Second camp for Jharkhand Ranji team at Keenan - Times of India |archive-url=https://archive.today/20130216063110/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-04/ranji-trophy/33581009_1_jharkhand-ranji-team-jharkhand-state-cricket-association-camp |archive-date=16 February 2013 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/sports/cricket/jharkhand-team-for-vijay-hazare-trophy-announced_737829.html|title=Jharkhand team for Vijay Hazare Trophy announced|date=18 February 2012|website=Zeenews.india.com|access-date=17 April 2021}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ]] ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱨᱟᱣ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱔/᱐᱕ ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱰᱨᱚ (draw) ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/81/81051.html| title = Saurashtra v Jharkhand 2004-05| publisher=CricketArchive| access-date = 26 December 2016}}</ref>
ᱫᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ|᱒᱐᱑᱐/᱑᱑ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱳᱞᱤᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱙ ᱨᱟᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.espcricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2010-11-471506/gujarat-vs-jharkhand-final-471570/match-report|title=Nadeem stars in Jharkhand's title win|work=ESPNcricinfo|access-date=17 April 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱤᱝᱥ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱒᱒ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://sixsports.in/mi-ishan-kishan-scored-173-runs-call-in-national-team/|title=Mumbai Indians' star scored 173, earned national team call-up|website=Six Sports|date=21 February 2021|access-date=21 February 2021|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603171911/https://sixsports.in/mi-ishan-kishan-scored-173-runs-call-in-national-team/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐ Angle ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱑–᱒᱒ ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱥᱠᱳᱨ ᱘᱘᱐ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2021-22-1280196/jharkhand-vs-nagaland-preliminary-quarter-final-1280465/match-report-2 |title=Kushagra and Nadeem lead Jharkhand to record total |work=ESPNcricinfo |access-date=13 March 2022}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/ranji-trophy-2021-22-jharkhand-bowled-out-for-880-record-fourth-highest-ranji-trophy-team-total/ |title=Ranji Trophy 2021-22: Jharkhand bowled out for 880, record fourth-highest Ranji Trophy team total |work=Sports Tiger |date=14 March 2022 |access-date=14 March 2022 |archive-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314152404/https://www.sportstiger.com/ranji-trophy-2021-22-jharkhand-bowled-out-for-880-record-fourth-highest-ranji-trophy-team-total/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ==
* '''[[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]'''
** '''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ:''' [[᱒᱐᱑᱐–᱑᱑ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ|᱒᱐᱑᱐-᱑᱑]]
* '''[[ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]'''
** '''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ:''' [[᱒᱐᱒᱕–᱒᱖ ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ|᱒᱐᱒᱕-᱒᱖]]
== ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ ==
{| class ="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ !! ᱥᱚᱦᱚᱨ !! ᱯᱚᱱᱚᱛ !! ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱱᱳᱴᱥ
|-
| [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ|ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱒᱐᱐᱖ || ||
|-
| [[ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱒᱐᱐᱙ || ||
|-
| [[ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱜᱤᱨᱤᱰᱤ|ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱘᱙ || ᱑᱙᱘᱙ ||
|-
| [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱘᱘ || ᱑᱙᱘᱘ ||
|-
| [[ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱤᱜᱽᱣᱟᱰᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱡᱟᱢᱟᱰᱳᱵᱟ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱖᱙ || ||
|-
| [[ᱠᱤᱱᱟᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱓᱙ || ᱒᱐᱐᱘ || ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ (ODI) ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
|-
| [[ᱴᱮᱞᱠᱳ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱜᱚᱰᱟ]] || [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱒᱐᱐᱔ || ᱒᱐᱐᱔ ||
|-
| [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱙᱓ || ᱑᱙᱙᱙ ||
|-
| [[ᱡᱮ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮ. ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]]|| [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱒᱐᱑᱐ || || ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ, ᱑ ᱴᱤ᱒᱐ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
|-
| [[ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱠᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱥᱮᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] || ᱑᱙᱘᱔ || ||
|}
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱴᱮᱥᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ:
*[[ᱮᱢ.ᱮᱥ ᱫᱷᱳᱱᱤ|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱳᱱᱤ]] (᱒᱐᱐᱕)
*[[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱟᱨᱳᱱ]] (᱒᱐᱑᱑)
*[[ᱥᱚᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱚᱫᱤᱢ]] (᱒᱐᱑᱙)
*[[ᱤᱥᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ]] (᱒᱐᱒᱓)
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ (ODI) ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ, ᱳ.ᱰᱤ.ᱟᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ:
*[[ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱐)
ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱯᱰ (capped) ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ:
* [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱵᱷᱚᱨᱚᱫᱣᱟᱡᱽ]] (᱒᱐᱐᱕)
ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ:
* [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱣ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ)|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱣ]] (᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱑᱓)
* [[ᱤᱥᱟᱸᱠ ᱡᱚᱜᱽᱜᱤ]] (᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱒᱑)
* [[ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱥᱩᱠᱞᱟ]] (᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱒᱔)
* [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱣᱵᱽᱨᱚᱛ]] (᱒᱐᱑᱑-᱒᱐᱒᱔)
* [[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱥᱤᱝ]] (᱒᱐᱑᱔-ᱱᱤᱛᱚᱜ)
* [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱨᱚᱭ]] (᱒᱐᱑᱘-ᱱᱤᱛᱚᱜ)
== ᱱᱤᱛᱚᱜᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱯ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱳᱴᱟ''' ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable" style="font-size:90%;"
|-
!align=center| ᱧᱩᱛᱩᱢ
!align=center| ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ
!align=center| ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱰᱷᱚᱰᱟ
!align=center| ᱵᱳᱞᱤᱝ ᱰᱷᱚᱰᱟ
!align=center| ᱱᱳᱴᱥ
|-
! colspan="5" style="background: #DCDCDC" align="center" | ᱵᱮᱴᱥᱢᱮᱱ
|-
| [[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱥᱤᱝ]] || {{birth date and age|1997|12|08|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱞᱮᱜᱽ ᱵᱽᱨᱮᱠ]] || '''ᱴᱤ᱒᱐ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ'''
|-
| ᱥᱚᱨᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ || {{birth date and age|2002|11|27|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ]] || {{birth date and age|1997|3|16|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ||
|-
| [[ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱵᱤᱥᱟᱞ]] || {{birth date and age|1999|2|6|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| ᱥᱤᱠᱷᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ || {{birth date and age|2005|5|18|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || [[ᱥᱞᱳ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱟᱨᱢ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]] ||
|-
! colspan="5" style="background: #DCDCDC" align="center" | ᱚᱞ-ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ
|-
| [[ᱩᱛᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤᱝ]] || {{birth date and age|1998|5|7|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱚᱯᱷ ᱵᱽᱨᱮᱠ]] ||
|-
| [[ᱵᱟᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]] || {{birth date and age|1998|12|11|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| [[ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱳ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ]] || {{birth date and age|1995|5|9|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱝ || {{birth date and age|1998|10|25|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱚᱯᱷ ᱵᱽᱨᱮᱠ]] ||
|-
| [[ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽ]] || {{birth date and age|2003|9|7|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
! colspan="5" style="background: #DCDCDC" align="center" | ᱣᱤᱠᱮᱴ-ᱠᱤᱯᱟᱨ
|-
| [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱥᱟᱜᱽᱨᱚ]] || {{birth date and age|2004|10|23|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || || ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱨᱮ '''[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱᱥ]]''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟ ᱾
|-
| '''[[ᱤᱥᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ]]''' || {{birth date and age|1998|07|18|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ||'''ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ''' <br> ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱨᱮ '''[[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟ ᱾
|-
| ᱨᱳᱵᱤᱱ ᱢᱤᱧᱡᱽ || {{birth date and age|2002|9|13|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || || ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱨᱮ '''[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ]]''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟ ᱾
|-
| [[ᱯᱚᱱᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ)|ᱯᱚᱱᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] || {{birth date and age|1999|11|12|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ||
|-
! colspan="5" style="background: #DCDCDC" align="center" | ᱥᱯᱤᱱ-ᱵᱳᱞᱟᱨ
|-
| [[ᱚᱱᱩᱠᱩᱞ ᱨᱚᱭ]] || {{birth date and age|1998|11|30|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || [[ᱥᱞᱳ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱟᱨᱢ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]] || ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱨᱮ '''[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨᱥ]]''' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟ ᱾
|-
| ᱢᱚᱱᱤᱥᱤ || {{birth date and age|2003|11|3|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || [[ᱥᱞᱳ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱟᱨᱢ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]] ||
|-
| [[ᱚᱛᱩᱞ ᱥᱩᱨᱣᱟᱨ]] || {{birth date and age|1998|11|6|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || [[ᱥᱞᱳ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱟᱨᱢ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]] ||
|-
| ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ || {{birth date and age|1997|12|26|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱞᱮᱜᱽ ᱵᱽᱨᱮᱠ]] ||
|-
| ᱨᱤᱥᱚᱵᱷ ᱨᱟᱡᱽ || {{birth date and age|2001|10|15|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱚᱯᱷ ᱵᱽᱨᱮᱠ]] ||
|-
! colspan="5" style="background: #DCDCDC" align="center" | ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱵᱳᱞᱟᱨ
|-
| [[ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ]] || {{birth date and age |1994|6|28|df=y}} || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ || ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| [[ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] || {{birth date and age|1995|9|22|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]] || {{birth date and age|1998|10|5|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| [[ᱥᱩᱵᱷᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ|ᱥᱩᱵᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ]] || {{birth date and age|1998|12|6|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|-
| ᱡᱚᱛᱤᱱ ᱯᱟᱱᱰᱮ || {{birth date and age|2004|5|1|df=y}} || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ || ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ [[ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱳᱞᱤᱝ|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ]] ||
|}
''᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ''
== ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱥᱴᱟᱯᱷ ==
ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
* ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ :- ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ
* ᱵᱮᱴᱤᱝ ᱠᱳᱪ :- ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ
* ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤᱥᱴ - ᱵᱟᱞᱟ ᱤᱥᱣᱚᱨᱚᱱ
* ᱮᱱᱟᱞᱤᱥᱴ :- ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.cricjharkhand.org/ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [https://cricketarchive.com/Archive/Teams/2/2907/2907.html ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ] CricketArchive ᱨᱮ
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱥᱴ-ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
qwkvcdt4zdb0lnsf3dsnb8t8yu2twdt
ᱥᱩᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ
0
25356
197917
188834
2026-09-16T10:10:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197917
wikitext
text/x-wiki
{{Use dmy dates|date=Nov 2023}}
{{Use Indian English|date=Nov 2023}}
{{Infobox sportsperson
| name = Sundar Singh Gurjar
| image =Sundar Singh Gurjar in September 2024.jpg
| image_size =
| caption =
| headercolor =
| birth_name =
| nickname =
| nationality = [[India]]n
| birth_date = {{birth date and age|1996|01|01|df=yes}}
| birth_place = [[Karauli]], [[Rajasthan]]
| death_date =
| height = <!-- {{convert| |cm|ftin}} (2012)!-->
| weight = <!-- {{convert| |kg|lb}} (2012)!-->
| website = <!-- {{URL|www.example.com}}!-->
| country = {{IND}}
| sport = Athletics
| event = Javelin /Discus throw /Shot put
| collegeteam =
| club =
| team =
| turnedpro =
| coach = Mahavir Prasad Saini
| retired =
| coaching =
| worlds =
| regionals =
| nationals =
| olympics =
| paralympics =
| full name =
| medaltemplates = {{MedalSport | [[Track and field]] (athletics)}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition | [[Paralympic Games|Paralympic]]}}
{{MedalBronze | [[2020 Summer Paralympics|Tokyo 2020]] | [[Athletics at the 2020 Summer Paralympics – Men's javelin throw#F46|Javelin Throw F46]]}}
{{MedalCompetition | FAZAA IPC Athletics Grand Prix}}
{{MedalGold | Dubai 2016 | Javelin F46}}
{{MedalGold | Dubai 2017 | Javelin F46}}
{{MedalGold | Dubai 2017 | Discus throw T44-46}}
{{MedalGold | Dubai 2017 | Shot Put T44-46}}
<!-- {{MedalCompetition| [[National Championship]]}}
{{MedalGold | [[16th Para Athletics National Championship]] | Javelin F46}} -->
{{MedalCompetition|[[IPC Athletics World Championships|IPC World Championships]]}}
{{MedalGold|[[2017 World Para Athletics Championships|2017 London]]|[[2017 World Para Athletics Championships – Men's javelin throw|Javelin throw - F46]]}}
{{MedalCompetition|[[Asian Para Games]]}}
{{MedalSilver|[[2018 Asian Para Games|Indonesia 2018]]|[[Athletics at the 2018 Asian Para Games|Javelin throw-F46]]}}
{{MedalBronze|[[2018 Asian Para Games|Indonesia 2018]]|[[Athletics at the 2018 Asian Para Games|Discus throw-F46]]}}
}}
'''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱞᱤ, [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱜᱤᱰᱤ, ᱥᱳᱴ ᱯᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱥ ᱛᱷᱚᱨᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/gurjar-sundar-singh|title=SUNDAR SINGH Gurjar|website=Rio 2016|access-date=2016-09-09|archive-date=2016-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922201027/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/gurjar-sundar-singh|url-status=dead}}</ref> [[ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ]] ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱮᱯᱷ ᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Tokyo Paralympics: Devendra Jhajharia Wins Silver, Bronze For Sundar Singh Gurjar In Men's Javelin (F46)|language=en|url=https://sports.ndtv.com/athletics/paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-bronze-for-sundar-singh-gurjar-2523261|access-date=2021-08-30|archive-date=30 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830033711/https://sports.ndtv.com/athletics/paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-bronze-for-sundar-singh-gurjar-2523261|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-30|title=Tokyo Paralympics: Devendra Jhajharia wins silver, Sundar Singh Gurjar wins bronze in men's javelin throw event|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/tokyo-paralympics-devendra-jhajharia-wins-silver-sundar-singh-gurjar-wins-bronze-in-men-s-javelin-throw-event-101630284370230.html|access-date=2021-08-30|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ᱯᱚᱧᱪᱠᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱡᱟ ᱟᱭᱤᱯᱤᱥᱤ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱕᱙.᱓᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱮ' ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱞᱤᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite news |archive-date=May 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517164125/https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160330/282570197244491 |url=http://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20160330/282570197244491 |title=On a ‘record-breaking’ spree, Sunder looks forward to Rio |date=30 Mar 2016 |first=Saurabh |last=Duggal |publisher=[[Hindustan Times]] |language=en |access-date=24 July 2023 |via=[[PressReader]] |url-status=live}}</ref> ᱯᱚᱧᱪᱠᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱖᱘.᱔᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/hanumangarh/sundar-singhs-world-record-in-javelin-throwing-in-senior-para-athletics-competition-2227712.html|title=सुंदर सिंह ने भाला फेंकने में छोडा सबको पीछे, बनाया वर्ल्ड रिकार्ड|work=[[Rajasthan Patrika]]|access-date=2016-09-09|archive-date=14 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914145126/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/hanumangarh/sundar-singhs-world-record-in-javelin-throwing-in-senior-para-athletics-competition-2227712.html|url-status=dead}}</ref> 9th FAZZA IPC Athletics Grand Prix ᱨᱮ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱵᱮᱞᱤᱱ ᱛᱷᱨᱳ, ᱥᱳᱴ ᱯᱩᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱩᱥ ᱛᱷᱨᱳ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱱ ᱛᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱥ ᱛᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱑᱗ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=2019-11-10|title=2019 World Para Athletics Championships: Sundar Singh Gurjar wins gold; India seal 3 quotas at 2020 Tokyo Paralympics|url=https://thebridge.in/news/2019-world-para-athletics-championships-sundar-singh-gurjar-wins-gold-india-seal-3-quotas-at-2020-tokyo-paralympics/|access-date=2021-10-01|website=The Bridge|language=en}}</ref>
᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱵᱮᱞᱤᱱ ᱛᱷᱚᱨ ᱮᱯᱷ ᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |title=Tokyo Paralympics Live Updates: Sundar Singh Gurjar secure bronze medal at Paralympics 2020 |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830065521/https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
3akrdgu4w5b6geuncijjn937vrylxb8
ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱚᱡᱤ
0
26307
197908
140909
2026-09-16T06:45:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197908
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱚᱡᱤ
| image = Mumtaz née Maqsood Ahmed Kazi (cropped).jpg
| caption = ᱠᱚᱡᱤ in 2017
| birth_date =
| birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱹᱥᱤᱧᱚᱛ
| known_for = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨ
| spouse = Maqsood Kazi
| awards = ᱒᱐᱑᱗ ᱱᱚᱨᱤ ᱥᱠᱚᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ
}}
'''ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ''' '''ᱢᱟᱠᱚᱥᱩᱫ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ ᱠᱟᱡᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱮᱢ ᱠᱟᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Meet Mumtaz M. Kazi, Asia's first lady Diesel locomotive driver |url=https://www.theink24.com/interviews/meet-mumtaz-m-kazi-asias-first-lady-diesel-locomotive-driver/ |access-date=2019-11-03 |language=en-US |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150107/https://www.theink24.com/interviews/meet-mumtaz-m-kazi-asias-first-lady-diesel-locomotive-driver/ |url-status=dead }}</ref> ᱫᱚᱠᱟᱹᱨᱤᱛᱮ,ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱡᱟᱭᱟᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱳᱢᱳᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱾ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 March 2017 |title=Nari Shakti Puraskar awardees full list |url=https://www.bestcurrentaffairs.com/nari-shakti-puruskar-awardees-full-list |access-date=2020-04-18 |website=Best Current Affairs}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱣᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱛᱚᱥᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱠᱩᱨᱩᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱷ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱞᱟᱞ ᱨᱳᱫᱟᱨ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱠᱷᱩ ᱟᱭᱥᱤᱢᱮᱞ ᱠᱟᱛᱷᱳᱣᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-07-10 |title=Mumtaz M Kazi Asian Woman Train Driver {{!}} Indian Railway Train Pilot |url=https://www.diarystore.com/inspire/mumtaz-m-kazi-asian-woman-train-driver-indian-railway-train-pilot |url-status=dead |access-date=2019-11-03 |website=Diary Store |language=en |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150113/https://www.diarystore.com/inspire/mumtaz-m-kazi-asian-woman-train-driver-indian-railway-train-pilot }}</ref> ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱴᱮᱨᱮᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱩᱢᱛᱟᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-03-22 |title=India's first 'motor-woman' lives her dream on the railway tracks |url=https://indianexpress.com/article/india/indias-first-motor-woman-lives-her-dream-on-the-railway-tracks-4579648/ |access-date=2019-11-03 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref name=":1">{{Cite web |title=Asia's first woman to drive a diesel train is an Indian |url=https://www.rediff.com/getahead/report/achievers-womens-day-specials-asias-first-woman-mumtaz-kazi-to-ride-a-diesel-train-is-an-indian/20150305.htm |access-date=2019-11-03 |website=Rediff |language=en}}</ref> 1991 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 20 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱞᱤᱢᱠᱟ ᱵᱚᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰᱥ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱳᱢᱳᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/meet-the-mumbai-women-who-drive-the-citys-trains/articleshow/68302588.cms|title=Meet the Mumbai women who drive the city's trains|last=Tahseen|first=Ismat|date=8 March 2019|work=The Times of India|access-date=2019-11-03|language=en}}</ref>
2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱮᱞ ᱯᱤᱼᱰᱤᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱳᱴᱚᱨᱳᱢᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱪᱚᱛᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥᱼ ᱛᱟᱱᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=8 September 2017 |title=Mumbai rains: Motorwoman Mumtaz Kazi pilots CST-Thane train for 23 hours |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/staying-on-track/articleshow/60417451.cms |access-date=2019-11-03 |website=Mumbai Mirror |language=en }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-03-09 |title=Mumtaz - Asia's First Woman Diesel Engine Driver, Gets 'Nari Shakti Puraskar' By The President |url=http://www.indiatimes.com/news/india/mumtaz-asia-s-first-woman-diesel-engine-driver-gets-nari-shakti-puraskar-by-the-president-273044.html |access-date=2019-11-03 |website=indiatimes.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Taneja |first=Richa |date=2017-03-08 |title=Mumbai's Mumtaz, Asia's First Woman Diesel Engine Driver, Gets "Nari Shakti Puraskar" |url=https://everylifecounts.ndtv.com/mumbais-mumtaz-asias-first-woman-diesel-engine-driver-get-presidents-honour-11008 |access-date=2019-11-03 |website=Everylifecounts.NDTV.com |language=en-US |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150102/https://everylifecounts.ndtv.com/mumbais-mumtaz-asias-first-woman-diesel-engine-driver-get-presidents-honour-11008 |url-status=dead }}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱢᱮᱝᱜᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱠᱥᱩᱫ ᱠᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
grucjtt9l1e28ytt0i6sguslb2b0a7f
ᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ
0
26347
197878
186407
2026-09-16T00:48:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197878
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ,[[ᱰᱳᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱳᱜᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱯᱳᱞ ᱵᱮᱱᱰ]] ᱥᱩᱯᱷᱤᱥᱴᱤᱥᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱤᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Infobox person
| name = ᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ
| birth_date =
| birth_place = ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ
| alma_mater =
| occupation = {{flat list|
* ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
* ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
}}
| years_active = 2012–ᱱᱤᱛ
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| instruments = {{flat list|
* Vocals
}}
| genre = {{flat list|
* [[Sufi music|Sufi]]
* [[Folk music|folk]]
* [[Pop music|pop]]
}}
| label =
| associated_acts = ''Sufistication''
}}
}}
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ|ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱝᱜᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱤᱯᱳᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱯᱟᱱᱰᱤᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱷᱟᱥᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="TheHindu2">{{Cite web |last=Murthy |first=Neeraja |date=24 May 2022 |title=Aabha Hanjura’s new folk song has a touch of Punjabi |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/aabha-hanjuras-new-folk-song-has-with-a-touch-of-punjabi/article65442345.ece/ |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="NDTV">{{Cite web |last=Sharma |first=Maya |date=6 August 2019 |editor-last=Varma |editor-first=Shylaja |title="May We Soon Reunite With Our Homes": Kashmiri Singer On Article 370 Move |url=https://www.ndtv.com/india-news/article-370-jammu-and-kashmir-kashmiri-singer-aabha-hanjura-may-we-soon-reunite-with-our-homes-2080912 |website=[[NDTV]]}}</ref> [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ|ᱡᱟᱢᱢᱩ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱱᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱾<ref name="DP20202">{{Cite web |last=Sharma |first=Sakshi |date=18 July 2020 |title=Her love letter to Kashmir |url=https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/her-love-letter-to-kashmir.html |website=[[Daily Pioneer]] |access-date=4 February 2024 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618075913/https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/her-love-letter-to-kashmir.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="TheHindu2" />ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱡᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TheHindu2" />
== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱳ ᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="STP">{{Cite web |last=Chakravarti |first=Deepshikha |date=23 April 2023 |title=Kashmiri Folk Singer Aabha Hanjura Talks About Being A Woman In The Music Industry |url=https://www.shethepeople.tv/art-culture/kashmiri-folk-singer-aabha-hanjura/ |website=[[SheThePeople]]}}</ref><ref name="MM">{{Cite web |last=Basu |first=Vijayeta |date=19 July 2020 |title=SMALL TALK: MEET THE SWEET VALLEY GIRL |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-meet-the-sweet-valley-girl/articleshow/77045167.cms |website=[[Mumbai Mirror]] |access-date=30 December 2025 |archive-date=7 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250607034048/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-meet-the-sweet-valley-girl/articleshow/77045167.cms |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ''ᱥᱩᱯᱷᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱷᱤᱥᱤᱛᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱾<ref name="DP2019">{{Cite web |last=Saksena |first=Shalini |date=25 August 2019 |title=‘Language is no barrier to music’ |url=https://www.dailypioneer.com/2019/sunday-edition/---language--is-no-barrier-to-music---.html |website=Daily Pioneer |access-date=4 February 2024 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618080119/https://www.dailypioneer.com/2019/sunday-edition/---language--is-no-barrier-to-music---.html |url-status=dead }}</ref><ref name="KL">{{Cite web |date=17 September 2017 |title=Abha Hanjura show was a hit, officials |url=https://kashmirlife.net/abha-hanjura-show-was-a-hit-officials-150942/ |website=[[Kashmir Life]]}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TheHindu">{{Cite web |last=Murthy |first=Neeraja |date=24 May 2022 |title=Aabha Hanjura’s new folk song has a touch of Punjabi |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/aabha-hanjuras-new-folk-song-has-with-a-touch-of-punjabi/article65442345.ece/ |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MM" />
== ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ==
ᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="NIE">{{Cite web |date=4 November 2020 |title=Bringing long lost sounds to the mainstream |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/nov/04/bringing-long-lost-sounds-to-the-mainstream-2218959.amp |website=[[The New Indian Express]] |access-date=4 February 2024 |archive-date=20 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620022829/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/nov/04/bringing-long-lost-sounds-to-the-mainstream-2218959.amp |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Khurana |first=Suanshu |date=24 January 2020 |title=Art’s job is to catalyse things: Sounds of Kashmir singer Aabha Hanjura |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/aabha-hanjura-singer-songs-from-the-valley-6232156/lite/ |website=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kejriwal |first=Rohini |date=7 February 2014 |title=The sound of Kashmir |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/384884/sound-kashmir.html |website=[[Deccan Herald]]}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ <ref name="MD">{{Cite web |last=Pinto |first=Nascimento |date=14 July 2023 |title=Uniqueness of Kashmiri music can be described with its sonic identity: Aabha Hanjura |url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/uniqueness-of-kashmiri-music-can-be-described-with-its-sonic-identity-aabha-hanjura-23235952 |website=[[Mid-Day]]}}</ref> "ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲᱼᱯᱚᱯ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="NIE" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱞᱮᱥᱳᱣᱟᱨᱤ,ᱳᱣᱟᱨᱤᱥ ᱥᱟᱦᱚ ᱾, ᱵᱳᱞᱞᱮ ᱥᱟᱦᱚ, [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱨ|ᱥᱩᱨᱤᱱᱚᱨ ᱠᱳᱨ]],[[ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ|ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱾]],[[ᱨᱮᱥᱢᱟ|ᱨᱮᱥᱢᱟ ᱾]],ᱡᱚᱜᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱡᱩᱱᱩᱱᱮᱥᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱷᱟᱥᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱟᱥᱱᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DP2020">{{Cite web |last=Sharma |first=Sakshi |date=18 July 2020 |title=Her love letter to Kashmir |url=https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/her-love-letter-to-kashmir.html |website=[[Daily Pioneer]] |access-date=4 February 2024 |archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618075913/https://www.dailypioneer.com/2020/vivacity/her-love-letter-to-kashmir.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱾<ref name="KL"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ <ref name="TheHindu"/>ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱰᱳᱜᱨᱤ,ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="DP2019"/>
== ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱦᱟᱱᱡᱩᱨᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="STP"/> ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sudeep |first=Theres |date=3 April 2020 |title=Not just a musician, also a storyteller: Aabha Hanjura |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/not-just-a-musician-also-a-storyteller-aabha-hanjura-820925.html |website=[[Deccan Herald]]}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
!ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ
! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ
|-
|2019
|''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ''
|"ᱦᱩᱠᱩᱥ ᱵᱚᱠᱩᱥ"
|
|}
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱮ
!ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ
! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ
|-
| rowspan="3" |2019
|''ᱫᱟ ᱯᱷᱟᱢᱤᱞᱤ ᱢᱮᱱ''
|"ᱦᱩᱠᱩᱥ ᱵᱚᱠᱩᱥ"
|
|}
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ===
* "ᱦᱩᱠᱩᱥ ᱵᱚᱠᱩᱥ" (2017)
* "ᱠᱷᱟᱱᱢᱳᱭᱮᱡ ᱠᱩᱨ" (2018) <ref>{{Cite web |last=Singh |first=Deepali |date=3 September 2018 |title=‘I wanted to make the song my own’: Aabha Hanjura |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/interview-i-wanted-to-make-the-song-my-own-aabha-hanjura-2658378 |website=DNA}}</ref>
* "ᱰᱤᱞᱵᱟᱨ ᱤᱭᱤᱭᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱳᱼ ᱨᱳᱥᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱟ 1 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ" (2019) <ref name="RS2019">{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=31 July 2019 |title=Watch Aabha Hanjura’s New Two-Part Video Release ‘Roshewalla’ |url=https://rollingstoneindia.com/watch-aabha-hanjura-new-two-part-video-release-roshewalla/ |website=[[Rolling Stone India]]}}</ref>
* "ᱪᱟᱞ ᱪᱤᱱᱚᱨᱳ ᱠᱮ ᱜᱷᱳᱨᱚᱱᱼ ᱨᱳᱥᱮᱣᱟᱞᱞᱟ ᱫᱚ 2 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ" (2019) <ref name="RS2019" />
* "ᱱᱩᱱᱰᱵᱟᱱ" (2020) <ref>{{Cite web |last=Britto |first=David |date=15 July 2020 |title=Sufi-Folk Artist Aabha Hanjura Sings About Kashmir’s Beauty on ‘Nundbane’ |url=https://rollingstoneindia.com/sufi-folk-artist-aabha-hanjura-sings-about-kashmirs-beauty-on-nundbane/ |website=Rolling Stone India}}</ref>
* "ᱠᱷᱩᱵᱥᱚᱨᱚᱛ" (2020) <ref>{{Cite web |last=Monalisa |first=Monika |date=23 November 2020 |title=Aabha Hanjura: With a note of positivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/nov/23/aabha-hanjura-with-a-note-of-positivity-2226731.amp |website=[[The New Indian Express]] |access-date=4 February 2024 |archive-date=20 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620111313/https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/nov/23/aabha-hanjura-with-a-note-of-positivity-2226731.amp |url-status=dead }}</ref>
* "ᱢᱮᱫᱟᱱᱳ" (2022) <ref>{{Cite web |last=Iyengar |first=Shriram |date=9 August 2022 |title=Sufi on her mind: Aabha Hanjura’s Madano is a musical expression of her love for Kashmiri culture |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/things-to-do/article/sufi-on-her-mind-23240100 |website=Mid-Day}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
p4eclrf0m5dmemi7gt4oriacrfgjm8y
ᱡᱮᱠᱞᱤᱱ ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ
0
26497
197900
179986
2026-09-16T04:46:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197900
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].-->|name=ᱡᱮᱠᱞᱤᱱ ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ|honorific_prefix=|honorific_suffix=|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=|birth_place=ᱠᱤᱝᱥᱴᱚᱱ, ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ|death_date=<!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ|nationality=ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|citizenship=|education=ᱞᱮᱦᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ; ᱠᱚᱸᱠᱚᱨᱰᱤᱭᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ; ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ; ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ|alma_mater=|notableworks=<!-- or: | notablework = -->|spouse=<!-- or: | spouses = -->|partner=<!-- or: | partners = -->|children=|relatives=|awards=ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ OCM Bocas ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ|website={{url|https://jacquelineabishop.com/}}|portaldisp=<!-- "on", "yes", "true", etc; or omit -->|ethnicity=}}
'''ᱡᱮᱠᱞᱤᱱ ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱞ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟ ᱾<ref name="HuffPost">[https://www.huffingtonpost.com/author/jacqueline-bishop Jacqueline Bishop profile] at ''HuffPost''.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱟ ᱮᱱ ᱣᱟᱭ ᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱟᱞᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱷᱤᱱᱴᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱚᱵᱟᱡᱽᱵᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Xavier Murphy, [http://jamaicans.com/interview-with-jacqueline-bishop-founding-editor-o/ "Interview with Jacqueline Bishop, founding editor of Calabash: A Journal of Caribbean Arts & Letters"], Jamaicans.com.</ref> 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ 'ᱫᱟ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱟᱫᱟᱨ ᱯᱳᱥᱤᱥᱚᱱ' ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚ ᱥᱤ ᱮᱢ ᱵᱳᱠᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ (ᱱᱚᱱᱯᱦᱤᱠᱥᱚᱱ) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.peepaltreepress.com/blog/whappen/2016-ocm-bocas-prize-category-winners-announced "2016 OCM Bocas Prize category winners announced"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230410015538/https://www.peepaltreepress.com/blog/whappen/2016-ocm-bocas-prize-category-winners-announced |date=2023-04-10 }}, ''Wha'ppen?'' (Peepal Tree Press blog), 30 March 2016.</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱮᱴ ᱵᱟᱥᱵᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱳᱡᱤ 'ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱯᱷ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=Margaret Busby Presents: NEW DAUGHTERS OF AFRICA – Part of GET UP, STAND UP NOW |url=https://www.somersethouse.org.uk/whats-on/get-up-stand-up-now/margaret-busby-presents-new-daughters-africa |access-date=7 April 2021 |publisher=[[Somerset House]] |archive-date=20 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720215911/https://www.somersethouse.org.uk/whats-on/get-up-stand-up-now/margaret-busby-presents-new-daughters-africa |url-status=dead }}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ===
ᱡᱮᱠᱞᱤᱱ ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱝᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱾<ref name="PTP">[http://www.peepaltreepress.com/authors/jacqueline-bishop "Jacqueline Bishop"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419045808/https://www.peepaltreepress.com/authors/jacqueline-bishop |date=2024-04-19 }} at Peepal Tree Press.</ref> ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱦᱟᱢᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="PTP" /> ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱤᱭᱩᱨᱱᱤᱵᱷᱤᱥᱮᱴ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="PTP" /> ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱭᱭᱟᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱡᱮᱴ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱤ ᱥᱮᱨᱚᱱ ᱳᱞᱰᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱞᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱜᱚᱭᱤᱴᱥᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PTP" /> 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱵᱤᱥᱯ ᱢᱮᱨᱮᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://nationalgalleryofjamaica.wordpress.com/category/jacqueline-bishop/ "Jamaica Biennial 2017 – Juried Artists: Jacqueline Bishop"], National Gallery of Jamaica Blog, 28 June 2017.</ref>
=== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ===
ᱵᱤᱥᱦᱚᱯᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱫᱟ ᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱥᱟᱝ (2007) ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ, ᱯᱷᱳᱱᱟ (2006) ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱯᱥᱚᱴᱥ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ᱤᱱᱥᱴᱟᱱᱵᱳᱞ (2009), 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ ᱦᱩ ᱯᱮᱱᱴ, ᱯᱮᱱᱴᱟᱨᱥ ᱦᱳ ᱨᱤᱴᱮᱼ3 ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱞ ᱢᱮᱠᱮᱱᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱯᱷ ᱴᱚᱢᱯᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ 'ᱫᱟ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱟᱫᱟᱨ ᱯᱮᱥᱤᱥᱚᱱ' (2015), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱼᱫᱩᱠᱛᱤ ᱾<ref name="PTP"/>
ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚ ᱥᱤ ᱮᱢ ᱵᱳᱠᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱰᱤᱭᱳᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱵᱤᱥᱦᱚᱯ ᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱡᱟᱭᱤᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ, ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Robyn Stephenson, [http://www.susumba.com/books/reviews/her-patchwork-aesthetic-jaqueline-bishop%E2%80%99s-gymnast-and-other-positions "Her Patchwork Aesthetic: Jaqueline Bishop’s The Gymnast and Other Positions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026070019/http://www.susumba.com/books/reviews/her-patchwork-aesthetic-jaqueline-bishop%E2%80%99s-gymnast-and-other-positions |date=2020-10-26 }}, ''Susumba'', 3 March 2017.</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ, ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱱᱼᱟᱱᱼᱚᱱᱚᱱᱼᱟᱱᱼᱱᱚᱱᱼᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱼᱟᱱᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱫᱟ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴ' ᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱵᱤᱥᱚᱯᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭᱼᱟ, ᱮᱢᱚᱱ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱯ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://www.bocaslitfest.com/2016/03/24/announcing-2016-ocm-bocas-prize-shortlist/ "Announcing the 2016 OCM Bocas Prize Shortlist"], Bocas News, NGC Bocas Lit Fest website.</ref>
ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱱᱩᱴ ᱮᱹ ᱵᱨᱳᱫᱷᱟᱨᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱢᱳᱨᱟᱠᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ,[[ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱚ|ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ]]/ᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱤᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱴᱳ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱛᱩᱨ ᱥᱠᱚᱢᱵᱟᱨᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱢᱥ ᱢᱤᱥᱮᱱᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾<ref>Sarah Courville, [https://www.cc-seas.columbia.edu/wkcr/audio/studio-jacqueline-bishop "Studio A With Jacqueline Bishop"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516122804/https://www.cc-seas.columbia.edu/wkcr/audio/studio-jacqueline-bishop |date=2024-05-16 }}, WKCR, 18 September 2016.</ref><ref>[https://jacquelineabishop.com/awards/ "Honors, Awards, Fellowships"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516122804/https://jacquelineabishop.com/awards/ |date=2024-05-16 }}, Jacqueline Bishop website.</ref>
== ᱧᱮᱞᱟᱱ/ᱵᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ ==
ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱤᱴᱞᱤ, ᱢᱳᱨᱚᱠᱳ, ᱠᱮᱯ ᱵᱷᱟᱨᱰᱮ, ᱱᱟᱭᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱤᱥᱯ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱮᱞ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱨᱟᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱰᱳᱨᱟ ᱢᱟᱨ/ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱯ ᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱵᱤᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱱ ᱪᱤᱱᱚ ᱯᱮᱞᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱴᱚᱞᱮᱴᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱞᱟᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* 2017ᱼᱯᱷᱤᱱᱮᱞᱤᱥᱴ, ᱠᱮᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
* 2016ᱼᱠᱳᱹᱥᱤᱹᱢᱤ ᱵᱳᱠᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱨᱤᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱟᱝᱼᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
* 2014ᱼᱠᱟᱱᱟᱩᱴ ᱮᱹ ᱵᱨᱳᱫᱷᱟᱨᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ, ᱫᱟ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱱ ᱨᱤᱴᱟᱨ''ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ''
* 2009 ᱼ ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ/ᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳ, ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ
* 2008 ᱼᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱯᱷᱮᱞᱳ, ᱢᱳᱨᱚᱠᱳ
* 2000 ᱼᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱛᱷᱩᱨ ᱥᱠᱳᱢᱵᱟᱨᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ
* 1998 ᱼᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ)
* 1997 ᱼᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ)
* 1994 ᱼᱡᱟᱢᱥ ᱢᱤᱥᱮᱱᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
574of0ycuow61s4memdi1mrvrz2obim
ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱫᱩᱵᱮ
0
26748
197871
147478
2026-09-15T22:49:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197871
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱫᱩᱵᱮ
| image = Lillete Dubey at Marigold Premiere.jpg
| image_size = 222px
| caption =
| birth_name = ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱠᱮᱥᱣᱟᱱᱤ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|09|07}}
| birth_place = ᱯᱩᱱᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| height =
| spouse = {{Marriage|ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱩᱵᱮ|1978|2015|end=died}}
| children = [[ᱱᱨᱦᱟ ᱫᱩᱵᱮ]]<br/>[[ᱤᱨᱟ ᱫᱩᱵᱮ]]
| relatives = [[ᱞᱩᱥᱤᱱ ᱫᱩᱵᱮ]] (sister)
}}
'''ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱫᱩᱵᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 7 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1953) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱰᱩᱵᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱤ ᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞᱼᱛᱮᱴᱟᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱜᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱟ ᱯᱨᱤᱢᱴᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/theatre-fest/gauhar-produced-by-the-primetime-theatre-co-and-directed-by-lillette-dubey/article28699565.ece|title=Gauhar- Produced by The Primetime Theatre Co. and directed by Lillette Dubey|date=25 July 2019|work=The Hindu|access-date=30 May 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lillete Dubey's theatre company, Primetime Theatre Co., celebrates 25 years... : www.MumbaiTheatreGuide.com |url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/Articles/16/jan/lillete-dubeys-theatre-company-primetime-theatre-co-celebrates-25-years.asp |access-date=30 May 2020 |website=mumbaitheatreguide.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 July 2008 |title=Profiles : Snapping up life |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Snapping-up-life/article15384645.ece |publisher=The Hindu (Metro Plus)}}</ref>
ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ '30 ᱰᱮᱡᱽ ᱤᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ', 'ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱫᱷᱩᱨᱮ' (ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱦᱮᱱᱫᱽᱷᱟ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱤᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ) 'ᱟᱜᱚᱥᱴᱼ ᱳᱥᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ' ᱰᱮᱱᱥ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱢᱮᱱ, <ref>{{Cite web |date=1 March 2012 |title=A feast of theatre at Mahindra Excellence in Theatre Awards |url=https://zeenews.india.com/entertainment/art-and-theatre/a-feast-of-theatre-at-mahindra-excellence-in-theatre-awards_106843.html |access-date=1 September 2020 |website=Zee News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/theatre-fest/director-lillette-dubey-says-that-her-drama-dance-like-a-mans-appeal-lies-in-its-universal-themes-of-humanity/article28835429.ece|title='Dance Like a Man' by Lillette Dubey: Dance, drama and relationships|last=Akundi|first=Sweta|date=6 August 2019|work=The Hindu|access-date=1 September 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 'ᱤᱧ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ', ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ 'ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱱᱚᱱᱤ ᱟᱯᱯᱟ' ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱠᱮᱥᱳᱣᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱩᱵᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="dramaoflife">{{Cite web |date=26 May 2002 |title=Lillete Dubey: The drama of life |url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Lillete-Dubey-The-drama-of-life/articleshow/11004745.cms |publisher=The Times of India (Delhi Times)}}</ref><ref name="lilleteworld">{{Cite web |date=16 December 2011 |title=Lillete's world |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/lilletes-world/article2718988.ece |publisher=The Hindu (Metro Plus)}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=966ZDAAAQBAJ All the World is a Stage]</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱣᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱤᱞᱟ ᱠᱮᱥᱳᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱮᱰᱤ ᱦᱟᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱭᱱᱟᱠᱳᱞᱚᱡᱤᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="lilleteworld" /><ref>{{Cite web |date=1 October 1999 |title=I am over-qualified for this medium |url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19991001/ile01164.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220173730/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19991001/ile01164.html |archive-date=20 December 2013 |website=The Indian Express}}</ref><ref name="dramaoflife" /> ᱰᱩᱵᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ|ᱵᱤᱠᱟᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ|ᱞᱚᱠᱱᱟᱣ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱛᱚᱢ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="dramaoflife" /> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="lilleteworld" /> ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ 9 ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Curators {{!}} Serendipity Arts Festival |url=http://www.serendipityartsfestival.com/archives-2016/curators/performing-arts/lillete-dubey/ |access-date=10 September 2020 |website=Serendipity |language=en-US |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814053904/https://www.serendipityartsfestival.com/archives-2016/curators/performing-arts/lillete-dubey/ |url-status=dead }}</ref> ᱮᱞ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮ ᱟᱨ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱮᱢ ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 May 2002 |title=Lillete Dubey: The drama of life |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Lillete-Dubey-The-drama-of-life/articleshow/11004745.cms |access-date=10 September 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
1978 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱰᱩᱵᱮ ᱨᱚᱵᱤ ᱰᱩᱵᱮ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱰᱩᱵᱮ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱮᱱᱠᱨᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Youngest-ever-GM-of-Taj-Mansingh-dies-at-60/articleshow/47256663.cms|title=Youngest-ever GM of Taj Mansingh dies at 60|date=13 May 2015|work=The Times of India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱭᱨᱟ ᱰᱩᱵᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱟ ᱰᱩᱵᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ,ᱞᱩᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱯᱟᱛᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱢᱚᱱ ᱴᱨᱤ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="dramaoflife"/> ᱞᱩᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱫᱤᱯ ᱫᱩᱵᱮ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱫᱩᱵᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ 'ᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱮᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lillete's life goals |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/lillete-39-s-life-goals/cid/1432992 |access-date=24 September 2020 |website=The Telegraph (India)}}</ref> 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ ᱵᱮᱱᱫᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱞᱚᱵ ᱤᱭᱩ ᱦᱟᱢᱮᱥᱟ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱥ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱛ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱜ ᱢᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱵᱟᱣᱟᱱᱫᱟᱨ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱹᱲᱤᱡᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱳᱱᱣᱟᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢ ᱵᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱴᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ, ᱢᱟᱱᱥᱩᱱ ᱳᱭᱰᱤᱝ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱞᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱳᱯᱮᱱ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱚᱱᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ,
=== ᱜᱟᱭᱟᱱ ===
[[ᱨᱮᱫ:Mohan_and_Lillete_performing_in_a_play_Aadhe_Adhoore_in_Bharat_Bhavan_Bhopal.jpg|left|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱞᱮᱴ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱫᱷᱩᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾]]
᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱰᱩᱵᱮ, ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱮᱯᱤᱭᱟᱨ, ᱜᱨᱤᱠ ᱴᱨᱮᱜᱮᱰᱤ, ᱵᱨᱮᱪᱴ, ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠᱮᱞ ᱠᱳᱢᱰᱤᱡᱽ, ᱯᱷᱟᱨᱥ, ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱮᱵᱽᱥᱟᱨᱰ ᱛᱮᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ 60 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱭᱵᱮᱥᱮᱱ, ᱴᱮᱱᱮᱥᱤ ᱩᱭᱞᱤᱭᱟᱢᱥ, ᱟᱨᱛᱩᱨ ᱢᱤᱞᱟᱨ, ᱯᱤᱱᱴᱟᱨ, ᱫᱟᱨᱤᱳ ᱯᱷᱳ, ᱮᱰᱳᱣᱟᱨᱰ ᱟᱞᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ, ᱯᱚᱨᱛᱚᱯ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱫᱟᱛᱛᱚᱱᱤ, ᱜᱨᱤᱥ ᱠᱚᱨᱱᱟᱰ, ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱮᱞᱠᱩᱱᱪᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=Curators {{!}} Serendipity Arts Festival |url=http://www.serendipityartsfestival.com/archives-2016/curators/performing-arts/lillete-dubey/ |access-date=6 January 2021 |website=Serendipity |language=en-US |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120201632/https://www.serendipityartsfestival.com/archives-2016/curators/performing-arts/lillete-dubey/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vaidya |first=Ketan |date=11 June 2019 |title=Indian theatre remembers its Renaissance man, Girish Karnad |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-indian-theatre-remembers-its-renaissance-man-girish-karnad-2759445 |access-date=6 January 2021 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱰᱩᱵᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭᱤᱛᱮ ᱛᱮᱛᱷᱮᱛ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 February 2016 |title=Lillete Dubey: 'It's a never-ending trip' |url=https://openthemagazine.com/art-culture/lillete-dubey-its-a-never-ending-trip/ |access-date=4 June 2021 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
=== ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ ===
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
'''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
* ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱢᱟᱭ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ ᱱᱤᱠᱤᱞ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baddhan |first=Raj |date=4 January 2006 |title=STAR Screen Awards: Nominations announced |url=https://www.bizasialive.com/star-screen-awards-nominations-announced/ |access-date=23 June 2021 |website=BizAsia |language=en-GB}}</ref>
'''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ'''
* 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ 'ᱵᱳ ᱵᱮᱨᱟᱠ ᱯᱷᱟᱨᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱮᱱᱤᱠ ᱡᱚᱜᱚᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ '''"ᱯᱟᱱᱠᱷ"''' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'''
* 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱤᱱ ᱛᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱨᱮ '''<nowiki/>'ᱟᱫᱷᱮ ᱟᱫᱷᱩᱨᱮ'''' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'''<ref>{{Cite web |title=Mahindra Excellence in Theatre Awards |url=http://metawards.com/ |access-date=23 June 2021 |website=Mahindra Excellence in Theatre Awards |language=en}}</ref>
* ᱡᱩᱨᱤ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ '3 ᱰᱮᱡᱽ ᱴᱩ ᱜᱳ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ', 'ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ' ᱟᱨ 'ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ 3 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱢᱚᱱ ᱢᱮᱵᱷᱩᱱᱩ ᱥᱟᱵᱮᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ 2019 '3 ᱰᱮᱡᱽ ᱴᱩ ᱜᱳ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'''<ref>{{Cite web |date=22 July 2019 |title=The Simon Mabhunu Sabela Film & TV Awards Winners Announced |url=http://www.actorspaces.co.za/index.php/2019/07/22/simon-mabhunu-sabela-film-tv-awards-winners-announced/ |access-date=23 June 2021 |website=Actor Spaces |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱦᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ 'ᱥᱤᱡᱚᱱᱥ ᱜᱨᱤᱴᱤᱝᱥ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ'''
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
b47uoxc895cmutstkdqd5ay3ix0tyi5
ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28476
197897
181335
2026-09-16T04:22:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197897
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ<br /><small>ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ</small>
| nativename-a = {{nobold|{{lang|ar|مطار زايد الدولي }}}}
| nativename-r =
| image = Zayed_International_Aiport_Logo.svg
| image-width = 250
| image2 = <!--EXTERNAL IMAGE OF THE THE NEW TERMINAL REQUIRED HERE-->
| image2-width = 250
| IATA = AUH
| ICAO = OMAA
| WMO = 41217<ref name="WMO" />
| type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ
| owner-oper = [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| city-served = [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]
| location =
| opened = {{start date and age|1982|01|02|df=yes}}
| hub = {{ubl|class=nowrap
| [[Etihad Airways]]
| [[Etihad Cargo]]}}
| operating_base = {{ubl|class=nowrap
| [[ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]
| [[ᱣᱤᱡᱽ ᱭᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]]}}
| timezone = [[Time in the United Arab Emirates|UAE Standard Time]]
| utc = [[UTC+᱐᱔:᱐᱐]]
| elevation-f = 88
| coordinates = {{coord|24|25|59|N|054|39|04|E|region:AE-AZ|display=it}}
| pushpin_map = Asia
| pushpin_map_caption = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_label = '''AUH'''/OMAA
| website = {{Official website}}
| metric-rwy = yes
| r1-number = 13R/31L
| r1-length-m = 4,205
| r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]]
| r2-number = 13L/31R
| r2-length-m = 4,205
| r2-surface = Asphalt
| stat-year = ᱒᱐᱒᱓
| stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ
| stat1-data = ᱒᱒,᱙᱓᱕,᱓᱑᱖ ({{increase}} ᱔᱔.᱕%)
| stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ
| stat2-data = ᱒᱒᱖,᱓᱖᱒ ({{increase}} ᱑᱖.᱓%)
| stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ
| stat3-data = ᱘᱗᱘,᱖᱗᱕ ({{increase}} ᱔᱕.᱘%)
| footnotes = Source: [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]<ref>{{cite news|last=Gokulan|first=Dhanusha|title=Abu Dhabi Airports' passenger traffic hit nearly 23 million in 2023|url=https://gulfnews.com/business/aviation/abu-dhabi-airports-passenger-traffic-hit-nearly-23-million-in-2023-1.100955072|work=[[Gulf News]]|date=9 February 2024|access-date=1 March 2024|language=en}}</ref>
}}
'''ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|AUH|OMAA}} ({{lang-ar|مطار زايد الدولي}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱴ (UAE) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩ.ᱮ.ᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱡᱽ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖.᱕ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱤᱞ (᱓᱐.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ; ᱑᱙.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ (᱖,᱐᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="googlemaps">{{Cite web |title=Abu Dhabi International Airport · Abu Dhabi - United Arab Emirates |url=https://www.google.com/maps/place/Abu+Dhabi+International+Airport/@24.4588067,54.4548757,12z/data=!4m2!3m1!1s0x3e5e48de900c71ef:0x9b379979236d755e |access-date=22 February 2022 |website=Google.com}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 Aug 2023 |title=Passenger Traffic at Abu Dhabi International Airport During First Half of 2023 Increases by 67% Year-On-Year |url=https://www.adairports.ae/english/media-centre/press-releases/2023/2023-08-04-PASSENGER-TRAFFIC-AT-ABU-DHABI-INTERNATIONAL-AIRPORT-DURING-FIRST-HALF-OF-2023-INCREASES |access-date=3 December 2023 |website=Abu Dhabi Airports}}</ref> ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱮᱠᱷ ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞ ᱱᱟᱦᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ "ᱥᱟᱢᱟᱨᱴ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ==
᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ A ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>[https://www.abudhabiairport.ae/en/ abudhabiairport.ae - "All flights now operate at Terminal A"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240209144558/https://www.abudhabiairport.ae/en/ |date=2024-02-09 }} retrieved 28 January 2024</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="officialterminalmaps">{{Cite web | url=https://www.abudhabiairport.ae/en/passenger-guide/transit/airport-information/terminal-maps | title=Terminal Maps |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207082300/https://www.abudhabiairport.ae/en/passenger-guide/transit/airport-information/terminal-maps|archive-date=2021-12-07 | access-date=2024-08-17}}</ref>
===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ===
[[File:AUH Terminal A.svg|thumb|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭ-ᱟᱭᱩᱴ]]
[[File:Abu Dhabi Terminal A Walkway.png|thumb|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ
ᱥᱮᱫ]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Maszczynski |first=Mateusz |date=2022-01-02 |title=Abu Dhabi Airport Celebrates 40th Birthday But There's Still No Update On $3 billion Midfield Terminal |url=https://www.paddleyourownkanoo.com/2022/01/02/abu-dhabi-airport-celebrates-40th-birthday-but-theres-still-no-update-on-3-billion-midfield-terminal/ |access-date=2022-06-14 |website=Paddle Your Own Kanoo |language=en-GB}}</ref> ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱮᱯᱮᱡᱤᱴᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱮᱯᱮᱡᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.abudhabiairport.ae/english/airport-information/about-abu-dhabi-airport/midfield-terminal-complex-development.aspx|title=Midfield Terminal Complex Development|work=ABUDHABI AIRPORT|access-date=1 June 2015|archive-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151202050127/http://www.abudhabiairport.ae/english/airport-information/about-abu-dhabi-airport/midfield-terminal-complex-development.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱗᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱘᱐ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱑᱖᱓ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱠᱳᱦᱱ ᱯᱮᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/business/aviation/abu-dhabi-midfield-terminal-to-open-in-fourth-quarter-of-2019-1.2114979|title=Abu Dhabi Midfield Terminal to open in fourth quarter of 2019|website=Gulfnews.com|date=29 October 2017 }}</ref> ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.trbusiness.com/regional-news/middle-east/gavin-mckechnie-departs-adac-mtb-opening-pushed-back-to-2021/191280|title=Gavin McKechnie departs ADAC as MTB opening is pushed back to 2021 | Travel Retail Business|date=1 July 2020|website=Trbusiness.com|access-date=22 February 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱴᱤᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱵᱽᱴᱮᱠ, ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱮᱵᱷᱤ ᱤᱱᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱳᱞᱤᱰᱮᱴᱮᱰ ᱠᱚᱸᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (CCC), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱳᱡᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱴᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="reuters.com">{{Cite web|date=2021-07-05|title=Abu Dhabi cancels $3 bln airport terminal contract, sources say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/abu-dhabi-cancels-3-bln-airport-terminal-contract-sources-say-2021-07-05/|access-date=2021-07-07|website=Reuters.com}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=February 8, 2023 |title=Abu Dhabi to open massive new $3bn airport terminal: Reports |url=https://www.arabianbusiness.com/industries/transport/abu-dhabi-to-open-massive-new-3bn-airport-terminal-reports |access-date=March 24, 2023 |newspaper=Arabian Business}}</ref> ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ '''ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ' ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮᱛᱤᱦᱟᱰ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ, ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱣᱤᱡᱽ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ, ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kamel |first=Deena |date=August 31, 2023 |title=Abu Dhabi looks to new aviation era as $3bn terminal to open |url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2023/08/31/abu-dhabi-international-airport-new-terminal-to-open-in-november/ |access-date=September 2, 2023 |website=TheNationalNews.com}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.adairports.ae/english/media-centre/press-releases/2023/2023-08-31-New-Terminal-Starting-November-2023 | title=Abu Dhabi International Airport Set to Welcome Travellers to New Terminal Starting November 2023 }}</ref>
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱥᱚᱱ: ᱤᱢᱯᱚᱥᱤᱵᱟᱞ - ᱰᱮᱰ ᱨᱮᱠᱱᱤᱝ ᱯᱟᱨᱴ ᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bedirian |first=Razmig |date=July 1, 2023 |title=Mission: Impossible stars reveal joy over filming at new Abu Dhabi airport terminal |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/2023/07/01/mission-impossible-stars-reveal-joy-over-filming-at-new-abu-dhabi-airport-terminal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713132619/https://www.thenationalnews.com/arts-culture/2023/07/01/mission-impossible-stars-reveal-joy-over-filming-at-new-abu-dhabi-airport-terminal/ |archive-date=July 13, 2023 |access-date=July 13, 2023 |website=The National |quote=With the Midfield Terminal still under construction and the world battling a pandemic, the challenge was set to make shooting inside mission possible}}</ref>
᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ-ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱡᱽ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ A ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=WATCH: Abu Dhabi International Airport opens new state-of-the-art Terminal A|url=https://www.iol.co.za/travel/world/middle-east/watch-abu-dhabi-international-airport-opens-new-state-of-the-art-terminal-a-1ea2de72-f7bf-5139-8a5d-d957ce5b69b5|work=[[Independent Online]]|date=2 November 2023|access-date=2 November 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Welcome to Terminal A|url=https://www.etihad.com/en-ae/fly-etihad/airport-information/terminal-a-experience|work=[[Etihad Airways]]|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102134926/https://www.etihad.com/en-ae/fly-etihad/airport-information/terminal-a-experience|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Wizz Air launches flights from new Abu Dhabi International Airport Terminal A|url=https://www.arabianbusiness.com/industries/transport/wizz-air-launches-flights-from-new-abu-dhabi-international-airport-terminal-a|work=[[Arabian Business]]|date=2 November 2023|access-date=2 November 2023|language=en}}</ref>
===ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ===
[[File:13-08-06-abu-dhabi-airport-16.jpg|thumb|ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ]]
[[File:13-08-06-abu-dhabi-airport-01.jpg|thumb|ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:13-08-06-abu-dhabi-airport-35.jpg|thumb|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱮᱯᱨᱚᱱ]]
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
;ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱛᱷᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (᱓-᱑᱑) ᱫᱚ ᱡᱮᱴ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱚᱞ ᱜᱮᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱜᱮᱴ (ᱜᱮᱴ ᱑᱔ - ᱒᱒) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱰᱮ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="officialterminalmaps"/>
;ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒
ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱥ-ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱜᱮᱴ (ᱜᱮᱴ ᱒᱔ - ᱒᱖) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱜᱮᱡᱽ ᱠᱞᱮᱢ ᱵᱮᱞᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ-ᱠᱳᱥ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
;ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓
ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱭᱩᱴᱤ-ᱯᱷᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱰ ᱠᱚᱨᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱓᱒-᱓᱕ ᱟᱨ ᱕᱘-᱖᱑, ᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱘-᱓᱑ ᱟᱨ ᱓᱖-᱕᱗ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="officialterminalmaps"/> ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱡᱮᱴ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Abu Dhabi Airport Terminal Maps |url=https://www.abudhabiairport.ae/en/passenger-guide/transit/airport-information/terminal-maps |access-date=2024-09-01 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207082300/https://www.abudhabiairport.ae/en/passenger-guide/transit/airport-information/terminal-maps |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨ᱓᱘᱐ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
;ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱣᱩᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱚᱣᱱᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱮᱠ ᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱵᱷᱟᱨᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/uae/transport/abu-dhabi-airports-closes-city-terminal-check-in-facility-1.918422|title=Abu Dhabi Airports closes City Terminal check-in facility|website=Thenational.ae|date=2 October 2019}}</ref> ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱤᱦᱟᱫᱽ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="gulf_Easy">{{cite web| title = Easy check-in facilities draw air travellers to city terminal| last = Bibbo'| first = Barbara| work = gulfnews.com| publisher = [[Gulf News]]| date = 2004-07-28| access-date = 2014-10-01| url = http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/easy-check-in-facilities-draw-air-travellers-to-city-terminal-1.328305| archive-url = https://archive.today/20141001072327/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/easy-check-in-facilities-draw-air-travellers-to-city-terminal-1.328305| url-status = dead| archive-date = 2014-10-01}}</ref>
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
===ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱨᱤᱠᱞᱮᱨᱮᱱᱥ===
ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱨᱤᱠᱞᱮᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url = http://ph.news.yahoo.com/us-customs-pre-clearance-facility-opens-uae-162934663--sector.html |title = US Customs pre-clearance facility opens in UAE |work = Yahoo! News Philippines |date = January 28, 2014 |access-date = April 12, 2014 }}</ref> ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱡᱷᱚᱜ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2012/06/14/world/europe/us-security-has-beachhead-at-foreign-airports.html |title = U.S. Security Expands Presence at Foreign Airports |work = The New York Times |date = June 13, 2012 |access-date = June 21, 2012 |last1 = Schmidt |first1 = Michael S. }}</ref>
===ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱠᱚ===
ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, 13R/31L ᱟᱨ 13L/31R ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱔,᱒᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ × ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓,᱗᱙᱖ ᱯᱷᱤᱴ × ᱑᱙᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aip">[http://www.gcaa.gov.ae/aip/AIPSUP2013/UAE_AIP.html United Arab Emirates AIP] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131230233911/http://www.gcaa.gov.ae/aip/AIPSUP2013/UAE_AIP.html |date=December 30, 2013 }} (login required)</ref>
===ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ===
ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱔,᱒᱐᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓,᱗᱙᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖,᱕᱖᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱑᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|refs=
<!-- + -->
<ref name="WMO">{{cite web |last1=Oakley |first1=T. |title=Instrument and Observing Methods – Report No. 56 |url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=9606 |publisher=World Meteorological Organization |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121152118/https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=9606 |archive-date=21 November 2021 |pages=8 |date=November 1993}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category-inline}}
* {{Official website}}
{{portalbar|United Arab Emirates|Aviation}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
2ry0ps4p4x9ynot7x4zpflpm0mnce43
ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28877
197920
159851
2026-09-16T11:31:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197920
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| nativename-a =
| nativename-r =
| image =
| image-width = 300
| caption =
| IATA = RTC
| ICAO = VARG
| type = ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ
| owner =
| operator = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]
| city-served = [[ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱸᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| location =
| metric-elev = y
| elevation-m = 93
| coordinates = {{coord|17|00|49|N|073|19|40|E|region:IN-MH|display=inline,title}}
| website =
| pushpin_map = India Maharashtra#India
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption = Location of the airport in Maharashtra
| pushpin_label = '''RTC'''
| pushpin_label_position = top
| metric-rwy = y
| r1-number = 04/22
| r1-length-m = 1,372
| r1-surface = Asphalt concrete
| stat-year =
| stat1-header =
| stat1-data =
| stat2-header =
| stat2-data =
| footnotes = ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: WAD,<ref name="WAD">{{cite web|url-status=usurped|url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=VARG|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305143444/http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=VARG|archive-date=2019-03-05|title=Airport information for VARG|website=World Aero Data}} Data current as of October 2006.</ref> GCM,<ref name="GCM">{{GCM|VARG}}</ref> STV<ref name="STV">{{STV|7668579|Ratnagiri Airport|13}}</ref>
}}
'''ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: '''RTC''', ICAO: '''VARG''') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱠᱚᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱨᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Airstrips in Maharashtra |url=http://www.mahapwd.com/statistics/airstrips.htm |publisher=Maharashtra Public Works Department |access-date=23 October 2023 |archive-date=1 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001075044/http://www.mahapwd.com/statistics/airstrips.htm |url-status=dead }}</ref> ᱵᱷᱚᱭᱩᱫᱷᱩᱛ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱤᱝ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Written Answers |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/36824/1/10_I_16071991_p64_p64_t92.pdf |publisher=Parliament Library |date= 16 July 1991 |access-date=23 October 2023}}</ref> ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (MIDC) ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=M.I.D.C. Website |url=http://midcindia.org/Pages/SectorialStrength.aspx#8 |access-date=23 October 2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328122747/http://www.midcindia.org/Pages/SectorialStrength.aspx#8 |archive-date=28 March 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱑᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱥᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Coast Guard gets new airbase |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/coast-guard-gets-new-airbase/articleshow/15883681.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=3 January 2009 |access-date=23 October 2023 |archive-date=19 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219213322/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/coast-guard-gets-new-airbase/articleshow/15883681.cms |url-status=dead }}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (MIDC) ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ (Airports Authority of India) ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱵᱷ (Civil Operations) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (UDAN Scheme) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱢᱳᱨᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱱᱰᱤᱝ (MoU) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ MIDC ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱥᱤᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱟᱨ AAI ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱱᱟᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱚᱱ (CNS) ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=MoU for activating RCS – UDAN operations at Ratnagiri Airport to be signed tomorrow |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1567261 |publisher=Press Information Bureau|date= 4 March 2019 |access-date=23 October 2023}}</ref>
==ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (CGAS) ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ==
ᱥᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Coast Guard station at Ratnagiri commissioned |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-coast-guard-station-at-ratnagiri-commissioned-1524740 |work=Daily News and Analysis|date= 26 March 2011 |access-date=23 October 2023}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Ratnagiri to have coast guard air station |url=http://expressbuzz.com/biography/ratnagiri-to-have-coast-guard-air-station/260513.html |publisher=ExpressBuzz |date=29 March 2011 |access-date=23 October 2023 }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱯᱷᱮᱰ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[The Asian Age|https://www.asianage.com/metros/mumbai/050319/civil-flights-to-start-at-ratnagiri-airport.html]</ref> ᱑᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱨᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (AAI) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.businesstoday.in/sectors/aviation/aai-to-develop-10-airports-in-maharashtra/story/236437.html Business Today – 23.08.2016 – Airport Authority of India]</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱱᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
nnubosgb1k5evtyokxa7lcwmnto7n59
ᱟᱱᱩ ᱟᱜᱨᱟᱣᱟᱞ
0
29509
197876
162546
2026-09-16T00:30:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197876
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱱᱩ ᱟᱜᱨᱟᱣᱟᱞ
| image = Anu Aggrawal (selfie).jpg
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1969|1|11}}<ref>{{Cite web |title=Anu Agrawal |work=Rottentomatoes.com |access-date=5 September 2016 |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/anu-agrawal/}}</ref>
| birth_place = [[ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱳᱰᱮᱞ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| years active = 1988–1996
}}
'''ᱟᱱᱩ ᱟᱜᱨᱟᱣᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱤᱠᱤ'', ''ᱠᱷᱚᱞ-ᱱᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱫᱽ ᱠᱞᱟᱩᱰ ᱰᱳᱨ'' ᱟᱨ ''ᱛᱤᱨᱩᱫᱟ ᱛᱤᱨᱩᱫᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Enigma-of-Arrival/articleshow/15808087.cms |title=The Enigma of Arrival |date=4 May 2008 |first=Vishwas |last=Kulkarni |newspaper=Mumbai Mirror |language=en |access-date=5 November 2019 |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718192908/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/the-enigma-of-arrival/articleshow/15808087.cms |url-status=dead }}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ==
ᱟᱱᱩ ᱟᱜᱽᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱚᱞᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 8th grade ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ theatre group ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱙ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱠᱥᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ, ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱤᱝ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱥᱤ ᱵᱟᱦᱟᱱᱮ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱟᱥᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱭᱳᱜᱟ ᱨᱮ ᱭᱳᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱳᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟ. ᱟᱜᱽᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱮ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/books/aashiqui-star-returns-to-life-turns-author/story-oNWoqaNS7s5jGIDuF3dCnO.html |title=Aashiqui star returns to life, turns author |date=13 June 2010 |website=Hindustan Times |language=en |access-date=5 November 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱳᱜᱟ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱴᱷᱟ. ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱬᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱟᱜᱽᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱤᱵᱷᱟᱭᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱮᱰ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱚᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ, ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱱᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱣᱮᱞᱦᱮᱵᱽ, ᱥᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱩ ᱟᱜᱽᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱷᱤᱞᱢ
! ᱨᱳᱞ
! ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ
|-
| 1988
|''Isi Bahane''
| ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ
| TV series
|-
|1989
|''Face of Schweppes Indian Tonic''
|ᱢᱳᱰᱮᱞᱼᱯᱮᱨᱤᱥ
|International Model
|-
| 1990
|''[[ᱟᱥᱤᱠᱤ]]''
| ᱟᱱᱩ
| Debut film
|-
| 1992
|''[[ᱜᱟᱡᱟᱵᱽ ᱛᱟᱢᱟᱥᱟ]]''
| Ganga
|
|-
| 1993
|''[[ᱴ5ᱷᱤᱨᱩᱫᱟ ᱛᱷᱩᱴᱤᱨᱩᱫᱟ]]''
| Chandralekha "ᱞᱮᱠᱷᱟ"
|[[Tamil language|Tamil]] film
|-
| 1993
|''[[ᱠᱤᱝ ᱟᱝᱠᱟᱞ]]''
| Fenni Fernando from Goa
|
|-
|1993
|''[[Khal-Naaikaa]]''
|Anuradha Bakshi / Kiran
|Remake of a 1992 [[Cinema of the United States|Hollywood]] film, ''[[The Hand That Rocks the Cradle (film)|The Hand That Rocks the Cradle]]''
|-
| 1994
|''[[The Cloud Door]]''
| Princess Kurangi
| Short movie (Cannes Film Festival<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/1994/film/reviews/the-cloud-door-1200438102/ |title=The Cloud Door |last=McCarthy |first=Todd |date=31 August 1994 |website=Variety |language=en |access-date=30 May 2019}}</ref>)
|-
| 1994–1997
|''Oye MTV (that later became BPL Oye!)''
| Star endorser and VJ
| Launched MTV India<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/anusualauthor/status/864079591098400768?lang=en |title=Awesome to have launched #MTV in #india 1993! #author #anusual @Harper360 @HarperCollinsIN Got #interviewed by #NYTimes @MTVIndia #bollywoodpic.twitter.com/JidfOZU7tx |last=Aggarwal |first=Anu |date=15 May 2017 |website=@anusualauthor |language=en |access-date=30 May 2019}}</ref>
|-
| 1995
|''[[Janam Kundli]]''
| Kiran M Prasad / Kiran R. Kapoor
|
|-
| 1995
|''[[ᱛᱟᱢ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ]]''
| Special appearance in the song "Love Machine"
|
|-
| 1996
|''[[Return of Jewel Thief]]''
| Princess Vishaka
|
|-
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*{{IMDb name|0013004}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
j83ldj1r3b4fh5cy3nppy70j13bk88q
ᱥᱟᱡᱚᱞ ᱟᱞᱤ
0
29531
197913
194589
2026-09-16T08:14:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197913
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱡᱚᱞ ᱟᱞᱤ
| image =
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|01|17}}<ref name="auto">{{cite web |title=Bringing you the best of Sajal Ali; Birthday edition |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/bringing-you-the-best-of-sajal-ali-birthday-edition/ |website=dailypakistan.com |date=17 January 2018 |access-date=9 April 2018}}</ref><ref name="auto1">{{cite web |url=https://www.geo.tv/latest/268033-sajal-ali-thanks-fans-for-love-beautiful-wishes-on-her-26th-birthday |title=Sajal Ali thanks fans for love, beautiful wishes on her 26th birthday |date=18 January 2020 |work=Geo.tv |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118205837/https://www.geo.tv/amp/268033-sajal-ali-thanks-fans-for-love-beautiful-wishes-on-her-26th-birthday |url-status=live}}</ref>
| birth_place = [[ᱞᱟᱦᱚᱨ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]
| spouse = {{marriage|[[ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱨ]]|2020 |2022|end=div}}
| relatives = [[ᱥᱟᱹᱵᱩᱨ ᱟᱞᱤ]] <small>(sister)</small>
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}}
| years_active = 2009–ᱱᱤᱛ
| honours = [[File:Hilal-e-Imtiaz (Civilian).png|50px]] [[Tamgha-e-Imtiaz]]
}}
'''ᱥᱟᱡᱚᱞ ᱟᱞᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱠᱥ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱢᱜᱷᱟ-ᱤ-ᱤᱢᱛᱤᱭᱟᱡᱽ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=23 March 2023 |title=Sajal Ali, Adnan Siddiqui among other celebrities decorated with civil awards |url=https://www.geo.tv/latest/536179-sajal-ali-adnan-siddiqui-among-other-celebrities-decorated-with-civil-awards |access-date=24 March 2024}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱳ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ᱱᱟᱫᱟᱬᱤᱭᱟᱱ (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱦᱢᱩᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱤ ᱢᱟᱞᱠᱟᱭᱤᱱ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱱᱟᱱᱦᱤ (᱒᱐᱑᱓) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱚᱠᱥ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱱᱟᱛᱟ (Sannata) ᱟᱨ ᱠᱩᱫᱫᱟ ᱫᱮᱠᱷ ᱨᱟᱦᱟ ᱦᱟᱭ (Khuda Dekh Raha Hai) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱡᱩᱵᱤᱭᱟ ᱟᱥᱯᱷᱟᱱᱰᱭᱟᱨ (Yaqeen Ka Safar) (᱒᱐᱑᱗), ᱥᱟᱥᱤ (Sassi) (O Rangreza) (᱒᱐᱑᱗-᱑᱘), ᱢᱳᱢᱤᱱᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ (Momina Sultan) (Alif) (᱒᱐᱑᱙), ᱨᱟᱵᱤᱭᱟ ᱥᱟᱯᱷᱮᱨ (Rabia Safeer) (Sinf-e-Aahan) (᱒᱐᱒᱑) ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜᱟ (Aaliya Agha) (Kouch Ankahi) (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱳᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Hum Award) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://images.dawn.com/news/1174853 |title=Sajal and sister Saboor Ali are both shooting their first films this year |first=Irfan Ul |last=Haq |date=18 February 2016 |access-date=26 May 2018}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟ. ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://dunyanews.tv/en/Entertainment/379529-Actress-Sajal-Alis-mother-passes-away |title=Actress Sajal Ali's mother passes away - Entertainment - Dunya News |date=14 February 2008 |access-date=26 May 2018 |archive-date=17 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317200627/http://dunyanews.tv/en/Entertainment/379529-Actress-Sajal-Alis-mother-passes-away |url-status=dead }}</ref> ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱤᱫᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱤᱫᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ"᱾<ref>{{cite web |url=https://www.pakistantribe.com/56388/pakistani-actress-model-sajal-ali-mother-died |title=Pakistani actress, model Sajal Ali mother died - PakistanTribe |date=17 March 2017 |access-date=26 May 2018 |archive-date=18 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418082658/https://www.pakistantribe.com/56388/pakistani-actress-model-sajal-ali-mother-died |url-status=dead}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱟᱠᱤᱱ ᱠᱟ ᱥᱟᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱦᱟᱫᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱟᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱸᱰᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾" ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱵᱩ ᱫᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.india.com/entertainment/sajal-ali-ahad-raza-mir-break-the-internet-with-their-fairytale-wedding-pictures-from-abu-dhabi-3976675/ |title=Sajal Ali-Ahad Raza Mir Break The Internet With Their Fairytale Wedding Pictures From Abu Dhabi |website=India.com |access-date=17 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.geo.tv/latest/277296-sajal-ali-and-ahad-raza-mir-getting-married-today-in-uae |title=Sajal Ali and Ahad Raza Mir get married in UAE |date=14 March 2020 |website=Geo.tv}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2022/01/saboor-alys-mayun-ahad-raza-mir-missing-fans-speculate-sajal-aly-divorce/ |title=Saboor Aly's Mayun: Ahad Raza Mir missing, fans speculate Sajal Aly divorce |website=Bolnews |date=6 January 2022 |access-date=6 January 2022 |archive-date=20 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220005612/https://www.bolnews.com/entertainment/2022/01/saboor-alys-mayun-ahad-raza-mir-missing-fans-speculate-sajal-aly-divorce/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.masala.com/celebrities/sajal-aly-ahad-raza-mir |title=Sajal Aly, Ahad Raza Mir part ways; couple officially divorced |date=17 March 2022 |access-date=24 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/944474-sajal-aly-ahad-raza-mir-divorce-called-out-months-ago-by-astrologer-viral-video |title=Sajal Aly, Ahad Raza Mir divorce called out months ago by astrologer?: Viral Video |website=Thenews |access-date=25 March 2022}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal|Biography|Films|Pakistan}}
*{{IMDb name|6911446}}
* {{Instagram|sajalaly}}
* {{Twitter|Iamsajalali}}
rnraptb2rumg3m2cidy823qyetjzjcx
ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ
0
29657
197877
163505
2026-09-16T00:32:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197877
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = ᱢᱩᱬᱴᱮᱱ
| name = ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ
| image = Shri Anurag Singh Thakur in March 2023.jpg
| image_size = 220px
| caption = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ
| birth_date = {{Birth date and age|1974|10|24|df=y}}
| birth_place = [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| residence = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|᱒᱒, ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱨᱳᱰ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| death_date =
| death_place =
| office = ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ
| term_start = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑
| term_end = ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔
| predecessor = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱡᱟᱵᱟᱫᱮᱠᱟᱨ]]
| successor = [[ᱚᱥᱣᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱭᱥᱱᱟᱵᱷ]]
| primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| office1 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱭᱩᱴᱷ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| term_start1 = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑
| term_end1 = ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔
| predecessor1 = [[ᱠᱤᱨᱮᱱ ᱨᱤᱡᱤᱡᱩ]]
| successor1 = [[ᱢᱟᱱᱥᱩᱠᱷ ᱢᱟᱱᱫᱟᱵᱤᱭᱟ]]
| primeminister1 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| office2 = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| minister2 = [[ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟᱱ]]
| predecessor2 =
| successor2 = [[ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱛ ᱠᱟᱨᱟᱰ]]<br/>[[ᱯᱟᱧᱠᱟᱡᱽ ᱪᱷᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]]
| term_start2 = ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙
| term_end2 = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑
| office5 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱭᱩᱵᱟ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| term_start5 = ᱒᱐᱑᱑
| term_end5 = ᱒᱐᱑᱖
| predecessor5 = [[ᱟᱢᱤᱛ ᱴᱷᱟᱠᱮᱨ]]
| successor5 = [[ᱯᱩᱱᱟᱢ ᱢᱚᱦᱟᱡᱚᱱ]]
| office3 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start3 = ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘
| term_end3 =
| predecessor3 = [[ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ]]
| constituency3 = [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| majority3 = ᱑,᱘᱒,᱓᱕᱗ (᱑᱗.᱔᱒%)
| office4 = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱓᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| term_start4 = ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
| term_end4 = ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗
| predecessor4 = [[ᱥᱟᱥᱚᱸᱠ ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ]]
| successor4 = ᱥᱤ. ᱠᱮ. ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| alma_mater = [[ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]])
| occupation = {{hlist|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ|ᱢᱤᱞᱤᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
| spouse = {{marriage|ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ|᱒᱐᱐᱒}}
| allegiance = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| branch = {{army|IND}}
| rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|15px]] [[:en:Army ranks and insignia of India#Officers|ᱢᱩᱬᱴᱮᱱ]]
| unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[:en:Territorial Army (India)|ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]]
| serviceyears = ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| battles =
| mawards =
}}
'''ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱟᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/anurag-thakurs-political-journey-a-tale-of-struggle-patience-and-thorns/articleshow/84206351.cms| title=Anurag Thakur's political journey: A tale of struggle, patience and thorns |work=TimesofIndia|date=7 July 2021|access-date=19 July 2021}}</ref> [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔, ᱑᱕, ᱑᱖ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/politics/lok-sabha-poll-in-hamirpur-dropped-fathers-surname-to-find-my-own-identity-says-bjps-anurag-thakur-on-bucking-anti-dynasty-trend-6549471.html| title=Lok Sabha poll in Hamirpur: 'Dropped father's surname to find my own identity,' says BJP's Anurag Thakur on bucking anti-dynasty trend |work=firstpost|date=1 May 2019|access-date=19 July 2021}}</ref>
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱵᱳᱨᱰ (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ BCCI ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/anurag-thakur-former-bcci-president-apologises-to-supreme-court/story-4gQp31AzjpOdEEkllbL9dK.html|title=Anurag Thakur, former BCCI president, apologises to Supreme Court|date=6 March 2017|work=hindustantimes.com|access-date=24 September 2018}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱠ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱤᱰᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/anurag-thakur-territorial-army-bjp-mp-2942887/|title=Anurag Thakur becomes first serving BJP MP to join Territorial Army|date=29 July 2016|work=The Indian Express|access-date=24 September 2018}}</ref> ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=High Court restores Dharamshala cricket stadium to Anurag's HPCA|url=https://indianexpress.com/article/sports/high-court-restores-dharamshala-cricket-stadium-to-anurags-hpca/|date=5 November 2013|website=The Indian Express|access-date=29 May 2020}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱵᱳᱨᱰ (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=13 March 2024 |title=Second list of BJP candidates for ensuing General Elections 2024 to the Parliamentary Constituencies of different states finalised by BJP CEC. BJP upcoming president.
|url=https://www.bjp.org/pressreleases/second-list-bjp-candidates-ensuing-general-elections-2024-parliamentary |access-date=13 March 2024}}</ref><ref name="Bullish Wins & Bearish Losses: Here are the key contests and results of 2024 Lok Sabha polls">{{cite news|last1=The Economic Times|title=Bullish Wins & Bearish Losses: Here are the key contests and results of 2024 Lok Sabha polls|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bullish-wins-bearish-losses-here-are-the-key-contests-of-2024-lok-sabha-results/articleshow/110713130.cms?from=mdr|accessdate=27 July 2024|date=6 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727153249/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bullish-wins-bearish-losses-here-are-the-key-contests-of-2024-lok-sabha-results/articleshow/110713130.cms?from=mdr|archivedate=27 July 2024}}</ref><ref name="Bullish Wins & Bearish Losses: Here are the key contests and results of 2024 Lok Sabha polls2">{{cite news|last1=The Economic Times|title=Bullish Wins & Bearish Losses: Here are the key contests and results of 2024 Lok Sabha polls|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bullish-wins-bearish-losses-here-are-the-key-contests-of-2024-lok-sabha-results/articleshow/110713130.cms?from=mdr|accessdate=27 July 2024|date=6 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240727153249/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bullish-wins-bearish-losses-here-are-the-key-contests-of-2024-lok-sabha-results/articleshow/110713130.cms?from=mdr|archivedate=27 July 2024}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/bjp-works-out-caste-equation-carefully-756554|title=BJP works out caste equation carefully|work=The Trobune|date=11 April 2019|access-date=19 July 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/buzzword/anurag-or-varun-for-up-bjp-cannot-make-up-its-mind|author=Nora Chopra|title=Anurag or Varun for UP? BJP cannot make up its mind|work=[[The Sunday Guardian]]|date=20 November 2011|access-date=14 May 2014|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827185017/http://www.sunday-guardian.com/buzzword/anurag-or-varun-for-up-bjp-cannot-make-up-its-mind|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]], ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url= https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/anurag-singh-thakur |title=Anurag Singh Thakur |publisher=Government of India |quote= He studied B.A. Educated at Doaba College, Jalandhar, Punjab}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱫᱮᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Anurag Thakur with Nirmala Sitharaman.jpg|thumb|ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱚᱢᱚᱱ|ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ]]
ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱭᱩᱵᱷᱚ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/404.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627024230/http://eciresults.nic.in/frmWinnerList.aspx|url-status=dead|title=Election Commission of India|archivedate=27 June 2009|website=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://164.100.47.134/newls/statedetail.aspx?state_name=Himachal%20Pradesh |title=Lok Sabha Members Himachal Pradesh |access-date=27 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527010101/http://164.100.47.134/newls/statedetail.aspx?state_name=Himachal+Pradesh |archive-date=27 May 2011 |url-status=dead }}</ref>
᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/bjp-mp-anurag-thakur-honoured-with-sansad-ratna-award-119012000016_1.html|title=BJP MP Anurag Thakur honoured with Sansad Ratna Award|work=business-standard|date=20 January 2019|access-date=19 July 2021}}</ref>
===ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ===
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{citation |title=PM Modi allocates portfolios. Full list of new ministers |url=https://www.livemint.com/politics/news/pm-modi-allocates-portfolios-full-list-of-new-ministers-1559288502067.html |work=[[Live Mint]] |date=31 May 2019 }}</ref>
᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/former-bcci-president-anurag-thakur-appointed-as-indias-new-minister-of-youth-affairs-and-sports/ |title=Former BCCI President Anurag Thakur appointed as India's new Minister of Youth Affairs and Sports |work=SportsTiger |date=7 July 2021 |access-date=7 July 2021 |archive-date=7 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175723/https://www.sportstiger.com/former-bcci-president-anurag-thakur-appointed-as-indias-new-minister-of-youth-affairs-and-sports/ |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="auto"/>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-09-13 |title=अनुराग का खुलासा, क्यों धूमल नहीं ठाकुर लगाते हैं अपने नाम के पीछे |url=https://m.himachal.punjabkesari.in/himachal-pradesh/news/anurag--s-disclosure--why-do-thakur-behind-his-name-not-dhumal-676138?amp= |access-date=2025-02-01 |website=Punjabkesari |language=Hindi}}</ref> ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.oneindia.com/feature/bjp-candidate-from-joginder-nagar-assembly-seat-in-himachal-gulab-singh-thakur-2577796.html|title=BJP candidate from Joginder Nagar assembly seat in Himachal: Gulab Singh Thakur|last=Deepika|date=7 November 2017|website=www.oneindia.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/elections/himachal-pradesh-assembly-elections-2017/himachal-pradesh-assembly-elections-2017-seven-time-mla-gulab-singh-thakur-ready-for-final-poll-innings-from-joginder-nagar-4922067/|title=Himachal Pradesh Assembly elections 2017: Seven-time MLA ready for 'final' poll innings from Joginder Nagar|date=4 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/shimla/himachal-pradesh-polls-parkash-rana-thakur-jewan-thakur-gulab-singh-thakur-joginder-nagar-set-for-triangular-contest-4914529/|title=Himachal Pradesh Polls: Joginder Nagar set for triangular contest|date=31 October 2017}}</ref>
==ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ==
[[File:The Chief of Army Staff, General Dalbir Singh conferring the rank of Lieutenant in the Territorial Army on Shri Anurag Singh Thakur, Member of Parliament and President BCCI, at a solemn ‘Commissioning’ ceremony, in New Delhi.jpg|thumb|᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ 'ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱤᱝ' ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱢᱟᱹᱱ ''ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ'' ᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱫᱚᱞᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱾]]
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bjp-mp-bcci-chief-anurag-thakur-to-join-territorial-army/articleshow/53412729.cms|title=BJP MP & BCCI chief Anurag Thakur to join Territorial Army. India News - Times of India|website=The Times of India|date=27 July 2016 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons}}
{{Wikiquote}}
{{Commons}}
{{Wikiquote}}
* {{cricinfo|ref=ci/content/player/842245.html}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
neykkj7wa9qp4nh4p216h3awyche9u4
ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ
0
29770
197909
176536
2026-09-16T07:16:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197909
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ
| image = Waluscha De Sousa graces GQ Style Awards (06) (cropped).jpg
| caption = ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱢᱚᱰᱮᱞ}}
| birth_name = ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|1981|11|28|df=y}}
| birth_place = [[ᱜᱳᱣᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| yearsactive = 2000–ᱱᱤᱛ
| spouse = {{marriage|[[ᱢᱟᱨᱠ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚ ]]|2002|2013|reason=divorce}}
| parents =
| children = 3
| awards =
}}
'''ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑)<ref name="amarujala">{{Cite web |last=Anand |title=पति को पहले ही तलाक दे चुकी हैं ये 5 अभिनेत्रियां, दिखने में ऐसे जैसे शादी हुई ही नहीं |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/mahira-khan-to-waluscha-de-sousa-these-divorcee-actress-not-come-in-news-for-their-divorce |access-date=2023-12-13 |website=[[Amar Ujala]] |language=hi}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/articleshow/46660340.cms |title=Waluscha D'Souza showcases a creation by Wendell Rodricks during the Day 6 of the Lakme Fashion Week |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/fashion/indian-shows/star-studded-charity-fashion-show/articleshow/34006871.cms |title=Waluscha D'Souza walks the ramp during the 5th edition of charity fashion show Ramp for Champs organised by Smile Foundation |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/awards-and-honours/grazia-young-fashion-awards-14/articleshow/33729336.cms |title=Waluscha D'souza arrives for Grazia Young Fashion Awards |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱷᱮᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Meet Waluscha De Sousa, Shah Rukh Khan's new leading lady |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/meet-waluscha-de-sousa-shah-rukh-khan-s-new-leading-lady/story-6aOPAiaLbAQSHqNZWvMVyM.html |accessdate=29 February 2016 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web |date=3 December 2016 |title=Tinder is not my thing: Waluscha De Sousa |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/tinder-is-not-my-thing-waluscha-de-sousa/story-ArZwnhh9SFdEDNOjTyi4SN.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220408142722/https://www.hindustantimes.com/brunch/tinder-is-not-my-thing-waluscha-de-sousa/story-ArZwnhh9SFdEDNOjTyi4SN.html |archivedate=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Shah Rukh made me feel comfortable on 'Fan' set: Waluscha De Sousa |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-made-me-feel-comfortable-on-fan-set-waluscha-de-sousa/ |accessdate=29 February 2016 |work=The Indian Express}}</ref><ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Waluscha De Sousa recalls working with SRK in Fan: He is so charismatic {{!}} Exclusive |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/waluscha-de-sousa-recalls-working-with-srk-in-fan-he-is-so-charismatic-exclusive-2399619-2023-06-29 |access-date=2023-12-13 |website=India Today |date=29 June 2023 |language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱮ ᱥᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Waluscha De Sousa talks about Fan, SRK and being a mother of three |url=http://www.filmfare.com/features/waluscha-de-souza-talks-about-fan-srk-and-being-a-mother-of-two-12822-2.html |website=Filmfare}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱣᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱳᱰᱨᱤᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Waluscha-Dsouza-Coming-from-Goa-dance-and-music-is-my-veins/articleshow/46663517.cms |title=Waluscha De Souza: Coming from Goa, dance and music is my veins |work=The Times of India |date=10 April 2015 |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2016/03/11/srk-waluscha-de-sousa_n_9435832.html |title=Meet 'Fan' Girl Waluscha De Sousa, Who's Fabulous At Breaking Stereotypes |work=HuffPost |date=11 March 2016 |accessdate=11 March 2016}}</ref>
Waluscha ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱰᱳᱱᱟ ᱯᱚᱣᱞᱟ ᱨᱮ 'ᱚᱣᱟᱨ ᱞᱮᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱳᱡᱟᱨᱤ' ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱚᱯᱩᱥᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱣᱟᱞᱩᱥᱪᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱢᱤᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱩᱞᱩᱴᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱮᱯᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟ. ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱭᱩᱱᱰᱮ (Hyundai) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱡᱩᱣᱮᱞᱥ, ᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱞ, ᱟᱵᱚᱱ ᱦᱮᱭᱟᱨᱠᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱨᱞᱥ, ᱯᱷᱚᱞᱜᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱭᱱ ᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱤᱭᱚᱠ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ, ᱵᱨᱩᱠᱞᱤᱱ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱮᱱᱱᱟ ᱨᱚᱵᱤᱱᱥᱚᱱ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱵᱦᱚᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/waluscha-de-sousa-on-her-separation-from-fashion-choreographer-marc-robinson/articleshow/49166797.cms |title=Waluscha De Sousa on her separation from fashion choreographer Marc Robinson |work=The Times of India |date=30 September 2015 |accessdate=29 February 2016 |last1=Reddy |first1=Sujata }}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Marriages-are-made-out-of-town/articleshow/1073590742.cms |title=Marc robinson and waluscha sousa are getting married in goa. |work=The Times of India |date=30 January 2002 |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/My-marriage-may-have-ended-but-Im-not-a-cynic/articleshow/51348983.cms |title=MY MARRIAGE MAY HAVE ENDED BUT I'M NOT A CYNIC |work=Mumbai Mirror |accessdate=29 February 2016 |archive-date=11 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311193508/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/My-marriage-may-have-ended-but-Im-not-a-cynic/articleshow/51348983.cms |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Waluscha de Sousa|Waluscha De Sousa}}
* {{IMDb name|8079184}}
cumnc06z0x4rlwv0j6qpkctf3o1tx6e
ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ ᱫᱟᱛ
0
29835
197906
176218
2026-09-16T06:25:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197906
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ ᱫᱟᱛ
| image = Manyata Dutt snapped at her birthday bash.jpg
| caption = Manyata at her birthday bash in 2017
| birth_name = Dilnawaz Sheikh
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|07|22}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = {{hlist|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] (former)|[[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]]}}
| organization = Sanjay Dutt Productions ([[ᱥᱳ.ᱤ.ᱳ]])
| spouse = {{marriage|[[ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ]]|2008}}
| children = 2
}}
'''ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ ᱫᱟᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱘), ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱫᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="express1">{{cite web |last1=Singh |first1=Harneet |date=29 January 2009 |title=From performing item numbers to becoming Mrs. Dutt: Manyata |url=http://archive.indianexpress.com/news/from-performing-item-numbers-to-becoming-mrs.-dutt-manyata/416540/ |website=The Indian Express |accessdate=30 May 2016}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱡᱷᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱮᱢ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="express1" /><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Dutt-told-me-never-give-up-says-wife-Manyata/articleshow/51151319.cms |title=Sanjay Dutt told me never give up, says wife Manyata |agency=Press Trust of India |work=The Times of India |accessdate=30 May 2016}}</ref><ref name="mirror1">{{cite web |last1=Lalwani |first1=Vickey |title=From Manyata to Mrs Dutt! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/From-Manyata-to-Mrs-Dutt/articleshow/7046755.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=30 May 2016 |date=5 December 2010}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:SanjayDutt-ManyataDutt.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱱᱭᱟᱛᱟ ᱫᱟᱛ ᱟᱡ ᱡᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ]]]]
ᱢᱟᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱛ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Sanjay Dutt and Manyata's marriage is valid, rules court |url=http://zeenews.india.com/home/sanjay-dutt-and-manyatas-marriage-is-valid-rules-court_445579.html |website=Zee News |accessdate=30 May 2016 |date=28 May 2008}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱨᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱫᱮᱥᱫᱨᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟ ᱟᱜ "ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱭᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱤᱠᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Manyata Dutt delivers twins |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manyata-Dutt-delivers-twins/articleshow/6786567.cms |website=The Times of India |accessdate=30 May 2016 |date=21 October 2010}}</ref><ref>{{cite web |title=Sanjay Dutt's twins watch 'Policegiri' with their mom Manyata |url=http://www.news18.com/news/india/sanjay-dutts-twins-watch-policegiri-with-their-mom-manyata-620847.html |website=News 18 |accessdate=30 May 2016 |date=3 July 2013}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱩᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱢᱟᱱᱚᱭᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱞᱚᱵᱚᱨᱥ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱚᱥ, ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱱᱤᱢᱤᱛ ᱵᱷᱟᱭᱥᱱᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱾<ref name="mirror2">{{cite web |last1=Shah |first1=Kunal M. |title=Bride and prejudice |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Bride-and-prejudice/articleshow/15790151.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=30 May 2016 |date=29 February 2008 |archive-date=6 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806063215/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Bride-and-prejudice/articleshow/15790151.cms |url-status=dead }}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱩᱛ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ==
ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱱᱡᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱵᱤᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Manyata Dutt}}
* {{IMDb name}}
stqn710mwm0fj4mbpwczqj6t7jxbtau
ᱢᱟᱫᱷᱩ
0
30117
197904
166177
2026-09-16T06:10:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197904
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱫᱷᱩ
| image = Madhoo at Esha Deol's wedding at ISCKON temple 18.jpg
| caption = ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱦ
| birth_date = {{birth date and age|1969|03|26|df=yes}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]] (ᱱᱤᱛ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]), [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| birth_name = 6
| other_names = ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ<br/>ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ
| spouse = {{marriage|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱦ|1999}}
| children = 2
| parents =
| relatives = [[ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ]] (aunt)
| years_active = 1991–ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱦ'''<ref>{{cite news |last1=Chowdhury |first1=Titas |title=Madhoo Shah: You can be of any age or shape and yet find a place on OTT |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/madhoo-shah-you-can-be-of-any-age-or-shape-and-yet-find-a-place-on-ott-101649094502765.html |access-date=27 June 2022 |work=Hindustan Times |date=4 April 2022 }}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ'''; ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱙<ref name="birthday">{{cite news |title=Actress Madho celebrates 50th birthday with Ramya Krishnan, Queenie Singh among others in London |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=27 May 2019 |access-date=26 April 2019 |archive-date=26 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426165900/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |url-status=dead }}</ref>), ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ (᱑᱙᱙᱑), ᱨᱳᱡᱟ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱞᱟᱨᱤ ᱯᱨᱤᱭᱩᱰᱩ (᱑᱙᱙᱒), ᱭᱳᱫᱽᱫᱷᱟ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱴᱚᱞᱢᱮᱱ (᱑᱙᱙᱓) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="auto">{{cite news |last1=Murthy |first1=Neeraja |title=Madhubala makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece |access-date=3 February 2021 |work=The Hindu |date=13 April 2013 }}</ref><ref name="auto1">{{cite news |last1=Rao |first1=Subha J. |title=The Roja girl's back |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece |access-date=24 June 2022 |work=The Hindu |date=29 March 2014}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱩᱦᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Southern">{{cite news |last1=Ali |first1=Nyare |title=My roots are South Indian: Madhoo Shah |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/260918/my-roots-are-south-indian.html |access-date=26 April 2019 |work=[[Deccan Chronicle]] |date=26 September 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Roja actress Madhoo is ageing gracefully at 48 and these photos are proof |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |publisher=MSN |date=12 May 2019 |access-date=29 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195428/https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |archive-date=8 December 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Birthday Special: Madhu made her career with Bollywood films |url=https://english.newstracklive.com/news/b-day-special-madhu-made-her-career-working-in-bollywood-films-sc89-nu-1079492-1.html |work=News Track |date=26 March 2020 |access-date=29 November 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱟ ᱫᱮᱳᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱨᱩ ᱫᱮᱵᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱡᱟᱭ ᱫᱮᱵᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱪᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱡᱷᱟᱜᱟᱱ (᱑᱙᱙᱑) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱵᱷᱟᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ᱾ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱟᱜ ᱨᱳᱡᱟ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱤᱴᱮᱞ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱥᱳᱪᱷᱟ ᱵᱷᱤ ᱱᱟ ᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱵᱟᱭᱤᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟᱞ ᱵᱟᱭᱟᱭ ᱢᱩᱰᱤ ᱯᱮᱥᱟᱵᱷᱩᱢ / ᱥᱟᱢᱥᱟᱨᱟᱢ ᱟᱟᱨᱳᱜᱽᱭᱟᱛᱷᱤᱱᱩ ᱦᱟᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱰᱤ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱟᱝᱜᱳᱞᱤ ᱦᱳᱥᱴ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Rangoli In New Avtaar With Madhu {{!}} Doordarshan |url=https://doordarshan.gov.in/ddbharti/rangoli-new-avtaar-madhu |website=doordarshan.gov.in |access-date=17 November 2019}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱮᱨᱤ, ᱫᱮᱵᱤ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱟᱨᱟᱢᱵᱷ: ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱥᱮᱱᱟ ᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱡᱚᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱱᱫ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱴᱳᱥᱩᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |title=Hits and misses |work=Screen India |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |archive-date=22 October 2008}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱢᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱭ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{commons category-inline}}
* {{IMDb name|id=0534866|name=Madhoo}}
ex6urbd386qwn3ieu9moa66bki99s4p
ᱥᱚᱯᱯᱟᱫᱷᱟᱱᱰᱤ ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ
0
30922
197911
196174
2026-09-16T08:01:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197911
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱚᱯᱯᱟᱫᱷᱟᱱᱰᱤ ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱩᱯᱤ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱚᱵᱞᱩ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/soppadhandi-yashasri-1255485 |title=Player profile: Soppadhandi Yashasri |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref name=SY>{{cite web |url=https://www.wplt20.com/players/s-yashasri-wpl-profile-83674 |title=Soppadhandi Yashasri |work=Women's Premier League |access-date=6 November 2024 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱣᱟᱱ ᱰᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤ᱒᱐ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱤ᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱤ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱤᱢᱟᱨᱡᱤᱝ ᱴᱤᱢᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |title=India A Women’s Squad for multi-format series against Australia A announced |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |access-date=6 November 2024 |date=14 July 2024 |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/india-a-women-announce-squad-for-australia-tour-minnu-mani-to-captain/articleshow/111733627.cms |title=India 'A' Women announce squad for Australia tour, Minnu Mani to captain |work=[[The Times of India]] |access-date=6 November 2024}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cricinfo|id=1255485}}
23jg8nt7ia54heis3yycsswkuub9s76
ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ
0
31132
197905
174399
2026-09-16T06:21:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197905
wikitext
text/x-wiki
'''ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ''', ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱠᱥ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱸᱥᱴᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱜᱮᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news
| last = Wasim
| first = Umaid
| date = 4 March 2020
| title = 'Trained to be stronger', Manizeh looks to put PFF back on track
| url = https://www.dawn.com/news/1538200
| work = [[Dawn (newspaper)|Dawn]]
| access-date = 21 December 2020
}}</ref>
ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱪ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱤᱡᱮᱦ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱣᱛᱤ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱮ.ᱮᱥ.ᱤ.ᱮ.ᱮᱱ. ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
==ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Bossing the men's game: A chat with Pakistan football's first female admin|url=https://www.geosuper.tv/latest/5625-manizeh-zainli|access-date=17 November 2020|website=www.geosuper.tv|language=en-US}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱚᱡᱤᱱᱤᱥᱴᱥ' ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱸᱥ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ... ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱮᱢ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱧ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱯᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱠᱟᱡ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ, ᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱥᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱳᱪ ᱵᱟᱹᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾"
ᱥᱨᱳᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱱᱳᱨᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱱ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱨ ᱥᱟᱫᱷᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ "ᱵᱮᱜᱟᱱᱩᱱᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱨ ᱮᱠᱥ-ᱮᱱ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱮᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ==
ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱚᱢᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱩᱛᱥᱟᱦᱟᱛᱟ ᱮᱢ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱸᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱥᱟ ᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱥᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱯᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=30 June 2020|title=Manizeh Zainli vows to help footballers affected by lockdown|url=https://www.bolnews.com/latest/2020/06/pff-general-secretary-manizeh-zainli-vows-to-help-footballers-affected-by-lockdown/|access-date=17 November 2020|website=BOL News|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624084956/https://www.bolnews.com/latest/2020/06/pff-general-secretary-manizeh-zainli-vows-to-help-footballers-affected-by-lockdown/|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱤᱡᱮ ᱡᱮᱭᱱᱞᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱞᱜᱤᱴ-ᱵᱟᱞᱴᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱰᱮᱱᱤᱭᱟᱞ ᱞᱤᱢᱳᱱᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱤᱞᱜᱤᱴ-ᱵᱟᱞᱴᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=admin|date=8 September 2020|title=PFF holds teaching clinic for females in Gilgit-Baltistan|url=https://powerr.life/2020/09/article-9814/|access-date=17 November 2020|website=Viral News Network -VNN|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailymailnews.pk/2020/09/09/pff-holds-coaching-clinic-for-females-in-gilgit-baltistan/|title=PFF holds coaching clinic for females in Gilgit-Baltistan|date=8 September 2020}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://sports.gov.pk/Detail/NjhkY2NmYjUtZjYyMC00NThhLWIxNmItMmVjZTY3ZTRhOGZh Pakistan sports board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529153435/https://www.sports.gov.pk/Detail/NjhkY2NmYjUtZjYyMC00NThhLWIxNmItMmVjZTY3ZTRhOGZh |date=2024-05-29 }}
aguax3bdr79t190pi0a2x3zfe2lm02k
ᱢᱤᱛᱩ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ
0
31418
197907
171284
2026-09-16T06:30:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197907
wikitext
text/x-wiki
'''ᱢᱤᱛᱩ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱳᱜ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/my-girls-will-enjoy-their-right-to-life/articleshow/15843285.cms|title=My girls will enjoy their right to life}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱷᱨᱩᱱ ᱜᱚᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱩᱞᱴᱨᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱳᱯ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱨᱟᱡᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==
ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱵᱽᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱠᱟᱹᱣᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Khare |first1=Vineet |title=India activist to fight sex determination ruling |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34441403 |website=bbc.com |publisher=BBC Online |accessdate=22 March 2019 |date=8 October 2015}}</ref><ref name=Saini>{{cite book |last1=Saini |first1=Angela |title=Inferior: How Science Got Women Wrong and the New Research That's Rewriting the Story |date=2017 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8070-7170-0 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=U5DEDgAAQBAJ&pg=PA29 |language=en |chapter=2. Females get sicker but males die quicker|page=29}}</ref><ref name=Kannabiran2022>{{cite book |last1=Nanda |first1=Bijayalaxmi |editor1-last=Kannabiran |editor1-first=Kalpana |title=Routledge Readings on Law, Development and Legal Pluralism: Ecology, Families, Governance |date=2022 |publisher=Taylor & Francis |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1-03-226928-3 |pages=173–174 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YOxvEAAAQBAJ&pg=PT173 |language=en |chapter=7. Selective abortion and reproductive rights: a syncretic feminist approach}}</ref>
ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱠᱞᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱤᱠᱤᱪᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱴᱟᱯ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱩᱞᱴᱨᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾
ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱯ ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱧᱤᱡ ᱵᱚᱦᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱧ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ,"᱾ "ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟᱭ ᱢᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱟᱞᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱞᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱞᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱨᱛᱷᱟ ᱵᱟᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾" ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱨᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱚᱨᱵᱷᱵᱟᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ, ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱟᱹᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱵᱷ ᱠᱷᱚᱨᱟᱯ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱷᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱩᱵ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱩᱫᱟᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱲ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱴᱥ ᱮ ᱜᱟᱨᱞ: ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤ ᱰᱮᱰᱞᱤᱮᱥᱴ ᱣᱟᱨᱰᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱳᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref name=Kalantry2017>{{cite book |last1=Kalantry |first1=Sital |title=Women's Human Rights and Migration: Sex-Selective Abortion Laws in the United States and India |date=2017 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |isbn=978-0-8122-9420-0 |pages=81–82 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H4ElDwAAQBAJ&pg=PA81 |language=en |chapter=3. The policy of sex-selective abortion laws in the United States}}</ref>
ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚᱲᱟᱡᱽ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{YouTube|ISme5-9orR0|''It's a Girl: The Three Deadliest Words in the World''}}
elboz2nly36zlknr6czc5vm06l5c61c
ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱨᱟᱣ
0
31604
197881
191154
2026-09-16T02:24:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197881
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Kiran Rao
| image = Kiran Rao on Day 3 of Lakme Fashion Week 2017.jpg
| imagesize =
| caption = Rao at the [[Lakme Fashion Week]] in 2017
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|11|07}}<ref name=birthday>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2008/aamir-kiran-birthday-101108.html|title=Aamir surprises Kiran on birthday|work=Filmibeat.com|date=10 November 2008|access-date=2016-08-18|archive-date=9 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309201114/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2008/aamir-kiran-birthday-101108.html|url-status=dead}}</ref><ref name=gupta>{{cite news|last=Gupta|first=Pratim D. |title=She's the one!|url=http://www.telegraphindia.com/1101203/jsp/entertainment/story_13250072.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206094950/http://www.telegraphindia.com/1101203/jsp/entertainment/story_13250072.jsp|url-status=dead|archive-date=6 December 2010|access-date=2 May 2011|newspaper=The Daily Telegraph|date=3 December 2010|location=Calcutta, India}}</ref>
}}
'''ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱨᱟᱣ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ (᱒᱐᱑᱑) ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱟᱛᱟ ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ (᱒᱐᱒᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣ ᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web |title=Kiran Rao |url=https://www.kennedy-center.org/artists/r/ra-rn/kiran-rao/}}</ref> ᱥᱮᱱᱟ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱢᱟ ᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱞᱟ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱤᱭᱮᱨ ᱯᱷᱳᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱳᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱯᱳᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱭᱟᱹᱜ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱠᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main48.asp?filename=hub220111DEAR_MR.asp|title=Dear Mr. Subhash Ghai, my name is Kiran Rao|volume=8|issue=3|date=22 January 2011|work=Tehelka Magazine|access-date=19 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922072641/http://www.tehelka.com/story_main48.asp?filename=hub220111DEAR_MR.asp|archive-date=22 September 2012|url-status=dead}}</ref>
ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱨᱟᱣ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱪᱮᱨᱟ ᱵᱚᱦᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱯᱤᱛᱟᱼᱯᱟᱠᱷᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱛᱟᱼᱯᱟᱠᱷᱭ ᱜᱨᱮᱸᱰᱯᱟᱨᱮᱱᱴ, ᱡᱮᱹ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱣᱟᱱᱟᱯᱟᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="dc1">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/151126/nation-current-affairs/article/kiran-aditi-rao%E2%80%99s-first-cousin-has-telangana-link|title=Kiran, Aditi Rao's first cousin, has Telangana link|access-date=2015-11-26|work=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sameer|date=2015-11-27|title=Aamir Khan's wife Kiran Rao belongs to Wanaparthy, Mahboob Nagar|url=https://archive.siasat.com/news/aamir-khans-wife-kiran-rao-belongs-wanaparthy-mahboob-nagar-875731/|access-date=2021-02-28|website=The Siasat Daily - Archive}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ==
ᱨᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱩᱛᱳᱥ ᱜᱳᱣᱟᱨᱤᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱯᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱸᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱣᱟᱫᱮᱥ: ᱣᱤ, ᱫᱟ ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱤᱥᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱞᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱴᱟᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱗᱔ ᱟᱜ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱢᱤᱱᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱜᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞ ᱪᱟᱦᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰᱼᱱᱟᱢᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱤᱨᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱢᱳᱱᱥᱩᱱ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱸᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment?cp-documentid=3397575&page=2|title=Best of Bollywood, South Cinema, Celebrity Photos & Videos - MSN India|website=www.msn.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Aamir is a dream producer: Kiran Rao|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Aamir-is-a-dream-producer-Kiran-Rao/articleshow/7332065.cms|work=The Times of India|access-date=21 January 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.urblife.com/the-fame/aamir-khan-and-kiran-rao-talk-dhobi-ghat|title=India's Aamir Khan and Kiran Rao Talk Dhobi Ghat, Art, Love and Career|publisher=UrbLife.com|date=2 February 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞᱼ ᱮᱢᱮᱮᱢᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱛᱳᱯᱷᱟᱱ ᱟᱞᱟᱭᱟ' ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱫᱟ ᱥᱟᱛᱭᱟᱢᱮᱵᱽ ᱡᱟᱭᱟᱛᱮ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱠᱟᱯ ᱮᱸᱛᱷᱮᱢ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PpZ1Q-KjUek |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/PpZ1Q-KjUek |archive-date=2021-12-20 |url-status=live|title=Toofan Aala - Satyamev Jayate Water Cup Anthem (तुफान आलंया - सत्यमेव जयते वॉटर कप गीत)|last=Paani Foundation|date=3 January 2017|via=YouTube}}{{cbignore}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱯᱟᱛᱟ ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱙᱗ ᱟᱜ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Aamir Khan & Kiran Rao promote Paani Foundation on the sets of Chala Hawa Yeu Dya (5).jpg|thumb|ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ''[[ᱪᱟᱞᱟ ᱦᱟᱣᱟ ᱭᱩ ᱫᱭᱟ]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱰᱷᱟᱣ ᱮᱫᱟ]]
ᱨᱟᱣ ᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ, ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱᱟ ᱫᱩᱛᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱵᱳᱨᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''[[ᱞᱟᱜᱟᱱ]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱩᱵᱚᱨᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=60745 |title=Grand reception for Aamir Khan-Kiran Rao wedding |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222235106/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=60745 |archive-date=22 February 2007 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱡᱟᱫ ᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ (ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱨᱳᱜᱮᱴ ᱯᱨᱮᱜᱽᱱᱮᱱᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱳᱜᱮᱴ]] ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱟᱵᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱡᱟᱫ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Baby-boy-for-Aamir-Khan-Kiran-Rao/Article1-778024.aspx |title=Baby boy for Aamir Khan, Kiran Rao |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111206035418/http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/baby-boy-for-aamir-khan-kiran-rao/article1-778024.aspx |archive-date= 6 December 2011 }}</ref>
ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱣ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱥᱩ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱚᱪᱟᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Aamir-goes-the-non-vegan-way/articleshow/46522429.cms|title=AAMIR GOES THE VEGAN WAY!|work=Mumbai Mirror|date=11 March 2015|access-date=26 March 2015}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.in/2015/03/11/aamir-khan-vegan-masterch_n_6848652.html|title=Recently Turned Vegan Aamir Khan To Judge 'MasterChef India 4' Finale?|agency=Indo-Asian News Service|work=The Huffington Post|date=15 March 2015|access-date=26 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-quits-non-vegetarian-food-turns-vegan/|title=Aamir Khan quits non-vegetarian food, turns vegan|agency=Express News Service|work=The Indian Express|date=11 March 2015|access-date=26 March 2015}}</ref>
᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱤᱵᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱭᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳ-ᱯᱮᱨᱮᱱᱴᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Aamir Khan and Kiran Rao announce divorce after 15 years of marriage|work=The News Minute|url=https://www.thenewsminute.com/article/aamir-khan-and-kiran-rao-announce-divorce-after-15-years-marriage-151679?amp}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
!ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱒᱐᱑᱑
|''[[ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ]]''
|<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2009/feb/230209-Dhobi-Ghaat-Kiran-Rao-local-trains-railway-station-Mumbai-terror-attack-Pratiek-Babbar.htm|title=Aamir Khan's wife Kiran Rao's directorial debut, Dhobi Ghaat's shoot stuck|date=2009-02-23|work=Mid Day|first=Sonal|last=Chawla|access-date=2016-08-18|archive-date=2013-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918003031/http://www.mid-day.com/entertainment/2009/feb/230209-Dhobi-Ghaat-Kiran-Rao-local-trains-railway-station-Mumbai-terror-attack-Pratiek-Babbar.htm|url-status=dead}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱔
|''[[ᱞᱟᱯᱟᱛᱟ ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ]]''
|<ref>{{Cite web |last=ᱥᱤᱝ |first=ᱪᱟᱨᱩ |date=2024-05-19 |title=ᱞᱟᱯᱟᱛᱟ ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ: ᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱟᱭᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ |url=https://thewirehindi.com/274825/laapataa-ladies-movie-review-women-hindi-cinema/ |access-date=2024-05-19 |website=ᱫᱟ ᱣᱟᱭᱟᱨ - ᱦᱤᱱᱫᱤ |language=en-GB}}</ref>
|-
|}
===ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥᱟᱨ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
!ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|''[[ᱡᱟᱱᱮ ᱛᱩ... ᱭᱟ ᱡᱟᱱᱮ ᱱᱟ]]''
|ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱐
|''[[ᱯᱤᱯᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱑
|''[[ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱷᱳᱵᱤ ᱜᱷᱟᱴ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱑
|''[[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱮᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱮᱞᱤ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱒
|''[[ᱛᱟᱞᱟᱥ (᱒᱐᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱛᱟᱞᱟᱥ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱖
|''[[ᱫᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱑᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟᱝᱜᱟᱞ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱗
|''[[ᱥᱤᱠᱨᱮᱴ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ]]''
|
|-
|᱒᱐᱑᱙
|''[[ᱨᱩᱵᱟᱨᱩ ᱨᱳᱥᱱᱤ]]''<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/everything-you-want-to-know-about-aamir-khans-rubaru-roshni-1983152|title= ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱩᱵᱟᱨᱩ ᱨᱳᱥᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱢᱮᱭᱟ|access-date=25 January 2019}}</ref>
|ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱰᱳᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱒᱐᱒᱒
|''[[ᱞᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱪᱟᱰᱰᱟ]]''
|
|-
| rowspan=''2'' |᱒᱐᱒᱖
|''[[ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱟᱨ]]''
|
|-
|᱒᱐᱒᱖
|''[[ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱑᱙᱔᱗]]''
|
|}
===ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|᱒᱐᱑᱓
|''[[ᱥᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱥᱤᱭᱩᱥ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱥᱤᱭᱩᱥ]]''
|}
===ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|᱒᱐᱑᱗
| ''ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱟᱞᱟᱭᱟ'' (ᱥᱟᱛᱭᱟᱢᱮᱣ ᱡᱟᱭᱟᱛᱮ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱠᱟᱯ ᱮᱱᱛᱷᱮᱢ)
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|1444479}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
8kty6exif7m12byfc4k5dec52alckvx
ᱡᱟᱱᱱᱟᱛᱩᱞ ᱯᱷᱤᱨᱫᱳᱥ ᱯᱮᱭᱟ
0
31611
197899
197285
2026-09-16T04:27:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197899
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Bangladeshi model}}
{{BLP sources|date=January 2021}}
{{Infobox pageant titleholder
| name = ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱱᱱᱟᱛᱩᱞ
| image =Jannatul Ferdoush Peya in Tri-Nation Mega Festival.jpg
| native_name = জান্নাতুল ফেরদৌস পিয়া
| native_name_lang = bn
| birth_place = [[Khulna]], Bangladesh
| birth_date = {{Birth date and age|1991|10|14}}
| education = [[University of London]]
| occupation = Model, Actress, Lawyer
| years_active = 2007–present
| films = [[Chorabali (2012 film)|Chorabali]]
| title = [[Miss Bangladesh|Miss Bangladesh 2007]]
[[World Miss University|World Miss University Bangladesh 2011]]
Indian Princess International 2013
| competitions = [[Miss Bangladesh|Miss Bangladesh 2007]]<br>(Winner)<br>[[Miss World 2007]]<br>(Did not compete)<br>[[Indian Princess International 2013]]<br>(Winner)
| spouse = Faruq Hasan Samir
| children = Ares Hasan
| homepage = {{URL|peyajannatul.com}}
}}
ᱡᱟᱱᱟᱛᱩᱞ ᱯᱷᱮᱨᱫᱩᱥ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.jugantor.com/national/640402/%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%9C-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%B2 | title=ব্যারিস্টার সুমনের সঙ্গে কাজ শুরু করেছেন মডেল পিয়া জান্নাতুল }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱞ ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱠᱩᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{cite news |script-title=bn:পিয়ার প্রিয় গ্রীষ্মকাল, মায়ের বসন্তকাল |url=http://www.prothom-alo.com/life_style/article/160933/%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F_%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |newspaper=Prothom Alo |language=bn |access-date=2014-03-05 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309021348/http://www.prothom-alo.com/life_style/article/160933/%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F_%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |url-status=dead }}</ref><ref name="ds22Mar2014">{{cite news |last=Islam |first=Zia Nazmul |date=22 March 2014 |title=PEYA More than just a pretty face |url=http://www.thedailystar.net/peya-more-than-just-a-pretty-face-16471 |newspaper=The Daily Star}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ==
ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱤᱥ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ 2008 ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱰᱤ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |title=Peya stars in Indian music video |url=https://www.dhakatribune.com/uncategorized/2014/11/20/peya-stars-in-indian-music-video |newspaper=Dhaka Tribune}}</ref>
In 2013 she won the crown of Miss Indian Princess International beating contestants from 19 countries.<ref>{{cite news |script-title=bn:পিয়া রিটার্নস |url=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/anondo-binodon/2015/12/03/87189.html |work=The Daily Ittefaq |date=3 December 2015 |language=bn}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianprincessfashion.com/ip-2013/ |title=IP 2013 |website=indianprincessfashion.com |access-date=2017-06-07 |archive-date=2020-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120000609/http://indianprincessfashion.com/ip-2013/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱑᱙ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾
ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱱᱟᱴᱟᱠ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮᱞᱠᱟ, ᱴᱩ ᱵᱤ ᱚᱨ ᱱᱚᱴ ᱴᱩ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱟᱯᱚᱛᱷᱤᱨ ᱥᱩᱠᱩ ᱫᱩᱠᱷ ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱟᱵᱟᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱣᱟᱱ ᱨᱚᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ ᱨᱤᱴᱟᱨᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱢᱟᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="ds22Mar2014" />
ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-08-14 |title=Model-actor Jannatul Ferdous Peya becomes advocate of Bangladesh Supreme Court |url=https://www.tbsnews.net/splash/model-actor-jannatul-ferdous-peya-becomes-advocate-bangladesh-supreme-court-477034 |access-date=2023-03-06 |website=The Business Standard |language=en}}</ref>
== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱣᱳᱜᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱰᱩᱠᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite magazine|title=These talented and driven women are perfect ambassador for diversity|url=http://www.vogue.in/content/these-talented-and-driven-women-are-the-perfect-ambassadors-for-diversity/|magazine=Vogue India|access-date=2017-06-07|archive-date=2017-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719151556/http://www.vogue.in/content/these-talented-and-driven-women-are-the-perfect-ambassadors-for-diversity/|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱯᱛᱟ (NYFW) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱩᱵ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱝ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱴᱨᱮᱥᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱜᱞᱟᱢᱚᱨᱚᱥ ᱫᱤᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ NYFW ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ NYFW ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ, ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Peya participating at New York Fashion Week|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/peya-participating-new-york-fashion-week-1359106|newspaper=The Daily Star|date=11 February 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Model Peya becomes brand ambassador of TRESemmé Bangladesh|url=http://www.daily-sun.com/post/204963/Model-Peya-becomes-brand-ambassador-of-TRESemm%C3%A9-Bangladesh|work=Daily Sun|date=11 February 2017|access-date=25 March 2025|archive-date=17 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117025804/https://www.daily-sun.com/post/204963/Model-Peya-becomes-brand-ambassador-of-TRESemm%C3%A9-Bangladesh|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱭᱟᱢᱟᱦᱟ ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|script-title=bn:ইয়ামাহা’র ব্র্যান্ড এম্বাসেডর হলেন পিয়া [ভিডিও]|url=https://ekushey-tv.com/%E0%A6%87%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%8F%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%93/49216|work=Ekushey TV|date=11 September 2018|language=bn|access-date=25 March 2025|archive-date=24 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424041830/https://ekushey-tv.com/%E0%A6%87%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%8F%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%93/49216|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Khan|first=Sajal|date=2 November 2017|title=Peya to host BPL|url=http://www.dhakatribune.com/showtime/2017/11/02/peya-host-bpl/|work=Dhaka Tribune}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|script-title=bn:বাংলাদেশ থেকে প্রথমবারের মতো যাচ্ছি, তাই অনেক এক্সাইটেড : পিয়া|url=http://www.dainikamadershomoy.com/post/198664|work=Amader Shomoy|date=25 May 2019|language=bn}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/bangladeshs-peya-jannatul-all-set-for-world-cup-stint-as-presenter/amp/|title=Bangladesh's Peya Jannatul all set for World Cup stint as presenter|date=25 May 2019|access-date=15 June 2019|archive-date=12 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912125224/https://www.crictracker.com/bangladeshs-peya-jannatul-all-set-for-world-cup-stint-as-presenter/amp/|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱥᱴ ==
* ᱵᱤᱯᱤᱮᱞ ᱒᱐᱑᱘<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/bengali/news-61892613|title=মানুষ শুধু বিকিনিটা দেখেছে, কাজ দেখেনি - পিয়া জান্নাতুল|date=22 June 2022}}</ref>
* ᱵᱤᱯᱤᱮᱞ ᱒᱐᱑᱙<ref>{{cite web|url=https://www.ittefaq.com.bd/16609/%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%8F%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE|title=এবারও বিপিএল মাতাবেন পিয়া}}</ref>
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ==
ᱠᱚᱭᱥᱚᱨ ᱛᱷᱮᱠᱮ ᱡᱩᱵᱚᱱᱟᱨ ᱜᱚᱞᱯᱳ, ᱒᱐᱒᱓ <ref>{{cite web|url=http://pressbangladesh.org/koishor-theke-zouboner-golpo-by-jannatul-ferdoush-peya/|title=কৈশোর থেকে যৌবনের গল্প|date=19 February 2023|access-date=25 March 2025|archive-date=27 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250327033044/https://pressbangladesh.org/koishor-theke-zouboner-golpo-by-jannatul-ferdoush-peya/|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%"
!Year
! class="unsortable" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
! class="unsortable" |ᱛᱷᱚᱠ
! class="unsortable" |ᱯᱷᱤᱞᱢ
! class="unsortable" |ᱚᱨᱡᱚ
|-
|᱒᱐᱐᱗
|[[Miss Bangladesh]]
|
||| {{won}}
|-
| rowspan="3" |᱒᱐᱑᱒
|[[Meril Prothom Alo Awards]]
|Critics' Choice Best Film Actress
| rowspan="2" |''[[Chorabali (᱒᱐᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ|Chorabali]]''|| {{nom}}
|-
|[[Bachsas Awards]]
|Best Actress|| {{won}}<ref>{{cite web |url=http://www.sylhettoday24.com/news/details/Entertainment/60 |script-title=bn:বাচসাস পুরষ্কার প্রদান |trans-title=Bachsas Awards |language=bn |date=27 December 2014 |website=sylhettoday24.com |access-date=20 January 2017 |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202060941/http://www.sylhettoday24.com/news/details/Entertainment/60 |url-status=dead }}</ref>
|-
|JAY Face International
|
|
|{{center|2nd}}
|-
|᱒᱐᱑᱓
|ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ
|
||| {{won}}
|-
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Commons-inline}}
* {{IMDb name|5579669}}
{{S-start}}
{{S-ach}}
{{S-bef|before=[[Tabassum Ferdous Shaon]]}}
{{S-ttl|title=[[Miss Bangladesh]]
|years=2007}}
{{S-aft|after=[[Jannatul Nayeem Avril]]}}
{{S-end}}
{{Bachsas Award for Best Supporting Actress}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Peya, Jannatul Ferdous}}
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Khulna]]
[[Category:Bangladeshi female models]]
[[Category:Bangladeshi film actresses]]
[[Category:21st-century Bangladeshi actresses]]
[[Category:Alumni of University of London Worldwide]]
[[Category:Alumni of the University of London]]
[[Category:Bangladeshi beauty pageant winners]]
[[Category:Best Supporting Actress Bachsas Award winners]]
[[Category:1991 births]]
4c45s7wy3uxrs4nx5ajz3lm8lki7b3j
ᱦᱟᱣᱲᱟ
0
31785
197919
196023
2026-09-16T10:49:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197919
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name = ᱦᱟᱣᱲᱟ
| settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = File:Howrah bridge betwixt Lights.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ
| image_size = 300px
| pushpin_map = India West Bengal#India#Asia
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 300
| coordinates = {{coord|22.5736296|N|88.3251045|E|region:IN-WB|format=dec|display=inline,title}}
| nickname = ''Sheffield of India''<ref name="2001-09-20-toi-sheffield" />
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_type4 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]]
| subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| subdivision_name4 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
|
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party = TMC
| leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱨᱚᱛᱷᱤᱱ ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱟᱨᱛᱤ<ref>{{cite web|title=HMC Members of the Mayor in council|url=https://hmcgov.in/hmcweb/mmic.php|accessdate=21 September 2019|archive-date=21 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921161007/https://hmcgov.in/hmcweb/mmic.php|url-status=dead}}</ref>
| leader_title2 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ
| leader_name2 = ᱥᱨᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite news|title=HMC|url=https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|access-date=2025-04-08|archive-date=2025-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250408115352/https://www.hmcgov.in/hmcweb/pdf/Mission%20and%20Vision.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bally Municipality|url=http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|access-date=2019-10-12|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114655/http://www.ballymunicipality.org/1.php?page_id=2|url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 63.55
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 12
| population_total = 1072161
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name="census2011" /><ref>{{cite web|title=Bally 2011 census|url=https://www.britannica.com/place/Bally}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=Nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=28 August 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref><ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=Wb.gov.in|accessdate=28 August 2019}}</ref>
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]<ref name="wblangoff"/>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱑᱑᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱑᱑᱔ ᱟᱨ ᱗᱑᱑᱒᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱑᱒᱐᱔
| area_code = +᱙᱑ ᱓᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-11 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-14
| blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank1_info_sec1 = ᱙᱐᱔ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| website = {{URL|www.howrah.gov.in}}
| footnotes =
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| blank2_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ]], [[ᱵᱟᱞᱞᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱛᱟᱞᱟ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱛᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨ]]
}}
'''ᱦᱟᱣᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ (KMDA) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱦᱟᱣᱚᱨ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ, ᱠᱤᱪᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱩᱞᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱰᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2018}} ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ '''ᱵᱷᱩᱨᱥᱩᱴ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱕᱖᱙-᱗᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ [[ᱵᱮᱱᱤᱥ]] ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱜ '''ᱥᱮᱡᱟᱹᱨ ᱯᱷᱮᱰᱨᱤᱪᱤ''' ([[ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]]:Caesar Federichi) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡ ᱠᱟᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱕᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱵᱩᱴᱚᱨ'' (Buttor) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ (description) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱥᱤᱞᱴᱤ (Possibly) : ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱵᱟᱴᱚᱨ''' ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱑᱔᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱨᱚᱫᱟᱥ ᱯᱤᱯᱤᱞᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱠᱟᱵᱤᱛᱟ '''ᱢᱟᱱᱥᱟᱢᱟᱸᱜᱟᱞ''' ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱱᱟᱹᱧᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱑᱓ ᱤᱧ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱽᱡᱮᱵᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱯᱷᱨᱨᱩᱠᱷᱥᱤᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱛᱤᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ (Delegation) ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟ ᱚᱵᱡᱮᱠᱴᱤᱵ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱛᱩ : ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟ, ᱦᱚᱨᱤᱨᱟᱦ (ᱦᱟᱣᱲᱟ), ᱠᱟᱥᱩᱰᱤ, ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱸᱦᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱸᱴ (documents) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (mention) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱒᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ''ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱦᱢᱢᱟᱸᱫ ᱟᱢᱤᱱᱯᱩᱨ'' ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱞᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱣᱟᱵ ᱢᱤᱨ ᱠᱟᱹᱥᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱟᱫᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱑᱗᱘᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱓ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱕᱔ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱩᱯᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡᱼᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱷᱤᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱞᱚᱡᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱡᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱮᱠᱥᱯᱚᱞᱚᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱭᱮᱞ (Detailed) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ, [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱯᱚᱞ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ==
{{Weather box
|location= ᱦᱟᱣᱲᱟ
|open = yes
|metric first= yes
|single line= yes
|Jan high C= 26
|Feb high C= 29
|Mar high C= 33
|Apr high C= 36
|May high C= 36
|Jun high C= 34
|Jul high C= 33
|Aug high C= 33
|Sep high C= 33
|Oct high C= 32
|Nov high C= 30
|Dec high C= 27
|Jan low C= 12
|Feb low C= 16
|Mar low C= 21
|Apr low C= 24
|May low C= 25
|Jun low C= 26
|Jul low C= 26
|Aug low C= 26
|Sep low C= 26
|Oct low C= 24
|Nov low C= 19
|Dec low C= 14
|Jan precipitation mm= 19.2
|Feb precipitation mm= 39.4
|Mar precipitation mm= 38
|Apr precipitation mm= 49.5
|May precipitation mm= 132.7
|Jun precipitation mm= 245.9
|Jul precipitation mm= 347.6
|Aug precipitation mm= 322.4
|Sep precipitation mm= 291.2
|Oct precipitation mm= 163.6
|Nov precipitation mm= 27.9
|Dec precipitation mm= 5.7
|source= [http://www.worldweatheronline.com/Howrah-weather-averages/West-Bengal/IN.aspx Howrah Weather]
|date= May 2012
}}
==ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ==
[[Image:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|thumb|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
[[Image:Howrah Municipal Corporation Supermarket - Howrah 2011-11-07 00817.jpg|thumb|left|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱯᱷ (Self) ᱫᱟᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮ ᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://wbdma.gov.in/htm/DIS%5CMUNI_COR_Howrah.htm |title=Howrah Municipal Corporation |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317203441/http://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_COR_Howrah.htm |archivedate=17 March 2012 }}</ref><ref>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=28}}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱯᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref> ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱘᱒-᱘᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱮᱠᱴ (Act) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱑᱙᱘᱔ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |title=Other Municipal Corporation Acts |publisher=Official website of Department of Municipal Affairs, Government of West Bengal |accessdate=29 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810200753/http://wbdma.gov.in/htm/MUNI_Legislation_OtherMunicipalCorporationActs.htm |archivedate=10 August 2009 }}</ref> ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ (ᱢᱮᱭᱟᱨ) ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱦ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫ ᱛᱨᱩᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨᱮᱴ]], ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱞᱟᱜᱩ ᱦᱩᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥᱤᱵᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ==
ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱔᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱟᱨ [[ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱯᱷᱚᱴᱚ==
<gallery mode="packed-hover">
File:Ramakrishna Belur Math, Howrah.jpg|[[ᱵᱮᱞᱩᱨ ᱢᱟᱴᱷ]], [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱢᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
File:Great banyan tree kol.jpg|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ
File:Rampuja.jpg|ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱯᱩᱡᱟ
File:Kona Expressway - Sibpur - Howrah 2012-04-29 01092.jpg|ᱠᱚᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱼ ᱥᱤᱵᱯᱩᱨ
File:Vidyasagar Setu Kolkata West Bengal.jpg|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ (ᱵᱤᱫᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Bridge-Rabindra Setu.jpg|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱚᱞ (ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱛᱩ)
File:Howrah Head Post Office - Howrah 050034.JPG|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱼ ᱗᱑᱑᱑᱐᱑
File:Nabanna - HRBC Building - Vidyasagar Setu Toll Plaza - Howrah 2014-07-11 7378.JPG|ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ) (ᱱᱟᱵᱽᱱᱟ ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ (ᱵᱤᱞᱰᱤᱧ)
File:Howrah Municipal Corporation - Howrah 050032.JPG|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱢᱩᱬ ᱳᱯᱷᱤᱥ
File:Howrah Municipal Corporation Stadium - Howrah Maidan Area - Howrah 2013-04-28 6587.jpg|[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
File:Nivedita Setu as seen from Bally Bridge.jpg|ᱵᱟᱞᱞᱤ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱯᱚᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜ
File:Avani Riverside Mall Howrah1.jpg|ᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱞ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist
|30em
|refs=
<ref name="2001-09-20-toi-sheffield">{{cite news |title=Sheffield of India dying an untimely death - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |accessdate=11 October 2018 |work=The Times of India |publisher=The Times of India |date=20 September 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011172707/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Sheffield-of-India-dying-an-untimely-death/articleshow/336158732.cms |archive-date=11 October 2018 |url-status=live }}</ref>
<ref name="census2011">{{cite web|title=Primary Census Abstract Data Tables – West Bengal – DDW_PCA1915_2011_MDDS with UI|url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|website=Census of India|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212234045/http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/DDW_PCA1915_2011_MDDS%20with%20UI.xlsx|archive-date=12 December 2017|url-status=live}}</ref>
<ref name="OMC169">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=169}}</ref>
<ref name=betor>Donald Frederick Lach, p.473</ref>
<ref name="OMC19">{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=19}}</ref>
<ref name=OMC23>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=23}}</ref>
<ref name=OMC31>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=31}}</ref>
<ref name="census2001">{{cite web|title=A −4 : Towns and Urban Agglomerations Classified by Population Size Class in 2001 With Variation Since 1901|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|website=The Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315050316/http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|archive-date=15 March 2016|url-status=live}}</ref>
<ref name=hmc>{{cite web | url = http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | title = About us page | publisher = Howrah Municipal Corporation | accessdate = 29 December 2008 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081208193802/http://www.hmc.org.in/home/aboutus.php | archivedate = 8 December 2008 | df = dmy-all }}</ref>
<ref name=OMC119>{{Harvnb|O'Malley|Chakravarti|1909|p=119}}</ref>
}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* {{Wikivoyage-inline|ᱦᱟᱣᱲᱟ}}
* [https://web.archive.org/web/20080404050105/http://howrah.gov.in/Templates/Howrah%20history.htm History of Howrah from India Government Site]
* [http://www.howrah.gov.in Howrah Municipal Corporation Site]
* [http://indiarailinfo.com/station/map/1 Satellite View of Howrah]
{{Geographic location|Centre=ᱦᱟᱣᱲᱟ|North=[[ᱥᱮᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]]|Northeast=[[ᱵᱟᱨᱟᱠᱯᱚᱨ]] & [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱟᱛ]]|East=[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]|Southeast=[[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱᱟᱨᱯᱩᱨ]], [[Baruipur]] & [[Jaynagar Majilpur]]|South=[[Maheshtala]], [[Budge Budge]] & [[Pujali]]|Southwest=[[Uluberia]]|West=[[Ghatal]]|Northwest=[[Arambagh]]}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
d33pvy98x43urm6vijoixdvhgfx0wf5
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ
0
33222
197902
181678
2026-09-16T05:02:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197902
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ}}
{{Infobox holiday
| holiday_name = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| type = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| image = Jharkhand map for WLM-IN.svg
| imagesize =
| caption =
| nickname = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| observedby = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| litcolor =
| longtype =
| significance = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| begins =
| ends =
| scheduling = ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ
| date = ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ
| duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| celebrations = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ
| observances = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
| relatedto = [[ᱡᱚᱱᱡᱟᱛᱤᱭᱟ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱤᱵᱟᱥ]]
| official_name = ''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱫᱤᱣᱟᱥ''
}}
'''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Why is November 15 Celebrated as Jharkhand Foundation Day? History and Key Facts |url=https://www.news18.com/lifestyle/why-is-november-15-celebrated-as-jharkhand-foundation-day-history-and-key-facts-8662099.html |access-date=2025-09-13 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-15 |title=Jharkhand Foundation Day: All you need to know about this day |url=https://www.firstpost.com/india/jharkhand-foundation-day-all-you-need-to-know-about-this-day-11623681.html |access-date=2025-09-13 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱴ, ᱒᱐᱐᱐ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jharkhand Sthapna Diwas |url=https://utsav.gov.in/view-event/jharkhand-sthapna-diwas |access-date=13 Sep 2025 |website=utsav.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jharkhand Statehood Day (November 15) |url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/nov/doc20231115270601.pdf |access-date=13 Sep 2025 |website=pib.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |last=IANS |date=2017-11-15 |title=PM Modi greets Jharkhand on its foundation day |url=https://www.thestatesman.com/india/pm-modi-greets-jharkhand-foundation-day-1502528560.html |access-date=2025-09-13 |website=The Statesman |language=en}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="JagranJosh">{{cite web |title=Jharkhand Foundation Day 2023: Date, history and significance |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/jharkhand-foundation-day-1573730974-1 |website=Jagran Josh |date=15 November 2019 |access-date=13 September 2025 |archive-date=29 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929040337/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/jharkhand-foundation-day-1573730974-1 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] ᱟᱜ ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱐ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2021-11-15 |title=Atal Bihari Vajpayee's willpower brought Jharkhand state into existence: PM Modi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/atal-bihari-vajpayees-willpower-brought-jharkhand-state-into-existence-pm-modi/articleshow/87710383.cms |access-date=2025-09-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-08-23 |title=Tributes flow for Atal Bihari Vajpayee, Jharkhand's creator |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/Aug/23/tributes-flow-for-atal-bihari-vajpayee-jharkhands-creator-1861629.html |access-date=2025-09-13 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-11-06 |title=Seven CMs, Three President's Rule: Jharkhand Saw It All In 24 Years |url=https://www.etvbharat.com/en/!state/seven-cms-three-presidents-rule-jharkhand-saw-in-all-in-24-years-enn24110602169 |access-date=2025-09-13 |website=ETV Bharat News |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Formation of Jharkhand |url=https://www.thehansindia.com/life-style/why-is-november-15-celebrated-as-jharkhand-foundation-day-history-and-key-facts-837862 |website=The Hans India |date=15 November 2023 |access-date=13 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-03-15 |title=Jharkhand Chief Minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/politics/jharkhand-chief-minister/articleshow/98658930.cms |access-date=2025-09-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mukul |first=Sushim |date=2024-02-01 |title=12 chief ministers in 23 years: How Jharkhand is a political minefield |url=https://www.indiatoday.in/india/story/jharkhand-hemant-soren-ed-mla-state-assembly-election-shibu-kalpana-sita-basant-madhu-koda-babulal-marandi-2495991-2024-02-01 |access-date=2025-09-13 |website=India Today |language=en}}</ref>
==ᱢᱩᱬᱩᱛ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱚᱠ ᱱᱟᱭᱚᱠ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-11-15 |title=J'khand celebrates 24th Statehood Day on Birsa Munda's birth anniv |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/jharkhands-24th-statehood-day-celebrated-with-tributes-to-birsa-munda/articleshow/115342456.cms |access-date=2025-09-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Government declares November 15 as Janjatiya Gaurav Divas |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1769383 |website=Press Information Bureau |date=10 November 2021 |access-date=13 September 2025}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2020-11-15 |title=Leaders pay tributes to Birsa Munda, greet Jharkhand on Foundation Day |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/leaders-pay-tributes-to-birsa-munda-greet-jharkhand-on-foundation-day/article33101535.ece |access-date=2025-09-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
==ᱢᱟᱱᱟᱣ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱰ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-11-22 |title=Jharkhand Foundation Day: Governor honours Shaurya Chakra awardee Md Javed |url=https://avenuemail.in/jharkhand-foundation-day-governor-honours-shaurya-chakra-awardee-md-javed/ |access-date=2025-09-15 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jharkhand Foundation Day: झारखंड स्थापना दिवस, मोरहाबादी मैदान से समारोह का लाइव प्रसारण - Jharkhand Foundation Day Today: Jharkhand Foundation Day Celebrations Broadcast Live In All Districts From Morhabadi Maidan Ranchi |url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-jharkhand-foundation-day-today-celebrations-broadcast-live-in-all-districts-from-morhabadi-maidan-ranchi-23204665.html |access-date=2025-09-15 |website=Jagran |language=hi}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-11-15 |title=Loyola School Jamshedpur celebrates 23rd Jharkhand Diwas with cultural splendor |url=https://avenuemail.in/loyola-school-jamshedpur-celebrates-23rd-jharkhand-diwas-with-cultural-splendor/ |access-date=2025-09-13 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ]]
* [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱢᱟᱦᱟᱸ]]
* [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ]]
* [[ᱡᱚᱱᱡᱟᱛᱤᱭᱟ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟᱸ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ]]
3olpr6fmc5brb8h47ed8tbxhpeajrs5
ᱠᱚᱞᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
33937
197879
184288
2026-09-16T01:02:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197879
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university||name=ᱠᱚᱞᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|image=University of Kalyani Logo.svg|image_upright=.7|established={{ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱨ ᱩᱢᱮᱹᱨ|᱑᱙᱖᱐}}|chancellor=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ]]|vice_chancellor=Kallol Paul<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Poulami |date=2024-12-07 |title=Presi, 5 other univs get permanent VCs after govt sends list to guv |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/government-appoints-permanent-vcs-in-west-bengal-universities-ending-prolonged-standoff/articleshowprint/116056328.cms |access-date=2024-12-07 |work=[[The Times of India]] Dec 7, 2024, 12.32 AM IST}}</ref>|city=[[ᱠᱚᱞᱞᱟᱱᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱱᱤ]]|state=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|academic_staff=226 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|students=6,111 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2023 |url=https://klyuniv.ac.in/wp-content/uploads/2023/04/KalyaniUniversity20230118.pdf |publisher=Kalyani University |access-date=2025-12-10 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320085929/https://klyuniv.ac.in/wp-content/uploads/2023/04/KalyaniUniversity20230118.pdf |url-status=dead }}</ref>|undergrad=744 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|postgrad=4,654 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|doctoral=713 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|budget={{INRConvert|113.65|c}}<br />{{small|([[Fiscal year|FY]]2025–26 est.)}}<ref>{{Cite book|url=https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Publication/2025_bp23.pdf|title=Detailed Demands for grants for 2025-26|publisher=[[Government of West Bengal]]|year=2025|pages=189|access-date=12 Feb 2025|archive-date=12 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212231259/https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Publication/2025_bp23.pdf|url-status=dead}}</ref>|type=[[ᱦᱚᱲᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱥᱟᱶᱛᱟ]] [[ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]|campus=[[Urban areas|Urban]] <br />{{convert|400|acre|ha}}|colours={{color box|#FC0FC0}} Shocking Pink<br /> {{color box|Black}} Black|free_label=Acronym|free=KU|website={{Official URL}}}}
o21kndp3u6a2f3nnvsfpatt0deoa6t3
ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ
0
34702
197918
187713
2026-09-16T10:37:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197918
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱒᱙–᱒᱐᱑᱘)}}
{{Infobox officeholder
| image = The Speaker, Lok Sabha, Shri Somnath Chatterjee addressing a press conference, in New Delhi on February 27, 2009.jpg
|caption = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ
| name = ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ
|honorific-prefix =
|honorific-suffix =
| birth_date = {{Birth date|1929|7|25|df=y}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], ᱟᱥᱟᱢ, [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| residence = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|2018|08|13|1929|07|25}}
| death_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| office = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ
| term_start = ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱔
| term_end = ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| president =
*[[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ|ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
*[[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
| primeminister = [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
| 1blankname = ᱡᱚᱠᱷᱚ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ
| 1namedata = [[ᱪᱚᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱛᱣᱟᱞ]]
| 2blankname = ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ
| 2namedata = [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]
| predecessor = [[ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ ᱡᱳᱥᱤ]]
| successor = [[ᱢᱮᱭᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
| office2 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| constituency2 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| term_start2 = ᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱕
| term_end2 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| predecessor2 = [[ᱥᱟᱨᱟᱰᱤᱥ ᱨᱳᱭ]]
| successor2 = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱰᱳᱢᱮ|ᱰᱨ. ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱰᱳᱢᱮ]]
| constituency3 = [[ᱡᱟᱫᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱫᱟᱵᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| term_start3 = ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗
| term_end3 = ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱔
| predecessor3 = [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟᱡᱤᱛ ᱜᱩᱯᱛᱟ]]
| successor3 = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| constituency4= [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| term_start4 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱑
| term_end4 = ᱑᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱗
| predecessor4 = [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| party = ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ (᱒᱐᱐᱘–᱒᱐᱑᱘)<br />[[ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ)]] (᱑᱙᱖᱘–᱒᱐᱐᱘)
| otherparty =
| alma_mater = ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱥᱚᱱ ᱵᱷᱳᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱵᱨᱟᱸᱪ<br/>[[ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱤ.ᱮ.]])<br />[[ᱠᱟᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮ.]])<br/>ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (ᱵᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱨ ᱮᱴ ᱞᱚ)
| profession = ᱩᱠᱤᱞ
| spouse = {{marriage|ᱨᱮᱱᱩ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ|7 February 1950}}
| father = [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
| children = ᱓
| footnotes =
| website =
| signature =
}}
'''ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱒᱙ - ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱚᱱ-ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-ls-speaker-somnath-chatterjee-dies-at-89/articleshow/65381547.cms | title=Somnath Chatterjee, former Lok Sabha Speaker, dies at 89 | work=[[The Times of India]] | date=13 August 2018 | access-date=13 August 2018}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱩᱫᱫᱷᱤᱡᱤᱣᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱤᱣᱟᱭᱤᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱯᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://164.100.47.134/newls/Biography.aspx?mpsno=73 |title=Lok Sabha |access-date=2008-09-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916125132/http://164.100.47.134/newls/Biography.aspx?mpsno=73 |archive-date=16 September 2008 |df=dmy-all }}</ref> ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]ᱣᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱵᱟᱥᱩ]] ᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=indexp>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/sunday/story/340802.html|title=Latest News, Breaking News Live, Current Headlines, India News Online - The Indian Express|website=www.indianexpress.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080824213152/http://www.indianexpress.com/sunday/story/340802.html|archive-date=24 August 2008|df=dmy-all}}</ref><ref name="MM2018">{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/former-lok-sabha-speaker-and-veteran-communist-leader-somnath-chatterjee-passes-away-at-the-age-of-89/articleshow/65387254.cms | title=Former Lok Sabha Speaker and veteran Communist leader Somnath Chatterjee passes away at the age of 89 | publisher=[[Mumbai Mirror]] | work=Jayatri Nag | date=13 August 2018 | access-date=14 August 2018 | archive-date=14 August 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180814040149/https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/former-lok-sabha-speaker-and-veteran-communist-leader-somnath-chatterjee-passes-away-at-the-age-of-89/articleshow/65387254.cms | url-status=dead }}</ref>
ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱞᱚ ᱨᱮ ᱵᱤ. ᱮ. ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱴᱮᱢᱯᱞ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IE2018">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/india/somnath-chatterjee-dead-5303730/ | title=Somnath Chatterjee, former Lok Sabha Speaker, dies at 89 | publisher=Indian Express | work=Santanu Chowdhury | date=13 August 2018 | access-date=14 August 2018}}</ref><ref name=MM2018/>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
[[File:Mohd. Hamid Ansari, the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, the Speaker, Lok Sabha, Shri Somnath Chatterjee and the Leader of Opposition in Lok Sabha.jpg|thumb|ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ]]
ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ) (ᱥᱤᱯᱤᱟᱭᱤ ((ᱮᱢ)) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱣᱟᱱ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱯᱤᱮᱢ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1971-election-results.html|title = 1971 India General (5th Lok Sabha) Elections Results}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱙ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱤ-ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱴᱮᱢ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/india/story/only-mamata-banerjee-could-defeat-somnath-chatterjee-1312879-2018-08-13 | title=Only Mamata Banerjee could defeat Somnath Chatterjee | publisher=[[India Today]] | work=Prabhash K Dutta | date=13 August 2018 | access-date=14 August 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.telegraphindia.com/india/comrades-unsung-gain-was-court-s-loss-252124?ref=india-new-stry | archive-url=https://web.archive.org/web/20180814035955/https://www.telegraphindia.com/india/comrades-unsung-gain-was-court-s-loss-252124?ref=india-new-stry | url-status=dead | archive-date=14 August 2018 | title=Comrades' (unsung) gain was court's loss | publisher=Telegraph India | date=14 August 2018 | access-date=14 August 2018}}</ref><ref name="AA2018">{{cite web | url=http://www.asianage.com/india/all-india/140818/somnath-chatterjee-89-dies-kin-shuns-cpms-condolence.html | title=Somnath Chatterjee, 89, dies, kin shuns CPM's condolence | publisher=[[Asian Age]] | date=14 August 2018 | access-date=14 August 2018}}</ref>
===ᱥᱤᱯᱤᱟᱭᱤ (ᱮᱢ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ===
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ (ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱮ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱥᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱵᱷᱳᱴ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱵᱷᱳᱴ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱳᱴ ᱚᱪᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20081008005730/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=de97a497-5dae-4970-be86-ee3c8e8cb7c7&MatchID1=4735&TeamID1=8&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1194&PrimaryID=4735&Headline=Speaker+adamant%2C+may+quit+LS%2C+CPM&strParent=strParentID "Speaker adamant, may quit both House and party"], ''Hindustan Times'', 17 July 2008.</ref> ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱥᱚᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱯᱤᱮ (ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.headlinesindia.com/main.jsp?news_code=79560 "Somnath pays price for violating party line"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007173457/http://www.headlinesindia.com/main.jsp?news_code=79560 |date=7 October 2008 }}, IANS (headlinesindia.com), 23 July 2008.</ref> ᱥᱤᱯᱤᱮ (ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱴ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑᱙, ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080724/jsp/frontpage/story_9593437.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727014701/http://www.telegraphindia.com/1080724/jsp/frontpage/story_9593437.jsp |url-status=dead |archive-date=27 July 2008 |title= The Telegraph}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤᱢᱟᱱ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱞᱜᱳᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱢᱤᱫᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱱᱩ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=indexp/> ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱩᱥᱤᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾<ref name=MM2018/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.calcuttayellowpages.com/somnathch.html Biography from Calcutta Yellow Pages.com]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ, ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
sac1ul3r24fv43csuuy89cu9kcw8owl
ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ
0
35247
197869
189621
2026-09-15T21:45:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197869
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox writer
| birth_date = {{Birth date and age|1950|01|01|df=y}}
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
| subject = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ]]
| notable_works = ᱥᱚᱱᱥᱭᱟᱛᱢᱟ
| awards = [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱖)
| birth_place = ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ, [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱰᱰᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| image = Gyanendrapati.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ
| alma_mater = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
}}
'''ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ''' (ᱦᱤᱱᱫᱤ: ज्ञानेंद्रपति; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱭᱚᱠᱟᱱᱛ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ 'ᱱᱤᱨᱟᱞᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟᱥᱩᱪᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱛᱥᱟᱢᱟ, ᱛᱟᱰᱵᱷᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱥᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ''ᱥᱚᱱᱥᱭᱟᱛᱢᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱜᱟᱝᱜᱟᱛᱟᱴ'' ᱟᱨ ''ᱜᱟᱝᱜᱟ-ᱵᱤᱛᱤ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱱᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ, [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=ज्ञानेंद्रपति का रचना-संसार │ हिन्दवी |url=https://www.hindwi.org/poets/gyanendrapati/profile |access-date=2025-08-24 |website=Hindwi |language=hi}}</ref>
ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shantanu Nandan |last2=Bhatt |first2=Shephali |last3=Aravind |first3=Indulekha |last4=Katiyar |first4=Prerna |date=2020-02-24 |title=Republic's Children: Recalling aspirations for the nation |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/republics-children-recalling-aspirations-for-the-nation/articleshow/73618911.cms?from=mdr |access-date=2025-08-24 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=ज्ञानेन्द्रपति की कविताओं की दृश्यावली मनोरम नहीं हैं, वे उस वेदना के सहभागी हैं |url=https://www.amarujala.com/kavya/sahitya/famous-hindi-poet-gyanendrapati-ki-kavitayen |access-date=2025-08-24 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨᱭᱚᱠᱟᱱᱛ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ 'ᱱᱤᱨᱟᱞᱟ' ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱚᱸᱥᱭᱟᱛᱢᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱖) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2016-03-01 |title=Sahitya Akademi Awards: Facts at a Glance |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/sahitya-akademi-awards-facts-at-a-glance-1456806643-1 |access-date=2025-08-24 |website=Jagranjosh.com |language=en |archive-date=2025-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251204174944/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/sahitya-akademi-awards-facts-at-a-glance-1456806643-1 |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
• ''ᱥᱚᱸᱥᱭᱟᱛᱢᱟ'' (᱒᱐᱐᱖)
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱚᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
q2tlqe5wsr3wxo182ymbipmh4glihcz
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ
0
36374
197894
195342
2026-09-16T04:14:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197894
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
{{Infobox football club
| clubname = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ
| image =
| upright = 0.8
| fullname = ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ
| nickname = ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ<ref>{{cite web|url=https://khelnow.com/football/isl-2020-21-jamshedpur-fc-season-preview|title=Indian Super League 2020–21 Team Profile: Jamshedpur FC|website=khelnow.com|access-date=24 November 2020|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109093043/https://khelnow.com/football/isl-2020-21-jamshedpur-fc-season-preview|url-status=live}}</ref><br />''ᱟᱨᱟᱜ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ''
''ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ''
| short name = ᱡᱮᱮᱯᱷᱥᱤ
| founded = {{start date and age|df=y|2017|6|12}}
| ground = [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ|ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ]]
| capacity = ᱒᱔,᱔᱒᱔<ref>{{cite web|title=JRD Tata Sports Complex|url=http://www.indiansuperleague.com/clubs/1159-jamshedpur-fc-profile/venue|website=Indian Super League|access-date=30 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117193419/http://www.indiansuperleague.com/clubs/1159-jamshedpur-fc-profile/venue/|archive-date=17 November 2017|url-status=live}}</ref>
| owntitle = ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ
| owner = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]<br>{{small|([[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]])}}
| chrtitle = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| chairman = ᱪᱟᱱᱚᱠᱭᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ
| mgrtitle = ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ
| manager = [[ᱚᱣᱮᱱ ᱠᱚᱭᱮᱞ]]
| league = {{indian football updater|Jamshedp}}
| season = {{indian football updater|Jamshedp2}}
| position = {{indian football updater|Jamshedp3}}
| current = ᱒᱐᱒᱕–᱒᱖ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ
<!-- kit --><!--These kits are based on what the team has said is official. Several variations of these have been used on game day.official kits may change in future. Please do not edit these.-->| pattern_la1 = _navyborder
| pattern_b1 = _navycollar
| pattern_ra1 = _navyborder
| pattern_sh1 = _navysides
| pattern_so1 = _navytop
| leftarm1 = 000080
| body1 = ED2939
| rightarm1 = 000080
| shorts1 = ED2939
| socks1 = ED2939
| pattern_la2 = _skyblueborder
| pattern_b2 = _uskyblue
| pattern_ra2 = _skyblueborder
| pattern_sh2 = _skysides
| pattern_so2 = _skybluetop
| leftarm2 = FEFEFA
| body2 = FEFEFA
| rightarm2 = FEFEFA
| shorts2 = FEFEFA
| socks2 = FEFEFA
| website = http://www.fcjamshedpur.com/
}}
'''ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ''' ({{IPAc-en|ˈ|dʒ|æ|m|ʃ|ɛ|d|p|ʊər}}, {{IPA|hi|dʒəmˈʃeːdpʊr|lang|Jamshedpur.ogg}}) ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ (ᱟᱭᱤᱮᱥᱮᱞ) ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱞᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱦᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Thapa|first=Chirinjibi|url=https://www.business-standard.com/article/sports/it-s-no-more-just-about-real-or-barca-breaking-records-la-liga-india-head-120032000916_1.html|title=It's no more just about Real or Barca breaking records: La Liga India head|date=20 March 2020|work=Business Standard India|access-date=26 March 2020|archive-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403062624/https://www.business-standard.com/article/sports/it-s-no-more-just-about-real-or-barca-breaking-records-la-liga-india-head-120032000916_1.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱯᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱤᱮᱥᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱫᱚᱥ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱚᱣᱮᱱ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱸᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱣᱮᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱞᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱤᱜᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱤᱞᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱜᱚᱲᱚ===
[[File:ISL Jamshedpur FC vc Bangalore FC match.jpg|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱚᱡᱚᱢ) ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾]]
᱑᱑ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱤᱢ ([[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]]) ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI Expansion">{{cite news|title=Indian Super League to invite bids for new teams|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/indian-super-league-to-invite-bids-for-new-teams/articleshow/58629483.cms|access-date=31 May 2017|work=[[The Times of India]]|date=11 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805190754/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/indian-super-league-to-invite-bids-for-new-teams/articleshow/58629483.cms|archive-date=5 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱤᱰᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI Bengaluru FC">{{cite news|title=Bengaluru FC submit bid as ITB submission deadline ends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/bengaluru-fc-submit-bid-as-itb-submission-deadline-ends/articleshow/58851199.cms|access-date=31 May 2017|work=[[The Times of India]]|date=26 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807060336/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/bengaluru-fc-submit-bid-as-itb-submission-deadline-ends/articleshow/58851199.cms|archive-date=7 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱤᱢ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ISL expanded to 10 teams, Bengaluru FC one of them|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/isl-expanded-to-10-teams-bengaluru-fc-one-of-them/articleshow/59113316.cms|access-date=13 June 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621050933/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/isl-expanded-to-10-teams-bengaluru-fc-one-of-them/articleshow/59113316.cms|archive-date=21 June 2017|url-status=live}}</ref>
ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Steve Coppell joins Jamshedpur ISL team|url=https://twitter.com/TataSteelLtd/status/885855150321086464|website=Tata Steel (Twitter)|access-date=14 July 2017|archive-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706115637/https://twitter.com/TataSteelLtd/status/885855150321086464|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Shukla|first1=Kaushal|title=Kerala Blasters manager Steve Coppell laments cramped schedule after loss|url=http://www.firstpost.com/sports/isl-2016-final-kerala-blasters-manager-steve-coppell-laments-cramped-schedule-after-loss-3163058.html|access-date=14 July 2017|work=FirstPost|date=19 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718220355/http://www.firstpost.com/sports/isl-2016-final-kerala-blasters-manager-steve-coppell-laments-cramped-schedule-after-loss-3163058.html|archive-date=18 July 2017|url-status=live}}</ref> ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ, ᱟᱨ ᱞᱳᱜᱳ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jamshedpur FC reveal name and logo|url=https://twitter.com/IndSuperLeague/status/889012604022267904|website=Indian Super League|access-date=29 July 2017|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100800/https://twitter.com/IndSuperLeague/status/889012604022267904|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱟᱥ ᱮᱰᱟᱛᱷᱳᱰᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Draft">{{cite news|title=Jamshedpur FC in ISL 2017 Draft: Anas Edathodika, Subrata Paul, Mehtab Hossain signed|url=http://www.goal.com/en-sg/news/3868/main/2017/07/23/37268432/jamshedpur-fc-in-isl-2017-draft-anas-edathodika-subrata-paul|access-date=29 July 2017|work=Goal.com|date=23 July 2017|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100457/https://www.goal.com/en-sg/news/isl-2017-draft-full-details-about-jamshedpur-fcs-picks/jn0dqfpolbz61oeizrm16mcxh|url-status=live}}</ref>
===ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱤᱡᱚᱱ===
[[File:Steve coppell 2006 promotion celebration cropped.JPG|thumb|left|195x195px|alt=Steve Cappell celebrating|[[ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱚᱯᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾]]
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱱᱰᱨᱮ ᱵᱤᱠᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱐-᱐ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Another goalless draw|url=https://www.telegraphindia.com/sports/another-goalless-draw-187237|access-date=5 March 2018|work=Telegraph India|date=17 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201080818/https://www.telegraphindia.com/sports/another-goalless-draw-187237|archive-date=1 December 2017|url-status=dead}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱴᱠᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱢ ᱢᱮᱪ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ 0-0 ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱨᱟᱣ ᱵᱟᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jamshedpur 0–0 ATK|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/12/01/india/indian-super-league/jamshedpur/atletico-de-kolkata/2597756/|website=Soccerway|access-date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306102616/https://int.soccerway.com/matches/2017/12/01/india/indian-super-league/jamshedpur/atletico-de-kolkata/2597756/|archive-date=6 March 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱚᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱤᱡᱩ ᱟᱡᱩᱠᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑-᱐ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱞ ᱥᱠᱚᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Bhattacharya|first1=Aditya|title=Azuka strike gives Jamshedpur maiden goal, Dynamos slip to third straight loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/azuka-strike-gives-jamshedpur-maiden-goal-dynamos-slip-to-third-straight-loss/articleshow/61952278.cms|access-date=5 March 2018|work=[[The Times of India]]|date=6 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207140019/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/azuka-strike-gives-jamshedpur-maiden-goal-dynamos-slip-to-third-straight-loss/articleshow/61952278.cms|archive-date=7 December 2017|url-status=live}}</ref>
ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱞᱮᱭᱚᱯᱷ ᱥᱯᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Manuel Lanzarote's double strike powers FC Goa to win over Jamshedpur FC|url=http://www.firstpost.com/sports/isl-2017-18-manuel-lanzarotes-double-strike-powers-fc-goa-to-win-over-jamshedpur-fc-4299045.html|access-date=5 March 2018|work=FirstPost|date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306082939/http://www.firstpost.com/sports/isl-2017-18-manuel-lanzarotes-double-strike-powers-fc-goa-to-win-over-jamshedpur-fc-4299045.html|archive-date=6 March 2018|url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱪ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ|ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=FC Goa and Jamshedpur FC face each other in play-off spot decider|url=https://scroll.in/field/870699/indian-super-league-fc-goa-and-jamshedpur-fc-face-each-other-in-play-off-spot-decider|access-date=5 March 2018|work=Scroll.in|date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328104206/https://scroll.in/field/870699/indian-super-league-fc-goa-and-jamshedpur-fc-face-each-other-in-play-off-spot-decider|archive-date=28 March 2019|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱓-᱐ ᱛᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Goa books playoff spot|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/goa-takes-last-semifinal-spot/article22927103.ece|access-date=5 March 2018|work=The Hindu|date=5 March 2018|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628134712/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/goa-takes-last-semifinal-spot/article22927103.ece|url-status=live}}</ref>
===᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱡᱚᱱ===
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱰᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=21 July 2018|title=Jamshedpur FC appoint Cesar Fernando as head coach for upcoming ISL season|url=https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-appoint-cesar-fernando-head-coach|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100500/https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-appoint-cesar-fernando-head-coach|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱭᱠᱟᱞ ᱥᱩᱥᱟᱭᱨᱟᱡᱽ, ᱥᱮᱨᱡᱤᱭᱚ ᱥᱤᱰᱚᱱᱪᱟ, ᱠᱟᱨᱞᱚᱥ ᱠᱟᱞᱵᱷᱚ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱭᱳ ᱟᱨᱠᱮᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤ, ᱢᱮᱢᱚ, ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱛᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=23 September 2018|title=ISL 2018–19 Team Profile: Jamshedpur FC|url=https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-fc-preview|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515100500/https://khelnow.com/football/isl-2018-19-jamshedpur-fc-preview|url-status=live}}</ref> ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱠᱟᱦᱤᱞ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱩᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=1 September 2018|title=Jamshedpur FC sign Australian star Tim Cahill|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/jamshedpur-fc-sign-australian-star-tim-cahill|website=AFC.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923175332/http://www.the-afc.com/news/afcsection/jamshedpur-fc-sign-australian-star-tim-cahill|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 October 2018|title=ISL 2018–19: Arques, Morgado score in Jamshedpur's 2–0 win over Mumbai City|url=https://www.business-standard.com/article/sports/indian-super-league-2018-19-isl-2018-19-live-scoreboard-mumbai-city-fc-vs-jamshedpur-fc-live-score-in-todays-isl-2018-19-football-match-at-mumbai-football-arena-match-timings-live-streaming-paulo-machado-tim-cahill-118100200545_1.html|website=Businessstandard|access-date=18 February 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618015815/https://www.business-standard.com/article/sports/indian-super-league-2018-19-isl-2018-19-live-scoreboard-mumbai-city-fc-vs-jamshedpur-fc-live-score-in-todays-isl-2018-19-football-match-at-mumbai-football-arena-match-timings-live-streaming-paulo-machado-tim-cahill-118100200545_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 October 2018|title=ISL 2018: Jamshedpur FC hold Bengaluru FC to 2–2 draw|url=https://www.hindustantimes.com/football/jamshedpur-fc-hold-bengaluru-fc-to-2-2-draw-with-late-strike/story-dnW9cCrWxzQ3q7te1Q0V8K.html|website=hindustantimes.com|access-date=18 February 2021|archive-date=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009172624/https://www.hindustantimes.com/football/jamshedpur-fc-hold-bengaluru-fc-to-2-2-draw-with-late-strike/story-dnW9cCrWxzQ3q7te1Q0V8K.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱞᱮ-ᱚᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱴ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱕ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=28 February 2019|title=Indian Super League: Jamshedpur FC maul Bengaluru FC 5–1 in ISL 2018–19|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-indian-super-league-jamshedpur-fc-maul-bengaluru-fc-5-1-in-isl-2018-19-2724810|website=dnaindia|access-date=18 February 2021|archive-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140837/https://www.dnaindia.com/sports/report-indian-super-league-jamshedpur-fc-maul-bengaluru-fc-5-1-in-isl-2018-19-2724810|url-status=live}}</ref> [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱤᱨᱚᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱪᱤᱞ ᱵᱨᱟᱰᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱑᱖ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱣᱟᱠᱚᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=1 April 2019|title=Jamshedpur and NorthEast progress to the Hero Super Cup quarter-finals|url=http://www.supercup.in/news/jamshedpur-and-northeast-progress-to-the-hero-super-cup-quarter-finals|website=supercup.in|access-date=18 February 2021|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914225600/http://www.supercup.in//news/jamshedpur-and-northeast-progress-to-the-hero-super-cup-quarter-finals|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ [[ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱩᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 April 2019|title=Super Cup 2019: 10-man Goa claims thrilling 4–3 win over Jamshedpur FC|url=https://sportstar.thehindu.com/football/super-cup-2019-fc-goa-beats-jamshedpur-fc-seven-goals-edu-bedia-corominas-seriton-cidoncha-calvo/article26758521.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517010042/https://sportstar.thehindu.com/football/super-cup-2019-fc-goa-beats-jamshedpur-fc-seven-goals-edu-bedia-corominas-seriton-cidoncha-calvo/article26758521.ece|url-status=live}}</ref>
===᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱥᱤᱡᱚᱱ===
ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤᱭᱚ ᱤᱨᱤᱭᱚᱸᱰᱳ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 July 2019|title=Jamshedpur FC appoint Spaniard Antonio Iriondo as head coach|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/jamshedpur-fc-appoint-spaniard-antonio-iriondo-as-head-coach/articleshow/70397123.cms|website=[[Times Of India]]|access-date=18 February 2021|archive-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706115002/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/top-stories/jamshedpur-fc-appoint-spaniard-antonio-iriondo-as-head-coach/articleshow/70397123.cms|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱤᱱᱤᱛ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱞᱚᱥᱴᱚᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱜᱚᱫ ᱠᱮᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 August 2019|title=CK Vineeth joins Jamshedpur|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl-ck-vineeth-jamshedpur-kerala-blasters-chennaiyin-indian-football-transfers/article29261160.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618222224/https://sportstar.thehindu.com/football/isl-ck-vineeth-jamshedpur-kerala-blasters-chennaiyin-indian-football-transfers/article29261160.ece|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱳᱨ ᱢᱚᱱᱨᱳᱭ, ᱥᱮᱨᱡᱤᱭᱳ ᱠᱟᱥᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱢᱮᱰᱤᱱᱟ ᱞᱩᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=3 October 2019|title=Jamshedpur FC introduces squad for 2019–20 season as new season begins on 22nd October|url=https://www.fcjamshedpur.com/news/jamshedpur-fc-introduces-squad-for-2019-20-season-as-new-season-begins-on-22nd-october|website=Jamshedpur FC.com|access-date=18 February 2021|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119032043/https://www.fcjamshedpur.com/news/jamshedpur-fc-introduces-squad-for-2019-20-season-as-new-season-begins-on-22nd-october|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱜᱷᱮᱞᱳᱴ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱨᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱤᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=22 October 2019|title=ISL 2019–20: 10-man Jamshedpur edge past Odisha|url=https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|website=Goal.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023140845/https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱒-᱑ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱯᱷᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱓-᱑ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱱ ᱜᱚᱞ ᱛᱮ ᱰᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|date=22 October 2019|title=ISL 2019–20: 10-man Jamshedpur edge past Odisha|url=https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|website=Goal.com|access-date=18 February 2021|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023140845/https://www.goal.com/en/news/isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-odisha-fc-match-report/xr7z9iocyc921gw1mzvrlpdnk|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ATK ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱪ ᱓-᱑ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 November 2019|title=ISL 2019–20 HIGHLIGHTS, ATK vs Jamshedpur FC: Roy Krishna, Edu Garcia Help ATK Beat Jamshedpur|url=https://www.news18.com/news/football/isl-2019-20-highlights-atk-vs-jamshedpur-fc-2380285.html|website=news18.com|access-date=18 February 2021|archive-date=7 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107171937/https://www.news18.com/news/football/isl-2019-20-highlights-atk-vs-jamshedpur-fc-2380285.html|url-status=live}}</ref> ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱠ ᱴᱩ ᱵᱮᱠ ᱰᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷᱥᱤ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱮᱠ ᱴᱩᱠ ᱰᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 November 2019|title=FC Goa vs Jamshedpur: Castel strike hands Goa first defeat of season – as it happened|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl/isl-2019-20-fc-goa-vs-jamshedpur-fc-live-score-corominas-piti-castel-boumous-tiri-iriondo-lobera-doungel-brandon-jahouh/article30087971.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302204206/https://sportstar.thehindu.com/football/isl/isl-2019-20-fc-goa-vs-jamshedpur-fc-live-score-corominas-piti-castel-boumous-tiri-iriondo-lobera-doungel-brandon-jahouh/article30087971.ece|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ, ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=18 December 2019|title=ISL: Jamshedpur faces Mumbai City as top-four race heats up|url=https://sportstar.thehindu.com/football/isl/indian-super-league-isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-mumbai-city-preview-analysis-rowllin-borges-sergio-castel-costa-iriondo-sougou/article30340713.ece|website=Sportstar|access-date=18 February 2021|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112232256/https://sportstar.thehindu.com/football/isl/indian-super-league-isl-2019-20-jamshedpur-fc-vs-mumbai-city-preview-analysis-rowllin-borges-sergio-castel-costa-iriondo-sougou/article30340713.ece|url-status=live}}</ref> ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱴ ᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=25 March 2020|title=ISL 2019–20 Season Review: Jamshedpur FC|url=https://khelnow.com/football/isl-2019-20-jamshedpur-fc-season-review|website=Khelnow|access-date=18 February 2021|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125744/https://khelnow.com/football/isl-2019-20-jamshedpur-fc-season-review|url-status=live}}</ref>
==ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ==
{{main|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ}}
[[File:J.R.D. Tata Stadium.jpg|300px|thumb|ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱞ]]
ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱫᱟ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱔,᱔᱒᱔ (ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ) – ᱔᱐,᱐᱐᱐ (ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ==
''ᱨᱮᱰ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱥ'' ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://fistosports.com/news/the-red-miners-jamshedpur-fcs-pride-and-passionate-fan-base/ |title=The Red Miners: Jamshedpur FC's pride and passionate fan base |website=Fisto |language=en-US |access-date=1 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902114637/https://fistosports.com/news/the-red-miners-jamshedpur-fcs-pride-and-passionate-fan-base/ |archive-date=2 September 2019 |url-status=live }}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Red Miners all set to virtually cheer for JFC this ISL|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/red-miners-all-set-to-virtually-cheer-for-jfc-this-isl/cid/1796534|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107145019/https://www.telegraphindia.com/jharkhand/red-miners-all-set-to-virtually-cheer-for-jfc-this-isl/cid/1796534|url-status=live}}</ref>
==ᱠᱨᱮᱥᱴ, ᱨᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱤᱴ ᱠᱚ==
ᱠᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://thefangarage.com/articles/11622-isl-2017-jamshedpur-fc-unveil-their-logo|title=ISL 2017: Jamshedpur FC Unveil Their Logo | The Fan Garage (TFG)|date=23 July 2017|website=thefangarage.com|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328081009/https://thefangarage.com/articles/11622-isl-2017-jamshedpur-fc-unveil-their-logo|archive-date=28 March 2019|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
===ᱠᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱠᱚ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;float:center"
|-
!ᱚᱠᱛᱚ
!ᱠᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ
!ᱥᱟᱨᱴ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ
!ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ
!ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ
!ᱟᱥᱛᱟᱱ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱗-᱑᱘
|rowspan=9|[[ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ|ᱱᱤᱵᱤᱭᱟ]]<ref>{{Cite web|date=2018-08-18|title=Indian Super League: Nivia signs 3-year, multi-crore deal to become official ball partner|url=https://www.insidesport.co/indian-super-league-nivia-signs-3-year-multi-crore-deal-to-become-official-ball-partner/|access-date=2021-07-02|website=Inside Sport|language=en-US|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182204/https://www.insidesport.co/indian-super-league-nivia-signs-3-year-multi-crore-deal-to-become-official-ball-partner/|url-status=live}}</ref>
|rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]]
|rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
|rowspan=2|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ]]
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]]
|-
|᱒᱐᱑᱘-᱑᱙
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ|ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ]]
|-
|᱒᱐᱑᱙-᱒᱐
|rowspan=7|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]<ref>{{Cite web|last=Staff|date=2020-11-25|title=Jamshedpur FC Sponsors List 2020|url=https://sportskhabri.com/jamshedpur-fc-sponsors-list-2020/|access-date=2021-05-29|website=Sports Khabri|language=en-US|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213439/https://sportskhabri.com/jamshedpur-fc-sponsors-list-2020/|url-status=live}}</ref>
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ]]
|rowspan=7|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]]
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ|ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ]]
|-
|᱒᱐᱒᱐-᱒᱑
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ|ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-26|title=ISL 2020-21: Tata Pravesh renews association with Jamshedpur FC as Associate Partner|url=https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-tata-pravesh-renews-association-with-jamshedpur-fc-as-associate-partner/|access-date=2021-05-29|website=The Sports News|language=en-US|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421085553/https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-tata-pravesh-renews-association-with-jamshedpur-fc-as-associate-partner/|url-status=live}}</ref>
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱞᱴᱨᱚᱡᱽ|ᱟᱞᱴᱨᱚᱡᱽ]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=ISL 2020-21: Jamshedpur FC ropes Tata Motors as Official Automobile Partner|url=https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-jamshedpur-fc-ropes-tata-motors-as-official-automobile-partner/|access-date=2021-05-29|website=The Sports News|language=en-US|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212721/https://www.thesportsnews.in/isl-2020-21-jamshedpur-fc-ropes-tata-motors-as-official-automobile-partner/|url-status=live}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱑-᱒᱒
|rowspan=5|[[ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.]]<ref>{{Cite web|date=2021-11-16|title=SBI & Jamshedpur FC join hands to promote football in India|url=https://khelnow.com/football/isl-2021-22-sbi-jamshedpur-fc|access-date=2021-11-16|website=Khel Now|language=en-US|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116140038/https://khelnow.com/football/isl-2021-22-sbi-jamshedpur-fc|url-status=live}}</ref>
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱩᱸᱪ|ᱯᱩᱸᱪ]]<ref>{{Cite web|date=2021-11-11|title=Tata Motors continues association as Jamshedpur FC's Official Automobile Partner with PUNCH|url=https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-association-as-jamshedpur-fcs-official-automobile-partner-with-punch|access-date=2021-11-13|website=Jamshedpur FC|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113182655/https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-association-as-jamshedpur-fcs-official-automobile-partner-with-punch|url-status=live}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱒-᱒᱓
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱤᱭᱟᱜᱳ|ᱴᱤᱭᱟᱜᱳ]]<ref>{{cite web | url=https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-its-association-with-jamshedpur-fc | title=TATA Motors continues its association with Jamshedpur FC | date=11 October 2022 | access-date=7 July 2026 | archive-date=7 July 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260707145114/https://www.fcjamshedpur.com/news/tata-motors-continues-its-association-with-jamshedpur-fc | url-status=dead }}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱓-᱒᱔
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱮᱠᱥᱚᱱ|ᱱᱮᱠᱥᱚᱱ]]
|-
|᱒᱐᱒᱔-᱒᱕
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ|ᱤᱱᱴᱨᱟ]]
|-
|᱒᱐᱒᱕-᱒᱖
|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱩᱠᱳ+]]
|}
==ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ==
* {{flagicon|ESP}} [[ᱟᱴᱞᱮᱴᱤᱠᱚ ᱰᱤ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ]]<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/10-partnerships-between-indian-and-european-football-clubs-which-broke-down|title=10 Partnerships between Indian and European football clubs which broke down|date=28 June 2019|access-date=15 January 2022|website=sportskeeda.com|publisher=[[Sportskeeda]]|first1=Abhishek|last1=Kundu|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229133036/https://www.sportskeeda.com/indian-football/10-partnerships-between-indian-and-european-football-clubs-which-broke-down|archive-date=29 December 2023}}</ref>
* {{flagicon|IND}} [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]{{efn|The players participate in the [[Reliance Foundation Development League|RFDL]] as a part of the Jamshedpur FC's youth team.}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
==ᱱᱳᱴ ᱠᱚ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
<!--
NOTE TO EDITORS:
Before adding any external links to this section, please read Wikipedia's external links policy at http://en.wikipedia.org/wiki/WP:EL and the "Links to be avoided" section especially. If the site you are linking to is primarily a blog or forum with little additional content, then it will be removed as it contravenes the agreed conventions for inclusion.
Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only.
-->
* {{Official website|http://www.fcjamshedpur.com/}}
* [http://www.indiansuperleague.com/jamshedpur-fc/squad Jamshedpur FC] at the [[Indian Super League|ISL official website]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112055117/http://www.indiansuperleague.com/jamshedpur-fc/squad |date=12 November 2017 }}.
{{ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ}}
{{ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ}}
{{ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱮᱯᱷᱥᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
5uhpqzkdshjeg744k8hcs7etdkixh1d
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ
0
37776
197872
196930
2026-09-15T23:47:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197872
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_suffix =
| image = Ashaji.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flatlist|
* ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱔᱓–᱒᱐᱒᱖
| mother =
| father = [[ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]]
| spouse = ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ<br />(ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱑᱙᱔᱙; ᱜᱩᱨ ᱑᱙᱖᱖)<br />{{marriage|[[ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ]]|1980|1994|reason=died}}
| children = ᱓ (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]])
| family = [[ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] (ᱤᱱ-ᱞᱚᱣᱥ (in-laws))
| relatives = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱫᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]
| works = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| awards = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = [[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱐)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱘)<br /> [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱒᱑)
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ]]
* [[ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ]]<ref name="auto"/>
* [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref>
* [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱚᱲ]]
* [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱯᱚᱯ (pop)]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130080605/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/amp_articleshow/77986495.cms|url-status=dead}}</ref>
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref>
* [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref>
* [[ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ]]<ref>{{Cite AV media |title=Nazruli Geeti by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/5ZeiUIWeXGFWJzxfsRo9Hw |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=2002 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Nazrul Geeti Vol-2 by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/3NF54wlhzTZfP4q0GEglau |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=1996 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref>
* [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>
}}
| instrument = ᱟᱲᱟᱝ (Vocals)
}}
}}
'''ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'''{{NoteTag|ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱟᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮᱭ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱥᱟᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ - [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ''ᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}} (''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ'' '''ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ'''; ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[#ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ (Accolades)|ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{NoteTag| [[ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱾}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱮᱢᱤ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiareview.com/15042026-the-unending-monsoon-a-chinese-journalists-appreciation-of-the-indian-singer-asha-bhosle-oped/|title=The Unending Monsoon: A Chinese Journalist’s Appreciation Of The Indian Singer Asha Bhosle |website=Eurasiareview.com|access-date=3 August 2026}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=October 18, 2011|title=Guinness World Record for the most studio recordings - singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/99223-most-studio-recordings-singles|access-date=February 27, 2022|website=[[Guinness World Records]]|language=en}}</ref><ref name="Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ<ref>{{cite web|url = https://mrandmrs55.com/2012/05/10/bollywoods-beloved-sopranos-lata-and-ashas-highest-notes/|author=Mr. 55|work=Classic Bollywood Revisited|publisher=Mr. and Mrs. 55|title=Bollywood's Beloved Sopranos: Lata and Asha's Highest Notes|date=10 May 2012|access-date=30 April 2018}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ,<ref name="britannica">{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|pages=532–533}}</ref><ref>{{cite news|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|author=V.L|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 June 2008|access-date=2010-08-11}}</ref><ref>World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific; By Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo; Rough Guides, 2000</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱠᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱠᱚ, ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. Europa Publications. Routledge.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>( {{cite web |author = Jyothi Venkatesh |url = http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 |title = Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma... |publisher = Vashi2Panvel.com |access-date = 2006-05-03|quote = I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs – 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020024238/http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26|archive-date = 2007-10-20 |df = dmy-all
}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="who'swho"/><ref>{{cite web
|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm
|title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7
|author=Raju Bharatan
|work=[[Rediff.com]]
|date=23 August 2006
|access-date=2007-04-28
|quote = Asha Bhosle, in fact, occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema – Guinness or no Guinness.
| archive-url= https://web.archive.org/web/20070530020617/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm| archive-date= 30 May 2007 | url-status= live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱤ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, '"ᱪᱟᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱟᱞᱟ", ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱵᱟᱞ'' (᱑᱙᱔᱓) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱸᱥᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱦᱞ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱟᱭᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rediff_70">{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱟᱱᱫᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,'' ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱔᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱠ ᱵᱤᱡᱩᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱳᱠᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱳᱨᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱦᱮᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="u507">{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="e139">{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="v580">{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ, ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]]
᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱥᱟᱢᱥᱟᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱮᱥ. ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/> ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱝᱫᱤᱞ'' (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}</ref>
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽ ᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱵᱟᱫᱷᱟᱱᱟ" ᱟᱨ "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱣᱟᱠᱛ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱖᱗), ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱙), ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'' (᱑᱙৭᱓) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ" ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ", ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱᱣᱟᱞᱤ" ᱟᱨ "ᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮ" (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱭᱟ" ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱣᱟᱞᱤ" ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱮᱯ ᱠᱚᱭ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'') ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱠᱷᱟ]]-ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ", "ᱤᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱠᱮ", "ᱭᱮᱦ ᱠᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟᱦ ᱦᱟᱭ ᱫᱳᱥᱛᱳᱱ" ᱟᱨ "ᱡᱩᱥᱴᱡᱩ ᱡᱤᱥᱠᱤ ᱛᱷᱤ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱪ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ "ᱛᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱱᱦᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ ᱨᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ", ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ", ''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱠᱷᱚᱱ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ" ᱟᱨ ''ᱞᱟᱠᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱠᱷᱚᱱ "ᱞᱟᱠᱤ ᱞᱤᱯᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mouli |first1=Chandra |title=When Asha Bhosle worked in Pakistani entertainment industry |url=https://www.siasat.com/asha-bhosle-sang-as-adnan-sami-starred-in-this-pakistani-film-3452038/amp/ |website=The Siasat Daily |access-date=16 April 2026 |date=13 April 2026}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Only>{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[Dainik Bhaskar]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ, "ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾"<ref name=":2" />
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
=== ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯᱤᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title='I was not the heroine’s voice': How OP Nayyar rescued Asha Bhosle from the fringes of playback singing and never recorded with Lata Mangeshkar - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-was-not-the-heroines-voice-how-op-nayyar-rescued-asha-bhosle-from-the-fringes-of-playback-singing-and-never-recorded-with-lata-mangeshkar-exclusive/articleshow/127676647.cms |access-date=2026-04-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ref_O_P_Nayyar">
{{cite web
|url=http://music.indya.com/features/index.html
|title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar
|publisher=Indya.com
|access-date=2005-11-11
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html
|archive-date=5 March 2005
}}
</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱝᱜᱩ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱯ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱦᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽ ᱪᱳᱨ ᱦᱮᱸ'' (᱑᱙᱕᱖), ''C.I.D.'' (᱑᱙᱕᱖), ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱤ (᱑᱙᱕᱗), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱮᱢ. ᱮ. (᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ (break) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱭᱨᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱭᱤᱭᱮ ᱢᱮᱦᱟᱨᱵᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ'', ᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱥᱢᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨᱟ", (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱾ "ᱟᱣᱳ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱛᱩᱢᱠᱳ" (''ᱠᱤᱥᱢᱟᱛ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ "ᱡᱟᱭᱤᱭᱮ ᱟᱯ ᱠᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱭᱮᱝᱜᱮ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱫᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱔) ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ-ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱯ ᱭᱩᱸ ᱦᱤ ᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱢᱥᱮ ᱢᱤᱞᱛᱮ ᱨᱟᱦᱮ", "ᱢᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱟᱦᱤ ᱦᱩᱸ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱩᱣᱟ ᱵᱟᱫᱟᱞ", "ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=":1" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'' (᱑᱙᱗᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧ ᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "...ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ-ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱪᱠᱤᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ''ᱢᱤᱫ'' ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news
|author=Jitesh Pillaai
|title=Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle)
|url=http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|url-status=dead
|archive-date=16 February 2008
|work=Times Life, [[The Times of India]], [[Mumbai]]
|publisher=The Times Group
|page=43
|date=31 July 2005
|access-date=2007-09-08
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ, ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
=== ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ===
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱣᱤ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱛᱷ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=nayyar+asha+bhosle&pg=PT6}}</ref>
=== ᱨᱚᱵᱤ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱳᱨᱤ, "ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱢᱟ ᱫᱩᱨ ᱠᱮ" ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'', ''ᱜᱨᱟᱦᱟᱥᱛᱤ'', ''ᱠᱟᱡᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱰᱩᱭᱮᱴ:– "C A T...Cat, Cat Maane Billi" (''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟ ᱴᱷᱟᱜᱽ'') ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱛᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱠᱮᱦᱞᱟᱭᱮ" (''ᱠᱟᱡᱟᱞ'') ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}</ref>
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱣᱟᱠᱛ'', ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'', ''ᱵᱟᱦᱩ ᱵᱮᱴᱤ'', ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'', ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'', ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'', ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱾ ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ===
ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱯᱳᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book
| last = Khubchandani
| first = Lata
| editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]] |editor2=[[Govind Nihalani]] |editor3=Saibal Chatterjee
| title = Encyclopaedia of Hindi Cinema
| year = 2003
| publisher = Popular Prakashan
| isbn = 81-7991-066-0
| pages = 486–487
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱫᱳ ᱜᱭᱟᱨᱟᱦ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ'', ''ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱡᱟᱜᱽ ᱩᱴᱷᱟ'', ''ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ'', ''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ'', ''ᱛᱤᱱ ᱫᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ) ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ - ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱠᱚ, ᱨᱚᱠ, ᱰᱤᱥᱠᱳ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱨᱟᱣᱱᱪᱤ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ), ᱨᱤᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱥ "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱑), ᱥᱮᱠᱥᱤ "ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱸᱭ ᱞᱳᱜᱳᱱ ᱠᱳ" (''ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ'', ᱑᱙৭᱒) ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱱᱮ" (''ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ'', ᱑᱙৭᱓) ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱰᱷᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨ ᱨᱟᱦᱟ" (''ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'') ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ ᱮᱠ ᱥᱩᱨᱟᱛ" (''ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ'') ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ - "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ", "ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱥᱟᱢ ᱟᱭᱤ ᱦᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱛᱨᱟ ᱠᱟᱛᱨᱟ" ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ!" (''ᱥᱟᱜᱟᱨ'') ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ "ᱵᱚᱵᱽ (Bob)" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱳᱦᱩᱣᱟᱭᱮ ᱡᱳᱢᱮᱪᱷᱮ ᱟᱡᱽ ᱢᱳᱣ ᱜᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱳᱞᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" ("ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ), "ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱥᱩᱱᱮ ᱠᱤ ᱜᱷᱳᱨᱮ ᱛᱷᱟᱠᱟ ᱡᱟᱭᱮ", "ᱥᱳᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱮᱞᱟᱭ ᱛᱩᱢᱤ ᱟᱢᱤ" ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ("ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱾
=== ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱛᱷᱠᱟᱰᱤ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱦᱟᱞᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱥᱟᱨᱟᱵᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱦᱤᱢᱢᱟᱛᱣᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱢᱟᱣᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱛᱳᱦᱯᱷᱟ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱛᱤᱜᱽᱭᱟ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱳᱨ]]-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ, "ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱟ ᱡᱟᱣᱳ ᱜᱩᱨᱩ" ''ᱣᱟᱠᱛ ᱠᱤ ᱟᱣᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡᱚᱞ "ᱠᱤᱥᱤ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳ ᱛᱮᱨᱟ ᱤᱱᱛᱟᱡᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱵᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ''ᱟᱭᱛᱵᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ===
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱭ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟ ᱳᱨᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱟᱢᱟᱭᱮ" ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱮᱭ ᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ "ᱱᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭ" ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱡᱟᱱᱢᱳᱱ ᱠᱤ ᱡᱣᱟᱞᱟ'' (ᱥᱮ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ), ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ===
ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ" (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ''), "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'', ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱠᱟᱦᱤᱸ ᱟᱜᱽ ᱞᱟᱜᱮ" (''ᱛᱟᱞ''), "ᱳ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ" (''ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ'', ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ" (''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'', ᱑᱙᱙᱗), "ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱢ" (''ᱟᱞᱟᱭᱯᱟᱭᱩᱛᱷᱮᱭ'', ᱒᱐᱐᱐) ᱟᱨ "ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ" (''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ'', ᱒᱐᱐᱔) ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱢ ᱫᱳᱱᱳ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱡᱤᱱᱮ ᱫᱳ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱫᱳ ᱵᱩᱱᱫᱽ ᱯᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱗᱑) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ LP ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱱ ᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱜᱮᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱤᱴ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱴᱨᱟᱜᱟᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱨᱟᱸᱡᱟᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱮᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱱᱟ" (''ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ'', ᱑᱙᱗᱑) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱭᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔), ''ᱥᱨᱤ ᱔᱒᱐'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'' (᱑᱙᱕᱖), ''ᱡᱤᱥ ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸᱭ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱦᱛᱤ ᱦᱟᱭ'' (᱑᱙᱖᱐), ''ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱮᱱ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ ᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ'' (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱟᱡᱽ ᱟᱣᱨ ᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱡᱳᱠᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ===
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱱᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱡᱤ ᱞᱮᱱᱮ ᱫᱮ" (''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'') ᱟᱨ "ᱠᱤᱛᱟᱵᱮᱸᱭ ᱵᱟᱦᱩᱛ ᱥᱤ" (''ᱵᱟᱡᱤᱜᱟᱨ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱜ "ᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞᱮ" (''ᱭᱟᱫᱮᱸᱭ'') ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱳᱦᱨᱮ" (''ᱵᱮᱜᱟᱢ ᱡᱟᱱ'') ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ===
ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱷᱩᱢᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟ ᱨᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱣ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱮ ᱯᱷᱩᱞ'' (᱑᱙᱖᱔), ''ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱱᱤᱱᱫᱽ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱣᱟᱵᱽ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ''ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱛ'' (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ "ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱤ ᱯᱷᱩᱦᱟᱨ", ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱤᱞᱟᱠ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱟᱭᱜᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱱᱟᱵᱷᱨᱟᱝ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱤᱯ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱟᱥᱟ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱱᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱤᱠᱟ" (ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱳᱱᱡᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱸᱛ-ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱭᱱ, ᱮᱱ. ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱛᱟ-ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱟᱞᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱤᱧ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="Girija">
{{cite web| url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html| title=Articles on Asha Bhosle – A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu| access-date=2006-05-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱜᱩᱯᱛ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱡᱤ-ᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱡᱤ, ᱩᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱢ-ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱛᱤᱱ-ᱞᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ (reception) ᱨᱮ]]
=== ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ===
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱤᱞ ᱯᱟᱰᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱ'' (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ-ᱛᱚᱞ) ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱦᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱭᱟᱨ ᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ (ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ-ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱤᱥ'') ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱠᱤᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱮᱱᱰ ᱟᱭᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱞᱮ ᱞᱤᱣᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱚᱯ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱟᱯ ᱠᱤ ᱟᱥᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱡᱽᱨᱩᱦ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱛᱳ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱣ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱨᱥᱮ ᱵᱟᱫᱟᱞ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Womad Records ᱨᱮ ''Womad Talking Book Volume Four: An Introduction to Asia 1'' ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱭᱩᱸ ᱱᱟ ᱛᱷᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟᱡᱽ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ''ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐૦᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ - ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱜ ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'', ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱪᱩᱯᱠᱮ'', ''ᱟᱣᱟᱨᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱤᱞ ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱞᱟᱦᱟᱨ'', ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱱᱡᱤᱥ ᱦᱤ ᱥᱟᱦᱤ'', ''ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱛᱩᱢ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ "ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, EMI ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ: ''ᱵᱟᱞᱟ ᱢᱟᱭᱸ ᱵᱟᱭᱨᱟᱜᱟᱱ ᱦᱩᱸᱜᱤ'' (ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ), ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱵᱚᱞ ᱜᱚᱡᱚᱞᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱡᱚᱞ), ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱫᱟ ᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'' (᱔᱔ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟᱨᱭᱟᱪᱭᱟ ᱫᱮᱜᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱣᱟᱰᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱱᱱᱮᱭᱟᱪᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱟ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ" ("ᱦᱟᱸ ᱢᱟᱭᱸ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ ᱦᱩᱸ") ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱩᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱮᱫᱩᱱᱱᱟ ᱥᱮᱫᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/091220/Magazine/sundaytimestvtimes_01.html |title=Boshley bash with BnS |publisher=Sunday Times |access-date=22 December 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱰᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ: ᱤᱥᱯᱨᱮᱰᱤᱝ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱵᱷᱨᱤᱣᱮᱭᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱤᱞ ᱞᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱳ ᱫᱤᱞ ᱡᱟᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱵᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱨᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱽ ᱥᱩᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟ" ᱠᱳ-ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ "82" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱯ, ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ, ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱪ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416165808/http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|url-status=usurped|archive-date=16 April 2016|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|website=Marathicneyug.com|access-date=5 October 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> "82" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱧ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ, [[ᱩᱥᱟ ᱩᱛᱷᱩᱯ]], ᱥᱟᱱ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ, ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/may/15/jayatu-jayatu-bharatam-200-singers-including-asha-bhosle-sonu-nigam-join-hands-for-one-song-2143782.html|title=Asha Bhosle, Sonu Nigam and other 200 artists join hands for one song|date=24 May 2020|work=New Indian Express|access-date=5 October 2020}}</ref>
=== ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ===
᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱭᱩᱠᱮ, ᱭᱩᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ-ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ "ᱦᱮᱞᱯ ᱫᱟ ᱮᱡᱽᱰ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱤᱱᱠᱨᱮᱰᱤᱵᱚᱞᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱟᱱᱡᱟᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱭ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ("ᱵᱚᱣ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ") ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱶ "ᱫᱟ ᱣᱮ ᱭᱩ ᱰᱨᱤᱢ" (ᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://1giantleap.tv/ |title=No such site available |date=8 October 2019 |website= |access-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008054436/http://1giantleap.tv/ |archive-date=8 October 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=The Way You Dream - Michael Stipe and Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/track/1UhqsS2W93LhBQtA0q9x0x |type=CD |language=English |url-status=live |publisher=Palm Pictures, Ltd. |year=2002 |via=Spotify}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ ᱢᱚᱸᱠ'' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''᱑ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱮ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website) |url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained |access-date=2025-01-24 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱰᱳ ᱟᱜ "ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱨᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ CD ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱴᱟᱯ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ "ᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱥ ᱟᱥᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱦ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱴᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱦᱟᱨᱮᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ" ᱮ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱭᱩ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱛᱷ ᱟᱣᱮ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ", "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ" ᱟᱨ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ: ᱥᱚᱝᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱥ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ "ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱤᱰ ᱯᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ "ᱰᱳᱱᱴ ᱯᱷᱟᱝᱠ ᱣᱤᱛᱷ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ" ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱟᱭᱮ ᱱᱚᱣᱡᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱭᱟᱦᱟᱸ" (''ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ'', ᱑᱙᱗᱒) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ, "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ", ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱣᱴ ᱠᱮ ᱟᱣᱩᱸᱜᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ "ᱫᱤᱞ ᱠᱮ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟ-ᱠᱳᱞᱟ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱳᱰᱣᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱳᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ''"ᱢᱮᱸᱭ ᱤᱥᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤ ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱢᱩᱜᱷᱟᱞ ᱦᱩᱸ"'' ("ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ"), ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱜᱳᱨᱤᱞᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ'' ᱨᱮ, "ᱫᱟ ᱥᱮᱰᱳᱣᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ" ᱴᱨᱮᱠ (track) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Making of Gorillaz's 'The Mountain': How Anoushka Shankar and the Bangash Brothers Became Part Of The Epic Collaboration |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/the-making-of-gorillazs-the-mountain-how-anoushka-shankar-and-the-bangash-brothers-became-part-of-the-epic-collaboration |access-date=2026-03-30 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱜᱩᱱᱡᱳᱱᱮ ᱫᱳᱞᱮ ᱡᱮ ᱵᱷᱨᱳᱢᱳᱨ" (ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱟ ᱨᱟᱦᱮ ᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ), "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" (''ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ" (''ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱮᱸ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱦᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ "''ᱢᱮᱜᱷᱮᱨ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱳᱫᱽ ᱦᱮᱥᱮᱪᱷᱮ''" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱥᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱣᱚᱯᱱᱳ ᱛᱩᱢᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱭᱟᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱷᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱮᱥᱤ'', ''ᱵᱟᱱᱫᱤ'', ''ᱢᱳᱣᱪᱟᱠ'', ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱥᱤᱫᱫᱷᱟ'', ''ᱟᱢᱟᱱᱩᱥ'', ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱠᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱠᱟᱵᱟᱛᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱟᱫᱷᱳ ᱟᱞᱳ ᱪᱷᱟᱭᱟᱛᱮ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭᱮᱨ ᱟᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱠᱩᱱᱡᱳ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱮ ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱨᱳᱭᱤ'' ᱨᱮ "ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱦᱳᱭᱮᱪᱷᱤᱞᱳ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱪᱤᱨᱳᱫᱤᱱᱤ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ "ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱛᱩᱢᱤ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱨ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215181922/http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |url-status=dead |archive-date=15 December 2014 |title=Asha Bhosle re-records RD Burman's Bengali tracks |work=Soundbox |date=18 September 2014 |access-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asha-bhosle-sings-again-for-bengali-films-2030902 |title=Asha Bhosle sings again for Bengali films |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=31 October 2014 |access-date=19 January 2015}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱳᱠᱩᱞᱪᱟ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱜᱤᱛ (ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱢᱟᱱᱤᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?cluster=11530055570410931518&hl=en&as_sdt=0,39|title=Google Scholar: Maharashtra: Birthplace of Indian film industry|website=Scholar.google.com|access-date=9 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry |last=Mujawar |first=Isak |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1969 |location=Maharashtra, India |language=English |url=https://www.google.com/books/edition/Maharashtra/RH9YAAAAMAAJ |page= |at= |via=Google Books}}</ref> ᱑೯᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |editor-last1=Chandvankar |editor-first1=Suresh |title='Kimayagar' - Mr. Vasantrao Desai (1912-1975) |journal=The Journal of the 'Society of Indian Record Collectors THE RECORD NEWS |date=2012 |issue=Annual 2012 |page=11 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2012.pdf}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'', ''ᱡᱟᱭᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱛ'', ''ᱜᱷᱟᱨᱠᱩᱞ'', ''ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱯᱯᱟ'', ''ᱥᱟᱝᱜᱛᱭᱮ ᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱟᱱ'', ''ᱥᱟᱢᱱᱟ'', ''ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱛᱩᱠᱟ ᱢᱮᱞᱵᱷᱟᱵᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱫᱩᱝᱜᱽ'' ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱽ) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱷᱟᱞᱮ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BoothShope2013">{{cite book|author1=Gregory D. Booth|author2=Bradley Shope|title=More Than Bollywood: Studies in Indian Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=LvTQCwAAQBAJ&pg=PP1|date=1 November 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992884-2|page=277}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2026-04-14 |title=Who was Asha Bhosle’s first husband? |url=https://www.britannica.com/question/Who-was-Asha-Bhosles-first-husband |access-date=2026-04-16 |website=[[Britannica]] |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-09-08 |title=When Asha said she wanted to quit singing, become housewife after first marriage |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/when-asha-bhosle-said-she-wanted-to-quit-singing-become-a-housewife-after-first-marriage-he-forced-me-to-continue-101631096388321.html |access-date= |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=When Asha Bhosle opened up about ‘abuse’ during first marriage, conservative family couldn’t handle ‘singing star for a daughter-in-law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-death-untold-story-first-marriage-abuse-single-motherhood-lata-mangeshkar-rift-10632500/ |access-date=2026-04-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=A life on canvas « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=9 February 2022 |website=Harmonyindia.org}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=When Asha Bhosle Spoke About 'Abusive' First Marriage: "I Was Asked To Leave House When I Was Pregnant" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-asha-bhosle-spoke-about-abusive-first-marriage-i-was-asked-to-leave-house-when-i-was-pregnant-11345686 |website=NDTV |access-date=16 April 2026}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱯᱟᱲ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱡᱤ ᱠᱟᱦᱳ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱷᱟᱴᱠᱮ ᱟᱨ "ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱨᱟᱦᱳ ᱛᱩᱢ" ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ|ᱵᱚᱨᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009141640/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | url-status=dead | archive-date=9 October 2012 | title=Asha's daughter, commits suicide | date=8 October 2012 | newspaper=[[The Times of India]] | access-date=9 October 2012}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ iAzure Apple Inc. ᱤᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite website|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/technology-cannot-add-soul-to-singers-voice-says-asha-bhosle|title = Technology cannot add soul to singer's voice, says Asha Bhosle|website=Freepressjournal.in}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://indiandownunder.com.au/2016/04/zanai-bhosle-a-young-singing-and-dancing-phenomenan/|title = Zanai Bhosle – an emerging singing and dancing phenomenan of Bollywood |website=Indiandownunder.com.au}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/music/watch-asha-bhosle-granddaughter-sing-ganapati-morya_1462158.html|title = Watch: Asha Bhosle, granddaughter sing 'Ganapati Morya'|website=Zeenews.india.com|date = 29 August 2014}}</ref>ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Guinness">{{cite news |last=Baksi |first=Dibyojyoti |date=22 October 2011 |title=I am honoured after receiving this award: Asha Bhosle |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |url-status=dead |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022185824/http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |archive-date=22 October 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Ranjan Das Gupta |title=More than a composer |newspaper=[[Deccan Herald]] |url=http://www.deccanherald.com/content/125433/more-composer.html |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K. Jha |date=27 June 2010 |title=I knew him from the time he ran around in shorts |newspaper=[[Mid-Day]] |location=Mumbai |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |access-date=28 May 2012 |archive-date=2 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902090442/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sreemita Bhattacharya |date=8 August 2011 |title=I'm afraid to speak in Bengali: Asha Bhosle |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Im-afraid-to-speak-in-Bengali-Asha-Bhosle/etarticleshow/9528026.cms |url-status=live |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903063841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-08/news-and-interviews/29863528_1_asha-bhosle-bengali-films-rabindra-sangeet |archive-date=3 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |date=27 June 2011 |title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary-136342-2011-06-26 |magazine=[[India Today]] |location=New Delhi |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Nothing mattered anymore’: The ‘cursed mantra’ from Asha Bhosle’s brother that saved her after daughter’s tragic death |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-life-story-children-varsha-bhosle-hemant-bhosle-tragedy-grief-mantra-10632582/ |website=The Indian Express |access-date=16 April 2026 |language=en-in |date=12 April 2026}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱ, ''ᱟᱥᱟᱥ'' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=12 June 2025 |title=Asha's Restaurant Website |url= https://ashasrestaurants.com/our-story/|access-date=12 June 2025}}</ref>
=== ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times_Life_Jul_2005"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber">
{{cite web
|author = Chhibber, Kavita
|url = http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|title = Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle
|access-date = 2006-05-03
|archive-url = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|archive-date = 27 December 2005
|url-status = dead
|df = dmy
}}</ref>
ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> – "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ''ᱫᱤᱫᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱫᱽ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="Girija" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Girija" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱟᱭᱮ" (''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱖), "ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱨᱤ ᱥᱩᱱ ᱵᱳᱞᱮ ᱯᱟᱯᱤᱦᱟ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ" (''ᱢᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱳ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱳᱦ ᱡᱟᱭᱮᱸ" (''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ ᱢᱮᱸᱭ ᱠᱭᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ'', ᱑᱙᱖᱓), "ᱩᱱᱥᱮ ᱱᱟᱡᱽᱨᱮᱸ ᱢᱤᱞᱤ" (''ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ᱑᱙᱖᱔), "ᱟᱭ ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱥᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ ᱠᱳ" (''ᱟᱭᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮ'', ᱑᱙᱖᱖), "ᱡᱟᱵᱽᱥᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱛᱳᱥᱮ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱖᱘''), "ᱢᱟᱭᱸ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱱᱟᱡᱽᱱᱤᱱᱟ ᱠᱳᱭᱤ ᱢᱩᱡᱷᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" ''(ᱵᱟᱡᱤ, ᱑᱙᱖᱘)'', "ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ" (''ᱯᱟᱰᱳᱥᱟᱱ'', ᱑᱙᱖᱘), "ᱪᱷᱟᱯ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱥᱟᱵᱽ" (''ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟᱱ ᱠᱤ'', ᱑᱙᱗᱘), ᱟᱨ "ᱢᱟᱱ ᱠᱭᱩᱸ ᱵᱮᱦᱠᱟ" (''ᱩᱛᱥᱟᱵᱷ'', ᱑᱙᱘᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ (notebook) ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ "ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱡᱽ'' ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm|title=Rediff On The Net, Movies: A preview of Saaz, Sai Paranjpye's latest film|website=Im.rediff.com|access-date=9 February 2022}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱓-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱩնᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱞᱤᱧ ᱞᱟᱸᱫᱟᱭᱟ!"
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|work= [[Lokmat]]|date=12 April 2026|access-date=12 April 2026}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/asha-bhosle-one-of-india-s-most-versatile-bollywood-singers-dies-at-92/ar-AA20HnEt?ocid=msedgdhp&pc=NMTS&cvid=69dc50c5c9c942a68ed3648bf004ae8c&ei=41 |access-date=2026-04-13 |website=www.msn.com}}</ref><ref name="Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92">{{cite news |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=BBC |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031908/https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |archive-date=13 April 2026}}</ref><ref name="Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413032015/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle will continue to inspire generations: PM Modi |work=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/india/asha-bhosle-will-continue-to-inspire-generations-pm-modi/articleshow/130205704.cms |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle, singing legend passes away in Mumbai; tributes pour in |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/asha-bhosle-singer-dies-in-mumbai-asha-bhosle-passes-away-entertainment-music-news-updates/article70853643.ece |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle Passes Away LIVE: Legendary singer's mortal remains brought to her home |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/asha-bhonsle-health-update-live-legendary-singer-suffers-cardiac-arrest-at-92-2026-04-11-1037195 |access-date=12 April 2026}} </ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱰᱮ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|IPL]] ᱢᱮᱪ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱢᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/asha-bhosle-tribute-mumbai-indians-royal-challengers-bengaluru-ipl-2895184-2026-04-12|title=IPL 2026: RCB, MI stars pay homage to Asha Bhosle at Wankhede, sport black armbands|date=12 April 2026|website=Indiatoday.in|access-date=3 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Thank you for the magic you left behind: Pakistani stars pay tribute to the late Asha Bhosle |url=https://images.dawn.com/news/1195146/thank-you-for-the-magic-you-left-behind-pakistani-stars-pay-tribute-to-the-late-asha-bhosle |website=Images |access-date=16 April 2026 |language=en |date=12 April 2026}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=निरोपाची वेळ आली..! आशा भोसले यांच्या पार्थिवावर आज अंत्यसंस्कार होणार, दुपारी तीन वाजेपर्यंत अंत्यदर्शन|url=https://www.lokmat.com/filmy/television/bigg-boss-marathi-6-ritesh-deshmukh-will-host-new-season-salman-khan-wishes-him-best-luck-a-a971/|work= [[Lokmat]]|date=13 April 2026|access-date=13 April 2026}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ UK ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website)|url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained|website=Cornershop.com|access-date=2020-09-03|language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{Further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ===
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
[[File:Asha Bhosle at 18th Annual Colors Screen Awards 2012.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]]
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
==== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱖᱗: "ᱜᱟᱨᱤᱵᱳᱱ ᱠᱤ ᱥᱩᱱᱳ" (''ᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱷ'', ᱑᱙᱖᱖)
* ᱑᱙᱖᱙: "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘)
* ᱑᱙᱗᱒: "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱓: "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', (᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱔: "ᱦᱳᱱᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱟᱛ" (''ᱱᱟᱭᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱓)
* ᱑᱙᱗᱕: "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" (''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'', ᱑᱙᱗᱔)
* ᱑᱙᱗᱙: "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘)
==== ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'', ᱑᱙᱙᱕)
==== ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ:
* ᱑᱙৮᱑: ''ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ'' (''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'')
* ᱑᱙᱘᱖: ''ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ'' (''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'')
=== IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒: "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱟ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'')
=== ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
*᱓᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱗<ref name="ashagrammy">{{Cite news|title=Asha Bhosle - Grammy Artist Page|url=https://www.grammy.com/artists/asha-bhosle/1034|access-date=February 27, 2022|website=[[Grammy]]|language=en}}</ref>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
*᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖<ref name="ashagrammy"/>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱑᱙᱘᱗: ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱱᱰᱳ]]–[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱠ]] ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱭᱩᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱘᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱘: ᱫᱟᱭᱟᱣᱟᱛᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱑᱙᱙᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ)
* ᱒᱐᱐᱐: ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ([[ᱫᱩᱵᱟᱭ]]) ᱾
* ᱒᱐᱐᱐: ᱡᱤ (Zee) ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱑: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ (BBC) ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱥᱟᱱᱥᱩᱭᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱟ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱒᱐᱐᱔: ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱾<ref>Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=28 September 2011 }}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: MTV ᱤᱢᱤᱡᱽ , ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱯ ᱮᱠᱴ (Pop Act) ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=5 September 2007 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=16 February 2008 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
=== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-10 |title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms |access-date=2020-12-05 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱮᱰᱤ ᱢᱟᱨᱠᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
<references />
bbevgfmy3m239z1fdcf2msagvascrze
197873
197872
2026-09-15T23:47:21Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current
197873
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_suffix =
| image = Ashaji.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flatlist|
* ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱔᱓–᱒᱐᱒᱖
| mother =
| father = [[ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]]
| spouse = ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ<br />(ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱑᱙᱔᱙; ᱜᱩᱨ ᱑᱙᱖᱖)<br />{{marriage|[[ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ]]|1980|1994|reason=died}}
| children = ᱓ (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]])
| family = [[ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] (ᱤᱱ-ᱞᱚᱣᱥ (in-laws))
| relatives = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱫᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]
| works = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| awards = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = [[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱐)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱘)<br /> [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱒᱑)
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ]]
* [[ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ]]<ref name="auto"/>
* [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref>
* [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱚᱲ]]
* [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱯᱚᱯ (pop)]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130080605/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/amp_articleshow/77986495.cms|url-status=dead}}</ref>
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref>
* [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref>
* [[ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ]]<ref>{{Cite AV media |title=Nazruli Geeti by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/5ZeiUIWeXGFWJzxfsRo9Hw |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=2002 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Nazrul Geeti Vol-2 by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/3NF54wlhzTZfP4q0GEglau |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=1996 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref>
* [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>
}}
| instrument = ᱟᱲᱟᱝ (Vocals)
}}
}}
'''ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'''{{NoteTag|ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱟᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮᱭ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱥᱟᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ - [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ''ᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}} (''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ'' '''ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ'''; ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[#ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ (Accolades)|ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{NoteTag| [[ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱾}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱮᱢᱤ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiareview.com/15042026-the-unending-monsoon-a-chinese-journalists-appreciation-of-the-indian-singer-asha-bhosle-oped/|title=The Unending Monsoon: A Chinese Journalist’s Appreciation Of The Indian Singer Asha Bhosle |website=Eurasiareview.com|access-date=3 August 2026}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=October 18, 2011|title=Guinness World Record for the most studio recordings - singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/99223-most-studio-recordings-singles|access-date=February 27, 2022|website=[[Guinness World Records]]|language=en}}</ref><ref name="Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ<ref>{{cite web|url = https://mrandmrs55.com/2012/05/10/bollywoods-beloved-sopranos-lata-and-ashas-highest-notes/|author=Mr. 55|work=Classic Bollywood Revisited|publisher=Mr. and Mrs. 55|title=Bollywood's Beloved Sopranos: Lata and Asha's Highest Notes|date=10 May 2012|access-date=30 April 2018}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ,<ref name="britannica">{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|pages=532–533}}</ref><ref>{{cite news|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|author=V.L|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 June 2008|access-date=2010-08-11}}</ref><ref>World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific; By Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo; Rough Guides, 2000</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱠᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱠᱚ, ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. Europa Publications. Routledge.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>( {{cite web |author = Jyothi Venkatesh |url = http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 |title = Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma... |publisher = Vashi2Panvel.com |access-date = 2006-05-03|quote = I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs – 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020024238/http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26|archive-date = 2007-10-20 |df = dmy-all
}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="who'swho"/><ref>{{cite web
|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm
|title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7
|author=Raju Bharatan
|work=[[Rediff.com]]
|date=23 August 2006
|access-date=2007-04-28
|quote = Asha Bhosle, in fact, occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema – Guinness or no Guinness.
| archive-url= https://web.archive.org/web/20070530020617/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm| archive-date= 30 May 2007 | url-status= live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱤ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, '"ᱪᱟᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱟᱞᱟ", ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱵᱟᱞ'' (᱑᱙᱔᱓) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱸᱥᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱦᱞ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱟᱭᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rediff_70">{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱟᱱᱫᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,'' ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱔᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱠ ᱵᱤᱡᱩᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱳᱠᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱳᱨᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱦᱮᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="u507">{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="e139">{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="v580">{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ, ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]]
᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱥᱟᱢᱥᱟᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱮᱥ. ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/> ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱝᱫᱤᱞ'' (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}</ref>
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽ ᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱵᱟᱫᱷᱟᱱᱟ" ᱟᱨ "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱣᱟᱠᱛ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱖᱗), ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱙), ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'' (᱑᱙৭᱓) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ" ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ", ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱᱣᱟᱞᱤ" ᱟᱨ "ᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮ" (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱭᱟ" ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱣᱟᱞᱤ" ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱮᱯ ᱠᱚᱭ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'') ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱠᱷᱟ]]-ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ", "ᱤᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱠᱮ", "ᱭᱮᱦ ᱠᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟᱦ ᱦᱟᱭ ᱫᱳᱥᱛᱳᱱ" ᱟᱨ "ᱡᱩᱥᱴᱡᱩ ᱡᱤᱥᱠᱤ ᱛᱷᱤ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱪ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ "ᱛᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱱᱦᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ ᱨᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ", ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ", ''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱠᱷᱚᱱ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ" ᱟᱨ ''ᱞᱟᱠᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱠᱷᱚᱱ "ᱞᱟᱠᱤ ᱞᱤᱯᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mouli |first1=Chandra |title=When Asha Bhosle worked in Pakistani entertainment industry |url=https://www.siasat.com/asha-bhosle-sang-as-adnan-sami-starred-in-this-pakistani-film-3452038/ |website=The Siasat Daily |access-date=16 April 2026 |date=13 April 2026}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Only>{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[Dainik Bhaskar]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ, "ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾"<ref name=":2" />
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
=== ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯᱤᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title='I was not the heroine’s voice': How OP Nayyar rescued Asha Bhosle from the fringes of playback singing and never recorded with Lata Mangeshkar - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-was-not-the-heroines-voice-how-op-nayyar-rescued-asha-bhosle-from-the-fringes-of-playback-singing-and-never-recorded-with-lata-mangeshkar-exclusive/articleshow/127676647.cms |access-date=2026-04-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ref_O_P_Nayyar">
{{cite web
|url=http://music.indya.com/features/index.html
|title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar
|publisher=Indya.com
|access-date=2005-11-11
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html
|archive-date=5 March 2005
}}
</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱝᱜᱩ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱯ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱦᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽ ᱪᱳᱨ ᱦᱮᱸ'' (᱑᱙᱕᱖), ''C.I.D.'' (᱑᱙᱕᱖), ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱤ (᱑᱙᱕᱗), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱮᱢ. ᱮ. (᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ (break) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱭᱨᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱭᱤᱭᱮ ᱢᱮᱦᱟᱨᱵᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ'', ᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱥᱢᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨᱟ", (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱾ "ᱟᱣᱳ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱛᱩᱢᱠᱳ" (''ᱠᱤᱥᱢᱟᱛ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ "ᱡᱟᱭᱤᱭᱮ ᱟᱯ ᱠᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱭᱮᱝᱜᱮ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱫᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱔) ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ-ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱯ ᱭᱩᱸ ᱦᱤ ᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱢᱥᱮ ᱢᱤᱞᱛᱮ ᱨᱟᱦᱮ", "ᱢᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱟᱦᱤ ᱦᱩᱸ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱩᱣᱟ ᱵᱟᱫᱟᱞ", "ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=":1" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'' (᱑᱙᱗᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧ ᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "...ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ-ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱪᱠᱤᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ''ᱢᱤᱫ'' ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news
|author=Jitesh Pillaai
|title=Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle)
|url=http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|url-status=dead
|archive-date=16 February 2008
|work=Times Life, [[The Times of India]], [[Mumbai]]
|publisher=The Times Group
|page=43
|date=31 July 2005
|access-date=2007-09-08
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ, ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
=== ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ===
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱣᱤ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱛᱷ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=nayyar+asha+bhosle&pg=PT6}}</ref>
=== ᱨᱚᱵᱤ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱳᱨᱤ, "ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱢᱟ ᱫᱩᱨ ᱠᱮ" ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'', ''ᱜᱨᱟᱦᱟᱥᱛᱤ'', ''ᱠᱟᱡᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱰᱩᱭᱮᱴ:– "C A T...Cat, Cat Maane Billi" (''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟ ᱴᱷᱟᱜᱽ'') ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱛᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱠᱮᱦᱞᱟᱭᱮ" (''ᱠᱟᱡᱟᱞ'') ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}</ref>
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱣᱟᱠᱛ'', ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'', ''ᱵᱟᱦᱩ ᱵᱮᱴᱤ'', ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'', ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'', ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'', ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱾ ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ===
ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱯᱳᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book
| last = Khubchandani
| first = Lata
| editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]] |editor2=[[Govind Nihalani]] |editor3=Saibal Chatterjee
| title = Encyclopaedia of Hindi Cinema
| year = 2003
| publisher = Popular Prakashan
| isbn = 81-7991-066-0
| pages = 486–487
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱫᱳ ᱜᱭᱟᱨᱟᱦ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ'', ''ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱡᱟᱜᱽ ᱩᱴᱷᱟ'', ''ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ'', ''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ'', ''ᱛᱤᱱ ᱫᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ) ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ - ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱠᱚ, ᱨᱚᱠ, ᱰᱤᱥᱠᱳ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱨᱟᱣᱱᱪᱤ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ), ᱨᱤᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱥ "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱑), ᱥᱮᱠᱥᱤ "ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱸᱭ ᱞᱳᱜᱳᱱ ᱠᱳ" (''ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ'', ᱑᱙৭᱒) ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱱᱮ" (''ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ'', ᱑᱙৭᱓) ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱰᱷᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨ ᱨᱟᱦᱟ" (''ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'') ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ ᱮᱠ ᱥᱩᱨᱟᱛ" (''ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ'') ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ - "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ", "ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱥᱟᱢ ᱟᱭᱤ ᱦᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱛᱨᱟ ᱠᱟᱛᱨᱟ" ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ!" (''ᱥᱟᱜᱟᱨ'') ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ "ᱵᱚᱵᱽ (Bob)" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱳᱦᱩᱣᱟᱭᱮ ᱡᱳᱢᱮᱪᱷᱮ ᱟᱡᱽ ᱢᱳᱣ ᱜᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱳᱞᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" ("ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ), "ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱥᱩᱱᱮ ᱠᱤ ᱜᱷᱳᱨᱮ ᱛᱷᱟᱠᱟ ᱡᱟᱭᱮ", "ᱥᱳᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱮᱞᱟᱭ ᱛᱩᱢᱤ ᱟᱢᱤ" ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ("ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱾
=== ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱛᱷᱠᱟᱰᱤ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱦᱟᱞᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱥᱟᱨᱟᱵᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱦᱤᱢᱢᱟᱛᱣᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱢᱟᱣᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱛᱳᱦᱯᱷᱟ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱛᱤᱜᱽᱭᱟ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱳᱨ]]-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ, "ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱟ ᱡᱟᱣᱳ ᱜᱩᱨᱩ" ''ᱣᱟᱠᱛ ᱠᱤ ᱟᱣᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡᱚᱞ "ᱠᱤᱥᱤ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳ ᱛᱮᱨᱟ ᱤᱱᱛᱟᱡᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱵᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ''ᱟᱭᱛᱵᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ===
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱭ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟ ᱳᱨᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱟᱢᱟᱭᱮ" ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱮᱭ ᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ "ᱱᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭ" ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱡᱟᱱᱢᱳᱱ ᱠᱤ ᱡᱣᱟᱞᱟ'' (ᱥᱮ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ), ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ===
ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ" (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ''), "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'', ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱠᱟᱦᱤᱸ ᱟᱜᱽ ᱞᱟᱜᱮ" (''ᱛᱟᱞ''), "ᱳ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ" (''ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ'', ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ" (''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'', ᱑᱙᱙᱗), "ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱢ" (''ᱟᱞᱟᱭᱯᱟᱭᱩᱛᱷᱮᱭ'', ᱒᱐᱐᱐) ᱟᱨ "ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ" (''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ'', ᱒᱐᱐᱔) ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱢ ᱫᱳᱱᱳ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱡᱤᱱᱮ ᱫᱳ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱫᱳ ᱵᱩᱱᱫᱽ ᱯᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱗᱑) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ LP ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱱ ᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱜᱮᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱤᱴ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱴᱨᱟᱜᱟᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱨᱟᱸᱡᱟᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱮᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱱᱟ" (''ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ'', ᱑᱙᱗᱑) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱭᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔), ''ᱥᱨᱤ ᱔᱒᱐'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'' (᱑᱙᱕᱖), ''ᱡᱤᱥ ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸᱭ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱦᱛᱤ ᱦᱟᱭ'' (᱑᱙᱖᱐), ''ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱮᱱ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ ᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ'' (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱟᱡᱽ ᱟᱣᱨ ᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱡᱳᱠᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ===
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱱᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱡᱤ ᱞᱮᱱᱮ ᱫᱮ" (''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'') ᱟᱨ "ᱠᱤᱛᱟᱵᱮᱸᱭ ᱵᱟᱦᱩᱛ ᱥᱤ" (''ᱵᱟᱡᱤᱜᱟᱨ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱜ "ᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞᱮ" (''ᱭᱟᱫᱮᱸᱭ'') ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱳᱦᱨᱮ" (''ᱵᱮᱜᱟᱢ ᱡᱟᱱ'') ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ===
ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱷᱩᱢᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟ ᱨᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱣ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱮ ᱯᱷᱩᱞ'' (᱑᱙᱖᱔), ''ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱱᱤᱱᱫᱽ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱣᱟᱵᱽ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ''ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱛ'' (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ "ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱤ ᱯᱷᱩᱦᱟᱨ", ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱤᱞᱟᱠ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱟᱭᱜᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱱᱟᱵᱷᱨᱟᱝ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱤᱯ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱟᱥᱟ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱱᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱤᱠᱟ" (ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱳᱱᱡᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱸᱛ-ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱭᱱ, ᱮᱱ. ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱛᱟ-ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱟᱞᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱤᱧ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="Girija">
{{cite web| url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html| title=Articles on Asha Bhosle – A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu| access-date=2006-05-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱜᱩᱯᱛ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱡᱤ-ᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱡᱤ, ᱩᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱢ-ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱛᱤᱱ-ᱞᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ (reception) ᱨᱮ]]
=== ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ===
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱤᱞ ᱯᱟᱰᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱ'' (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ-ᱛᱚᱞ) ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱦᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱭᱟᱨ ᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ (ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ-ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱤᱥ'') ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱠᱤᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱮᱱᱰ ᱟᱭᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱞᱮ ᱞᱤᱣᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱚᱯ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱟᱯ ᱠᱤ ᱟᱥᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱡᱽᱨᱩᱦ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱛᱳ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱣ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱨᱥᱮ ᱵᱟᱫᱟᱞ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Womad Records ᱨᱮ ''Womad Talking Book Volume Four: An Introduction to Asia 1'' ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱭᱩᱸ ᱱᱟ ᱛᱷᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟᱡᱽ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ''ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐૦᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ - ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱜ ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'', ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱪᱩᱯᱠᱮ'', ''ᱟᱣᱟᱨᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱤᱞ ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱞᱟᱦᱟᱨ'', ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱱᱡᱤᱥ ᱦᱤ ᱥᱟᱦᱤ'', ''ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱛᱩᱢ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ "ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, EMI ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ: ''ᱵᱟᱞᱟ ᱢᱟᱭᱸ ᱵᱟᱭᱨᱟᱜᱟᱱ ᱦᱩᱸᱜᱤ'' (ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ), ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱵᱚᱞ ᱜᱚᱡᱚᱞᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱡᱚᱞ), ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱫᱟ ᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'' (᱔᱔ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟᱨᱭᱟᱪᱭᱟ ᱫᱮᱜᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱣᱟᱰᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱱᱱᱮᱭᱟᱪᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱟ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ" ("ᱦᱟᱸ ᱢᱟᱭᱸ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ ᱦᱩᱸ") ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱩᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱮᱫᱩᱱᱱᱟ ᱥᱮᱫᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/091220/Magazine/sundaytimestvtimes_01.html |title=Boshley bash with BnS |publisher=Sunday Times |access-date=22 December 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱰᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ: ᱤᱥᱯᱨᱮᱰᱤᱝ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱵᱷᱨᱤᱣᱮᱭᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱤᱞ ᱞᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱳ ᱫᱤᱞ ᱡᱟᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱵᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱨᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱽ ᱥᱩᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟ" ᱠᱳ-ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ "82" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱯ, ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ, ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱪ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416165808/http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|url-status=usurped|archive-date=16 April 2016|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|website=Marathicneyug.com|access-date=5 October 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> "82" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱧ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ, [[ᱩᱥᱟ ᱩᱛᱷᱩᱯ]], ᱥᱟᱱ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ, ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/may/15/jayatu-jayatu-bharatam-200-singers-including-asha-bhosle-sonu-nigam-join-hands-for-one-song-2143782.html|title=Asha Bhosle, Sonu Nigam and other 200 artists join hands for one song|date=24 May 2020|work=New Indian Express|access-date=5 October 2020}}</ref>
=== ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ===
᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱭᱩᱠᱮ, ᱭᱩᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ-ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ "ᱦᱮᱞᱯ ᱫᱟ ᱮᱡᱽᱰ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱤᱱᱠᱨᱮᱰᱤᱵᱚᱞᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱟᱱᱡᱟᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱭ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ("ᱵᱚᱣ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ") ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱶ "ᱫᱟ ᱣᱮ ᱭᱩ ᱰᱨᱤᱢ" (ᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://1giantleap.tv/ |title=No such site available |date=8 October 2019 |website= |access-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008054436/http://1giantleap.tv/ |archive-date=8 October 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=The Way You Dream - Michael Stipe and Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/track/1UhqsS2W93LhBQtA0q9x0x |type=CD |language=English |url-status=live |publisher=Palm Pictures, Ltd. |year=2002 |via=Spotify}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ ᱢᱚᱸᱠ'' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''᱑ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱮ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website) |url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained |access-date=2025-01-24 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱰᱳ ᱟᱜ "ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱨᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ CD ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱴᱟᱯ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ "ᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱥ ᱟᱥᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱦ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱴᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱦᱟᱨᱮᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ" ᱮ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱭᱩ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱛᱷ ᱟᱣᱮ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ", "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ" ᱟᱨ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ: ᱥᱚᱝᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱥ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ "ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱤᱰ ᱯᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ "ᱰᱳᱱᱴ ᱯᱷᱟᱝᱠ ᱣᱤᱛᱷ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ" ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱟᱭᱮ ᱱᱚᱣᱡᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱭᱟᱦᱟᱸ" (''ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ'', ᱑᱙᱗᱒) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ, "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ", ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱣᱴ ᱠᱮ ᱟᱣᱩᱸᱜᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ "ᱫᱤᱞ ᱠᱮ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟ-ᱠᱳᱞᱟ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱳᱰᱣᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱳᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ''"ᱢᱮᱸᱭ ᱤᱥᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤ ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱢᱩᱜᱷᱟᱞ ᱦᱩᱸ"'' ("ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ"), ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱜᱳᱨᱤᱞᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ'' ᱨᱮ, "ᱫᱟ ᱥᱮᱰᱳᱣᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ" ᱴᱨᱮᱠ (track) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Making of Gorillaz's 'The Mountain': How Anoushka Shankar and the Bangash Brothers Became Part Of The Epic Collaboration |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/the-making-of-gorillazs-the-mountain-how-anoushka-shankar-and-the-bangash-brothers-became-part-of-the-epic-collaboration |access-date=2026-03-30 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱜᱩᱱᱡᱳᱱᱮ ᱫᱳᱞᱮ ᱡᱮ ᱵᱷᱨᱳᱢᱳᱨ" (ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱟ ᱨᱟᱦᱮ ᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ), "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" (''ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ" (''ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱮᱸ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱦᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ "''ᱢᱮᱜᱷᱮᱨ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱳᱫᱽ ᱦᱮᱥᱮᱪᱷᱮ''" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱥᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱣᱚᱯᱱᱳ ᱛᱩᱢᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱭᱟᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱷᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱮᱥᱤ'', ''ᱵᱟᱱᱫᱤ'', ''ᱢᱳᱣᱪᱟᱠ'', ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱥᱤᱫᱫᱷᱟ'', ''ᱟᱢᱟᱱᱩᱥ'', ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱠᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱠᱟᱵᱟᱛᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱟᱫᱷᱳ ᱟᱞᱳ ᱪᱷᱟᱭᱟᱛᱮ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭᱮᱨ ᱟᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱠᱩᱱᱡᱳ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱮ ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱨᱳᱭᱤ'' ᱨᱮ "ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱦᱳᱭᱮᱪᱷᱤᱞᱳ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱪᱤᱨᱳᱫᱤᱱᱤ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ "ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱛᱩᱢᱤ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱨ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215181922/http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |url-status=dead |archive-date=15 December 2014 |title=Asha Bhosle re-records RD Burman's Bengali tracks |work=Soundbox |date=18 September 2014 |access-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asha-bhosle-sings-again-for-bengali-films-2030902 |title=Asha Bhosle sings again for Bengali films |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=31 October 2014 |access-date=19 January 2015}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱳᱠᱩᱞᱪᱟ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱜᱤᱛ (ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱢᱟᱱᱤᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?cluster=11530055570410931518&hl=en&as_sdt=0,39|title=Google Scholar: Maharashtra: Birthplace of Indian film industry|website=Scholar.google.com|access-date=9 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry |last=Mujawar |first=Isak |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1969 |location=Maharashtra, India |language=English |url=https://www.google.com/books/edition/Maharashtra/RH9YAAAAMAAJ |page= |at= |via=Google Books}}</ref> ᱑೯᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |editor-last1=Chandvankar |editor-first1=Suresh |title='Kimayagar' - Mr. Vasantrao Desai (1912-1975) |journal=The Journal of the 'Society of Indian Record Collectors THE RECORD NEWS |date=2012 |issue=Annual 2012 |page=11 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2012.pdf}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'', ''ᱡᱟᱭᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱛ'', ''ᱜᱷᱟᱨᱠᱩᱞ'', ''ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱯᱯᱟ'', ''ᱥᱟᱝᱜᱛᱭᱮ ᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱟᱱ'', ''ᱥᱟᱢᱱᱟ'', ''ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱛᱩᱠᱟ ᱢᱮᱞᱵᱷᱟᱵᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱫᱩᱝᱜᱽ'' ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱽ) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱷᱟᱞᱮ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BoothShope2013">{{cite book|author1=Gregory D. Booth|author2=Bradley Shope|title=More Than Bollywood: Studies in Indian Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=LvTQCwAAQBAJ&pg=PP1|date=1 November 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992884-2|page=277}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2026-04-14 |title=Who was Asha Bhosle’s first husband? |url=https://www.britannica.com/question/Who-was-Asha-Bhosles-first-husband |access-date=2026-04-16 |website=[[Britannica]] |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-09-08 |title=When Asha said she wanted to quit singing, become housewife after first marriage |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/when-asha-bhosle-said-she-wanted-to-quit-singing-become-a-housewife-after-first-marriage-he-forced-me-to-continue-101631096388321.html |access-date= |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=When Asha Bhosle opened up about ‘abuse’ during first marriage, conservative family couldn’t handle ‘singing star for a daughter-in-law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-death-untold-story-first-marriage-abuse-single-motherhood-lata-mangeshkar-rift-10632500/ |access-date=2026-04-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=A life on canvas « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=9 February 2022 |website=Harmonyindia.org}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=When Asha Bhosle Spoke About 'Abusive' First Marriage: "I Was Asked To Leave House When I Was Pregnant" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-asha-bhosle-spoke-about-abusive-first-marriage-i-was-asked-to-leave-house-when-i-was-pregnant-11345686 |website=NDTV |access-date=16 April 2026}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱯᱟᱲ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱡᱤ ᱠᱟᱦᱳ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱷᱟᱴᱠᱮ ᱟᱨ "ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱨᱟᱦᱳ ᱛᱩᱢ" ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ|ᱵᱚᱨᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009141640/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | url-status=dead | archive-date=9 October 2012 | title=Asha's daughter, commits suicide | date=8 October 2012 | newspaper=[[The Times of India]] | access-date=9 October 2012}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ iAzure Apple Inc. ᱤᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite website|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/technology-cannot-add-soul-to-singers-voice-says-asha-bhosle|title = Technology cannot add soul to singer's voice, says Asha Bhosle|website=Freepressjournal.in}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://indiandownunder.com.au/2016/04/zanai-bhosle-a-young-singing-and-dancing-phenomenan/|title = Zanai Bhosle – an emerging singing and dancing phenomenan of Bollywood |website=Indiandownunder.com.au}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/music/watch-asha-bhosle-granddaughter-sing-ganapati-morya_1462158.html|title = Watch: Asha Bhosle, granddaughter sing 'Ganapati Morya'|website=Zeenews.india.com|date = 29 August 2014}}</ref>ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Guinness">{{cite news |last=Baksi |first=Dibyojyoti |date=22 October 2011 |title=I am honoured after receiving this award: Asha Bhosle |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |url-status=dead |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022185824/http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |archive-date=22 October 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Ranjan Das Gupta |title=More than a composer |newspaper=[[Deccan Herald]] |url=http://www.deccanherald.com/content/125433/more-composer.html |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K. Jha |date=27 June 2010 |title=I knew him from the time he ran around in shorts |newspaper=[[Mid-Day]] |location=Mumbai |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |access-date=28 May 2012 |archive-date=2 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902090442/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sreemita Bhattacharya |date=8 August 2011 |title=I'm afraid to speak in Bengali: Asha Bhosle |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Im-afraid-to-speak-in-Bengali-Asha-Bhosle/etarticleshow/9528026.cms |url-status=live |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903063841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-08/news-and-interviews/29863528_1_asha-bhosle-bengali-films-rabindra-sangeet |archive-date=3 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |date=27 June 2011 |title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary-136342-2011-06-26 |magazine=[[India Today]] |location=New Delhi |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Nothing mattered anymore’: The ‘cursed mantra’ from Asha Bhosle’s brother that saved her after daughter’s tragic death |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-life-story-children-varsha-bhosle-hemant-bhosle-tragedy-grief-mantra-10632582/ |website=The Indian Express |access-date=16 April 2026 |language=en-in |date=12 April 2026}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱ, ''ᱟᱥᱟᱥ'' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=12 June 2025 |title=Asha's Restaurant Website |url= https://ashasrestaurants.com/our-story/|access-date=12 June 2025}}</ref>
=== ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times_Life_Jul_2005"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber">
{{cite web
|author = Chhibber, Kavita
|url = http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|title = Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle
|access-date = 2006-05-03
|archive-url = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|archive-date = 27 December 2005
|url-status = dead
|df = dmy
}}</ref>
ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> – "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ''ᱫᱤᱫᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱫᱽ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="Girija" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Girija" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱟᱭᱮ" (''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱖), "ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱨᱤ ᱥᱩᱱ ᱵᱳᱞᱮ ᱯᱟᱯᱤᱦᱟ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ" (''ᱢᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱳ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱳᱦ ᱡᱟᱭᱮᱸ" (''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ ᱢᱮᱸᱭ ᱠᱭᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ'', ᱑᱙᱖᱓), "ᱩᱱᱥᱮ ᱱᱟᱡᱽᱨᱮᱸ ᱢᱤᱞᱤ" (''ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ᱑᱙᱖᱔), "ᱟᱭ ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱥᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ ᱠᱳ" (''ᱟᱭᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮ'', ᱑᱙᱖᱖), "ᱡᱟᱵᱽᱥᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱛᱳᱥᱮ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱖᱘''), "ᱢᱟᱭᱸ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱱᱟᱡᱽᱱᱤᱱᱟ ᱠᱳᱭᱤ ᱢᱩᱡᱷᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" ''(ᱵᱟᱡᱤ, ᱑᱙᱖᱘)'', "ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ" (''ᱯᱟᱰᱳᱥᱟᱱ'', ᱑᱙᱖᱘), "ᱪᱷᱟᱯ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱥᱟᱵᱽ" (''ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟᱱ ᱠᱤ'', ᱑᱙᱗᱘), ᱟᱨ "ᱢᱟᱱ ᱠᱭᱩᱸ ᱵᱮᱦᱠᱟ" (''ᱩᱛᱥᱟᱵᱷ'', ᱑᱙᱘᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ (notebook) ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ "ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱡᱽ'' ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm|title=Rediff On The Net, Movies: A preview of Saaz, Sai Paranjpye's latest film|website=Im.rediff.com|access-date=9 February 2022}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱓-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱩնᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱞᱤᱧ ᱞᱟᱸᱫᱟᱭᱟ!"
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|work= [[Lokmat]]|date=12 April 2026|access-date=12 April 2026}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/asha-bhosle-one-of-india-s-most-versatile-bollywood-singers-dies-at-92/ar-AA20HnEt?ocid=msedgdhp&pc=NMTS&cvid=69dc50c5c9c942a68ed3648bf004ae8c&ei=41 |access-date=2026-04-13 |website=www.msn.com}}</ref><ref name="Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92">{{cite news |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=BBC |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031908/https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |archive-date=13 April 2026}}</ref><ref name="Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413032015/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle will continue to inspire generations: PM Modi |work=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/india/asha-bhosle-will-continue-to-inspire-generations-pm-modi/articleshow/130205704.cms |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle, singing legend passes away in Mumbai; tributes pour in |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/asha-bhosle-singer-dies-in-mumbai-asha-bhosle-passes-away-entertainment-music-news-updates/article70853643.ece |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle Passes Away LIVE: Legendary singer's mortal remains brought to her home |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/asha-bhonsle-health-update-live-legendary-singer-suffers-cardiac-arrest-at-92-2026-04-11-1037195 |access-date=12 April 2026}} </ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱰᱮ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|IPL]] ᱢᱮᱪ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱢᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/asha-bhosle-tribute-mumbai-indians-royal-challengers-bengaluru-ipl-2895184-2026-04-12|title=IPL 2026: RCB, MI stars pay homage to Asha Bhosle at Wankhede, sport black armbands|date=12 April 2026|website=Indiatoday.in|access-date=3 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Thank you for the magic you left behind: Pakistani stars pay tribute to the late Asha Bhosle |url=https://images.dawn.com/news/1195146/thank-you-for-the-magic-you-left-behind-pakistani-stars-pay-tribute-to-the-late-asha-bhosle |website=Images |access-date=16 April 2026 |language=en |date=12 April 2026}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=निरोपाची वेळ आली..! आशा भोसले यांच्या पार्थिवावर आज अंत्यसंस्कार होणार, दुपारी तीन वाजेपर्यंत अंत्यदर्शन|url=https://www.lokmat.com/filmy/television/bigg-boss-marathi-6-ritesh-deshmukh-will-host-new-season-salman-khan-wishes-him-best-luck-a-a971/|work= [[Lokmat]]|date=13 April 2026|access-date=13 April 2026}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ UK ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website)|url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained|website=Cornershop.com|access-date=2020-09-03|language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{Further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ===
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
[[File:Asha Bhosle at 18th Annual Colors Screen Awards 2012.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]]
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
==== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱖᱗: "ᱜᱟᱨᱤᱵᱳᱱ ᱠᱤ ᱥᱩᱱᱳ" (''ᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱷ'', ᱑᱙᱖᱖)
* ᱑᱙᱖᱙: "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘)
* ᱑᱙᱗᱒: "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱓: "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', (᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱔: "ᱦᱳᱱᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱟᱛ" (''ᱱᱟᱭᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱓)
* ᱑᱙᱗᱕: "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" (''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'', ᱑᱙᱗᱔)
* ᱑᱙᱗᱙: "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘)
==== ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'', ᱑᱙᱙᱕)
==== ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ:
* ᱑᱙৮᱑: ''ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ'' (''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'')
* ᱑᱙᱘᱖: ''ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ'' (''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'')
=== IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒: "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱟ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'')
=== ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
*᱓᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱗<ref name="ashagrammy">{{Cite news|title=Asha Bhosle - Grammy Artist Page|url=https://www.grammy.com/artists/asha-bhosle/1034|access-date=February 27, 2022|website=[[Grammy]]|language=en}}</ref>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
*᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖<ref name="ashagrammy"/>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱑᱙᱘᱗: ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱱᱰᱳ]]–[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱠ]] ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱭᱩᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱘᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱘: ᱫᱟᱭᱟᱣᱟᱛᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱑᱙᱙᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ)
* ᱒᱐᱐᱐: ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ([[ᱫᱩᱵᱟᱭ]]) ᱾
* ᱒᱐᱐᱐: ᱡᱤ (Zee) ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱑: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ (BBC) ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱥᱟᱱᱥᱩᱭᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱟ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱒᱐᱐᱔: ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱾<ref>Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=28 September 2011 }}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: MTV ᱤᱢᱤᱡᱽ , ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱯ ᱮᱠᱴ (Pop Act) ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=5 September 2007 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=16 February 2008 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
=== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-10 |title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms |access-date=2020-12-05 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱮᱰᱤ ᱢᱟᱨᱠᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
<references />
6j6apemo218jz2kcvs5semuid8jp4l3
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ
0
37868
197885
197130
2026-09-16T02:51:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197885
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ
| image = ബീഫ്ഫ്രൈ.jpg
| image_size =
| caption = ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ
| alternate_name = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ''
| country = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| region =
| creator =
| course =
| type = ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱯᱷ
| served = ᱞᱚᱞᱚ
| main_ingredient = ᱡᱤᱞ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ
| variations = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ''
| calories =
| other =
}}
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱯᱷ ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/amp/story/tamil-nadu/beef-tamizhagam-how-was-cow-slaughtered-and-beef-consumed-ancient-tamil-nadu-34952 | title=Beef in Tamizhagam: How was cow slaughtered and beef consumed in ancient Tamil Nadu? | date=4 October 2015 }}</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ, ''ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ'', ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Roberts |first1=Adam |title=Secrets of the Best Chefs |date=August 2012 |publisher=Artisan |isbn=978-1-57965-439-9 |page=241 |url=https://books.google.com/books?id=DeaAPpeghoAC |accessdate=22 November 2019}}</ref>
== ᱥᱟᱶᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱳᱨᱳᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ,<ref>{{cite news |title=The Indian state that is obsessed with beef fry |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36366140 | date=18 July 2016 | first=Divya | last=Arya | publisher=BBC |accessdate=22 December 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to eat like a local in Kochi |url=https://www.cntraveller.in/story/eat-like-local-kochi-best-places-to-eat-in-kochi-fish-fry/ |website=Conde Nast Traveller |date=8 April 2019 |accessdate=22 November 2019}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=K |first1=Nisar |title=In Kerala, a Beef Fry Dilemma For the BJP |url=https://thewire.in/culture/kerala-beef-fry-bjp |accessdate=22 November 2019}}</ref>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala: Beef fry for breakfast before MLAs debate new cattle slaughter rules |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-beef-fry-for-breakfast-before-special-session-on-cattle-slaughter-rules-981600-2017-06-08 |accessdate=22 November 2019 |publisher=India Today |date=8 June 2017}}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨᱚᱵᱷᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam Actress Surabhi Lakshmi Receives Flak For Eating Meat On Onam |url=https://www.hungryforever.com/malayalam-actress-surabhi-lakshmi-receives-flak-eating-meat-onam/ |accessdate=22 November 2019 |publisher=hungryforever.com |date=11 September 2017 |archive-date=25 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225232458/https://www.hungryforever.com/malayalam-actress-surabhi-lakshmi-receives-flak-eating-meat-onam/ |url-status=dead }}</ref>
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱮ. ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟ, ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱩᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kerala: Photo of K Surendran eating beef goes viral; BJP leader swears it was just onion curry |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-photo-k-surendran-eating-beef-goes-viral-bjp-leader-swears-it-was-just-onion-curry-650522 |website=IBT |date=14 October 2015 |publisher=International Business times |access-date=5 April 2022}}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Eating beef is okay: Shobha Surendran |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-beef-is-okay-shobha-surendran/article7763821.ece |work=The Hindu |date=14 October 2015 |access-date=5 April 2022}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. -->
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
sm70a8r4g1u0htzatjsfhtc51k3djmo
197886
197885
2026-09-16T02:51:29Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current
197886
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ
| image = ബീഫ്ഫ്രൈ.jpg
| image_size =
| caption = ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ
| alternate_name = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ''
| country = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| region =
| creator =
| course =
| type = ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱯᱷ
| served = ᱞᱚᱞᱚ
| main_ingredient = ᱡᱤᱞ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ
| variations = ᱵᱤᱯᱷ ''ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ''
| calories =
| other =
}}
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱡᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱵᱤᱯᱷ ᱩᱞᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/beef-tamizhagam-how-was-cow-slaughtered-and-beef-consumed-ancient-tamil-nadu-34952 | title=Beef in Tamizhagam: How was cow slaughtered and beef consumed in ancient Tamil Nadu? | date=4 October 2015 }}</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ, ''ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ'', ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱪ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ, ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱩᱴᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱲᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱨᱳᱥᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Roberts |first1=Adam |title=Secrets of the Best Chefs |date=August 2012 |publisher=Artisan |isbn=978-1-57965-439-9 |page=241 |url=https://books.google.com/books?id=DeaAPpeghoAC |accessdate=22 November 2019}}</ref>
== ᱥᱟᱶᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱳᱨᱳᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ,<ref>{{cite news |title=The Indian state that is obsessed with beef fry |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36366140 | date=18 July 2016 | first=Divya | last=Arya | publisher=BBC |accessdate=22 December 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to eat like a local in Kochi |url=https://www.cntraveller.in/story/eat-like-local-kochi-best-places-to-eat-in-kochi-fish-fry/ |website=Conde Nast Traveller |date=8 April 2019 |accessdate=22 November 2019}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=K |first1=Nisar |title=In Kerala, a Beef Fry Dilemma For the BJP |url=https://thewire.in/culture/kerala-beef-fry-bjp |accessdate=22 November 2019}}</ref>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala: Beef fry for breakfast before MLAs debate new cattle slaughter rules |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-beef-fry-for-breakfast-before-special-session-on-cattle-slaughter-rules-981600-2017-06-08 |accessdate=22 November 2019 |publisher=India Today |date=8 June 2017}}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱩᱨᱚᱵᱷᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam Actress Surabhi Lakshmi Receives Flak For Eating Meat On Onam |url=https://www.hungryforever.com/malayalam-actress-surabhi-lakshmi-receives-flak-eating-meat-onam/ |accessdate=22 November 2019 |publisher=hungryforever.com |date=11 September 2017 |archive-date=25 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225232458/https://www.hungryforever.com/malayalam-actress-surabhi-lakshmi-receives-flak-eating-meat-onam/ |url-status=dead }}</ref>
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱮ. ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟ, ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱩᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kerala: Photo of K Surendran eating beef goes viral; BJP leader swears it was just onion curry |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-photo-k-surendran-eating-beef-goes-viral-bjp-leader-swears-it-was-just-onion-curry-650522 |website=IBT |date=14 October 2015 |publisher=International Business times |access-date=5 April 2022}}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Eating beef is okay: Shobha Surendran |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/eating-beef-is-okay-shobha-surendran/article7763821.ece |work=The Hindu |date=14 October 2015 |access-date=5 April 2022}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. -->
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱯᱷ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
9id628pujr2dm0t0quu5iahkw2xbf0x
ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ
0
38005
197888
197574
2026-09-16T03:33:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197888
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱘᱓᱑–᱑᱘᱖᱕)}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ
| image = Jagannath_Sunkersett.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱥᱤ. ᱑᱘᱖᱓
| honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ
| honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ.
| office1 = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ
| term1 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕
| governor1 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ
| office2 = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ]]
| term2 = ᱑᱘᱖᱒ - ᱑᱘᱖᱕
| governor2 = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱨᱴᱮᱞ ᱯᱷᱨᱮᱨᱮ
| constituency2 = ''ᱱᱚᱢᱤᱱᱮᱴᱰ''
| nickname = ''ᱱᱟᱱᱟ''<br/> ''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ''<ref name=U/>
| birth_name = ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ <ref name=F>{{cite web | url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 | title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref>
| birth_date = {{Birth date|1803|02|10|df=y}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱤ]]
| death_date = {{death date|1865|7|31|df=y}} (ᱩᱢᱮᱨ ᱖᱒)
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ<ref name=U>{{cite web|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686| title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! | date=August 2022 }}</ref>
| party = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
| known_for = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ
}}
[[File:Jaganath Shunkerseth 1991 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.15|ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱴᱤᱠᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]
'''ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. (᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ - ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱱᱟᱱᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name=":0" /> ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱯᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱩᱨᱠᱩᱴᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=EB1911>{{cite EB1911 |wstitle=Shankarsett, Jagannath |volume=24 |page=801}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Patwardhan |first=G. D. |date=15 August 1995 |title=The Times of India, August 15, 1995 Off the Rails: To The Editor of The Times of India |url=https://theory.tifr.res.in/bombay/docs/toi/aug15-1995.html }}</ref><ref>{{cite book |last1=Egbers |first1=Vera |last2=Kamleithner |first2=Christa |last3=Sezer |first3=Özge |last4=Skedzuhn-Safir |first4=Alexandra |title=Architectures of Colonialism: Constructed Histories, Conflicting Memories |date=4 June 2024 |publisher=Birkhäuser |isbn=978-3-0356-2670-4 |pages=85 |url=https://books.google.com/books?id=TzYKEQAAQBAJ&dq=Jagannath+Shankarsheth+gipr&pg=PA85 |access-date=13 February 2025 |language=en}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱭᱟ<ref>{{Cite web |title=Jagannath Shankar Sheth Biography |url=https://portal.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/D%20Ward/Heritage-Sites/Heritage-7.pdf}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ (ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱨᱚᱛ ᱩᱫᱩᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Nathe|first=Sanjay|title=Kantrati Gramsevak|publisher=Nathe Publication Limited|year=2017|isbn=978-93-85369-97-1|location=Nathe Publication Limited, Medical square, Hanumannagar, [[Nagpur]] – 440024|pages=70}}</ref>
᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱟᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />
==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱱᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.jstor.org/stable/44145538 DEVELOPMENT OF EDUCATION FOR WOMEN IN BOMBAY UNDER THE BRITISH RAJ; THE FIRST GIRL GRADUATE OF THE BOMBAY UNIVERSITY] "In 1849, Jagannath Shankar Sheth started a school for girls"</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Swami |first=V.N. |title=Vidybharti Sampurna Talathi Lekhi Pariksha Margadarshak |publisher=Vidybharti publication, Latur |location=[[Latur]], Maharashtra, India |pages=66 |language=Marathi }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ: ᱑᱘᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱟᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱞᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱡᱟᱢᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱨᱟᱱᱚᱰᱮ, ᱟᱨ.ᱡᱤ. ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱳᱠᱷᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱞ ᱜᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ,<ref name="EB1911" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="EB1911" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=CELEBRATING 75 YEARS OF INDEPENDENCE JAGANNATH SHANKARSHETH |url=https://bcajonline.org/journal/celebrating-75-years-of-independence-jagannath-shankarsheth/ |access-date=2025-05-02 |website=BCAJ |language=en-US}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱑᱘᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱦᱮᱸᱫᱽᱥᱟᱲᱟ'' ᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱩᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=सुर्वे |first=धनाजी |date=2022-08-01 |title=जगन्नाथ शंकरशेट कोण होते? ज्यांना मुंबईचे शिल्पकार म्हणून ओळखलं जातं! |url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/who-was-jagannath-shankarshet-who-is-known-as-the-architect-of-mumbai-1085686 |access-date=2022-09-07 |website=marathi.abplive.com |language=mr}}</ref>
==ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱚᱨᱰᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱲᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=EB1911/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱑ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱱ ᱢᱮᱞᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱵ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱷᱩᱰᱩᱣᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name=EB1911/> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱯᱚᱥᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱢᱚᱨᱢᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱨᱜᱚᱸᱰ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Mumbai's Elphinstone Station Renamed, Here Are 9 More Stations That Have Unique History |url=https://www.indiatimes.com/news/india/mumbai-s-elphinstone-station-renamed-here-are-9-more-stations-that-have-unique-stories-about-them-349621.html |access-date=12 December 2018 |work=indiatimes.com |date=19 July 2018 |language=en}}</ref>
'''ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴᱷ, ᱱᱚᱨᱳᱡᱤ ᱯᱷᱩᱨᱫᱩᱱᱡᱤ, ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱱᱟᱣᱨᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱡᱚᱜᱽᱱᱟᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱩᱞᱥᱮᱴᱷ ᱜᱟᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱵᱳ ᱥᱴᱨᱤᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱩᱥᱛᱚᱢ ᱥᱤᱰᱷᱣᱟ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱵᱟᱥᱮᱴᱷ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rustom-sidhwa-marg-it-is-tragic-only-a-few-remember-the-fearless-crusader-let-alone-recall-his-services-to-nation-4945454/|title=Rustom Sidhwa Marg: 'It is tragic only a few remember the fearless crusader, let alone recall his services to nation'|date=2017-11-20|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-03-02}}</ref><ref>{{cite news |last1=DV |first1=Sridharan |title=Love must lie in memories |url=https://medium.com/@goodnewsindia/love-must-lie-in-memories-62aa24926551 |access-date=22 May 2022 |work=Medium |date=3 December 2021 |language=en}}</ref>
ᱱᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=Shiv temple at Nana Chowk turns 200 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/shiv-temple-at-nana-chowk-turns-200/articleshow/15660140.cms |access-date=2024-11-03 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121043131/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/shiv-temple-at-nana-chowk-turns-200/articleshow/15660140.cms |url-status=dead }}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱠᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨ. ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱡᱤ ᱞᱟᱰ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ, ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱥᱟᱥᱩᱱ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱡᱮᱡᱤᱵᱷᱳᱭᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱳᱯᱚᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱱᱟ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ-ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱩᱞ ᱥᱮᱴᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ==
* ''ᱵᱷᱟᱨᱴᱪᱟ ᱯᱟᱦᱤᱞᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱩᱨᱩᱥ'' ({{Translation|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ}}) ''ᱱᱟ'' ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱷ ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱰᱟᱨ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
{{Commons category|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ}}
* {{note|name}} ''Jagannath Shankar Shet'', [[Mumbai Meri Jaan]], Mumbai News, ''[[World Press]]'', 30 January 2008.
* {{note|name}} ''Who was Hon. Jugonnath Sunkersett?''; Manoj Nair; ''[[Mumbai Mirror]]''; Thursday, 9 March 2006; pg 8.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://nanasunkersett.com/ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ "ᱱᱟᱱᱟ" ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨᱠᱤᱵᱷ]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱮᱴ, ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱸᱠᱚᱬᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
8dozzah46rcfcg7h167ues3hqc49qxx
ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ
0
38017
197887
197642
2026-09-16T03:11:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197887
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Kotshila village, in the Jhalda II CD block in Purulia district 04.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|24|22.0|N|86|04|12.0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱔᱕᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱒᱑᱓ (ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
| module ={{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ:
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10='''ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ'''| numbered10=R| mark-title10= '''ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ''' (R) |shape-color10=black|label-color10=black
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱤᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱤᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱟᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱟᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱒ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ {{coord|23|24|22.0|N|86|04|12.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱡᱚᱨ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱰᱷᱤᱯᱪᱩ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar, the Heart of India'', 1949, p. 170, Orient Longmans Ltd.</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱔᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗۵᱓ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱙᱙ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱑᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱑.᱓᱘%) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 6 October 2016 }}</ref>
== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ==
ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱒]] ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{cvt|284|km2}} ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱔᱘,᱐᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱟᱶ {{cvt|25.48|km}} ᱟᱱᱛᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 October 2016 |url-status = usurped |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archivedate = 29 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = [suspicious link removed] |title = Kotshila PS | publisher= Purulia District Police | accessdate = 5 October 2016}}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[File:Kotshila Junction railway station at Kotshila in Purulia district 01.jpg|left|thumb|ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
[[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 6 October 2016}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | accessdate = 5 October 2016}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://skbu.ac.in/cvs/skbu_file/20140418153510.pdf | title = Kotshila Mahavidyalaya | publisher = skbu | accessdate = 5 October 2016 | archive-date = 10 September 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160910025836/http://skbu.ac.in/cvs/skbu_file/20140418153510.pdf | url-status = dead }}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱟᱞᱦᱟᱨ ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱒ ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
0mv9j8fqov689tr8s7e6pqpxkkm4nxb
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ
0
38028
197884
197756
2026-09-16T02:37:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197884
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ}}
{{Infobox person
| name = ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| image = Kumar Mangalam Birla.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| birth_date = {{birth date and age|1967|06|14|df=y}}
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| education = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ) <br />
[[ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ]] <br />[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]] (ᱮᱢ. ᱵᱤ.ᱮ)
| occupation =
| title = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ
| spouse = {{marriage| ᱱᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|1989}}
| children = ᱓ ([[ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ)
| parents = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱒᱓)
| relatives = [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱧᱮᱞᱢᱮ
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="corporate3">{{cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla – Chairman of the Aditya Birla Group |url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm |archive-date=10 November 2012 |access-date=27 December 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |date=23 October 2016 |title=Kumar Mangalam Birla appointed as new chairman of IIM-A |url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/ |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-03-22 |title=Kumar Mangalam Birla receives Padma Bhushan award |url=https://www.thehindu.com/business/kumar-mangalam-birla-receives-padma-bhushan-award/article66650520.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ''[[ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ]]'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Forbes profile2">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=9 December 2024 |website=Forbes.com}}</ref>
[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group |url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group |work=APHerald [Andhra Pradesh Herald] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱱᱳᱵᱷᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |date=24 January 2013 |title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html |access-date=25 July 2022 |website=Business Standard}}</ref> ᱔᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Kumar Mangalam Birla |url=https://gulfbusiness.com/lists/most-influential-indians-in-the-region-2024/kumar-mangalam-birla/ |access-date=2024-11-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱫᱚᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes profile3">{{cite web |title=Forbes Profile: Kumar Birla |url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/ |access-date=25 March 2023 |website=Forbes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=The story of the first couple of the Birla empire |url=https://www.rediff.com/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm |access-date=6 February 2019 |website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱫᱮᱭᱚ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱷᱤᱭᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱳᱱᱳᱨᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="corporate3"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ICAI) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨᱰ ᱮᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mr. Kumar Mangalam Birla |url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla |website=abg.com}}</ref>
===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ===
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱭᱟᱢᱚᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABMCPL) ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ABFRL) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Group Chairman Kumar Mangalam's children Ananya, Aryaman join Hindalco board |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-group-chairman-kumar-mangalam-birlas-children-inducted-on-board-of-hindalco-11723603214890.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=14 August 2024 |author1=Shivangini }}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
=== ᱑᱙᱙᱕–᱒᱐᱑᱕ ===
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ - ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|website=Rediff|date=19 September 2005|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Milestones – Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/about-us/milestones |access-date=2022-12-05 |website=abg.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱜᱚᱨᱰᱚᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|website=The Times of India|date=24 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|website=Financial Express|date=25 January 2003|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ L&T ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱪ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title= L&T Cement is now UltraTech Cement|website=The Hindu Businessline|date=14 October 2004|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱤᱱᱰᱟᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms? |title= Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|website=The Economic Times|date=24 August 2004|access-date=1 March 2022}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱞᱚᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title= Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|website=Hindustan Times|date=17 February 2007|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱩᱪᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |title= Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |website=Livemint|date=1 May 2012|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮᱢᱴᱮᱠ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱚᱨ-ᱟᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱚᱨᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title= Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|website=Livemint|date=31 May 2013|access-date=1 March 2022}}</ref>
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞ ᱮᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱟᱸᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR |url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/ |website=financialexpress.com |date=16 October 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam |url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html |website=m.businesstoday.in |date=29 August 2014 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱮᱴᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰᱮᱰ ᱮᱯᱮᱨᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|website=Livemint|date=4 May 2015|access-date=1 March 2022}}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
===᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ===
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳᱜᱳᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|website=The Times of India|date=10 September 2016|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |website=The Times of India|date=29 June 2017|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱚᱸᱴᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱯᱞᱟᱭᱩᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|website=Livemint|date=17 August 2017|access-date=1 March 2022}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century's cement business in Rs 8,621 crore deal|website=The Times of India|date=21 May 2018|access-date=1 March 2022}}</ref>
<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech's subsidiary|website=The Hindu Businessline|date=21 November 2018|access-date=1 March 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html |title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris |website=Business Standard|date=14 April 2020|access-date=1 March 2022}}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="e882">{{cite web | last=Maloo | first=Mangalam | title=Grasim Paints Launch: Profitability, ₹10,000 crore revenue in three years, says Kumar Mangalam Birla | website=CNBCTV18 | date=2024-02-22 | url=https://www.cnbctv18.com/market/grasim-share-price-paints-business-launch-profitable-10000-crore-revenue-in-three-years-km-birla-units-dealers-19109361.htm | access-date=2025-03-24}}</ref><ref>{{cite web |date=28 August 2021 |title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms? |access-date=1 March 2022 |website=Economic Times}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=5 August 2021 |title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer |url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html |access-date=1 March 2022 |website=Business Standard}}</ref><ref>{{cite web |date=24 September 2018 |title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494 |access-date=1 March 2022 |website=Fortune India}}</ref>
[[File:Kumar Mangalam Birla at ET Business Leader of the Year Award.jpg|thumb|right|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾]]
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱒,᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ (MTPA) ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Suri |first=Naman |title=UltraTech announces ₹32,400 crore capex for expansion in the next three years |url=https://www.livemint.com/companies/news/ultratech-announces-32-400-crore-capex-for-expansion-in-the-next-three-years-11712071622084.html |website=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱨᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱗,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-12-01 |title=UltraTech to buy building materials business of Kesoram in 7,600 crore deal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-building-materials-business-of-kesoram-in-7600-crore-deal/articleshow/105638805.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ, ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱫᱚ ᱑᱘.᱗ MTPA ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱖ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱕.᱕ MTPA ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱕.᱔ MTPA ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱨᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |date=2024-04-02 |title=UltraTech Cement crosses 150 mtpa capacity milestone |url=https://www.thehindu.com/business/ultratech-cement-crosses-150-mtpa-capacity-milestone/article68020958.ece |access-date=2024-11-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱭ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱑᱕᱑.᱖ MTPA ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱤᱱᱫᱨᱤᱭᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Bhattacharyya |first=Rica |date=2024-11-05 |title=Novel Jewels to open 100 stores in 18 months |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/novel-jewels-to-open-100-stores-in-18-months/articleshow/114956682.cms?from=mdr |access-date=2024-11-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |title=Retail India News: Aditya Birla Group's Indriya Expands Footprint with Third Store in New Delhi |url=https://www.indianretailer.com/news/retail-india-news-aditya-birla-groups-indriya-expands-footprint-third-store-new-delhi |access-date=2024-11-19 |website=Indian Retailer |language=en}}</ref>
==ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ==
*ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ
*ᱪᱟᱱᱥᱞᱚᱨ, ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.livemint.com/education/news/bits-pilani-to-invest-rs-1-500-crore-for-new-b-school-in-mumbai-km-birla-11611827972092.html|title= BITS Pilani to invest ₹1,500 cr to set up B-school in Mumbai|website=Livemint|date=28 January 2021|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱳ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱡᱩᱵᱟᱨᱤᱝ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱾<ref>{{cite web|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/bitsom-to-collaborate-with-london-business-school-for-global-immersions-executive-education/articleshow/82767941.cms|title= BITSoM to collaborate with London Business School for global immersions, executive education|website=Economic Times|date=19 May 2021|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱵᱤᱴᱥ ᱞᱳ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (BITSLAW) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾<ref>{{Cite web |title=Leadership Team {{!}} BITS Law School – Mumbai |url=https://www.bitslawschool.edu.in/about-us/our-leadership#link |access-date=2024-09-24 |website=www.bitslawschool.edu.in}}</ref>
*ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱟᱭᱤ), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.), ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Birla Technical Training Institute, Pilani |url=https://www.bttipilani.ac.in/?page_id=25 |access-date=2026-01-03 |language=en-US}}</ref>
*ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ (ᱮᱞᱵᱤᱮᱥ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱵᱷ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱾
*ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱰᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾
*ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/india-news/kumar-mangalam-birla-a-top-notch-industry-man-with-a-passion-to-educate/story-bn5jfWS7hOPzEMBWj7oQCP.html |title= Kumar Mangalam Birla, a top-notch industry man with a passion to educate |website=Hindustan Times|date=24 November 2019|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾
*ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.hindustantimes.com/education/kumar-mangalam-birla-named-new-chairman-of-iit-delhi-board/story-bbhYwpujGYsTOpSxaT1QcN.html |title= Kumar Mangalam Birla named new chairman of IIT Delhi Board |website=Hindustan Times|date=21 January 2016|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/kumar-birla-premji-on-rbi-central-board-106062900038_1.html|title= Kumar Birla, Premji on RBI central board |website=Hindustan Times|date=19 January 2013|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾
*ᱥᱤᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱥᱮᱠᱪᱷᱮᱱᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾
*ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱾
*ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱥᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴᱤ ᱚᱱ ᱤᱱᱥᱟᱭᱤᱰᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.financialexpress.com/archive/sebi-notifies-strict-amendments-to-insider-trading-regulations/38490|title= Sebi notifies strict amendments to insider trading regulations |website=Financial Express|date=23 February 2002|access-date=26 May 2022}}</ref>
*ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱸᱵᱚᱸᱫᱷᱟᱱᱤᱭᱟ.
*ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱾<ref name="hindustantimes.com"/>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ==
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="d140">{{cite web | title=Shift towards multipolar world...industrialised economies still prime investment targets: Jaishankar | website=The Times of India | date=2024-11-10 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/shift-towards-multipolar-world-industrialised-economies-still-prime-investment-targets-jaishankar/articleshow/115147594.cms | access-date=2025-03-24}}</ref><ref name="d821">{{cite web | title=Aditya Birla Scholarships Marks 25 Years of Nurturing Future Leaders | website=indiaeducationdiary.in | url=https://indiaeducationdiary.in/aditya-birla-scholarships-marks-25-years-of-nurturing-future-leaders/ | language=en-US | access-date=2025-03-24 | archive-date=2024-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241111233545/https://indiaeducationdiary.in/aditya-birla-scholarships-marks-25-years-of-nurturing-future-leaders/ | url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="g200">{{cite web | title=India must focus on healthcare: Birla | website=The Times of India | date=2004-02-27 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/india-must-focus-on-healthcare-birla/articleshow/522652.cms | access-date=2025-03-24}}</ref>
ᱤᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html
|title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|website=Moneycontrol|date=28 October 2021|access-date=24 January 2022}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱯᱤᱹᱮᱢᱹᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|date=4 April 2020 |access-date=24 January 2022}}</ref>
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title= London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|date= 11 July 2019|access-date=24 January 2022|last1= Gaur|first1= Vatsala}}</ref>
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱴᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title= Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title= B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|date= 5 July 2019|access-date=24 January 2022}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
3typgdlk1btkunjhrc7ketfc26cv5fh
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ
0
38030
197875
197795
2026-09-16T00:08:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197875
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ}}
{{Infobox company
| name = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ
| logo = Aditya Birla Group Logo.svg
| logo_size = 250px
| type = ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ
| founder =
| hq_location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ
| key_people = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] {{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ)}}<ref>{{cite news |title=Meet Kumar Mangalam Birla: A CA By Profession, Chairman Of Aditya Birla Group With Net Worth Of USD 13.2 Billion |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/meet-kumar-mangalam-birla-a-ca-by-profession-chairman-of-aditya-birla-group-with-net-worth-of-13-2-billion-latest-news-article-99657569 |work=TimesNow |date=21 April 2023 |language=en}}</ref><br>ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ {{small|([[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ|ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱳ]])}}<ref>{{cite news |last1=Gaur |first1=Vatsala |title=Sushil Agarwal elevated as Aditya Birla Group CFO |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/sushil-agarwal-elevated-as-aditya-birla-group-cfo/articleshow/69530181.cms |work=The Economic Times |date=28 May 2019}}</ref>
| industry = [[ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱴ]]
| products = {{hlist|[[ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ]]|[[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]]|[[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱪᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ]]|[[ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ (ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟ)|ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ]]|[[ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱠᱚ]]|[[ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ]]|[[ᱯᱮᱱᱴ|ᱯᱮᱱᱴ ᱠᱚ]]|[[ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱠᱚ}}
| services = {{hlist|[[ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ]]|[[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ]]|[[ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ]]|[[ᱱᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ]]|[[ᱠᱷᱩᱪᱨᱟᱹ]]|[[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]]}}
| revenue = {{increase}} $᱗᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="BS"/>
| revenue_year = ᱒᱐᱒᱖
| operating_income =
| net_income =
| num_employees = ᱒᱓᱐,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱒᱖)<ref name="The Times of India">{{cite news |title=Birla kids to join board of group thinktank, fashion business |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |work=[[The Times of India]] |date=31 January 2023 |access-date=29 April 2023 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220021/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref>
| subsidiaries = {{Plainlist|
*[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]]
*[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱮᱞ]]
*[[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]]
*[[ᱦᱤᱱᱫᱚᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ]]
*[[ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ]]
*[[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]]
*[[ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ]]}}
[[ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱟᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]
| website = {{URL|http://www.adityabirla.com/}}
| owner = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]
| founded = {{start date and age|1857}}<ref name="BS">{{cite news|title=About Us-Aditya Birla Group|url=https://www.adityabirla.com/about-us|work=Aditya Birla Group|access-date=26 September 2021|archive-date=10 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130425/https://www.adityabirla.com/about-us|url-status=live}}</ref>
}}
'''ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ, ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":02" /><ref>{{Cite web |last=Das |first=Vipul |date=2023-01-06 |title=Aditya Birla Fashion & Retail to raise ₹500 Cr via NCDs |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |access-date=2023-05-09 |website=mint |language=en |archive-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509072456/https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title=Birla kids to join board of group thinktank, fashion business |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |access-date=2023-05-09 |issn=0971-8257 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220021/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱗᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=":02">{{Cite news|title=About Us-Aditya Birla Group|work=Aditya Birla Group|url=https://www.adityabirla.com/about-us|access-date=26 September 2021|archive-date=10 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130425/https://www.adityabirla.com/about-us|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2015-08-31 |title=Aditya Birla Group's revenue crosses Rs 2.5 lakh crore |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |access-date=2023-05-09 |website=[[Business Today (India)|Business Today]] |language=en |archive-date=10 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510010853/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |url-status=live }}</ref>
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]], ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ, ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ, ᱜᱨᱮᱥᱤᱢ, [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]], [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱾<ref>{{Cite web |title=Birla, The Commodity King |url=https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |access-date=2023-05-09 |website=[[Fortune India]] |date=8 September 2022 |language=en |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608130430/https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Initiating Coverage Grasim Industries Ltd. |url=https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |website=hdfcsec |access-date=29 April 2023 |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429133434/https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |url-status=live }}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ [[ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱩᱴ, ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite news |date=2005-08-05 |title=Pilani passes into history |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pilani-passes-into-history/articleshow/1191531.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0971-8257}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I have been a student all my life: G.D. Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |url-status=live }}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-07-05 |title=B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart |url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371 |access-date=2023-06-19 |website=www.fortuneindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=From the India Today archives (1983): G.D. Birla: A legend in his lifetime |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1983-gd-birla-a-legend-in-his-lifetime-2357737-2023-04-09 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref>
[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]], ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":03">{{Cite news |last=Hazarika |first=Sanjoy |date=1995-10-03 |title=Aditya Vikram Birla, 51, A Leading Indian Businessman |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html |access-date=2023-06-19 |issn=0362-4331 |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122125500/https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]],<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-01-14 |title=As companies go 'regional', 'globalization' has made way for 'slowbalisation': Kumar Mangalam Birla |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |access-date=2023-06-10 |website=Business Today |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |url-status=live }}</ref> [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱤᱡᱤᱯᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":03" /><ref name=":2">{{Cite web |date=1995-10-03 |title=Birla - man who aimed big in industry |url=https://www.scmp.com/article/133714/birla-man-who-aimed-big-industry |access-date=2023-06-19 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
[[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Karnik |first=P. R. Sanjai, Madhura |date=2014-08-11 |title=Growing with India's global ambitions |url=https://www.livemint.com/Companies/bGZ4ET8eZwFKQthVICvZ8K/Growing-with-Indias-global-ambitions.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱛᱩᱵᱽᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kalesh |first1=Baiju |title=L&T, Grasim spar over unsold shares |url=https://www.livemint.com/Home-Page/JP8DxSB3ba8RhOLJA6ROVM/LampT-Grasim-spar-over-unsold-shares.html |access-date=12 February 2026 |work=mint |date=1 May 2008 |language=en}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱖.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-02-17 |title=Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion |url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |access-date=2023-06-19 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108212935/https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2007-02-12 |title=India's Aditya Birla Group acquires Novelis |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |access-date=2023-06-19 |website=Los Angeles Times |language=en-US |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱞᱩᱞᱟᱨ ᱑.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱯᱟᱭᱤᱥ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Anand |first=Sameera |date= |title=India's Idea Cellular buys Spice Communications |url=https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |access-date=2023-06-19 |website=FinanceAsia |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-07-09 |title=Idea acquires 41% in Spice Communications |url=https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |access-date=2023-06-19 |website=Financialexpress |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱓᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kalesh |first=Joel Rebello & Baiju |date=2010-08-02 |title=UltraTech to buy around 80% stake in Dubai's Star Cement |url=https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-04-29 |title=India's UltraTech to buy Dubai's ETA Star Cement |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429 |access-date=2023-06-19 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-04-30 |title=UltraTech Cement buys ETA Star Co of Dubai |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0971-8257 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱯ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱰᱚᱢᱥᱡᱳ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱤᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱓᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shah |first=John Satish Kumar & Sneha |date=2011-04-19 |title=Aditya Birla Group buys Domsjö for $340 million |url=https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱔᱓᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Agarwal |first=Sapna |date=2012-05-01 |title=Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110125416/https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Aditya Birla to merge Madura Fashion with Pantaloon - ET Retail |url=http://retail.economictimes.indiatimes.com/news/apparel-fashion/apparel/aditya-birla-to-merge-madura-fashion-with-pantaloon/47138392 |access-date=2023-06-19 |website=ETRetail.com |language=en}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱖,᱑᱘᱙ ᱠᱳᱴᱤ (᱒.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱸᱰᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhaskar |first=P. R. Sanjai |date=2012-06-26 |title=Aditya Birla is front-runner for Jaiprakash cement stake |url=https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms |access-date=2022-10-11}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{Cite news |date=2018-04-05 |title=Last-minute $1.1 billion Birla bid entertained by Binani lenders |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱑.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2018-05-20 |title=UltraTech to acquire Century's cement unit in share swap deal |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece |access-date=2023-06-19 |issn=0971-751X |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱨᱤᱥ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒.᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-04-14 |title=Hindalco completes Aleris deal for $2.8 billion |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |access-date=2023-06-19 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094640/https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱱᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2021-01-22 |title=Grasim set to enter paints biz with ₹5,000 crore investment |url=https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Dilipkumar |first=Bhavya |date=2021-01-22 |title=Aditya Birla Group's Grasim to enter paints business with Rs 5,000 crore investment |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ TMRW, ᱢᱤᱫ D2C ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ,<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Aditya birla group get into house of brands format with 'TMRW'. |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-launches-digital-venture-tmrw-in-fashion-and-lifestyle-space-122060100540_1.html |access-date=2023-06-19 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-06-01 |title=Aditya Birla group launches house of brands venture Tmrw; Prashanth Aluru named CEO |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/aditya-birla-group-launches-house-of-brands-venture-tmrw-prashanth-aluru-tanked-ceo/articleshow/91934723.cms?from=mdr |access-date=2023-06-10 |issn=0013-0389}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱥᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ B2B ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮᱜᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Chaliawala |first=Nehal |date=2022-07-19 |title=Aditya Birla Group's Grasim to launch B2B e-commerce platform for building materials |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/aditya-birla-groups-grasim-to-launch-b2b-e-commerce-platform-for-building-materials/articleshow/92987415.cms |access-date=2023-06-19 |issn=0013-0389}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱜᱨᱩᱯ, ᱵᱚᱞᱴ ᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱞᱮᱠᱥᱴᱳᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱥᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱖,᱖᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱑.᱗᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱯᱷᱨᱟᱸᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/rcb-acquired-by-consortium-for-16600-crore-rupees/article70781258.ece |title=RCB acquired by consortium for ₹16,600 crore |work=[[The Hindu]] |date=2026-03-24 |access-date=2026-03-25 |language=en}}</ref>
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱟᱝᱜᱽ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱗,᱒᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱞ ᱯᱞᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱙.᱓ ᱜᱤᱜᱣᱟᱴᱤ (GWp) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱱᱣᱮᱵᱟᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Lamar |date=14 July 2026 |title=Shell sells India-based renewables business for $1.8B |url=https://www.esgdive.com/news/shell-sells-india-based-renewables-business-for-18b/825198/ |url-status=live |work=ESG DIVE}}</ref>
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱐.᱒᱕% ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱯᱷᱤᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝᱥ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱒᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ravi |first=AB |date=August 16, 2026 |title=Brand Royalty: Smart Brand-Building Or Easy Money For Holding Companies? |url=https://openthemagazine.com/columns/brand-royalty-smart-brand-building-or-easy-money-for-holding-companies |url-status=live |work=Open Magazine}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-04-20 |title=Vodafone Idea appoints Kumar Mangalam Birla as non-executive director |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/vodafone-idea-appoints-kumar-mangalam-birla-as-non-executive-director-16456521.htm |access-date=2023-06-19 |website=cnbctv18.com |language=en}}</ref>
'''ᱢᱮᱴᱟᱞ''': ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱰᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱᱠ ᱫᱚ ᱖᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-02-12 |title=Hindalco to acquire Novelis for $6 bn |url=https://www.livemint.com/Home-Page/v8Nz0EASvQJUD7vYrLG9WL/Hindalco-to-acquire-Novelis-for-6-bn.html |access-date=2023-08-12 |website=mint |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085433/https://www.livemint.com/Home-Page/v8Nz0EASvQJUD7vYrLG9WL/Hindalco-to-acquire-Novelis-for-6-bn.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱚᱞᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hindalco Industries: Heavy metal group |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170821-hindalco-ltd-independence-day-icons-of-modern-india-1028880-2017-08-11 |access-date=2023-08-12 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-05-11 |title=Hindalco Industries: A commodity czar |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/-1887043.html |access-date=2023-08-12 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱚᱯᱚᱨ, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱥᱤᱞᱯᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2020-09-17 |title=Hindalco signs pact with Hindustan Copper |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-signs-pact-with-hindustan-copper/article32629457.ece |access-date=2023-08-09 |website=BusinessLine |language=en}}</ref>
'''ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Deva |first=Pranati |title=Religare selects Ultratech Cement as a 'High Conviction Pick'; 5 reasons why |url=https://mintgenie.livemint.com/news/markets/religare-selects-ultratech-cement-as-a-high-conviction-pick-5-reasons-why-151676968290582 |access-date=2023-08-12 |website=Mintgenie |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱴᱨᱟᱴᱮᱠ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=AV Birla takes over L&T cement firm |work=Business Standard |url=https://www.business-standard.com/article/companies/av-birla-takes-over-l-t-cement-firm-104070701106_1.html |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085455/https://www.business-standard.com/article/companies/av-birla-takes-over-l-t-cement-firm-104070701106_1.html |url-status=live }}</ref>
'''ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (ᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱣᱩᱞ), ᱟᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=April 2026}} ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱯᱷᱟᱭᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{cn|date=April 2026}}
'''ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ:''' ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱮᱰᱤᱴᱤᱵᱷ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Aditya Birla's Carbon Play |work=Business World |url=https://www.businessworld.in/article/Aditya-Birla-s-Carbon-Play/08-11-2014-62279/ |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085444/https://www.businessworld.in/article/Aditya-Birla-s-Carbon-Play/08-11-2014-62279/ |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱤᱭᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱳᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Royal Enfield's CKD plant in Thailand begins operations |url=https://www.autocarpro.in/news-international/royal-enfields-ckd-plant-in-thailand-begins-operations-80535 |access-date=2023-08-12 |website=Autocar Professional |language=en}}</ref>
'''ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ:''' ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ ᱫᱚ ᱠᱞᱳᱨ-ᱚᱞᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱤᱠ ᱥᱳᱰᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Himatsingka |first=Anuradha |date=2014-09-09 |title=Aditya Birla Chemicals to acquire Jayshree Chemicals Ltd's chlor-alkali division for Rs 212 crore |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/chem-/-fertilisers/aditya-birla-chemicals-to-acquire-jayshree-chemicals-ltds-chlor-alkali-division-for-rs-212-crore/articleshow/42041249.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389}}</ref>
'''ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓.᱖ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ AUM ᱟᱨ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱙᱔᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠ ᱵᱮᱸᱠ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Aditya Birla Capital launches QIP, floor price set at ₹175.9 per share |url=https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-capital-launches-qip-floor-price-set-at-rs-175-9-per-share-11687789438285.html |access-date=2023-08-12 |website=mint |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085714/https://www.livemint.com/companies/news/aditya-birla-capital-launches-qip-floor-price-set-at-rs-175-9-per-share-11687789438285.html |url-status=live }}</ref>
'''ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ:''' ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾ (ABFRL) ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱱᱩᱵᱳ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2015-05-04 |title=Aditya Birla Group to merge branded apparel business into a single retail entity |url=https://www.financialexpress.com/industry/aditya-birla-group-to-merge-branded-apparel-business-into-a-single-retail-entity/69109/ |access-date=2023-08-12 |website=Financialexpress |language=en}}</ref>
'''ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱥᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-22 |title=Grasim forms new joint venture for composite hollow core insulators |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/grasim-forms-new-jt-venture-for-composite-hollow-core-insulators/article62238349.ece |access-date=2023-08-12 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref>
'''ᱨᱮᱱᱮᱣᱟᱵᱮᱞᱥ:''' ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱨᱮᱱᱮᱣᱟᱵᱮᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱮᱵᱽᱨᱮᱞ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨ, ᱣᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱵᱽᱨᱟᱭᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒.᱓ ᱜᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱡᱣᱮᱵᱟᱞ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔.᱕ ᱜᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-16 |title=Aditya Birla Group to sell up to 49% stake in renewable energy business |url=https://www.cnbctv18.com/business/aditya-birla-group-to-sell-up-to-49-stake-in-renewable-energy-business-15950701.htm |access-date=2023-08-12 |website=cnbctv18.com |language=en |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085727/https://www.cnbctv18.com/business/aditya-birla-group-to-sell-up-to-49-stake-in-renewable-energy-business-15950701.htm |url-status=live }}</ref>
'''ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮᱥᱮᱥᱮᱞ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite news |last=Ramsurya |first=M. V. |date=2011-12-26 |title=Essel mining driving Aditya Birla Group's acquisition strategy |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/essel-mining-driving-aditya-birla-groups-acquisition-strategy/articleshow/11249194.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812085714/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/essel-mining-driving-aditya-birla-groups-acquisition-strategy/articleshow/11249194.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref>
'''ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱴᱤᱢ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱮᱞᱮᱱᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
'''ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠ ᱣᱮᱸᱪᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Yet another ARC to shut shop, this time an Aditya Birla joint venture! |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/yet-another-arc-to-shut-shop-this-time-an-aditya-birla-jv/articleshow/114789948.cms |work=The Times of India}}</ref>
'''ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱭᱱᱴ ᱣᱮᱸᱪᱟᱨ, ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱚᱱ ᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2017-03-20 |title=Vodafone-Idea announce merger to create India's biggest telecom company |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/vodafone-idea-announce-merger-to-create-indias-biggest-telecom-company/articleshow/57728642.cms |access-date=2023-08-12 |issn=0971-8257}}</ref>
'''ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ:''' ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱥᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱳᱵᱷᱚᱨᱥᱮᱭᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Lv |first=Amy |date=March 6, 2026 |title=India's Aditya Birla Group restarts iron ore business, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indias-aditya-birla-group-restarts-iron-ore-business-sources-say-2026-03-06/ |url-status=live |work=Reuters}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱮᱸᱴ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱨ TMRW ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ DTC ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Malviya |first=Sagar |date=2022-06-01 |title=Aditya Birla Group enters direct to consumer business, sets up a new firm TMRW |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/retail/aditya-birla-group-enters-direct-to-consumer-business-sets-up-a-new-firm-tmrw/articleshow/91934659.cms?from=mdr |access-date=2023-08-12 |issn=0013-0389}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ==
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱤᱱᱥᱤᱴᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Our eternal lifeline |url=https://businessindia.co/magazine/our-eternal-lifeline |access-date=2023-05-24 |website=businessindia.co |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105051/https://businessindia.co/magazine/our-eternal-lifeline |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=CSR Compendium 2020 {{!}} ADITYA BIRLA GROUP {{!}} Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/csr_adityabirlagroup.cms |access-date=2023-05-24 |website=The Economic Times}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱥᱯᱳᱨᱥᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱥᱩᱥᱛᱟᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱵᱤᱞᱤᱦᱤᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ, ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Venkatachalam |first=Pritha |date=2018-07-10 |title=Create an articulated social vision and embed it in the business vision |url=https://www.livemint.com/news/business-of-life/create-an-articulated-social-vision-and-embed-it-in-the-business-vision-1542057607762.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱚᱱᱱᱟᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱤᱴᱤᱭᱟᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":032">{{Cite web |last=Madaik |first=Devyani |date=2023-03-07 |title=International Women's Day Special: Celebrating The Work Of Women In India Who Are Helping The Country Achieve Its Sustainable Development Goals |url=https://swachhindia.ndtv.com/international-womens-day-special-celebrating-the-work-of-women-in-india-who-are-helping-the-country-achieve-its-sustainable-development-goals-74439/ |access-date=2023-05-24 |website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India |language=en-US |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105049/https://swachhindia.ndtv.com/international-womens-day-special-celebrating-the-work-of-women-in-india-who-are-helping-the-country-achieve-its-sustainable-development-goals-74439/ |url-status=dead }}</ref>
===ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-12-20 |title=Aditya Birla Group immunized 50 million children against polio |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms |access-date=2023-05-13 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105541/https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-23 |website=abg.com |language=en}}</ref>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ===
[[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱰᱮᱞᱜᱤᱵᱷ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-10-04 |title=Hurun Philanthropy list: Shiv Nadar most generous; Mukesh Ambani ranks 3rd |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/hurun-philanthropy-list-shiv-nadar-most-generous-mukesh-ambani-ranks-3rd/110131 |access-date=2023-05-24 |website=www.fortuneindia.com |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110035/https://www.fortuneindia.com/enterprise/hurun-philanthropy-list-shiv-nadar-most-generous-mukesh-ambani-ranks-3rd/110131 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021: Here are India's 10 most generous individuals |url=https://www.indiatoday.in/business/story/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-here-are-india-s-10-most-generous-individuals-1870635-2021-10-28 |access-date=2023-05-24 |website=India Today |language=en |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110038/https://www.indiatoday.in/business/story/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-here-are-india-s-10-most-generous-individuals-1870635-2021-10-28 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱗᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱟᱨ ᱒᱔᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-10-20 |title='India's most generous': Shiv Nadar tops philanthropy list for 2022, Azim Premji at No.2 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indias-most-generous-shiv-nadar-tops-philanthropy-list-for-2022-azim-premji-at-no-2/articleshow/94987475.cms |access-date=2023-05-24 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2022-10-23 |title=HCL founder Shiv Nadar, Tops EdelGive Hurun India Philanthropy List 2022; Donated Rs 3 Crore Per Day |url=https://sugermint.com/shiv-nadar-hcl-founder-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2022/ |access-date=2023-05-24 |website=Suger Mint |language=en-US |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110037/https://sugermint.com/shiv-nadar-hcl-founder-tops-edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2022/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱢ. ᱠᱮᱨᱮᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2020-04-03 |title=Aditya Birla group contributes Rs 500 crore to fight Covid-19 pandemic |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/aditya-birla-group-contributes-rs-500-crore-to-fight-covid-19-pandemic/articleshow/74969846.cms |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ, [[ᱵᱟᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-07-11 |title=AB Group announces £15 mn scholars programme |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/business/ab-group-announces-15-mn-scholars-programme/article28386526.ece |access-date=2023-05-24 |issn=0971-751X}}</ref>
===ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱠᱚ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱨᱵᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ, ᱢᱚᱝᱨᱮᱜᱟ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱰᱚᱠ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ,<ref>{{Cite web |date=2016-07-09 |title=Recovery time |url=https://www.businesstoday.in/magazine/corporate/story/after-several-years-of-dull-growth-the-cement-industry-looks-set-for-a-bull-run-thanks-to-the-revival-in-housing-and-infrastructure-projects-147903-2016-07-09 |access-date=2023-05-24 |website=Business Today |language=en}}</ref> ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱣᱟᱥ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱞᱤᱵᱽᱞᱤᱦᱩᱰ ᱢᱤᱥᱚᱱ (NRLM),<ref>{{Cite news |last=Banerji |first=Devika |date=2011-06-27 |title=Companies train, hire in villages with help from govt |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110643/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱥᱣᱟᱪᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱤᱥᱚᱱ,<ref>{{Cite news |date=2014-08-19 |title=Narendra Modi's 'Swachh Bharat' call: India Inc queues up to invest big money in building toilets |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr |access-date=2023-05-24 |issn=0013-0389 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110641/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱰᱨᱤᱠᱮᱱᱴᱤᱜᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ,<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2018-09-28 |title=Aditya Birla Group in talks to buy out IL&FS's education arm |url=https://www.livemint.com/Companies/E1YmJga1thcpHPm2RHrL7J/Aditya-Birla-Group-in-talks-to-buy-out-ILFSs-education-arm.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en}}</ref> ᱨᱮᱱᱤᱭᱩᱵᱮᱵᱞ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱴᱤᱰ ᱪᱤᱞᱰ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱮᱞᱤᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱱᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱚᱡᱽᱜᱚᱨ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱾<ref name=":032"/><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-24 |website=abg.com |language=en}}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
* [[ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱭᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
* [[ᱥᱤᱠᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
* [[ᱮᱢ.ᱯᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
* ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱞ, [[ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱞᱚᱭᱩᱤᱥᱮᱭᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱞ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website}}
{{Portal bar|Companies}}
{{ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱢᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱤᱠᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ-ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
b1gblje468gpoge7lhaqlfvlkqqpsox
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ
0
38044
197874
197807
2026-09-16T00:08:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197874
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱙᱔᱓-᱑᱙᱙᱕)}}
{{Infobox person
| name = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ
| image =Aditya Vikram Birla 2013 stamp of India.jpg
| image_size = 240px
| caption = ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ
| birth_date = ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|1995|10|1|1943|11|14}}
| death_place = [[ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱳᱨ]], [[ᱢᱟᱨᱤᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱭᱩ.ᱮᱥ.]]
| occupation = ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ
[[ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ]]
| title = ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| education = ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ<br /> ᱥᱮᱱᱴ. ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ
| spouse = [[ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]
| parents = [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]<br /> [[ᱥᱟᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]
| website =
| children = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] (ᱵᱮᱴᱟ) <br/> ᱵᱷᱟᱥᱟᱵᱷᱟᱰᱟᱴᱴᱟ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ (ᱵᱤᱴᱤ)
}}
'''ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ''' (᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ - ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱮᱴᱨᱚ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱯ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱣᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱕᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Hazarika|first=Sanjoy|date=1995-10-03|title=Aditya Vikram Birla, 51, A Leading Indian Businessman|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html|access-date=2020-05-26|issn=0362-4331}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ|ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NYTimes">{{cite news | last =Hazarika | first = Sanjoy | title = Aditya Vikram Birla, 52, A Leading Indian Businessman | newspaper = The New York Times | date =3 October 1995 | url =https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DF173FF930A35753C1A963958260 | accessdate = 6 October 2007 }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱠᱷᱟᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="AVBirla">{{cite news | title = Passing the Baton | newspaper = Economic Times | date = 27 May 2005 | url = http://www.adityabirla.com/media/press_reports/passing_the_baton.htm | accessdate = 6 October 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012131001/http://www.adityabirla.com/media/press_reports/passing_the_baton.htm | archivedate = 12 October 2007 | url-status = dead}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱠᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NYTimes"/>
ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="NYTimes"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱥᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|date=2013-01-11|title=At home: Rajashree Birla|url=https://www.ft.com/content/a16cbc34-54fa-11e2-a220-00144feab49a|access-date=2020-06-02|website=www.ft.com|language=en-GB}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱣᱫᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="NYTimes"/> ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name = "AVBirla2">{{cite web | title = At the helm (Aditya Birla Group Management Team) | publisher = Aditya Birla Group | url = http://www.adityabirla.com/the_group/management.htm | accessdate = 6 October 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071009235454/http://www.adityabirla.com/the_group/management.htm | archivedate = 9 October 2007 | url-status = dead}}</ref>
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ । ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱥᱯᱤᱱᱤᱱᱤᱝ ᱢᱤᱞᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ ᱛᱷᱟᱭ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://muftbooks.files.wordpress.com/2014/12/india-unbound-gurcharan-das.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311114126/https://muftbooks.files.wordpress.com/2014/12/india-unbound-gurcharan-das.pdf |url-status=dead |archive-date=2016-03-11 |author=Gurcharan Das |title=India Unbound: From Independence to the Global Information Age |publisher=Penguin Books |year=2002 |isbn=978-1861974457}}</ref> ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱴᱤ. ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱮᱜᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱭ ᱨᱟᱭᱚᱱ, ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱠᱳᱥ ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱴᱮᱯᱞ ᱯᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱚ ᱯᱷᱤᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱚ-ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ, ᱥᱯᱤᱱ ᱭᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱟᱱ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱮᱰᱤᱵᱷᱮᱞ ᱳᱭᱤᱞᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱢ ᱳᱭᱤᱞ ᱨᱟᱯᱷᱤᱱᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱭ ᱠᱚᱨᱵᱚᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱤᱱᱫᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱠᱳᱥ ᱥᱴᱮᱯᱞ ᱯᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱜᱮᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱳ-ᱜᱚᱞᱯ ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱥᱴᱮᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="CNBCTV18">{{cite news | title =Story of one of India's prominent business families |publisher = Money Control | date=20 February 2005 |url=http://www.moneycontrol.com/india/news/book-review/storyoneindias-prominent-business-families-/267930 | accessdate = 6 October 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱴᱤᱢᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱱ ᱦᱳᱯᱠᱤᱱᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ) [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ|ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="NYTimes"/>
ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱫᱽᱫᱚᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ([[ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ<ref>{{cite web |last1=Raj |first1=Amrit |title=Bajaj Group plans for Gen Next with a family settlement |url=https://www.livemint.com/Companies/W1KcASuM6q2liXL3ALmJRJ/Bajaj-Group-plans-for-Gen-Next-with-a-family-settlement.html |website=www.livemint.com |language=en |date=16 January 2019}}</ref>) ᱭᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱥᱟᱜᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱᱜᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱢᱮᱨᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱗ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱗ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱮᱠᱞᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ (ᱫᱤᱞᱞᱤ) ᱟᱨ ᱖ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Aditya Birla Scholarship|url=https://www.expertsglobal.com/aditya-birla-scholarship|date=2015-08-22|website=Experts' Global|language=en-US|access-date=2020-05-27}}</ref>
[[ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱱᱪᱣᱟᱰ]] ᱨᱮ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱯᱚᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱞᱟᱥᱤᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟᱠᱤᱨᱚᱱ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ (SKK) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱨᱯᱚᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/05/433--Chavan-to-give-away-Aditya-Vikram-Birla-awards-.html Chavan to give away Aditya Vikram Birla awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007100648/https://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/05/433--Chavan-to-give-away-Aditya-Vikram-Birla-awards-.html |date=2024-10-07 }}. Newstrackindia.com (5 February 2013). Retrieved on 2018-11-09.</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20160304194106/http://www.indiapost.gov.in/PDF/Stamps2013/14-01-2013.pdf Aditya Vikram Birla]. indiapost.gov.in (14 January 2013)</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
* [[ᱢᱤᱱᱟᱦᱟᱡᱽ ᱢᱟᱨᱪᱮᱸᱴ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="TOI-20130804">{{cite news|url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/headon/page/authorProfile?page=authorProfile |title=Minhaz Merchant |work=The Times of India |accessdate=4 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616201647/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/headon/page/authorProfile?page=authorProfile |archivedate=16 June 2013 }}</ref> ''ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ''<ref name="Merchant1997">{{cite book|author=Minhaz Merchant|title=Aditya Vikram Birla, a biography|url=https://books.google.com/books?id=TjpuAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Viking|isbn=9780670878598}}</ref>
==ᱱᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* [http://www.indiapost.gov.in/PDF/Stamps2013/14-01-2013.pdf A special commemorative stamp issued by postal department of India on Aditya vikram Birla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194106/http://www.indiapost.gov.in/PDF/Stamps2013/14-01-2013.pdf |date=4 March 2016 }}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20071019014331/http://www.adityabirla.com/media/press_reports/images/aditya_birla.jpg ᱵᱷᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]
* [http://www.britannica.com/eb/article-9112007/Birla-Aditya-Vikram ᱵᱨᱤᱴᱟᱱᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]
* [https://web.archive.org/web/20050828203319/http://www.adityabirla.com/ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱨᱞᱟ, ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱥᱴᱮᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ]]
qc3rg11jeqqbvcdzsc7dzafn3ht17ma
ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ
0
38047
197870
197840
2026-09-15T22:09:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197870
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱘᱙᱔-᱑᱙᱘᱓)}}
{{Infobox person
| name = ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| honorific_suffix =
| image = GDBIRLAUCOBANK.jpg
| caption = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| birth_name =
| birth_date = ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱙᱔
| birth_place = [[ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|1983|6|11|1894|4|2|df=y}}
| spouse = {{plainlist|
* ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱮᱵᱤ
* ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ
}}
| children = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ<br />[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]<br />[[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ|ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]
| father = [[ᱵᱟᱞᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]
| relatives = [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ
}}
[[File:G. D. Birl, posing next to a bust of his father, at his palacial home in 1946.jpg|thumb|᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ]]
'''ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (᱑᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱔ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱚᱱᱟ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ODNB">{{ODNBweb|id=52776|title=Birla, Ghanshyam Das (1894–1983), businessman and politician in India}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱢᱵᱮᱭᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ, ᱠᱚᱴᱚᱱ, ᱜᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ, ᱠᱷᱟᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ==
ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱩᱴᱤ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ "ᱡᱩᱴᱤ ᱵᱨᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite magazine|last1=Purie|first1=Aroon|last2=Dubashi|first2=Jay|date=5 March 2014|title=I am not a businessman|url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05|magazine=India Today|access-date=28 January 2017}}</ref> ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱩᱴ ᱢᱤᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,{{Citation needed|date=November 2021}} ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱚᱯᱚᱞ ᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
[[File:G._D._Birla,_Vallabhbhai_Patel,_and_Manibehn_Patel.jpg|thumbnail|ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱥᱟᱶ, ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ, ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ, ᱨᱮ ᱾ ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱟᱜᱽᱲᱤ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾]]
᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|reason=INR 5 million in 1919 is a lot of money. Citation is needed|date=April 2017}} ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ODNB/> ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Revankar1971">{{cite book|author=Ratna G. Revankar|title=The Indian Constitution--: A Case Study of Backward Classes|url=https://books.google.com/books?id=ukZRZk_ttYcC&pg=PA124|date= 1971|publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press|isbn=978-0-8386-7670-7|pages=124–}}</ref>
᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴᱚᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱣᱤᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱳ. ᱵᱮᱸᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
[[File:Ghanshyam Das Birla 1984 stamp of India.jpg|thumb|ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ]]
[[File:Statue of Ghanshyam Das Birla (Golders Green Crematorium).jpg|thumb|[[ᱜᱳᱞᱰᱟᱨᱥ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱮᱢᱮᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱨ]]
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱵᱷᱮᱴᱤᱝ) ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱵᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱡᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱲᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱨᱟᱱᱤᱦᱮᱴ, ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱᱥ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ (KCES) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Alter, Joseph S. (1992). ''The Wrestler's Body: Identity and Ideology in North India''. University of California Press. p. 89. {{ISBN|978-0520076976}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱰᱟᱨᱥ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱢ, ᱦᱩᱯ ᱞᱮᱱ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ==
᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ) ᱨᱮ ᱒-᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱞᱤᱥ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱩᱞᱟᱹᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱤ ᱰᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱫᱳᱜᱳᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱯᱟᱴ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>Mukherjee, Janam. Hungry Bengal: War, famine and the end of empire. Oxford University Press, 2015.</ref> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱚᱠᱩᱞᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱚᱨᱴᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱛᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱨᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱚᱠᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱴᱤᱥ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱯᱨᱚᱵᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ "ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱩᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱾
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱤᱵᱟᱥ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ|ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱤᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
==ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ-ᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* डायरी के कुछ पन्ने (ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱠᱮ ᱠᱩᱪ ᱯᱟᱱᱱᱮ ᱥᱮ ᱰᱟᱭᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱦᱴᱟ), ᱑᱙᱔᱐
* रुपए की कहानी (ᱨᱩᱯᱟᱭᱮ ᱠᱤ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱨᱩᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ), ᱑᱙᱔᱘
* बापू (ᱵᱟᱯᱩ), ᱑᱙᱔᱑
* कुछ देखा कुछ सुना (ᱠᱩᱪᱷ ᱫᱮᱠᱷᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱩᱱᱟ ᱥᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ), ᱑᱙᱖᱖
* जमनालाल बजाज ([[ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]])
* ध्रुवोपाख्यान, ᱑᱙᱖᱐
* रूप और स्वरूप : चार विचार-प्रेरक निबंध, ᱑᱙᱖᱐
* ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨ, ᱑᱙᱕᱐
* ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮᱺ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ, ᱑᱙᱕᱓)
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
*ᱡᱟᱡᱽᱱᱤ, ᱟᱨ. ᱮᱱ., ''ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ'' (ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱑᱙᱘᱕)
*ᱨᱳᱥ, ᱮ., '' ᱮᱢᱤᱥᱟᱨᱤ: ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ'' (᱑᱙᱘᱖)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [http://www.newswiretoday.com/news/17338/ Rs 2.80 Billion BITS Pilani Hyderabad Campus Foundation Laid]
*[https://web.archive.org/web/20090503081424/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/200704282735.htm AP CM Readies BITS Pilani Hyderabad Campus]
*[https://web.archive.org/web/20070927220126/http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=42869 Milestone for BITS Pilani Hyderabad]
*[http://www.prlog.org/10015165-chief-minister-ap-lays-the-bits-pilani-hyderabad-campus-foundation-stone.html Chief Minister AP Lays the BITS Pilani Hyderabad Campus Foundation]
*[http://www.openpr.com/news/19598/BITS-Pilani-Makes-the-Right-Move-at-the-Right-Time.html BITS Pilani Makes the Right Move at the Right Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906024933/http://www.openpr.com/news/19598/BITS-Pilani-Makes-the-Right-Move-at-the-Right-Time.html |date=2009-09-06 }}
*[https://web.archive.org/web/20090218234426/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/birla.html People who shaped India]
*[http://www.gandhiheritageportal.org/fundamental_workdetail/MzktNzY=#page/1/mode/2up In the Shadow of the Mahatma] by Ghanshyam Das Birla
*[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/86383/jsmuk_1.pdf Hungry Bengal] by Janam Mukherjee
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱡᱤ ᱰᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱡᱤ.ᱰᱤ.]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
4dx6ip0ibfy3kg4bemf110gzypdj3k6
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
0
38053
197912
197827
2026-09-16T08:04:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
197912
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ
| image_skyline = Landscape of Nameri National Park.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ
| nickname =
| image_map = Sonitpur in Assam (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.63|N|92.8|E|display=title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| leader_name = [[ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ]]
| leader_title1 = [[विधान सभा|विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| leader_name1 = [[ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ]]
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2076.70
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 48-560
| population_total = 13,11,619
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱥᱚᱢᱚᱭ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = AS12
| website = {{URL|https://sonitpur.assam.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ''' [{{IPAc-en|ˌ|s|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}} ᱥᱮ {{IPAc-en|ˌ|ʃ|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}}] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨᱟᱬ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱩᱥᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ Śōṇita ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ", ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ direct ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱟᱱᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱚᱸ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟ circulation ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ]] ᱨᱟᱡᱽ central ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ]] ᱥᱮ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟ collect ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱩᱯᱯᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱚᱰᱚᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱴᱟᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱨᱡᱽᱡᱚᱨᱚᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ (Tezpur rock inscription), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱑᱐ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱮᱨᱟ (᱘᱒᱙–᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=The Rock Inscription on the bank of the Brahmaputra, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/rock%20inscription.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱵᱚ ᱫᱚ ᱫᱟ-ᱯᱚᱨᱵᱚᱛᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (Da-Parbatia temple door-frame) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ভাসᱠᱚᱨᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱱᱩᱢᱩᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |title=Da Parbatia Gate |url=https://sonitpur.assam.gov.in/tourist-place-detail/272 |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱩᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ (Bamuni Hill) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙-᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Masonry Remains of the Bamuni Hill, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/masory%20remains.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref>
=== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ===
ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱟᱨ [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref>
ᱵᱩᱨᱚᱱᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱑᱕᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱣᱛᱟ-ᱛᱮᱢᱚᱱᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱩᱞᱟ ᱥᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ (ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref> ᱑᱕᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱠᱚᱱᱥᱮᱝ ᱫᱷᱟᱱᱩᱫᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮ ᱱᱟᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱱᱫᱤᱠᱳᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱯᱟᱛᱨᱚ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ (''Chao-Sheng-lung'') ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেᱝ, থাওমুং-চেনব এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলᱝᱜᱮᱫᱤ মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কᱝচেঙᱠ লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱᱮ থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাᱝ, এই দুইᱠ ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ গৈ যᱤ মানুহ পাᱣ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাᱠ দুয়ᱚ গৈ যᱤ মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইᱛ দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকᱠ নাৰায়ণপুৰᱛ ৰাজ দি তাতে থাকিᱵ দিলে।"</ref>
[[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|[[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]]
[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ, ᱛᱩᱨᱵᱚᱠ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱚᱲᱚ ᱩᱡᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱴ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱑᱕᱒ adopt ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱥᱟ processes [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱟᱞ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱠᱷᱟᱢᱯᱷᱟ]] (ᱠᱷᱳᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱕᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱥᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱠᱚ, ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=History of North East India, 1228 to 1947 |url=https://ide.rgu.ac.in/docs/UG_HisI.pdf |website=Institute of Distance Education, Rajiv Gandhi University |publisher=Rajiv Gandhi University |page=47 |access-date=11 June 2026}}</ref> [[ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ [[ᱪᱤᱞᱟᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱦᱳᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ— [[ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱥᱮ ᱵᱚᱨᱮᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer">{{Cite web|title=Assam District Gazetteers Volume V: Darrang|url=http://indianculture.gov.in/gazettes/assam-district-gazetteers-volume-v-darrang-0|access-date=2021-05-07|website=INDIAN CULTURE|language=en}}</ref>
᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱦᱟᱱ]] ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ [[ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱒|ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ II]] ᱩᱱᱠᱩ ᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ-ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ#ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ|ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ-ᱵᱮᱰᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ structured ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[ᱛᱚᱣᱟᱝ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩ components ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Bose |first=Manilal |title=Historical and Constitutional Documents of North-Eastern India, 1824–1973 |publisher=Concept Publishing Company |location=New Delhi |year=1979 |page=32}}</ref>
ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱖᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨ-ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱳᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱟᱞᱤ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ [[ᱡᱚᱭᱚᱫᱷᱣᱚᱡᱽ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ (ᱟᱥᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨ ᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=J. N. |title=Ahom-Bhutan Relations with Specific Reference to Royal Bhutanese Embassy Visiting Ahom Capital in 1801 |journal=Journal of Bhutan Studies |volume=30 |date=Summer 2014 |pages=64–66 |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/jbs/pdf/JBS_30_03.pdf |access-date=1 July 2026}}</ref>
ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱚᱠᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ, ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱚᱨᱯᱷᱩᱠᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥ direct ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱥᱟᱛᱜᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ [[ᱞᱦᱟᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱣᱟᱝ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref>
ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|pp=38–39}}</ref> ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, [[ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ, ᱟᱥᱟᱢ|ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱣᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱔ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
=== ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱜᱽ ===
᱑᱘᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱤ (Burmese) ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱮᱝᱞᱳ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱱᱫᱟᱵᱳ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ strategic ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> ᱑᱘᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref> ᱑᱘᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱓᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ (tea plantations) ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
== ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
{{unreferenced section|date=December 2018}}
* ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ: ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ
* ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ/ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ:
* ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒᱖
* ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ (C.D.) ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱗
* ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱑
* ᱟᱸᱪᱚᱞᱤᱠ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱗
* ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ (Gaon Panchayats) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: ᱑᱕᱘
* ᱟᱛᱳ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱖᱑᱕ ([[ᱵᱳᱰᱳᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱱ|BTAD]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ)
* ᱵᱟᱡᱟᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱖
* ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱮᱠᱤᱭᱟᱡᱩᱞᱤ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱩᱜᱩᱲᱤᱦᱟᱴ]]
* ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒
* ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱔
* ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑ (ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ)
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Dutta-2012">{{Citation|last=Dutta |first=Joydev |year=2012 |chapter=Chapter 2. Study Area |title=Assessment of soil and water quality in and around the small tea gardens of Gohpur and Biswanath Chariali sub divisions of Sonitpur district Assam India |series=thesis, [[Gauhati University]] |hdl=10603/116399 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/116399/10/10_chapter%202.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/116399 }}</ref><ref name="Saikia">{{Citation|last=Saikia |first=Bipul |year=2013 |chapter=Chapter 3. Study Area |title=Taxonomic diversity, utilization and market potential of wild edible plants in Sonitpur District of Assam |series=thesis, North Eastern Regional Institute of Science and Technology (NERIST) |hdl=10603/45986 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/45986/11/11_chapter%203.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/45986 }}</ref> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, {{Convert|5324|sqkm|sqmi|0}} ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ,<ref name='Reference Annual'>{{Cite book | editor-last = Srivastava | editor-first = Dayawanti | display-editors = etal | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱰᱟᱞᱠᱟᱱᱟᱞ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | access-date = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Guadalcanal 5,353km2 | archive-date = 2018-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | url-status = dead }}</ref> [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱡᱤᱭᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ]], [[ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ|ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ]], ᱵᱚᱨᱜᱚᱝ ᱟᱨ ᱵᱩᱲᱳᱭ ᱾<ref name="Saikia" /><ref>{{Cite book|last=Sarma |first=Nayan |chapter=An Overview of the Brahmaputra River System |editor-last1=Singh |editor-first1=Vijay P. |editor-last2=Sharma |editor-first2=Nayan |editor-last3=Ojha |editor-first3=C. Shekhar P. |title=The Brahmaputra Basin Water Resources |date=9 March 2013 |location=Dordrecht |publisher=Springer Verlag |pages=72–87, [https://books.google.com/books?id=RjrpCAAAQBAJ&pg=PA83&lpg=PA83 page 83] |isbn=978-94-017-0540-0 }}</ref>
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|200|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Assam|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|access-date=September 25, 2011|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archive-date=August 23, 2011}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ [[ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|79|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks/>
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ|ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱵᱩᱲᱟᱪᱟᱯᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱᱟᱭ ᱨᱩᱯᱟᱭ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱾<ref name=parks /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱤᱨ (RF) ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱮᱦᱟᱞᱤ RF (᱑᱔᱐ km<sup>2</sup>), ᱱᱚᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱖᱙ km<sup>2</sup>), ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱒᱖᱐ km<sup>2</sup>) ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Mazoomdaar |first=Jay |date=20 June 2011 |title=Where the Forests Have No Trees |magazine=[[Open (Indian magazine)|Open]] |url=https://openthemagazine.com/features/india/where-the-forests-have-no-trees/ }}</ref>
=== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱟᱵᱽ-ᱴᱨᱳᱯᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] ('''Af''') ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱟᱫᱽᱨᱚ (Hot & Wet) ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱯᱢᱟᱱ ᱒᱗ °C ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ mm ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ semi-evergreen, moist deciduous ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Saikia" /> ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ: ''[[Aegle marmelos]]'', ''[[Albizia procera]]'', ''[[Alstonia scholaris]]'', ''[[Arundo donax]]'', ''[[Bambusa balcooa]]'', ''[[Cynodon dactylon]]'', ''[[Dipterocarpus macrocarpus]]'', ''[[Duabanga grandiflora]]'', ''[[Eichhornia crassipes]]'', ''[[Mesua#Species|Mesua assamica]]'', ''[[Melocanna baccifera]]'', ''[[Mesua ferrea]]'', ''[[Shorea assamica]]'' ᱟᱨ ''[[Shorea robusta]]'' ᱾<ref name="Saikia" />
[[File:Salnabari - Sonitpur Assam.jpg|800px|center|ᱥᱟᱞᱱᱟᱵᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ]]
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name="districtcensus">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: Sonitpur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/242/download/618/DH_2011_1807_PART_A_DCHB_SONITPUR.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Lesotho 1,924,886}}</ref> ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=West Virginia 1,852,994|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ (᱖᱔᱐ ᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱾<ref name=districtcensus/> ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱷᱚᱱᱚᱛᱣᱚ (density) ᱫᱚ {{convert| 365 |PD/sqkm|PD/sqmi}} ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ (sex ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱖ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (literacy rate) ᱫᱚ ᱖᱙.᱙᱖% ᱾
ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑᱓,᱑᱑,᱖᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱔᱒,᱔᱗᱗ (᱑᱐.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱟᱥᱴ (SC) ᱟᱨ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ (ST) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱖᱕,᱓᱖᱗ (᱔.᱙᱘%) ᱟᱨ ᱑᱓᱙,᱐᱓᱓ (᱑᱐.᱖᱐%) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=districtcensus/>
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
{{bar box
|title=ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion"/>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (%)
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.27}}
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|22.75}}
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian)]]|dodgerblue|7.30}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.68}}
}}
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱙᱐᱘,᱕᱖᱕ (᱖᱙.᱒᱗%) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱒᱙᱘,᱓᱘᱑ (᱒᱒.᱗᱕%) ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱕,᱗᱗᱔ (᱗.᱓᱐%) ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (0.5%), [[ᱡᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Religion">{{cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population By Religion: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11365/download/14478/DDW18C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
=== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] |value1 = 37.01 |color1 = purple
|label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 19.27 |color2 = orchid
|label3 = [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 12.52 |color3 = burlywood
|label4 = [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]] |value4 = 8.93 |color4 = royalblue
|label5 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value5 = 6.63 |color5 = lightcoral
|label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 3.79 |color6 = orange
|label7 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value7 = 2.54 |color7 = saddlebrown
|label8 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value8 = 1.98 |color8 = teal
|label9 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ |value9 = 7.33 |color9 = grey
}}
ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱖% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱤᱛᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱵᱟᱢᱬᱮ]], [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]], [[ᱠᱮᱣᱴ]] (ᱠᱟᱭᱵᱚᱨᱛᱚ), [[ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱲ|ᱢᱤᱥᱤᱝ]], ᱱᱟᱛᱷ ᱡᱳᱜᱤ, [[ᱵᱳᱰᱳ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱴᱷᱮᱝᱜᱟᱞ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ, [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ|ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱥᱮ internal ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱦᱟ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] (Tea-garden tribes) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱓᱗.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]], ᱑᱙.᱓᱖% [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱒.᱕᱒% [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱘.᱙᱓% [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱖.᱖᱓% [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱓.᱗᱙% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒.᱕᱔% [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱑.᱙᱘% [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (mother tongue) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{cite web |date=2011 |title=Table C-16 Population By Mother Tongue: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10195/download/13307/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
== ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!Sr No.
!Guardian_Minister
!Tenure
! colspan="2" |Party
|-
|'''1.'''
|[[Pijush Hazarika]]
|2021 Incumbent
|[[Bharatiya Janata Party]]
|}
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ:
<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦--->
<!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦--->
*[[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱐᱓–᱑᱙᱕᱑) ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
*[[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ (ᱟᱥᱟᱢ)|ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]], ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
*[[ᱚᱝᱠᱩᱥᱤᱛᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ
*[[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ
*[[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱰᱚ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ]], ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
*[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱖᱙), ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱛᱤ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨᱚᱠ
*[[ᱯᱷᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱗᱐), ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
* ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ : [[ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ]] ᱾
* ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ : [[ᱥᱟᱞᱳᱱᱤᱵᱟᱹᱲᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱾
* [[ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ASTC) ᱥᱴᱮᱱᱰ : ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱾
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{Reflist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
* {{Cite thesis|last=Das|first=Smriti|date=1998|title=Assam Bhutan relations with special reference to duars from 1681 to 1949 |type=PhD |publisher=Guwahati University |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195 |hdl=10603/67909}}
* {{cite book|last=Eilmer|first=David|title=The Emperor Far Away:Travels at the Edge of China|year=2014|publisher=Bloomsbury}}
*{{cite book|last1=Mizuno|first1=Kazuharu|last2=Tenpa|first2=Lobsang|title=Himalayan Nature and Tibetan Buddhist Culture in Arunachal Pradesh, India : A Study of Monpa|year=2015|publisher=Springer
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
* [https://sonitpur.assam.gov.in/ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{Geographic location
|Centre = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
|North = [[ᱤᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|Northeast = [[ᱯᱟᱯᱩᱢ ᱯᱟᱨᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|East = [[ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Southeast = [[ᱜᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|South = [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Southwest = [[ᱢᱚᱨᱤᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|West = [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]],
[[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Northwest = [[ᱣᱮᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
}}
{{Assam}}
{{Authority control}}
[[Category:Sonitpur district| ]]
[[Category:Districts of Assam]]
[[Category:1983 establishments in Assam]]
6ri7puk1y3r1jntch071oxqjiw5re3l
ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ
0
38066
197858
2026-09-15T12:08:55Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱑᱙᱒᱓-᱒᱐᱑᱕)}} {{infobox person | name = ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ | image = Sarala_Birla_0079.JPG | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1923|11|23}} | birth_place = ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱠ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197858
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱑᱙᱒᱓-᱒᱐᱑᱕)}}
{{infobox person
| name = ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| image = Sarala_Birla_0079.JPG
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date|df=yes|1923|11|23}}
| birth_place = [[ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ]], [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ|ᱡᱳᱫᱷᱯᱩᱨ (ᱢᱟᱨᱣᱟᱲ)]], [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{Death date and age|2015|3|28|1923|11|23|df=y}}
| death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| nationality =
| citizenship =
| other_names =
| known_for = ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
| spouse = [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]
| children = ᱓ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]
| father = [[ᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ]]
| relations =
}}
'''ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱓ ᱼ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕)<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/sarala-birla-passes-away/article7044629.ece | title=Sarala Birla passes away | newspaper=The Hindu | date=29 March 2015 | accessdate=28 June 2018 }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱫᱮᱣᱤ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱠᱩᱪᱟᱢᱟᱱ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱞᱟ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱹᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱟᱡᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱰᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱜ ᱑᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱠᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱟᱨ ᱞᱤᱯᱷᱴ (ᱞᱤᱯᱷᱴ) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱩᱨᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱙᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 March 2015 |title=सरला बिड़ला की संदिग्ध परिस्थिति में मौत |url=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-12210482.html |access-date= |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
[[File:Raja Ravi Varma, Menaka and Sakunthala (1891).jpg|thumbnail|right| ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱩᱱᱛᱚᱞᱟ (᱑᱘᱙᱑), ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ]]
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ, ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ:
*[[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]], [[ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]]
*[[ᱵᱤ ᱠᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]]
*[[ᱵᱤ ᱠᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ]]
*[[ᱵᱤ ᱠᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ]]
*[[ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ]]
*ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱦᱟᱨ
*ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ, ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ
*ᱥᱣᱟᱨ ᱥᱟᱱᱜᱟᱢ, ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ
*ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ
*ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱴᱨᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ
*ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ, ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ
*ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ, ᱫᱤᱞᱞᱤ,ᱥᱟᱠᱮᱛ
ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.dnaindia.com/india/report-sarala-birla-wife-of-bk-birla-passes-away-2072687 Sarala Birla, Wife of BK Birla, passes away, DNA India, 28 March 2015 ]</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱰᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Story of India's prominent family |url=http://www.moneycontrol.com/news/book-review/storyoneindias-prominent-business-families-_267930.html}}</ref><ref name=":0" />
ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ:<ref name=":0">[https://www.youtube.com/watch?v=Y6KNLrws_-g The Story Of Basant And Sarala Birla, Aaj Tak, 5 April 2015 ]</ref>
: "ᱤᱧ ᱯᱩᱱᱮ, ᱯᱷᱟᱨᱜᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱧ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱚᱠᱚᱭ; ᱤᱧ ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱹᱧ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱫᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱛᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ (ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ) ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟᱭ, ᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱵᱟᱝ, ᱚᱸᱰᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱜᱮᱞ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾' ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱟᱯᱞᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟᱹᱧ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱯᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱯᱲᱩᱵ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ- ᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱮ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, 'ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱾' ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱤᱧ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱹᱧ, ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱧ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱞᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾"
ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱭᱡᱩ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ "ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱟᱢᱛᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱨᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/unfolding-the-fascinating-story-of-birlas/article2437958.ece Unfolding the fascinating story of Birlas, Basant Kumar and Sarala Birla: Life Has No Full Stops released in Delhi, 9 September 2011]</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]], ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱟᱡ ᱡᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">[http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/sarala-birla-a-businessman's-wife-who-won-hearts-with-her-humanity/articleshow/46741619.cms Sarala Birla A businessman's wife, who won hearts with her humanity, ET Bureau, 30 March 2015 ]</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Y6KNLrws_-g The Story Of Basant And Sarala Birla, Aaj Tak, 5 April 2015 ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=CNmKhuYPC7M The XII Science Assembly, Sarala Birla Academy, 20 June 2013]
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱣᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
30uz7henfja4ytzqixrr3qy7fuu88sm
ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ
0
38067
197859
2026-09-15T13:03:29Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ | native_name = ᱯᱟᱝᱪᱮᱱ | governing_body = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2120 | population_total =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197859
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ
| native_name = ᱯᱟᱝᱪᱮᱱ
| governing_body =
| unit_pref =
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 2120
| population_total = 2498
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| named_for =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| image_map = Zemithang.png
| map_caption = ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ
| government_type =
| founder =
| pushpin_label_position = right
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Gorsam Stupa, Zemithang India.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[#ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ|ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ]]
| nickname =
| pushpin_map = India Arunachal Pradesh#India3
| pushpin_map_alt =
| established_date =
| pushpin_map_caption = ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27.7106891|91.7300530|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name1 = [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_name2 = [[ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱛᱟᱣᱟᱝ]]
| established_title = <!-- Established -->
}}
'''ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ''' ({{bo|t=བྱེ་མའི་ཐང།|w=bye ma thang}}{{efn|ᱦᱚᱸ '''ᱡᱤᱢᱤᱛᱷᱟᱝ''' ᱥᱮ '''ᱡᱮᱢᱮᱭᱛᱷᱟᱝ''';,<ref>{{cite web|title=Tree planted by 14th Dalai Lama near LAC in Arunachal a big hit |first=Kangkan|last=Kalita|website=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/tree-planted-by-14th-dalai-lama-near-lac-in-arunachal-a-big-hit/articleshow/98847709.cms?from=mdr|date=2023-03-21|access-date=2023-06-02}}</ref> ᱦᱚᱸ {{bo|t=བྱེ་མའི་ཐང།|w=bye ma'i thang}}}}) ᱥᱮ '''ᱯᱟᱝᱪᱮᱱ''' ({{bo|t=སྤང་ཆེན|w=spang chen}}), ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱟᱢᱡᱟᱝ ᱪᱩ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱷᱤᱱᱡᱮᱢᱟᱱᱮ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
'''ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>
{{Cite web |author=Sang Khandu |title=Leaves of Pangchen |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s39b70e8fe62e40c570a322f1b0b659098/uploads/2018/09/2018091989.pdf |access-date=12 July 2021}}
</ref><ref>
{{Cite web |last=Chowdhary |first=Charu |date=2019-07-23 |title=Zemithang: An Oasis of Calm And Tranquility in Arunachal Pradesh |url=https://www.india.com/travel/articles/zemithang-an-oasis-of-calm-and-tranqility-in-arunachal-pradesh-3725154/ |access-date=2021-07-12 |website=India.com}}
</ref><ref>
{{Cite web |date=10 December 2015 |title=Community from Zemithang Valley bags award for forest conservation |url=https://www.wwfindia.org/?14841/Community-from-Zemithang-Valley-bags-award-for-forest-conservation |access-date=2021-07-12 |website=www.wwfindia.org |publisher=[[WWF-India]]|language=en}}
</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱒,᱔᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱫᱩᱝᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ]] ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>
{{citation |title=Tawang District Census Handbook, Part A |publisher=Directorate of Census Operations, Arunachal Pradesh |year=2011 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/12/1201_PART_A_DCHB_TAWANG.pdf |pages=28, 77}}</ref> [[ᱱᱟᱢᱠᱟ ᱪᱩ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱢᱫᱚᱨᱚᱝ ᱪᱩ]] ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name = france/>
᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽ ᱑᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[᱑᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ|ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ]] ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ [[Dalai Lama's escape from China|ᱧᱤᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱜᱮ ᱯᱩᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = france>{{cite web|url= https://www.rfi.fr/en/international-news/20230504-taking-the-high-road-india-infrastructure-drive-counters-china | title = Taking the high road: India infrastructure drive counters China | date = 2023-05-04 | work = [[Radio France Internationale|RFI]]|access-date=2023-07-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱢᱚᱴᱷᱚ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = ie>{{cite web|url = https://indianexpress.com/article/research/how-the-dalai-lama-had-escaped-to-arunachal-pradesh-58-years-back-assam-north-east-china-4597581/ |title=How the Dalai Lama escaped to Arunachal Pradesh 58 years back | work = [[Indian Express Limited|Indian Express]]| date = 2020-07-06|access-date=2023-07-07}}</ref> ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱯᱩᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾"<ref name = ie />
== ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ==
'''ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ''': ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱩᱯᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ '''ᱥᱩᱢᱵᱟᱪᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱞᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ''' (SSHP) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱓ [[Megawatt|ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ]] ᱠᱷᱚᱢᱚᱛᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱯᱚ ᱟᱨ ᱫᱟᱸᱲᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |title=Commissioning of Sumbachu Small Hydro Project |url=https://hpdcapl.in/the-company |publisher=Hydro Power Development Corporation of Arunachal Pradesh Limited |access-date=2026-04-15}}</ref><ref>{{cite web |title=Ongoing Projects |url=https://hpdcapl.in/projects |publisher=HPDCAPL |access-date=2026-04-15}}</ref>
== ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ ==
'''ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ''' ({{bo|t=གོར་ཟམ་མཆོད་རྟེན།}}) ᱫᱚ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ-ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ [[stupa|ᱥᱛᱩᱯᱚ]] (''ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ'') ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱛᱤᱦᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = tr /> ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱒-᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱢᱟ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ/ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ [[Buddhist monk|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name = tr>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20030316/spectrum/travel.htm|title = The solitary splendour of a stupa in the wilderness| date=2003-03-16| work=[[The Tribune (India)|The Tribune]] - Sunday| first = Partha|last=S. Banerjee|access-date=2023-07-07}}</ref> ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ [[Bhutan|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[Kathmandu|ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], [[Nepal|ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ [[Boudhanath|ᱵᱚᱣᱫᱷᱚᱱᱟᱛᱷ ᱥᱛᱩᱯᱚ]]<ref name = tw /> (ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱨᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref name = tr /> [[Swayambhunath|ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱛᱩᱯᱚ]]) ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱪᱚᱨᱛᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱞᱟᱹ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩ align ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name = tr /> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱛᱩᱯᱚ ᱫᱚ ᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱤᱠ ᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱜᱚᱨᱥᱟᱢ ᱠᱚᱨᱟ'' ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name = tw>{{cite web|url= https://tawang.nic.in/tourist-place/gorsam-chorten-zemithangtawang/ | title = Gorsam Chorten Zemithang, Tawang|work = [[Government of Arunachal Pradesh]]|date=2023-06-28|access-date=2023-07-07}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery widths="180">
File:Zimithang ARUNACHAL PRADESH, India.jpg|ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤ
File:Zimithang.jpg|ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ
File:Tawang district with labels.png|ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ)
File:View of Zemithang Valley from above, Tawang, Arunachal Pradesh, India.jpg|ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱽᱨᱤᱥᱭᱚ, ᱛᱟᱣᱟᱝ, ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
File:A hut for cow herders near Zemithang, Tawang, Arunachal Pradesh, India.jpg|ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱸᱵᱽᱟᱹ, ᱛᱟᱣᱟᱝ, ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
File:A flock of Snow pigeon (Columba leuconota) flying over Zemithang Valley, Tawang, Arunachal Pradesh, India.jpg|ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱱᱚᱣ ᱯᱤᱡᱚᱱ (Columba leuconota) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱣᱨᱟ
File:Monpa kids at Zemithang, Tawang, Arunachal Pradesh, India 02.jpg|ᱡᱮᱢᱤᱛᱷᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱯᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ
</gallery>
== ᱱᱳᱴ ᱠᱚ ==
{{notelist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱣᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ]]
{{India-geo-stub}}
pwkbk97k2rizj45nmz7t1e3sbbph9nv
ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ
0
38068
197860
2026-09-15T13:10:36Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = ᱟᱹᱛᱩ | image = Birth place of Sarat Chandra Chattopadhyay.jpg | alt = | caption = ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197860
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| type = ᱟᱹᱛᱩ
| image = Birth place of Sarat Chandra Chattopadhyay.jpg
| alt =
| caption = [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position =
| pushpin_alt =
| pushpin_caption = ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.932611|N|88.372917|E|display=inline, title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of West Bengal|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱓,᱔᱔᱙
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱑᱓
| registration_plate =
| custom_label1_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| custom_data1_sec1 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| custom_label2_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| custom_data2_sec1 = [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ]]
| website = {{URL|http://hooghly.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱸᱪᱩᱲᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱤᱱᱥᱩᱨᱟᱦ ᱢᱚᱜᱽᱨᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{citation needed|date=January 2023}}
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
|width=320| height=300| zoom=12
|coord={{coord|22|57|0|N|88|23|0|E}}| float=left|caption='''ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱵᱮᱱᱰᱮᱞ-ᱥᱟᱯᱛᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱮᱞᱟᱠᱟ'''
R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, F: ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|22|56|40|N|88|22|50|E}} | label-pos1=left|label1= Saptagram| numbered1=H | mark-title1=[[Saptagram]] (H)|label-color1=#800000 |label-size1=12| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#AA6666|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|59|24|N|88|24|0|E}} | label-pos2=right|label2=Tribeni | mark-title2= [[Tribeni, Hooghly]] (H)| numbered2=H| shape-color2=#AA6666|label-offset-y2=-2
|mark-coord3={{coord|22|58|2|N|88|24|26|E}} | label-pos3=top|label3=Iswar Gupta Setu | mark-title3= [[Iswar Gupta Setu]] (F)| numbered3=F|shape-color3=#967117
|mark-coord4={{coord|22|55|17|N|88|22|41|E}} | label-pos4=right|label4=Bandel Rly Stn | mark-title4= [[Bandel Junction railway station ]] (F)| numbered4=F|shape-color4=#967117
|mark-coord5={{coord|22|55|54|N|88|22|35|E}} | label-pos5=left|label5= Bandel | numbered5=R| mark-title5= [[Bandel]] (R)| shapecolor-5 =#C42222
|mark-coord6={{coord|22|56|20|N|88|21|54|E}} | label-pos6=left|label6= Debanandapur | numbered6=R| mark-title6= Debanandapur (R)|shape-color6=black| label-size6=13|label-color6=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord7={{coord|22|57|20|N|88|24|1|E}} | label-pos7=left|label7= Bansberia | numbered7=R| mark-title7= [[Bansberia]] (R)| shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|22|56|20|N|88|23|55|E}} | label-pos8=left|label8= Sahaganj | numbered8=R| mark-title8= [[Sahaganj]] (R)| shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|22|57|0|N|88|24|30|E}}| label9=Hooghly River| label-color9 = #77A1CB| label-angle9=85| label-pos9=top| label-size9=10| mark-size9=0| mark-title9 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|22.932611|N|88.372917|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ==
ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥᱤᱠ [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ (Sarat Smriti Pathagar) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱱᱰᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.holidayiq.com/Debanandapur-Hooghly-Sightseeing-823-8819.html | title = Debanandapur | publisher = Holiday IQ | access-date = 2 July 2017 | archive-date = 3 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170503031249/http://www.holidayiq.com/Debanandapur-Hooghly-Sightseeing-823-8819.html | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://cameyes.blogspot.in/2008/10/visit-to-debanandapur-birth-place-of.html | title = A visit to Debanandapur: The birth place of Sarat Chandra Chattopadhyay | access-date = 2 July 2017}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱔᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱗᱘᱙ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱖᱐ (᱔᱘%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱔᱘᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱙.᱑᱖%) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 1 July 2017 }}</ref>
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery>
Birth place and house of Sarat Chandra Chattopadhyay at Debanandapur 02.jpg| ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ
Sarat Smriti Mandir, a library and research center at Debanandapur 09.jpg| ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱚᱵᱮᱥᱚᱬᱟ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
Places in Debanandapur, Hooghly 02.jpg| ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
Temple and plaque at Debanandapur village in Hooghly 04.jpg| ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱞᱟᱠ (plaque)
Temple and plaque at Debanandapur village in Hooghly 07.jpg| ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ
Debanandapur Branch Post Office.jpg| ᱫᱮᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
{{Hooghly District}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Commons-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ]]
dtfoszt2sedys62rt73roey374tqzpb
ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ
0
38069
197861
2026-09-15T13:18:41Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ | native_name = | native_name_lang = bn | other_name = | nickname = | type = ᱟᱹᱛᱩ | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197861
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ
| native_name =
| native_name_lang = bn
| other_name =
| nickname =
| type = ᱟᱹᱛᱩ
| image =
| alt =
| caption =
| pushpin_map = India West Bengal # India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_alt =
| pushpin_caption = ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|12|48.2|N|87|01|08.0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑
| registration_plate =
| custom_label1_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| custom_data1_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| custom_label2_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ
| custom_data2_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]
| website = {{URL|bankura.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
{{OSM Location map
|width=450| height=500| zoom=10
|coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱ/ᱱᱟᱜᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ
ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
|mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= Beliatore| numbered1=CT| mark-title1= [[Beliatore]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=Barjora| numbered2=CT| mark-title2= [[Barjora]] (CT)
|mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=Ghutgarya| numbered3=CT| mark-title3= [[Ghutgarya]] (CT)
|mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=Jhantipahari| numbered4=CT| mark-title4= [[Jhantipahari]] (CT)
|mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=Bankura| numbered5=M| mark-title5 =[[Bankura]] (M)| shape-color5=#800000
|mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=Achuri| numbered6=R| mark-title6= [[Achuri]] (R)| shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=Amarkanan| numbered7=R| mark-title7= [[Amarkanan]] (R)| shape-color7=#C42222
|mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=Bikna| numbered8=R| mark-title8= [[Bikna]] (R)| shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=Chhatna| numbered9=R| mark-title9= [[Chhatna]] (R)| shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=Durlabhpur| numbered10=R| mark-title10= [[Durlabhpur]] (R)| shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=Gangajalghati| numbered11=R| mark-title11= [[Gangajalghati]] (R)| shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=Kanchanpur| numbered12=R| mark-title12= [[Kanchanpur, Bankura]] (R)| shape-color12=#C42222
|mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=Maliara| numbered13=R| mark-title13= [[Maliara]] (R)| shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=Medinipur| numbered14=R| mark-title14= [[Medinipur, Bankura]] (R)| shape-color14=#C42222
|mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=Mejia| numbered15=R| mark-title15= [[Mejia, Bankura]] (R)| shape-color15=#C42222
|mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=Murakata| numbered16=R| mark-title16= [[Murakata]] (R)| shape-color16=#C42222
|mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=Onda| numbered17=R| mark-title17= [[Onda, Bankura]] (R)| shape-color17=#C42222
|mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=Pakhanna| numbered18=R| mark-title18= [[Pakhanna]] (R)| shape-color18=#C42222
|mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=Puabagan| numbered19=R| mark-title19= Puabagan (R)|shape-color19=black| label-size19=13|label-color19=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=Saldiha| numbered20=R| mark-title20= [[Saldiha]] (R)| shape-color20=#C42222
|mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=Saltora| numbered21=R| mark-title21= [[Saltora]] (R)| shape-color21=#C42222
|mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=Susunia| numbered22=H| mark-title22= [[Susunia]] (H)| shape-color22=#87410E
|mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=Biharinath| numbered23=H| mark-title23= [[Biharinath]] (H)| shape-color23=#87410E
|mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=Bahulara| numbered24=T| mark-title24= [[Bahulara Ancient Temple]] (T) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=Ekteswar| numbered25=T| mark-title25= [[Ekteswar]] (T) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=Sonatapal| numbered26=T| mark-title26= [[Sonatapal]] (T) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=Jagannathpur| numbered27=T| mark-title27= [[Jagannathpur, Bankura]] (T) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= Durgapur|labela28= Barrage| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[Durgapur Barrage]]| shape-color28=#C42222
|mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=Damodar River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none
|mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=Dwarakeswar| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none
|mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ {{coord|23|12|48.2|N|87|01|08.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ (Uplands) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱴᱟᱺᱰᱤ (Rarh Plains) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱸᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱵᱩ components/ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020 }}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
== ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ ==
=== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ===
ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://bankura.gov.in/Blocks/Bankura-I.pdf |title = Bankura District | work= Bankura I |publisher= Bankura district administration | accessdate = 20 November 2016 }}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ, ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱔᱙ (᱔᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖᱓ (᱕᱑%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱖᱔%) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 November 2016 }}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱒ (ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱒]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱧᱪᱚ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱒᱔ ᱯᱚᱨᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱓᱑᱔]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ]] (Bankura Unnayani Institute of Engineering) ᱫᱚ B.Tech. ᱟᱨ M.Tech. ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.buie.ac.in/ |title = Bankura Unnayani Institute of Engineering |publisher= BUIE | accessdate = 20 November 2016 }}</ref>
ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱟᱱᱫᱷ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱳᱫᱚᱭ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱳᱫᱚᱭ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ]] (CBSE) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱮᱵᱚᱥ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/schools/jawahar-navodaya-vidyalaya-evvr39|title = Jawahar Navodaya Vidyalaya |publisher= ICBSE | accessdate = 26 April 2020}}</ref>
ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ (ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱟᱱᱫᱷ, ᱮᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱩᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ Class I ᱠᱷᱚᱱ X ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱮᱵᱚᱥ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥᱣᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱔,᱘᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/schools/st-xaviers-high-school-p66qoz |title = St. Xaviers High School |publisher= ICBSE | accessdate = 26 April 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107603/st-xaviers-h-s.html |title = St Xaviers High School |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref>
ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107203/vivekananda-siksha-niketan-h-s.html |title = Vivekanada Siksha Niketan High School|publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱜᱳᱨᱟᱵᱟᱲᱤ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130106802/jagadalla-gorabari-m-g-smriti-vidyalaya-h-s.html |title = Jagdalla Gorabari MG Smriti Vidyalaya (HS) |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱽᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107504/rajgram-vivekananda-hindu-vidyalaya-h-s.html |title = Rajgram Vivekananda Hindu Vidyalaya |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱱᱟ ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107804/helna-susunia-m-s-high-school-h-s.html|title = Helna Susunia MS High School |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ==
[[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱪᱩᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Anchuri Rural Hospital) ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱱᱟ ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ) ᱟᱨ ᱠᱟᱧᱪᱟᱠᱩᱨᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ) ᱨᱮ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Rural Hospitals | publisher = Government of West Bengal|accessdate = 10 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work= Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal |accessdate = 10 April 2020}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|3}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Wikivoyage-inline|Bankura}}
{{Bankura District}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
eq1rylh168u2owudcuflm502fioraka
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ
0
38070
197862
2026-09-15T13:24:52Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ | other_name = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197862
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1396468|N|88.2066305|E|display=inline}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| nickname =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱐
| population_total = ᱑᱕᱗᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱒᱑᱓᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱑᱓
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ''' (Bhonpur) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ]] ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱟ interior ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱩᱸᱭ''' (ভুঁই) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ'' (ᱮᱦᱚᱵ: ᱑᱙᱕᱓) ᱾ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ'' ᱟᱨ ''ᱪᱮᱛᱩᱣᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ B.Ed. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱒᱙ ᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱒᱔᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑᱙᱕ ᱡᱚᱬ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱑᱕ ᱡᱚᱬ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱕, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙.᱗᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ (sex ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱗, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱒᱑᱗, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱙᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (literacy rate) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱗᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱒᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱗᱘.᱑᱕% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱕᱗.᱓᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ===
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱫᱚ ᱕᱑.᱐᱐% ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ST) ᱫᱚ ᱒᱑.᱑᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ===
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱔᱗ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱓᱖.᱗᱙% ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱟᱨ ᱖᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ (Marginal activity) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱑᱑᱔᱗ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱡᱚᱬ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙ ᱡᱚᱬ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (Agricultural labourer) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ-[[ᱠᱟᱞᱱᱟ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ( ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑ ) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ==
[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱚᱛᱤ ᱡᱷᱟᱸᱯᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚᱞ (rice mill) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞ''' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
#[http://www.census2011.co.in/data/village/324755-bhonpur-west-bengal.html ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ - ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
1ct75m6u9qfep1vqhqdldghmggvvulc
197863
197862
2026-09-15T13:27:16Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
197863
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.1396468|N|88.2066305|E|display=inline}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| nickname =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱐
| population_total = ᱑᱕᱗᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱒᱑᱓᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱑᱓
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ/ᱵᱷᱩᱸᱯᱩᱨ''' (Bhonpur) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ]] ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱟ interior ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱞᱟᱹᱭᱩᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱩᱸᱭ''' (ভুঁই) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ==
ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ'' (ᱮᱦᱚᱵ: ᱑᱙᱕᱓) ᱾ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ'' ᱟᱨ ''ᱪᱮᱛᱩᱣᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ B.Ed. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱒᱙ ᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱒᱔᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑᱙᱕ ᱡᱚᱬ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱑᱕ ᱡᱚᱬ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓᱕, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙.᱗᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ (sex ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱑᱗, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱒᱑᱗, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱙᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (literacy rate) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱗᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱖.᱒᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱗᱘.᱑᱕% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱕᱗.᱓᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ===
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱫᱚ ᱕᱑.᱐᱐% ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ST) ᱫᱚ ᱒᱑.᱑᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ===
ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱔᱗ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ-ᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱓᱖.᱗᱙% ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱟᱨ ᱖᱓.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ (Marginal activity) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱑᱑᱔᱗ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱡᱚᱬ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙ ᱡᱚᱬ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ (Agricultural labourer) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱱᱪᱤ-[[ᱠᱟᱞᱱᱟ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ( ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑ ) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ==
[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]], [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱚᱛᱤ ᱡᱷᱟᱸᱯᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚᱞ (rice mill) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱞᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞ''' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
#[http://www.census2011.co.in/data/village/324755-bhonpur-west-bengal.html ᱵᱷᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ - ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
rq1femh841ntkxcsg0c1msl4a4efp4k
ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ
0
38071
197864
2026-09-15T13:34:15Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ | other_name = | nickname = ᱵᱷᱮᱞᱮ | type = ᱟᱹᱛᱩ | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = [..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197864
wikitext
text/x-wiki
<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ
| other_name =
| nickname = ᱵᱷᱮᱞᱮ
| type = ᱟᱹᱛᱩ
| image =
| alt =
| caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_alt =
| pushpin_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.8963|N|87.8623|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒,᱔᱕᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| time_zone1 = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱗᱑᱒᱖᱑᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[STD ᱠᱳᱰ]]
| area_code = ᱐᱓᱒᱑᱑
| registration_plate =
| custom_label1_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ
| custom_data1_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]]
| custom_label2_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ
| custom_data2_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]]
| website = {{URL|hooghly.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ''' (Bhalia) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱹᱛᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱵᱷᱩᱜᱳᱞ ==
{{OSM Location map
| width=500| height=300| zoom=10
| coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ'''
M: ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ/ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ-ᱢᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ
|mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1= ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2= ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R)
|mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3= ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R)
|mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4= ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ| numbered4=R| mark-title4= [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ]] (R)
|mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ| numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R)
|mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R)
|mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ| numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R)
|mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R)
|mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ| numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R)
|mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ| numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000
|mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ| numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ]] (H) |shape-color12=#AA6666
|mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱟᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱟᱫᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666
|mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ| numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ| numbered15=H| mark-title15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ (H) ||shape-color15=black| label-size15=13|label-color15=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors -->
|mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫᱤᱦᱤ|labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ| numbered16=H| mark-title16= [[ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ]] (H) |shape-color16=#AA6666
|mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ| numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666
|mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱳᱣᱨᱦᱟᱴᱤ| numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱳᱣᱨᱦᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666
|mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ| numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666
|mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ| numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666
|mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ| numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ]] (H) |shape-color21=#AA6666
|mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666
|mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ| numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666
|mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666
|mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ| numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666
|mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ| numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666
|mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ| numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666
|mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666
|mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ|labela29= ᱜᱟᱰᱟ| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none
|mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|labela30= ᱜᱟᱰᱟ| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none
|mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none
|mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ| label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}}
{{clear|left}}
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{coord|22.8963|N|87.8623|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱩᱜᱳᱞᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ-ᱪᱟᱴᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱚᱞᱤ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref>
<small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱺᱲᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾</small>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱔᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱒᱔᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱒᱑᱑ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐–᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱙᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗.᱒᱗%) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 22 September 2020 }}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱪ (porch) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ''[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱛᱭᱚ#ᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ]]'' (at chala) ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱗᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱔' x ᱒᱓' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, page 35. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref>
== ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery widths="210px" heights="170px">
File:Raghunath Temple of the Sarkar family built in 1772 AD, South facing Atchala temple, of Arambagh PS in Hooghly district 01.jpg|᱑᱗᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ''ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ''
File:Raghunath Temple of the Sarkar family built in 1772 AD, South facing Atchala temple, of Arambagh PS in Hooghly district 30.jpg|ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ
File:Raghunath Temple of the Sarkar family built in 1772 AD, South facing Atchala temple, of Arambagh PS in Hooghly district 48.jpg|ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Bhalia, Arambagh}}
{{Hooghly District}}
{{Temple towns in West Bengal}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
ho1gbluxcfwjd98mxk826l6aq1anhsi
ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ
0
38072
197867
2026-09-15T16:45:46Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ | image_skyline = Lodurva Temples.jpg | image_caption = [[ᱞᱳᱫᱷᱩᱨᱣᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] | coordinates = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_type2 = ᱡᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197867
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ
| image_skyline = Lodurva Temples.jpg
| image_caption = [[ᱞᱳᱫᱷᱩᱨᱣᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]]
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]]
| named_for =
| government_type = ᱟᱹᱛᱩ
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| elevation_m =
| population_as_of = 2023
| population_total =
| population_density_km2 =
| population_demographics_type1 =
| population_demographics1_title1 =
| population_demographics1_info1 =
| population_rank =
| population_note =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code =
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
| blank_info_sec1 =
| image_map = {{mapframe|frame=yes|type=point|{{Coord||}}|text=|zoom=SWITCH:5,9,11|switch=zoomed out, zoomed mid, zoomed in}}
| native_name_lang = hi
| other_name = ᱞᱳᱫᱩᱨᱣᱟ, ᱞᱳᱫᱟᱨᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱟᱣᱫᱽᱨᱟᱣᱟ
}}
'''ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ''' (ᱞᱳᱫᱩᱨᱣᱟ, ᱞᱳᱫᱟᱨᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱟᱣᱫᱽᱨᱟᱣᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱭᱮᱞ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ|ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱣᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱩ-ᱜᱩᱨᱡᱚᱨ ᱣᱟᱥᱛᱩᱠᱚᱞᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱨᱩ-ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱜᱚᱡᱽᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱐᱒᱕ ᱠᱽᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱑᱕᱒ ᱠᱽᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱜᱷᱳᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮ ᱞᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱕᱖ ᱠᱽᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱡᱟᱭᱥᱟᱞ]] ᱫᱚ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮ wall ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱠᱩᱴᱟ|ᱛᱨᱤᱠᱩᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱠᱤᱞᱟ|ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Sonar Qila|url=http://www.financialexpress.com/archive/sonar-qila/48364/0|publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |date=9 January 2004}}</ref><ref>{{cite book |title=Rajasthan, Delhi & Agra (Lonely Planet Travel Guides)|author=Lindsay Brown |author2=Amelia Thomas |publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=978-1-74104-690-8 |page=335 |url=https://books.google.com/books?id=Zz0_zXPb68kC&dq=Lodhruva&pg=PA335 }}</ref>
᱑᱑᱕᱖ ᱠᱽᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱡᱟᱭᱥᱟᱞ]] ᱫᱚ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱ [[ᱵᱷᱟᱴᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-31/news/27346177_1_jaisalmer-rawal-jaisal-trikuta-hill|title=Jawahar Niwas: Grace of Jaisalmer|last=Singh|first=Ranjeni A|date=31 May 2002|newspaper=[[The Economic Times]]|access-date=14 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103234011/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-31/news/27346177_1_jaisalmer-rawal-jaisal-trikuta-hill|archive-date=3 November 2013}}</ref><ref name="rjt">{{cite web|url=http://www.rajasthantourism.gov.in/Destinations/Jaisalmer/NearJaisalmer4.aspx|title=Bada Bagh|website=Department of Tourism, Government of Rajasthan|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215034310/http://www.rajasthantourism.gov.in/Destinations/Jaisalmer/NearJaisalmer4.aspx|archive-date=15 December 2012|access-date=21 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rajasthantourism.gov.in/Destinations/Jaisalmer/AboutJaisalmer.aspx|title=About Jaisalmer|publisher=Department of Tourism, Govt. of Rajasthan|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228074848/http://www.rajasthantourism.gov.in/Destinations/Jaisalmer/AboutJaisalmer.aspx|archive-date=28 December 2012|access-date=21 December 2012}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱩᱢᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱚᱨᱠᱳᱴ]] ᱨᱮᱱ [[ᱥᱩᱢᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=A story around every dune Published: Sunday |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/books-and-more_a-story-around-every-dune_1152595-all |publisher=[[DNA (newspaper)|DNA]] |date=24 February 2008 }}</ref>
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==
{{Main|ᱞᱳᱫᱷᱩᱨᱣᱟ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ}}
ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱥᱛᱩᱠᱚᱞᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://archives.sundayobserver.lk/2007/07/15/tra06.asp|title=Camel safari in India|date=15 July 2007|work=Sunday Observer|access-date=14 June 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429203817/http://www.sundayobserver.lk/2007/07/15/tra06.asp|archive-date=29 April 2014}}</ref> ᱞᱳᱫᱽᱨᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱱᱤᱡ [[ᱛᱤᱨᱛᱷᱚᱝᱠᱚᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱟ lay ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱑᱗᱘ ᱠᱽᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱜᱷᱳᱨᱤ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱖᱑᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱷ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱖᱗᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.jaindharmonline.com/pilgri/jaisal.htm|title=Jain Temples Jaisalmer|website=Jaindharm online|archive-url=https://web.archive.org/web/20070818175311/http://www.jaindharmonline.com/pilgri/jaisal.htm|archive-date=18 August 2007|access-date=14 June 2019}}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱱ- statutory ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref name=lonely>{{cite book |title=Rajasthan, Delhi & Agra (Lonely Planet Travel Guides)|author=Lindsay Brown |author2=Amelia Thomas |publisher=[[Lonely Planet]]|year=2008|isbn= 978-1-74104-690-8|page= 335|url=https://books.google.com/books?id=Zz0_zXPb68kC&dq=Lodhruva&pg=PA335 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱨᱤᱥᱚᱵᱷᱚᱱᱟᱛᱷ]], [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱱᱟᱛᱷ]], [[ᱦᱤᱝᱞᱟᱡᱽ|ᱦᱤᱝᱞᱟᱡᱽ ᱢᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱵᱚ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱟ lay ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* ''Beyond The Dunes: Journeys In Rajasthan'', by Juhi Sinha. Penguin Global. {{ISBN|978-0-14-306306-3}}.
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
* [[ᱵᱟᱰᱟ ᱵᱟᱜᱽ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Lodurva}}
* [http://wikimapia.org/1042614/Lodurva Lodurva] at [[wikimapia]]
* [http://vimeo.com/11662309 Legend of Mumal and Mahender in Rajastahni folksong]
[[Category:Villages in Jaisalmer district]]
[[Category:Tourist attractions in Jaisalmer district]]
[[Category:Former capitals in India]]
[[Category:Archaeological sites in Rajasthan]]
2cj6lz85t1hvbr04sel0k47jq34y67b
ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ
0
38073
197868
2026-09-15T16:53:51Z
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ
7474
"{{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱨᱩᱱᱤᱪᱟ | nickname = | type = ᱟᱹᱛᱩ | image = Ramdevra-02-20131009.jpg | alt = | caption = ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197868
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱨᱩᱱᱤᱪᱟ
| nickname =
| type = ᱟᱹᱛᱩ
| image = Ramdevra-02-20131009.jpg
| alt =
| caption = ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ
| pushpin_map = India R⁸
| pushpin_label_position = right
| pushpin_alt =
| pushpin_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27.01|N|71.92|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱓᱐
| population_total = ᱙᱔᱐᱒
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| time_zone1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟ workplace|IST]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|PIN]]
| postal_code = ᱓᱔᱕᱐᱒᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱒᱙᱙᱖
| registration_plate = RJ-15
| custom_label1_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ
| custom_data1_sec1 = [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]]
| custom_label2_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] निर्वाची ᱴᱷᱟᱶ
| custom_data2_sec1 = [[ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ)|ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ]]
| custom_label3_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| custom_data3_sec1 = [[ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ|ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ]]
| custom_label4_sec1 = ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ
| custom_data4_sec1 = [[ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ]]
| custom_label1_sec2 = ᱚ packaging. ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ
| custom_data1_sec2 = {{convert|30|°C|°F}}
| custom_label2_sec2 = ᱚ packaging. ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ
| custom_data2_sec2 = {{convert|44|°C|°F}}
| custom_label3_sec2 = ᱚ packaging. ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ
| custom_data3_sec2 = {{convert|05|°C|°F}}
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]]
| footnotes =
}}
'''ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱵᱷᱟᱱ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱯᱤᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱢᱥᱚᱨᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠ (ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱯᱤᱨ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱯᱟᱨᱪᱟ ᱵᱟᱣᱰᱤ ᱠᱩᱸᱭ, ᱡᱷᱩᱞᱟ-ᱯᱟᱞᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱱᱣᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱓᱘᱔ CE ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤ]] ᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱑᱔᱕᱙ AD ᱨᱮ [[ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤ]] (ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱰᱚᱠ) ᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]] ᱨᱮᱱ [[ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱑᱙᱓᱑ AD ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟ corporate ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱵᱟᱥᱤᱸᱫᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱯᱤᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱚᱞ ᱥᱤᱝ ᱛᱚᱱᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ - [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱳᱢᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱛᱳᱢᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ]] ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱾{{citation needed|date=February 2025}}
=== ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ ===
{{unreferenced section|date=February 2025}}
ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ( ᱨᱩᱱᱤᱪᱟ - ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ ) ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ
# ᱟᱱᱚᱝᱯᱟᱞ ᱛᱳᱢᱟᱨ II
## ᱟᱢᱡᱤ (ᱯᱳᱠᱷᱨᱟᱱ - ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ)
## ᱥᱟᱞᱤᱵᱟᱦᱚᱱ (ᱛᱳᱨᱟᱣᱟᱴᱤ - ᱯᱟᱴᱚᱱ)
## ᱛᱮᱡᱽᱯᱟᱞ (ᱫᱤᱞᱞᱤ)
# ᱨᱟᱬᱟ ᱟᱢᱡᱤ
# ᱨᱟᱬᱟ ᱟᱠᱷᱮᱨᱟᱡᱽ
# ᱨᱟᱬᱟ ᱵᱷᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ
# ᱨᱟᱬᱟ ᱡᱳᱜᱽᱨᱟᱡᱽ
# ᱨᱟᱬᱟ ᱨᱟᱱᱥᱤ
# ᱨᱟᱬᱟ ᱟᱡᱽᱢᱚᱞᱡᱤ
## ᱨᱟᱣ ᱵᱤᱨᱚᱢᱫᱮᱵᱽ (ᱵᱤᱨ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟ)
## ᱨᱟᱣ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ (ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ)
## ᱨᱟᱡᱽᱥᱤ
## ᱵᱤᱠᱳ
## ᱞᱟᱠᱷᱟ (ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱᱡᱤ)
# ᱨᱟᱣ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ
## ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ
## ᱥᱟᱫᱳᱡᱤ
## ᱜᱤᱨᱤᱨᱟᱡᱽ ᱡᱤ
## ᱢᱮᱦᱨᱟᱡᱽ ᱡᱤ
## ᱵᱷᱤᱵᱽ ᱡᱤ
## ᱡᱟᱭᱛᱳ ᱡᱤ
# ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ
# ᱨᱟᱣ ᱨᱟᱛᱚᱱ
# ᱨᱟᱣ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚ
# ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱵᱽᱠᱚᱨᱚᱱ
# ᱨᱟᱣ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤᱨᱟᱡᱽ
# ᱨᱟᱣ ᱢᱟᱞ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱡᱤ
# ᱨᱟᱣ ᱢᱟᱞ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱟᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱥᱚᱣᱟᱭ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱪᱮᱱ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱵᱟᱞᱤᱫᱟᱱ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱜᱚᱡᱽ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱨᱤᱱᱢᱚᱞ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱚ ᱥᱤᱝ
# ᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱢ ᱥᱤᱝᱡᱤ
== ᱥᱟᱸᱜᱟᱨ ==
=== ᱥᱨᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟ ===
ᱥᱨᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ, ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱖ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱷᱳᱥᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ|ᱵᱟᱵᱟ]] ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ [[ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱫᱮᱨᱤᱭᱟ]] ''ᱩᱱᱰᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ'' ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱢᱮᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱚᱯᱚᱫᱽ|ᱵᱷᱟᱫᱚ]] ᱥᱩᱫᱤ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱫᱚ ᱥᱩᱫᱤ ᱑᱐ (ᱚᱜᱚᱥᱴ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱛᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠ ===
"''ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱚᱵᱚᱨ''" ᱥᱮ "''ᱨᱟᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱵᱽ''", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ|ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽᱡᱤ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱨᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱣᱰᱤ ===
"''ᱯᱟᱨᱪᱟ ᱵᱟᱣᱰᱤ''" ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱴᱩ [[ᱵᱟᱣᱰᱤ| stepwell]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱨᱟᱢᱟᱯᱤᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱳ ᱟᱞᱞᱟᱦᱭᱟᱨ]], ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱽ ᱯᱤᱨ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
* [http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Ramdevra.html Ramdevra]
* [http://www.ramapir.org Ramapir.org]
* {{cite web|date=2 September 2022|title=CM अशोक गहलोत के रामदेवरा पहुचने पर श्रदालुओ ने लगाए मोदी-मोदी के नारे
|url=https://www.balotranews.com/rajasthan/devotees-chant-modi-modi-slogans-on-cm-ashok-gehlots-ramdevra|access-date=2 September 2022|website=Balotra News|language=hi}}
{{Authority control}}
[[Category:ᱡᱟᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
pvqsb6uzdkprtv8q0qx3bk88l2jxa0z
ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.
0
38074
197889
2026-09-16T03:35:44Z
Subhash Kisku
10219
"*ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱠᱟᱴ ᱠᱚᱴ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197889
wikitext
text/x-wiki
*ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ.
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱠᱟᱴ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱦᱮᱢᱟᱱᱴ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
* ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ:
ᱢᱩᱴ ᱒᱕ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ: ᱑᱐ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ
ᱵᱟᱱᱟᱣ: ᱤᱢᱯᱚᱨᱴᱮᱰ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱮᱯ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ
ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱞᱠᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱰᱮᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱷᱫᱥᱟᱫᱟᱥ:
ᱮᱥᱤ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱩᱯᱩᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ
ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ/ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ)
ᱡᱤᱢ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ
ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱚᱴᱤᱝ, ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱚᱴ, ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ - ᱰᱮᱢ ᱨᱮ
* ᱟᱢ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱧᱮᱞ
ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ, ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱮᱞ
ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱚᱱᱯᱷᱟᱭᱟᱨ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
ᱛᱤᱞᱟᱭᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
* ᱚᱱᱰᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ
ᱰᱩᱢᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ: ᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ., ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱴᱚ/ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱱᱮᱪ ᱑᱑᱔ᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
ᱨᱟᱸᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ: ᱒᱗᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: ᱰᱩᱢᱠᱟ (᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱩᱨᱤ (᱒᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱝᱜᱽᱨᱤ: ᱫᱮᱣᱜᱽᱦᱟᱨ (᱗᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
* ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ:
ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ: ᱘᱒᱕᱒᱘᱙᱓᱓᱙᱑ / ᱙᱙᱕᱕᱘᱔᱔᱕᱕᱐ (ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ)
(ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ): ᱰᱤᱞᱚᱠᱥ ₹᱒᱕᱐᱐-᱓᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ~ ₹᱔᱐᱐᱐-᱕᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ᱾ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱮ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ:
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ - ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚᱺ
ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱟᱢ
ᱵᱟᱥᱩᱠᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ (᱔᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ (᱓᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱛᱟᱴᱞᱚᱭ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱥᱯᱨᱤᱝ
57zai99zm6qthsbidi6bseis30jr5yq
197890
197889
2026-09-16T03:58:56Z
Subhash Kisku
10219
197890
wikitext
text/x-wiki
*ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ.
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱠᱟᱴ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱦᱮᱢᱟᱱᱴ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
* ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ:
ᱢᱩᱴ ᱒᱕ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ: ᱑᱐ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ
ᱵᱟᱱᱟᱣ: ᱤᱢᱯᱚᱨᱴᱮᱰ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱮᱯ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ
ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱞᱠᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱰᱮᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱷᱫᱥᱟᱫᱟᱥ:
ᱮᱥᱤ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱩᱯᱩᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ
ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ/ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ)
ᱡᱤᱢ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ
ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱚᱴᱤᱝ, ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱚᱴ, ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ - ᱰᱮᱢ ᱨᱮ
* ᱟᱢ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱧᱮᱞ
ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ, ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱮᱞ
ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱚᱱᱯᱷᱟᱭᱟᱨ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
ᱛᱤᱞᱟᱭᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
* ᱚᱱᱰᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ
ᱰᱩᱢᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ: ᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ., ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱴᱚ/ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱱᱮᱪ ᱑᱑᱔ᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
ᱨᱟᱸᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ: ᱒᱗᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: ᱰᱩᱢᱠᱟ (᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱩᱨᱤ (᱒᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱝᱜᱽᱨᱤ: ᱫᱮᱣᱜᱽᱦᱟᱨ (᱗᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
* ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ:
ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ: ᱘᱒᱕᱒᱘᱙᱓᱓᱙᱑ / ᱙᱙᱕᱕᱘᱔᱔᱕᱕᱐ (ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ)
(ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ): ᱰᱤᱞᱚᱠᱥ ₹᱒᱕᱐᱐-᱓᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ~ ₹᱔᱐᱐᱐-᱕᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ᱾ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱮ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ:
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ - ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚᱺ
ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱟᱢ
ᱵᱟᱥᱩᱠᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ (᱔᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ (᱓᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱛᱟᱴᱞᱚᱭ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱥᱯᱨᱤᱝ
9d87p680qmegebxdgi64v2qolc93z6t
197891
197890
2026-09-16T04:03:56Z
Subhash Kisku
10219
197891
wikitext
text/x-wiki
*ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ.
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱠᱟᱴ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱦᱮᱢᱟᱱᱴ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
* ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ:
ᱢᱩᱴ ᱒᱕ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ: ᱑᱐ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ
ᱵᱟᱱᱟᱣ: ᱤᱢᱯᱚᱨᱴᱮᱰ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱮᱯ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ
ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱞᱠᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱰᱮᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱷᱫᱥᱟᱫᱟᱥ:
ᱮᱥᱤ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱩᱯᱩᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ
ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ/ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ)
ᱡᱤᱢ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ
ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱚᱴᱤᱝ, ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱚᱴ, ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ - ᱰᱮᱢ ᱨᱮ
* ᱟᱢ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱧᱮᱞ
ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ, ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱮᱞ
ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱚᱱᱯᱷᱟᱭᱟᱨ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
ᱛᱤᱞᱟᱭᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
* ᱚᱱᱰᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ
ᱰᱩᱢᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ: ᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ., ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱴᱚ/ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱱᱮᱪ ᱑᱑᱔ᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
ᱨᱟᱸᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ: ᱒᱗᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: ᱰᱩᱢᱠᱟ (᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱩᱨᱤ (᱒᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱝᱜᱽᱨᱤ: ᱫᱮᱣᱜᱽᱦᱟᱨ (᱗᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
* ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ:
ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ: ᱘᱒᱕᱒᱘᱙᱓᱓᱙᱑ / ᱙᱙᱕᱕᱘᱔᱔᱕᱕᱐ (ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ)
(ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ): ᱰᱤᱞᱚᱠᱥ ₹᱒᱕᱐᱐-᱓᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ~ ₹᱔᱐᱐᱐-᱕᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ᱾ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱮ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ:
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ - ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚᱺ
ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱟᱢ
ᱵᱟᱥᱩᱠᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ (᱔᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ (᱓᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱛᱟᱴᱞᱚᱭ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱥᱯᱨᱤᱝ
oap0dsfo1byjl2ey5alj6zypww7yrqb
197892
197891
2026-09-16T04:06:11Z
Subhash Kisku
10219
197892
wikitext
text/x-wiki
*ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ.
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱠᱟᱴ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱠᱳ-ᱴᱩᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱚᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱦᱮᱢᱟᱱᱴ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
* ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ:
ᱢᱩᱴ ᱒᱕ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ: ᱑᱐ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ
ᱵᱟᱱᱟᱣ: ᱤᱢᱯᱚᱨᱴᱮᱰ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱮᱯ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ
ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱞᱠᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱰᱮᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|thumb|ᱤᱠᱳ ᱠᱚᱴᱮᱡᱽ ᱫᱩᱢᱠᱟ.]]
* ᱯᱷᱫᱥᱟᱫᱟᱥ:
ᱮᱥᱤ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱛᱩᱯᱩᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ
ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ/ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ)
ᱡᱤᱢ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ
ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱚᱴᱤᱝ, ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱚᱴ, ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ - ᱰᱮᱢ ᱨᱮ
* ᱟᱢ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ
ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱧᱮᱞ
ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱠᱤᱝ, ᱪᱮᱬᱮ ᱧᱮᱞ
ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱵᱚᱱᱯᱷᱟᱭᱟᱨ (ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ)
ᱛᱤᱞᱟᱭᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।
* ᱚᱱᱰᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ-ᱟ
ᱰᱩᱢᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ: ᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ., ᱑ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱴᱚ/ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱱᱮᱪ ᱑᱑᱔ᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
ᱨᱟᱸᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ: ᱒᱗᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ: ᱰᱩᱢᱠᱟ (᱓᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱩᱨᱤ (᱒᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱝᱜᱽᱨᱤ: ᱫᱮᱣᱜᱽᱦᱟᱨ (᱗᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
* ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ:
ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ: ᱘᱒᱕᱒᱘᱙᱓᱓᱙᱑ / ᱙᱙᱕᱕᱘᱔᱔᱕᱕᱐ (ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ)
(ᱟᱱᱩᱢᱟᱱ): ᱰᱤᱞᱚᱠᱥ ₹᱒᱕᱐᱐-᱓᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ~ ₹᱔᱐᱐᱐-᱕᱐᱐᱐/ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ᱾ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱮ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ:
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ - ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚᱺ
ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱟᱢ
ᱵᱟᱥᱩᱠᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱷᱟᱢ (᱔᱕ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ (᱓᱐ ᱠᱤ.ᱢᱤ.)
ᱛᱟᱴᱞᱚᱭ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱜ ᱥᱯᱨᱤᱝ
mgtpgldsxmkvh2bqmjxcybx5pwlym8j
ᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ
0
38075
197903
2026-09-16T06:02:35Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (᱑᱘᱙᱖-᱑᱙᱖᱘)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ | honorific_suffix = | image = Brajlal Biyani 2002 stamp of India.jpg | alt = | order = | office = | term_start..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197903
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ (᱑᱘᱙᱖-᱑᱙᱖᱘)}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =
| name = ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ
| honorific_suffix =
| image = Brajlal Biyani 2002 stamp of India.jpg
| alt =
| order =
| office =
| term_start =
| term_end =
| predecessor =
| successor =
| order2 =
| office2 =
| term_start2 =
| term_end2 =
| president2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| birth_date = ᱑᱘᱘᱗
| birth_place =
| death_date = ᱑᱙᱖᱘, ᱘᱒ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ
| death_place =
| spouse =
| party =
| relations =
| children = [[ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱚᱨᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ
| education = ᱢᱳᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ
| occupation =
| profession =
| signature =
| footnotes =
}}
'''ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ''' (᱑᱘᱙᱖-᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱰᱷᱟᱦᱤ ᱦᱟᱱᱫᱟ ᱥᱚᱞᱴ ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱦᱟ, ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱒᱗-᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=bookPateriya>{{cite book|last=Pateriya|first=Raghaw Raman|title=Provincial legislatures and the national movement: a study in interaction in ...|year=1991|publisher=Northern Book Centre|location=New Delhi|isbn=81-85119-58-9|page=228 |url=https://books.google.com/books?id=TWEkVfiIo_gC&pg=PA228}}</ref>
"ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatisticalReports_51_MP.pdf | title=State Election of India 1951 |publisher=Election Commission of India|accessdate=29 January 2010|page=11}}</ref>
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱝᱜᱽᱨᱩᱞᱯᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1957/Vol_I_57_LS.pdf | title= State Election of India 1957 |publisher=Election Commission of India|accessdate=21 January 2010|page=33}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱫᱚ [[ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.moneycontrol.com/news/book-review/storyoneindias-prominent-business-families-_267930.html |title=Story of India's prominent family }}</ref>
ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BRAJLAL%20BIYANI Brijlal Biyani and Indian Post]</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ, ᱵᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱙᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱖᱒]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱕᱒–᱑᱙᱕᱗]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱕᱗–᱑᱙᱖᱐]]
1ludbk6wyflyjh2xlvnfrjq7klysb45
ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ
14
38076
197914
2026-09-16T08:23:58Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱳᱜᱳᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]] ᱛᱷᱚᱠ:..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
197914
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱳᱜᱳᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]]
3a30lhdgqo57t75cb21gtmn00vbbyfc